Oria (ibaia)

Oria ibaia Gipuzkoako erdialdea zeharkatzen duen ibai nagusietako bat da, 82 km-ko luzerarekin eta 900 km²-ko arroarekin. Aizkorri-Aratz mendilerroan du sorburua, Lizarrate edo San Adriango tuneletik gertu, Zegama inguruan, eta handik behera egiten du hegoalderik iparraldera, Segura, Idiazabal, Olaberria, Beasain, Ordizia, Itsasondo, Legorreta, Ikaztegieta, Alegia, Tolosa, Anoeta, Irura, Villabona, Zizurkil, Aduna, Andoain, Lasarte-Oria eta Usurbil udalerriak zeharkatuz, Orio eta Aia artean bere urak Kantauri itsasora isurtzeko azkenik. Bere ibaiadar nagusiak Urtsuaran (Idiazabal), Korta (Idiazabal), Agauntza (Beasain), Amezketa (Alegia), Araxes (Tolosa), Zelai (Tolosa),  Asteasuerreka (Zizurkil), Usarrabi (Zizurkil) eta Leitzaran (Andoain) dira.

Ibaiak Oria izena hartzen du ibilbide osoan zehar, eta Gipuzkoako ibairik luzeena da. Historikoki, haran estu eta emankorra eratu du, gizakiaren asentamendurako eta jarduera ekonomikorako gune garrantzitsua bihurtuz. Bere ertzetan errota, burdinola eta lantegi ugari sortu ziren, batez ere industria-iraultzaren garaian. XX. mendean zehar, papergintza eta bestelako industria astunek kutsadura handia eragin zuten ibaiaren uretan, eta horrek kalte larriak sortu zituen ekosisteman.

Ibaiaren faunan, arrain-espezie batzuk nabarmentzen dira, hala nola aingira eta amuarraina, nahiz eta kutsaduraren ondorioz espezie horien presentzia murriztu zen garai batez. Azken urteetan, saneamendu- eta berreskuratze-lan garrantzitsuak egin dira, eta horri esker Oria ibaiaren uraren kalitatea eta ingurune naturala hobera egiten ari dira pixkanaka.