Gizapedia

Areitioaurtena (abizena)

Thu, 16 Apr 2026 15:28:21 +0000

Areitioaurtena edo Areitiourtena bereiziki Bizkaian zabalduriko abizena da. Bere etimologia zalantzazkoa da, baina hipotesi onartuenaren arabera, aritz edo arizti, igoa eta artean edo erdian hitzetatik dator, hots, “ariztiko muinoaren erdian” edo adieraziko luke.

Sardina bat (abestia)

Thu, 16 Apr 2026 15:20:33 +0000

Sardina bat euskal haur kanta herrikoia da. Bere berezitasuna da bakarlari batek abesten duen bertso-lerro oro koruan errepikatzen dela. Abestiaren letra

Sardina bat, bi sardina, elkartu ziren izkina batean. Atxi, txi, txi, txi, txi, txi, guagua. Agua, gua, gua, gua, gua, guatxitxi. Jarrai dezala…

Ondo plagiatzeko metodoaren azalpen laburra eta adibide bat

Thu, 16 Apr 2026 12:30:50 +0000

**Ondo plagiatzeko metodoaren azalpen laburra eta adibide bat **Bernardo Atxaga idazleak bere Obabakoak liburuan plazartu zuen ipuina da. Laburpena eta analisia

Plagioari buruzko gogoeta egiten du Montevideoko osabak bere amets baten bitartez. Axular, Gero lanaren autore ospetsua, irla batean aurkitzen du: irla euskara baino ez da, baina irla guztiz bakarrik agertzen da, eta besteen erasoak jasan behar ditu. Gainera, paisaia tristea, iluna eta itsusia da. Horregatik Axularrek hurrengoa proposatuko du, Euskara loratzeko eta sustatzeko beste hizkuntzetako literaturatik hartu behar ditugu gauzak. Plagiatzea ez dago gaizki, besteon laguntza behar dugu, besteen moldeak bereganatu, euskara salbatzeko. Ondorioz, Montevideoko osabak plagiatzeko metodoa azaltzeko du, erregela sinple batzuk erabiliz.

bakoitzari berea, eta beti adiskide

Tue, 14 Apr 2026 15:32:22 +0000

Adiskideen artean ere, diru kontuak garbi edukitzea komeni dela adierazteko, adiskideek adiskide izaten jarrai dezaten.

Loturikoak

bakoitzari berea, Jaunaren legea

Zein erronka ditu gaur egun emakumeen eskubideen aldeko borrokak?

Tue, 14 Apr 2026 14:50:20 +0000

Egun, XXI. mendearen hasierako hamarkadetan, erronka nagusia emakumeen eskubideei dagokienez eskubideen aitortzatik eskubide horiek praktikan gauzatzera igarotzea. Gizarte kontzientziazioa zabala den arren, errealitatea da emakumeak arlo askotan gutxietsiak eta zapalduak daudela. Beste erronka bat indarkeria matxistarekin behin betiko bukatzea da; onartezina eta jasanezina da emakumeen artean biktima gehiagorik izatea indarkeria matxistaren ondorioz.

Aurrekontu-murriztapena (aurrekontu-lerroa)

Mon, 13 Apr 2026 09:11:01 +0000

Agian, aurrekontu-murrizketa bilatzen ari zinen.

Mikroekonomian, aurrekontu-murriztapena kontsumitzaile eskura duen aurrekontu edo diru-kopuruak ondasunak erosteko ezartzen dion muga eta muga horretan eros ditzakeen ondasunen konbinazioen multzoa da. Aurrekontu-lerroa aukeran dauden bi ondasunetarako, aurrekontu edo diru-kopuru batekin kontsumitu daitezkeen ondasunen konbinazioak dira, kartesiar diagrama batean irudikatuta. Lerro hori zuzena da eta malda beherakorra du; hain zuzen ere, ondasun batetik zenbat eta gehiago kontsumitu, bestetik gutxiago kontsumitu beharko da, gainera, ardatzekin lerroak dituen ebaki-puntuek muterreko egoerak islatzen dituzte, kontsumitzaileak bere aurrekontuarekin A produktua edo B produktua soilik erosten duenean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* restricción presupuestaria, línea presupuestaria, línea de balance, recta de balance.*

Kultura materiala

Mon, 13 Apr 2026 07:22:24 +0000

Kultura materiala kultura baten barnean sortu eta erabiltzen diren produktu fisikoen multzoa da, kultura horretako kideen pentsamendu indibidual eta kolektiboaren islada gisa. Bereziki arkeologian, antropologian eta etnologian erabiltzen den kontzeptua da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cultura material.

Kirol konpromisoa (kirolarekiko konpromisoa)

Thu, 09 Apr 2026 07:34:59 +0000

Kirol konpromisoa edo kirolarekiko konpromisoa gizabanako batek kirola etengabe egiteko duen motibazioa edo jarrera positiboa da. Konpromiso hori hainbat faktoreren araberakoa da; besteak beste, orain arte lortutako gogobetetze-maila (dibertimendua, afektua eta lankideekiko eta entrenatzaileekiko harremanak), ingurukoen laguntza, inbertitutako ahalegina, lorpenak, balorazio soziala eta autoerrealizazioa. Bestalde, ondo bereizitako bi ezaugarri ditu: alde batetik, gogozko konpromisoa, subjektuak kirola edo kirol jakin bat egin nahi duelako; eta, bestetik, konpromiso murriztua, zeinaren arabera norbanakoa bultzatuta sentitzen da barne-presioaren edo presio sozialaren ondorioz kirola egitera.

Materialtasun bikoitza (materialitate bikoitza)

Fri, 03 Apr 2026 07:21:52 +0000

Materialtasun bikoitza edo materialitate bikoitza enpresetan eta beste erakunde mota batzuetan iraunkortasuna edo jasangarritasuna aztertzeko ikuspegi bat da, zehazten dituena, alde batetik, ingurumen-, gizarte- eta gobernantza-mailan erakunde batek bere ingurunean dituen ondorioak (inpaktu-materialtasuna) eta, bestetik, inguruneak enpresaren jardueretan eta emaitzetan duen eragina (finantza-materialtasuna). Bereziki iraunkortasun-txostenak egiterakoan aintzat hartzen den ikuspegia da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, doble materialidad.

Ikerketa kualitatiboa

Tue, 31 Mar 2026 08:47:48 +0000

Ikerketa kualitatiboa giza eta gizarte errealitatearen ikuspegi holistiko edo osotua bilatzen duen ikerketa metodologia da, zenbakizko datuak jaso eta aztertu egiten dituen ikerketa kuantitatiboak ez bezala, hitz, irudi eta beste datu kualitatiboak jaso, hala nola elkarrizketaz eta zuzeneko behaketaz, eta induktiboki datu horietatik errealitatearen nolakotasuna eta zergaitia, zenbat galderatik haratago, aztertu eta interpretatu egiten dituena. Bereziki metodologia egokia da fenomeno konplexuak ulertzeko, non faktoreak eta aldagaiak asko eta neurgaitzak diren. Ikerketa kualitatiboaren beste ezaugarri bat ikertzaileak duen rol parte hartzailea da; izan ere, ikerketan rol aktiboa du guztiz eta beraz gogoan eduki beharko du une oro ikertzen duen ingurunean datuak biltzerakoan bere jarduerak eragina duela eta datuen interpretazioan bere subjektibotasuna, bere iritziak eta asmoak, alde batera uztea ezinezkoa izango dela. Beste hizkuntzetan: ingelesez, qualitative research; gaztelaniaz, investigación cualitativa.

Baby boom (jaiotza-leherketa)

Tue, 31 Mar 2026 06:46:15 +0000

Baby boom edo jaiotza-leherketa jaiotza-tasa handiko garai historikoa da. Bereziki, Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta gutxi gorabehera 1970 arte, Euskal Herrian 1980 urtera arte, Mendebaldeko herrialdeetan gertatu zen jaiotza-tasa handitzea izan zen, hazkunde ekonomiko handiko Hogeita Hamar Loriatsuak izeneko garaian, herrialde horietan leherketa demografiko handia ekarri zuena.

Arrisku erlatiboa

Sat, 28 Mar 2026 17:00:24 +0000

Epidemiologian eta patologia jakin bati buruz, arrisku erlatiboa, populazio batean ustezko arrisku-faktore bat dutenen artean dagoen intzidentzia edo kasu berrien kopurua zati arrisku-faktore hori ez dutenen intzidentzia da. Arrisku erlatiboa esanguraz edo adierazgariuro 1 baino handiagoa bada, faktoreak arriskua gehitzen duela esna daiteke; 1 ingurukoa bada, faktorea esanguratsua ez dela ondorioztatzen bada; azkenik, 1 baino txikiagoa bada esanguraz, faktoreak patologiaren arriskua murrizten duela esaten da.** Beste hizkuntzetan: *gaztelaniaz, riesgo relativo. *

Palestina

Sat, 28 Mar 2026 16:31:00 +0000

Palestina Ekialde Hurbileko eskualde geografikoa da. Bere mugak lausoak eta historian zehar aldakorrak izan diren arren, Mediterraneo itsasoko ekialdeko kostaldetik Jordan ibaiaraino zabaltzen dela esan daiteke, Sinaiko penintsulatik ipar-ekialderantz, iparraldean, Libano hegoaldeko Litani ibaia duelarik muga. Eskualdeak beste izen batzuk izan ditu historian: Kanaan, Historian beste izen batzuk izan ditu: Kanaan, Lur Agindua, Israelgo Lurraldea eta Lur Santua. Egun, Israelgo estatua, Palestinako lurralde okupatuak —Zisjordania eta Gazako zerrenda— eta Libanoko hegoaldea hartzen ditu. Historian, lurraldea filistiarrek lehenbizi eta juduek gero hartu zuten bizitokitzat, ondoren, Antzinako Erromaren, musulmanen, Otomandar Inperioaren eta XX. mendearen hasieratik britainiarren mendean izan zen. 1948an Israelgo estatua sortu eta Palestinako lurralde gehiena hartu zuen. Geroztik, Palestinako lurraldea Israelgo estatuaren eta palestindarren arteko gatazka-gunea da, inguruko herrialdeek ere gatazkan parte hartzen dutelarik.

Ajangiz

Thu, 26 Mar 2026 16:27:15 +0000

Ajangiz Bizkaiko udalerri txikia da, Busturialdea eskualdean eta Oka ibaiaren ertzetan, ibaia itsasadar bihurtzen den eremuan, Gernika-Lumotik lau kilometro eskasera, Urdaibaiko Biosferaren Erreserban. 475 biztanle inguru ditu 2024ko datuen arabera.

XVIII. mendean elizate bihurtu zen. Lehenago, XVI. mendean, Gernikako Juntetako hamaikagarren kidea bihurtu zen, antzinako “ledanía” izaerarekin. 1943an Gernika-Lumori erantsi zitzaion, baina 1991n berriro ere udalerri autonomo bihurtu zen. Herrigunea bi auzoz osatuta dago: Mendieta, non udaletxea dagoen, eta Kanpantxu. Errenteria auzoa ere, Oka ibaiaren bestaldean, udalerrian kokatu da historian zehar, baina udalerria Gernikatik banatzean, auzoa Gernika-Lumo udalerrian geratu zen.

Adierazle makroekonomikoak (adierazle ekonomikoak)

Thu, 26 Mar 2026 08:39:34 +0000

Adierazle makroekonomikoak, maiz besterik gabe adierazle ekonomikoak edo indikatzaile ekonomikoak ere deituak, herrialde, eskualde edo sektore ekonomiko bateko koiuntura ekonomikoa nola doan zehazten duten**adierazle**, neurri edo metrikak dira, gehienetan datu estatistikoak bilduz kalkulatzen direnak. Horien artean daude, besteak beste, Kontsumo Prezioen Indizea (KPI), Barne Produktu Gordinaren hazkundea eta Industria Produkzioaren Indizea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, indicadores económicos.

Errendimenduaren gako-adierazleak (jardunaren gako-adierazleak)

Thu, 26 Mar 2026 08:28:20 +0000

Errendimenduaren gako-adierazleak edo jardunaren gako-adierazleak (ingelesez: KPI, Key Performance Indicator) metrika edo neurri bat da, erabakiak hartzeko oinarri gisa planteatutako helburu batzuen betetze-maila ebaluatzen duena, oro har erakundeen kudeaketarekin lotuta. Adibidez, salmenten errendimenduaren eta etengabeko hobekuntzaren adierazleen serieak daude enppresaren kudeaketan.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, indicadores clave de rendimiento, indicadores clave de desempeño.

Hezkuntza formala

Thu, 26 Mar 2026 07:52:50 +0000

Hezkuntza formala administrazio publikoek zuzendu eta kontrolatu egiten duten hezkuntza-egitura eta jardueren multzoa da, hezkuntza-sistema baten barruan. Ikastetxe homologatuetan garatzen da, curriculum normalizatu batean oinarrituta, azkenean ikasleek ofizialki aitortutako eskola-ziurtagiri edo ziurtagiri akademiko bat lortze aldera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, educación formal.

Feudalismoa

Thu, 26 Mar 2026 07:09:29 +0000

Feudalismoa Goi Erdi Aroan abiarazi eta XI. mendetik XVIII. mendera Mendebaldeko Europan nagusitu zen sistema sozioekonomikoa da, jaurgo izeneko unitate sozial, politiko eta ekonomikoan oinarritua, non nekazari jopuek jaurgoaren buru den jaunaren mesedetan lan egiten duten, ekoizpenaren zati handi bat entregatuz. Feudalismoa XVI.-XVIII. mende bitartean garatu zen Antzinako Erregimenaren sistema politikoaren oinarrietako bat izan zen.

Eskubide sozialak

Wed, 25 Mar 2026 14:28:54 +0000

Eskubide sozialak pertsonen bizimodu duina eta aukera berdintasuna izateko ezartzen diren eskubideak dira, estatuak bermatzen dituena, bereziki bere politika sozialen bitartez. Besteak beste eta zehazki, osasun-arreta publikoa, hezkuntza publikoa, pentsio-sistema, etxebizitza-politika eta lan arloko araudia barne hartzen ditu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* derechos sociales.*

egunero legatza, azkenean garratza

Mon, 23 Mar 2026 14:30:25 +0000

Beti gauza bera egiten aspertu egiten garela adierazteko.

esana da erraz eta egina garratz

Mon, 23 Mar 2026 14:28:57 +0000

Gauzak esatea erraza baino gero egiten zaila dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, es fácil decir pero difícil hacer; del dicho al hecho hay un trecho.

Erdialdeko Europa

Mon, 23 Mar 2026 09:54:38 +0000

Kredituak:Maximaximax-Commons.

Erdialdeko Europa Europako erdigunean dagoen eskualde zabala da, Mendebaldeko Europaren eta Ekialdeko Europaren artean. Muga lausoak dituen eskualdea, baina orokorrean Alemania, Polonioa, Austria, Hungria, Txekiako Errepublika, Eslovakia, Eslovenia, Suitza eta Liechtenstein biltzen dituela irizten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Europa Central.

Haize-lekuak, Amaia Telleria: laburpena

Sun, 22 Mar 2026 13:36:31 +0000

Haize-lekuak Amaia Telleriak 2020 urtean plazaratutako eleberria da.** LABURPENAI kapitulua

Mikela Goiburu 4 urteko neskatoa da. Apendizitisak jota hil omen den bere aita Jose Angelen hileta-elizkizunean dago, bere amarekin eta anai-arrebekin. Luzia amaren ondoan dago. Bonipaxi amona ere han da. Herriko jende asko etorri da hiletara. Une latza da zortzi anai-arreba dituen familiarentzat, eta une latzak datoz, familiako Iruinbarrena baserriarekin zer gertatuko ote den aurrerantzean. II kapitulua

Mikelak 13 urte ditu jada. Amarekin Reparaztarren gaztelura doa. Nieves Zangitu etxeko andrea dute zain atean, Vicente Reparazen alarguna, itxura beldurgarria duena. Han geratuko da Mikela. Ez dago pozik, baina badaki han asko ikasiko duela, etxe ederra dela, eta lagunen bat ere agian egingo duela. Elvira, Nieves alaba, berehala agertzey dna, neska dotorea. Kafe bat skaintzen die ama-alabei, baina hauek ezetz. Amak esaten dio alabari zerbait bhar izanez gero, esnezaleari esateko, eta bestela sagar garaian astean bi aldiz etorriko dela.

Azalera handiko saltokiak

Sun, 22 Mar 2026 10:15:22 +0000

Azalera handiko saltokiak edo azalera handiko saltegiak bezeroentzako espazio zabalean garatzen den txikizkako salmentarako merkataritza-establezimenduak dira. Haietan biltzen dira hipermekatuak, saltoki handiak eta azalera handiko saltoki espezializatuak. Produktu-aukera zabala eta sakona izaten dute, hala nola hipermerkatuetan eta saltoki handietan; beste batzuetan, mota jakin bateko produktuak baino ez dituzte saltzen, hala nola kirolarekin lotuak eta brikolajearekin, baina beti eskaintza zabal batekin. Gehienetan prezio konpetitiboak izaten dituzte, eskala-ekonomiek ematen dizkieten abantailei esker. Maiz, herri eta hirietako periferian kokatzen dira, pabiloi motako eraikinetan. Saltoki handien izendapena legezkoa da, eta izendapen hori dendako metro karratuen araberakoa da (Espainian adibidez, saltoki handiak 2.500 metro karratutik gorako denda txikizkariak); gainera, saltoki handi baten irekierak legezko baldintza eta baimen bereziak behar ditu.

Produktu-aukera

Sun, 22 Mar 2026 10:10:20 +0000

Produktu-aukera enpresa edo saltegi batek eskaintzen dituen produktuen multzoa da, bereziki zabaltasuna eta sakontasuna ezaugarritzat dituena. Produktu-aukera bat zabala dela esaten da produktu-mota asko eskaintzen direnean; beste alde batetik, aukera sakona dela esaten da, produktu-kategoria jakin batean aukera handia denean, marka eta modelo askorekin.** Beste hizkuntzetan: *gaztelaniaz, surtido. *

Ikus, gainera

Produktu-lerroa

Garapen afektibo-sexuala

Sat, 21 Mar 2026 16:22:40 +0000

Garapen afektibo-sexuala pertsona bat jaiotzen denetik eta bereziki haurtzaroan eta gaztaroan gertatzen den prozesu psikologiko eta soziala da, non bere genero-identitatea eta sexu-orientazioa eratzen dituen, bere afektuak eta plazera bilatzeko moduak zehaztuz, autoesplorazioaren nahiz besteekiko harremanen bitartez. Haurrek eta gazteek lagunduta egin beharko luketen bidea da, heziketa afektibo-sexual egoki baten bitartez, bizitza afektibo-sexual orekatua izan dezaten eta besteen abusuetatik babesteko.** Beste hizkuintzetan: gaztelaniaz, desarrollo afectivo-sexual.

Jose Migel Barandiaran (Joxemiel Barandiaran, Aita Barandiaran)

Sat, 21 Mar 2026 08:54:05 +0000

Jose Migel Barandiaran Aierbe, On Joxemiel Barandiaran eta Aita Barandiaran ere deitua, euskal apaiza, arkeologoa, antropologoa eta etnologoa izan zen. Obra eskerga eginda, XX. mendeko euskal kulturaren aitzindari eta pertsonaia nagusienetakoa da. Ataungo Perune-zarre baserrian jaio zen. Apaiz ikasketak egin, eta berehala piztu zitzaion interes Euskal Herriko historiaurrearekin eta antzinako kulturarekin. Telesforo Arantzadi eta Enrique Eguren antropologoak ezagut zituen eta haiekin lankidetzan aritu zen Euskal Herriko hainbat tokitan indusketak egiten. Aldi berean, Euskal Herriko hainbat kondaira eta tradizio jaso eta sistematikoki aztertu zituen. Espainiako Gerra Zibila zela eta, Frantzian, Ipar Euskal Herrin hain zuzen, erbesteratu zen, Miarrintzen leheni keta Saran ondoren. Ipar Euskal Herrian ere lan ugari egin zuen, Ikuska ikerketa-institutua suspertuz. Nazioartean harreman ugari egin zituen, bere ikerketak mundu osora zabalduz. 1953 urtean Hegoaldera itzuli eta lanean jarraitu zuen Nafarroako Unibertsitatean eta Eusko Ikaskuntzan. 1991 urtean hil zen, Ataungo bere etxean, 102 urte egiteko egun gutxi falta zitzaizkiola.

Federiko Krutwig

Thu, 19 Mar 2026 14:18:47 +0000

Federiko Krutwig Sagredo (1921-1998) euskal filologo eta idazlea izan zen. Bere jardunean, euskararen batasunaren aldeko ekintzaile eta helenista ezaguna ere izan zen. Euskararen batasunari dagokionez, lapurtera klasiko kultuaren apustua egin zuen, baina azkenean baztertua izan zen neurri handi batean; bere idazlanetan, ordea, euskararen aldaera hori erabiltzen jarraitu zuen. Euskara nerabe zelarik ikasi zuen, bere kabuz. Sorbonako Unibertsitatean filologia ikasi zuen, eta 1941ean Resurreccion Maria de Azkuerekin elkarlanean hasi zen. Hortik gutxira Euskaltzaindian sartu zen eta lan handia egin zuen erakundea suspertzen. Bere lanik ezagunena, Fernando Sarrailh de Ihartza ezizenarekin, Vasconia: Estudio dialéctico de una nacionalidad (1962) izan zen, non Euskal Herriaren historiaz eta egoeraz hausnarketa egin eta borroka armatuaren alde egiten zuen. Lan horrek eragin handia zuen hainbta urtetan zehar ETAren estrategian. Poliglota handia izan zen, hamabost hizkuntzatik gora jakitera heldu zelarik.

Genero-ikasketak (gender studies)

Thu, 19 Mar 2026 13:16:43 +0000

Genero-ikasketak, ingelesezkogender studies izenez ezaguna nazioartean, generoa sexuan oinarritutako eraikuntza soziala delako printzipiotik abiaturik, generoaren araberako desparekotasunak eta diskriminazioak ikertzen dituen diziplinarteko jakintza-arloa da. Horren aurrekarika XX. mendearen erdialdean daude, Simone de Beuavoir filosofo frantsesaren eskutik, emakume izatearen inguruan egin zituen hausnarketekin, haien erausgarri “norbera ez da emakume jaiotzen, emakume bilakatzen da” esaldi ospetsua delarik. Ekarpen konkretu horretatik eta beste batzuetatik haratago,1970eko hamarkadan eta Estatu Batuetan eratuko ziren, ordea, genero-ikasketak jakintza-arlo osotu eta autonomo moduan, generoaren kontzeptualizazio sendoa garatuz Ann Oakley soziologoaren eta Joan W. Scott historialariaren eskutik, besteak beste. Judith Butler (1956- ) izan da jakintza-arloanren teorialari garrantzitsuenetakoa.

zakurrari hezurra eta emakumeari gezurra

Thu, 19 Mar 2026 10:21:17 +0000

Atsotitz guztiz sexista, emakumeekin fidatzerik ez dagoela eta, haiei egia esatea komeni ez dela adierazteko.

emakumeak eta arrainak ahotik galtzen dira

Thu, 19 Mar 2026 10:16:40 +0000

Emakumeen ahoberokeriak eta berritsukeriak galbidean bera eta ingurukoak jartzen dituela adierazteko, ahotik amua irensten duen arraina bezalaxe.

emakumeak gizonaren galtzak janzten dituenean, etxea gaizki

Thu, 19 Mar 2026 10:04:29 +0000

Emakumearen eta gizonaren arteko parekotasuna kolokan jartzen duen atsotitza, genero-rolak bereizi egiten dituena, kutsu patriarkal eta matxista nabarmenarekin.

emakumea eta zartagina, sukaldean

Thu, 19 Mar 2026 09:52:49 +0000

Garai batean emakumeari sistematikoki ezartzen zitzaion genero-rola, etxeko andrearena aelgia, agerian jartzen duen atsotitza, kutsu patriarkal eta matxista nabarmena duena.

emakumearen indarra, negarra

Thu, 19 Mar 2026 07:28:20 +0000

Emakumearen negarrak bereziki gizonengan eragin ohi duen errukia nabarmentzen duen atsotitza.

Gazteen Frontea (Frente de Juventudes)

Wed, 18 Mar 2026 09:06:52 +0000

Gazteen Frontea, jatorrizko izena izanik Frente de Juventudes, erregimen franskistako gazte erakundea izan zen, 1940 urtean sortua, haur eta gazteen adoktrinamendua funtzioa izan zuena, Espainiako Trantsizioaren hasieran desegin zen arte indarrean izan zena. Ikus sakontzeko

Ikusmira webgunean, Frente de Juventudes eta balillak.

Komunitateko kirola

Tue, 17 Mar 2026 14:13:46 +0000

Komunitateko kirola, ingelesez community sport, gizarte komunitate batean egiten diren kirol praktika eta ekitaldien multzoa da, demokratikoki antolatuak, boluntarioen lan handiarekin eta parte hartze librearekin. Informalki garatzen dira norgehiagoka maila apalarekin (ikus, gainera: jokoa kirolean), helburua izanik gehienbta aisialdia herritarren arteko jolasarekin garatzea, kirolaren praktika eta osasuna sustatzea.

Zerbitzu publikoak

Mon, 16 Mar 2026 14:09:28 +0000

Zerbitzu publikoak estatuak eta hura osatzen duten organismoek behar kolektikoak eta interes orokorrekoak asetzeko eskaintzen dituzten zerbitzuak —lanak, prestazioak zein laguntzak— dira, hiritar guztiei (ikus, gainera: zerbitzu publikoen unibertsaltasuna) edo kolektibo jakin batzuei eskaintzen zaizkienak, diskriminazio indibidualik gabe. Ongizatearen estatuaren oinarri nagusia osatzen dute. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, servicios públicos.

Kirol eragileak

Sun, 15 Mar 2026 14:28:11 +0000

Kirol eragileak, kirolean, ekimen eta praktika sozial moduan, jarduten duten gizarte eragileak dira, pertsonak, taldeak zein erakundeak, kiroletan gertatzen diren interakzio eta ekintza sozialetan parte hartzen dutenak. Haien artean biltzen dira kirolariak, kirola praktikatzen dutenak alegia, entrenatzaileak, epaileak, kirol elkarte edo klubetako kideak eta arduradunak, kirol federazioak eta kirol ekintzaile eta antolatzaileak. Kirolaren muina edo lehen maila eratzen duen eragile hauetaz gainera, kirola gizarteko beste hainbat sistema eta erakundeekin lotzen dela aintzat hartuz, familiako eragileak (gurasoak, bereziki), eskolako eragileak (irakasleak, bereziki), gobernua eta erakunde publikoak, sustatzaile eta laguntzaile gisa, enpresa babesleak, hedabideak, nazioarteko erakundeak eta noski, afizioa edo zaletuak, kirola fenomeno sozial global gisa zabaldu duen eragile nagusia. Beste hizkuntzetan: gazteleraz, actores sociales en le deporte.

Jokoa (kirola)

Sun, 15 Mar 2026 10:12:00 +0000

Jokoa, norgehiagoka edo lehia, batzuetan dema ere deitua, irabaztea jomuga dakarren arauzko jarduera da. Kirolaren edota, zehatzago, kirol-diziplina modernoaren funtsezko elementua da jokoa, kirola jarduera ludikoa ere, jolas edo entretenimendua alegia, izatearekin batera. Bere aldetik, jokoaren elementu nagusiak dira jokalariek jarraitu beharreko arau-multzoa eta irabazteko helburua, jokoan irabaztea bestea baino gehiago izatea delarik —hain zuzen, jokoa norgehiagoka da— kirol bakoitza definitzen duen trebetasun, indar edo erresistentzia fisikoari dagokionean. Lortu beharreko helburuaren arabera jokoak egintzazkoak, non kirola definitzen duen ariketa fisikoa jokalariak ahalik eta hobekien egin behar duen beste jokalariek baino hobeto; eta lehiazkoak, non jokalariak elkarren aurka aritzen diren, arauei jarraiki, nahiz eta arau-hausteak edo* faltak* ere aurreikusten diren, zigorra dakartenak —preseski, euskaraz azpijoko hitzaz adieraz daiteke araua haustea—.

Kontu-taula

Sun, 15 Mar 2026 07:42:49 +0000

Kontu-taula kontabilitatean kontuak eta dagozkien azpikontuak zein haiek biltzen diren multzoak eta azpimultzoak biltzen dituen sailkapen sistematiko eta normalizatua da, Kontabilitate Plan Orokorrak ezartzen duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cuadro de cuentas.

Kontabilitate Plan Orokorra

Sun, 15 Mar 2026 07:35:41 +0000

Espainian, Kontabilitate Plan Orokorra (gazteleraz, Plan General de Contabilidad) enpresek derrigorrez garatu behar dituzten kontabilitate-printzipioak, irizpideak eta arauak jasotzen dituen legea da. 2007 urtean plazaratu zen, errege-dekretu batez, Horrekin batera, Enpresa Txiki eta Ertainentzako Kontabilitate Plan Orokorra ere atera zen, 2007 urtean bertan, enpresa horientzako kontabilitate sinplifikatu bat ahalbidetzen duena. Espainiako hirugarrne kontabilitate-plana izan zen, 1973ko eta 1990eko kontabilitatte-planen ondoren.

Ikus, gainera

Kontu-taula

Euskararen liburu zuria

Sun, 15 Mar 2026 07:11:10 +0000

Euskararen liburu zuria Euskaltzaindiak 1978 urtean argitaratutako liburu zuri edo txostena izan en, euskararen historia eta egoera soziolinguistikoari buruzkoa. Liburua SIADECO ikerketa taldeak osatu zuen, hamasei ikerlariren parte hartzearekin (Paulo Agirrebaltzategi, Manolo Pagola, Joseba Intxausti Rekondo, Luis Villasante, Juan Mari Lekuona, Koldo Larrañaga, Joxe Migel Barandiaran, Jose Maria Satrustegi, Gregorio Monreal, Margarita Rica, Jose Urrutia, Jose Manuel Castells, Jose Antonio Obieta, Txillardegi eta Maria Jose Azurmendi), Koldo Mitxelenak sarrera idatzi zuelarik. Euskararen laderdi historiko, kultural eta sozilaei buruz ordurarte idatziriko lan garrantzitsuena izan zen eta hurrengo urteetan erreferentzia nagusia izan zen euskalgintzan. Gazteleraz idatzi zen hasiera batean eta 1978 urtean bertan euskarara itzuli zen. Lana hiru liburuko bilduma baten lehenengoa izateko asmoarekin egin zen, bigarrena izan zelarik Hizkuntz borroka Euskal Herrian (1979); hirugarren liburua* Bases para un futuro plan de actuación en favor de la normalización del uso del euskara *izenburuarekin osatzekoa zen, baina azkenean ez zen burutu. Euskararen liburu zuria lanaren kontrapuntu gisa edo, 1984 urtean Euskararen liburu beltza plazaratu zuen Oskillasok 1984 urtean, euskara batuaren aurka; 1998 urtean, Joan Mari Torrealdaik Euskararen liburu beltza atera zuen, euskararen aurkako eraso eta marjinazioaren historiari buruz.

Zer gertatzen da erregai fosilak erretzen direnean?

Thu, 05 Mar 2026 08:17:21 +0000

Erregai fosilak erretzen direnean energia sortzen da baina kutsadura ere bai, konbustio edo errekuntza guztietan bezala. Horretaz gainera, erregai fosilen errekuntzak berotze globala sorrarazten duen karbono dioxidoa isurtzen du atmosferara. Azkenik, esan behar da erregai fosilak baliabide berriztaezinak direla, eta horrenbestez denboraren poderioz agortu egingo direla.

Persiar Golkoa

Sun, 01 Mar 2026 13:51:12 +0000

*Persiar golkoa (Pertsiar golkoa) Indiako ozeanoko golkoa da (251 000 km2), Asiako hegomendebaldean, Arabiar penintsularen eta Iranen artean eta Ormuzko itsasartetik Xatt al-Arab ibaiaren deltaraino luzatzen dena. Ormuzko itsasartetik Omango golkoarekin dago loturik, eta hortik Arabiako itsasoarekin. Golko handia izan arren (251 000 km2), 50 metroko batez besteko sakonera baino ez du.

Herrialde hauek mugatzen dute: Iran, iparraldean; Irak eta Kuwait, iparmendebaldean; Bahrain, Qatar eta Saudi Arabia, hegoaldean eta Irak eta Kuwait, iparmendebaldean. Garrantzi geopolitiko handiko itsasoa da, bertatik inguruko herrialdeetako petrolio gehiena garraiatzen baita mundu zabalera, mundu osoko petrolio ekoizpenaren %35 gutxi gorabehera. Hain zuzen ere, 1990-91 urteetan Golkoko Gerrako gudaleku izan zen. Historian, perla-arrantza gune garrantzitsua izan da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Golfo Pérsico.

Oiasso

Sun, 01 Mar 2026 08:13:12 +0000

Oiasso egungo Irun hirian kokatu zen civitas eta hiri erromatarra izan zen, inguruko portu-hiri nagusienetakoa, Bidasoa ibaiaren itsasadarrean. Hiriaren erreferrentzia idaziak Plinio, Claudius Ptolomeus eta Estrabonen lanetan aurkitzen dira. 1990eko hamarkadatik hiriaren aztarna arkeologiko ugari aurkitu da; haien artean nabarmendu behar dira portuko azpiegiturak eta nekropoli bat, azken hau Ama Xantalen baselizan. Hiritik Ab Asturica Burdingalam galtzada igarotzen zen eta Hispaniako eta Akitaniako portu-sareko gune garrantzitsua zen,, Flaviobriga (Castro urdiales), Vesperies, Gernikako itsasadarrean, Menosca (Getaria), Lapurdum (baiona) y Burdigala (Bordele). Hiriarekin lotura estua izan zuten Aiako Harrian zeuden Arditurriko meategiak, nondik zilarra erauzten zen. Oiasso izenetik eratorri dira Bidasoa, Oiartzun eta Easo toponimoak. Egun, Oiasso Erromatar Museoa dago Irunen, hiriko aztarnategietan aurkitutakoak erakusteko eta orokorrean garai historiko horren berri emateko publikoari.

Orereta (toponimoa)

Sun, 01 Mar 2026 07:34:59 +0000

1980ko argitalpena, Orereta izenarekin.

Orereta egun Errenteria kokatzen den eremua izendatzen duen antzinako toponimoa da. Toponimo horren lehen aipamenak Erdi Aroko agiri zenbaitetan aurki daitezke, Hain zuzen ere, Errenteria1320 urtean hiribildu moduan Villa Nueva de Oyarço izenarekin sortu zen agirian, hiribilduaren kokapena Orereta zela aipatzen da. XVII. mendeko agiri batean ere agertzen da. XX. mendetik aurrera, Orereta izenaren erabilera erreibindikazio abertzaleekin lotzen da bereziki, Errenteria edo *Rentería *izenari kontra. Horrela, XX. mendearen lehen erdian, baita diktadira frankistan zehar ee, Orereta izenaren erabilera Errenteria aipatzeko EAJ alderdiko kideen eskutik dator, haien zenbait eskeletan Orereta agertzen delarik hildakoaren bizitoki gisa; 1931 urtean udalak Xenpelar bertsolariaren omenez jarritako plaka batean ere Orereta izena agertzen da. Espainiako Trantsizioan zehar, izenaren erreibindikazioa ezker abertzaleko sektoreen aldetik etorri zen, bereziki 1980ko hamarkadaren inguruan. 1995 urtean Luis Elberdin sexologoak *Orereta izena eta izana *txosten historikoa plazaratu zuen, non Euskaltzaindiari eskaera egiten zitzaion Orereta herriaren izen ofizialtzat har zezan; Euskaltzaindiak, ordea, ez zuen onartu eskaera, Errenteria herriaren jatorrizko euskal toponimoa dela argudiatuz. Hala eta guztiz ere, Orereta izena Errenteriako zenbait erakunde eta ekimenetan agertzen da eta horren adibide dira Errenteriako Orereta ikastola, Orereta abesbatza eta baita Orereta kalea ere.

Errentaren banaketa desparekoa (errentaren banaketa desorekatua)

Sat, 28 Feb 2026 16:27:01 +0000

Errentaren banaketa desorekatua edo errentaren banaketa desparekoa gizarte batean pertsona eta familien errentetan edo diru-sarreretan desoreka edo debserdintasun handiak edo nabarmenak daudenean gertatzen den egoera da. Desoreka hori egiturazkoa izaten da, sistema sozioekonomian dauden harreman ekonomiko iraunkorren ondorioa, mendekotasunean edo zapalkuntzan oinarritzen direnak, bereziki kapitalismoan. Politika ekonomikoen bitartez, banaketa deskorekatua apaldu daitezke, errentaren birbanaketarako politiken bitartez. Ikus, gainera

Desparekotasun ekonomikoa

Erregimen sinplifikatua

Sat, 28 Feb 2026 16:08:19 +0000

Espainiako zerga-sisteman, erregimen sinplifikatua baldintza zenbait betez gero enpresari eta langile autonomo txikiei eskaintzen zaien zergapetze-mota bat da, diru-sarreren edo beste aldagaien araberako kalkulu baten ordez kalkulu sinplifikatu bat egiten duena, aldiroko kuota finkoen bitartez.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, régimen simplificado.

barkatu eta barkatua izango zara

Sat, 28 Feb 2026 15:46:45 +0000

Denok okerrak egiten ditugula eta, barkatzen umila izatea iradokitzen duen aforismoa.

Euskara teknikoa

Fri, 27 Feb 2026 16:09:42 +0000

Euskara teknikoa administrazioan, zientzian, gizarte zientzietan eta beste diziplina akademiko eta profesionaletan erabiltzen den euskararen aldaera espezializatua eta horren azterketa da, bereziki arlo horretan erabiltzen diren hizkuntza-arauak eta lexikoa biltzen dituena.

pazientzia, zauri guztien gozagailu

Fri, 27 Feb 2026 08:40:18 +0000

Denborarekin pena eta min guztiak arintzen direla adierazteko.

Ikus, gainera

gozagailu, Gizapediako hiztegian.

Ikaskuntza esperientziala (esperientzia-ikaskuntza)

Wed, 25 Feb 2026 15:55:32 +0000

Ikaskuntza esperientziala, esperientzia-ikaskuntza edo esperientzia bidezko ikaskuntza ikasleak bere esperientzia propioaren bitartez, berak parte hartutako jarduera, proiektu eta bestelako prozesu dinamiko eta praktikoetan bizitakoan oinarrituz, garatzen den ikaskuntza mota da. Esperientzia praktiko eta pertsonala da ikaskuntza honen oinarria eta lehen pausoa, esperimentazioarekin, hausnarketarekin eta beharrezko kontzeptualizazioarekin osatu behar dena, finean ikaskuntza esanguratsua garatze aldera. David Kolb psikologo estatubatuarra (1939- ) izan da ikaskuntza mota hau teorikoki garatu duen ikertzaile aitzindaria. Beste hizkintzetan: ingelesez, experiential learning; gaztelaniaz, aprendizaje experiencial.

ezer ez da edertasuna, lagun ez badu ontasuna

Wed, 25 Feb 2026 08:13:43 +0000

Edertasunaren balioa erlatibizatu egiten duen atsotitza, miresgarria izateko ontasunarekin batera izan behar dela adierazteko.

Aldaerak

esi esta deuskai edertasuna, lagun ezpadu hontarsuna (antzinakoa)

Estatuaren Buruzagitzaren Ondorengotza Legea (1947)

Wed, 25 Feb 2026 07:28:27 +0000

Estatuaren Buruzagitzaren Ondorengotza Legea, Espainian 1947 urtean, diktadura frankistan, promulgatutako legea izan zen. Erresumaren Funtsezko Legeetako bat izan zen eta Gorteek onartu ondoren, erreferendum bidez onartu zen. Legeak Espainia Erresuma gisa eratu, Franco buruzagi gorentzat hartu eta Erresumaren Kontseilua izenekoa sortzearekin batera, erabateko boterea ematen zion Francisco Francori bere ondorengoa izendatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Ley de Sucesión en la Jefatura del Estado.

zuretik ziri, hazitik bihi

Tue, 24 Feb 2026 14:33:02 +0000

Gurasoen izaera seme-alabei transmititzen zaiela adierazteko; baita ere gauza bakoitzak dagokion jatorria duela azaltzeko.

Esanahi berdinarekin

nolako zura, halako ezpala Itzulpenak
gaztelaniaz, de tal palo, tal astilla

Kapitalen kontrola

Tue, 24 Feb 2026 09:04:54 +0000

Kapitalen kontrola gobernu edo banku zentral batek kapitalen transferentziak eta transakzioak eta dibisa-mugimenduak kontrolatzeko ezartzen dituen neurrien multzoa da, bereziki truke-tasaren egonkortasuna bermatu, kapitalen ihesa eragotzi eta herrialdeko erreserbak babesteko helburuarekin. Hesi ekonomikoen aldaeretako bat da, merkataritzako hesiekin batera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, control de capitales.

Merkataritzako hesiak

Tue, 24 Feb 2026 08:33:52 +0000

Merkataritzako hesiak gobernuak bertako ekoizpena eta enplegua bermatze aldera nazioarteko merkataritza erregulatu eta mugatzeko ezartzen dituzten erabaki eta neurriak dira. Izan daitezke muga-zergak, kuotak, lizentziak edota kanpoko produktuentzako arau teknikoak. Kapitalen kontrolarekin batera, hesi ekonomikoen aldaeretako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *barreras comerciales. *

Ikus, gainera

Protekzionismoa

Henrike III.a Gaztelakoa

Tue, 24 Feb 2026 07:36:46 +0000

Henrike III.a Gaztelakoa Gaztelako erregea izan zen 1309tik 1406ra. Joan I. erregearen lehen seme eta oinordekoa izan zen. Hil eta gero, bere semea Joan II.a izan zen bere oionordekoa tronuan.

burua hotz, bihotza bero

Tue, 24 Feb 2026 07:20:23 +0000

Ekimenez eta aldi berean arduraz eta zuhurtasunez jokatzeko komenientzia adierazten duen aforismoa.

hitz gutxi, lan asko

Tue, 24 Feb 2026 06:56:27 +0000

Gutxiago hitz egin eta lan gehiago egitea gomendatzen duen aforismoa.

Poisson-en banaketa

Fri, 20 Feb 2026 15:26:09 +0000

Poisson-en banaketa (Siméon Denis Poisson, 1781-1840) denbora- edo espazio-tarte batean gertakari kopuru baten probabilitatea kalkulatzen duen probabilitate-banaketa bat da, beti ere gertakari horiek zoriz eta independentziaz gertatzen badira, $\lambda$ (lambda) parametro baten arabera. Ilara-teorian, etorreren eta zerbitzuen banaketa gisa erabili ohi da. Poisson-banaketaren zenbatasun-funtzioa honako hau da, $x$ izanik gertakari-kopurua:

$$P[X=x]=\cfrac{e^{-\lambda}\lambda^x}{x!}\ ; \ x=0,1,2,\ldots$$

Ikus, gainera

Hiri-erregioak

Fri, 20 Feb 2026 14:11:53 +0000

Hiri-erregioak bere eragin-eremua inguruko erregio edo eskualde zabalera zabaltzen duten hiri-eremu handiak dira, erregio horrekin funtzionalki integratzen direnak. Metropoliaren sinonimotzat har daitekeen kontzeptua da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *ciudad-región. *

Antropologia politikoa

Fri, 20 Feb 2026 09:34:15 +0000

Antropologia politikoa, sistema politikoak eta, oro har, boterea eta autoritatea gizarteen emaitza gisa aztertzen dituen antropologia kulturalaren diziplina bat da. Estatuaren azterketatik haratago, gizarteetan botere- eta aginte-harremanak eta gatazkak nola garatzen diren ere aztertzen ditu.

Demokrazia organikoa

Thu, 19 Feb 2026 14:03:40 +0000

Demokrazia organikoa erregimen frankistak herritarren partaidetza bideratu eta kontrolatzeko garatu zuen eredu politikoa izan zen, gizartearen atal naturaltzat familia, lana eta herria harturik, alderdi politikoak eta ordezkaritza bidezko demokrazia liberala ukatu eta buruzagitza autoritario baten mendean atal natural horiek kudeatzen zituzten erakundeak garatu zituena, hala nola sindikatu bertikala lanaren arloan, finean alegiazkoa edo faltsua zen herritarren partaidetza sustatzen zela ikusarazteko. Terminoa erregimen frankistan erabili zen bereziki baina ideologia faxistako estatuetan garatutako eredua izan zen, bereziki Italian, Benito Mussoliniren diktadurapean. Espainian, demokrazia organikoa Erresumaren Funtsezko Legeen bitartez gauzatu zen, Lanaren Forua, Gorteen Lege Osagarria, Espainiarren Forua eta Estatuaren Lege Organikoa barne hartzen zituena besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, democracia orgánica, Ikusmira webgunean.

Banaketa normala

Wed, 18 Feb 2026 15:46:28 +0000

Banaketa normala, banaketa gausstarra edo kurba normala estatistikan maiz erabiltzen den probabilitate-banaketa jarraitu bat bat da, kanpai itxurakoa — hain zuzen ere, Gaussen kanpaia ere deitzen zaio — eta simetrikoa. Bere formagatik, batezbestekoaren inguruan probabilitatearen zati handia biltzen duelako alegia, errealitateko aldagaietarako eredu gisa maiz erabiltzen da. Bi parametrok definitzen dute banaketa normal bakoitza: batezbestekoa edo itxarondako balioa, $\mu$; eta desbideratze estandarra, $\sigma$, eta beraz bi balio horiek emanez zehaztu daiteke labur banaketa normal konkretu bat: $X \sim N(\mu,\sigma)$. Bere dentsitate-funtzioa hau da:

gibel egiok ekaitzari, bular aldi onari

Sat, 14 Feb 2026 06:52:09 +0000

Eguraldi txarrari aurpegi ona jartzeko aholkutik haratago, metaforikoki arazo eta ezbeharrei aurre egiteko adore izatea eta egoera mesedegarriak aprobetxatzea gomendatzen duen atsotitza.

Aldaerak

aro txarrari aurpegi ona
aro txarrari, bular Itzulpenak
al mal tiempo, buena cara

Zein da munduko mendikate edo mendilerro garaiena?

Wed, 11 Feb 2026 09:44:22 +0000

Munduko mendikate garaienak Himalaia eta Karakorum dira, Asian. Biak konektaturik egon arren, mendiketa desberdinak dira, Indiako azpikontinentearen iparraldean. 8.000 metrotik gorako munduko mendi guztiak, 14 guztira, mendikate horietan daude, 5 Karakorum mendikatean eta 9 Himalaian.

NSDAP (Alderdi Nazia)

Sun, 08 Feb 2026 15:23:04 +0000

NSDAP, alemanieraz National sozialistische Deutsche Arbeiter partei, euskaraz Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista, Alderdi Nazia izenaz ezagunagoa, 1920 urtean sortu eta 1945 urtera arte jardun zuen alderdi poliitkoa izan zen, nazismo edo nazionalsozialismoaren ideologiaren sustatzailea. 1933tik, Alemaniako agintea bereganatu zueetik, Hirugarren Reicheko alderdi bakarra bilakatu zen, Bigarren Mundu Gerraren amaieran desegin eta debekatu zen arte.

Ameriketako Estatu Batuak

Sun, 08 Feb 2026 15:03:07 +0000

Kredituak:Abd_cb Commons

Ameriketako Estatu Batuak (AEB), Estatu Batuak izenarekin ere ezagunak, ingelesez United States of America (USA), bere lurraldeko zati handiena Ipar Amerikan duen herrialde bat da. Hedaduraz, munduko hirugarren handiena, Errusia eta kanada ondoren. Populazioz ere munduko hirugarrena da, Txina eta India ondoren. XX. mendetik munduko superpotentzia bat da, eta egun ahalmen teknologiko eta ekonomiko handienak eta armada boteretsuena dituen herrialdea da. 50 estatutan banaturik dago, horietatik 48 mugakideak, gehi Alaska, Ipar Amerikako iprraldean, eta Hawai, Ozeanian; horretaz, gainera Karibe itsasoan eta Ozeano Barean uharte batzuk biltzen ditu. Herrialde gisa, 1776 sortu zen, Ipar Amerikako ekialdeko kostaldean finkatutako kolonia britainairrek Britainia Handitik independentzia aldarrikatu zutenean. Hortik aurrera, XIX. mendean zehar, mendebaldera zabaltzen joan zen, koloniazio prozesu zabala garatuz, Ipar Amerikako mendebaldeko kostalderaino. Munduko lehen demokrazia modernoetako bat da, konstituzio batekin, botere banaketa zorrotzarekin eta ordezkaritza bidezko demokraziarekin. Bere hiriburua Washington, D.C. da, hiri garrantzitsuenak izanik New York City, Boston, Chicago, San Francisco eta Los Angeles. Bere dirua estatubatuar dolarra da.

Mein Kampf (Nire borroka)

Sun, 08 Feb 2026 11:46:14 +0000

Mein Kampf (alemanieraz; euskaraz, Nire borroka) Adolf Hitler buruzagi naziak 1925-1926 bitartean, Munich-eko putsch-ean parte hartzeagatik kartzelan zegoela, idatzi zuen liburua da, bi liburukitan banatua, non autobiografia bat lantzeaz gainera, ideologia nazionalsozialistaren oinarriak, bereziki juduen eta komunisten aurka joaz, eta estatuari eta estrategia politikoari buruzko bere ideiak azaltzen dituen. Ikus, gainera

Antisemitismoa

Ad misericordiam falazia

Sun, 08 Feb 2026 11:32:00 +0000

Ad misericordiam falazia norbaitek adierazten duen baieztapenaren aldeko falazia edo argudio faltsua da, baieztatzailearenganako errukia argudio gisa baliatzen duena. Adibidez, “gainditua jarri beharko zenidake azterketan; izan ere, etxean arazo larriak izan ditugu”.

Sobiet Gorena

Sun, 08 Feb 2026 10:33:06 +0000

Sobiet Gorena Sobietar Batasuneko organo politiko legegile gorena izan zen 1938tik 1991 urtean Sobietar Batasuna desegin zen arte. Asanble legegile bikamerala izan zen, Batasunaren Sobietak eta Nazionalitateen Sobietak eratua, Alderdi Komunistak proposaturiko herritarren artean huteskundeetan eta sufragio zuzenaren bitartez aukeraturiko kideek osatua. Presidium edo gobernua aukeratu eta estatuko lege nagusienak promulgatzen zituen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Soviet Supremo.

Ikus, gainera

Sobiet

Sobietar Batasuna (Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, Sobiet Batasuna)

Sun, 08 Feb 2026 07:51:36 +0000

Sobietar Batasuna edo Sobiet Batasuna, izen osoz Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1922 urtean sortutako estatu eta erregimen politiko komunista izan zen, 1917ko Errusiako Iraultzaren haritik sortutakoa eta 1991 urtera arte indarrean izan zena. Eurasiako ipar-ekialdeko zati handiena hartzen zuen, mendebaldetik ekialdera 9.000 km inguruko lurraldea hartuz, XX. mendearen erdialdetik munduko herrialde handiena bilakatuz horrela. 1917ko iraultzaren aurreko Errusiar Inperioaren lurralde gehienak bereganatu zituen, Finlandia eta Polonia ezik, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren Europako eta Ekialde Urruneko beste zenbait lurralde bereganatu zituen. Sobietar Batasuna hainbat errepublika federatuek osatu zuten, de jure subiranoak baina de facto Sobietar Batasunaren mendean zirenak.

Ekialde Urruna

Sun, 08 Feb 2026 06:58:10 +0000

Kredituak:ASDFHJ-Commons

Ekialde Urruna Ekialdeko Asia, Hego-ekialdeko Asia eta Errusiako ekialdea barne hartzen dituen eskualde geografikoa. Izena Europatik urrutien dagoen Asiako eskualdea izateagatik datorkio. Ikus, gainera

Ekialde Hurbila

Ekialde Hurbila

Sun, 08 Feb 2026 06:37:17 +0000

Ekialde Hurbila, batzuetan Ekialde Ertaina ere deitua, Asia, Afrika eta Europa bat egiten duten eskualdea da. Bere eremu zehatza lausoa da; definizio murritz edo hertsi baten arabera, Egipto, Israel eta Palestina, Libano, Siria, Jordania, Irak eta Turkia biltzen ditu; definizio zabalago baten arabera, berriz, Saudi Arabia, Bahrein, Arabiar Emirerri Batuak, Iran, Kuwait, Qatar, Oman, Yemen eta Txipre biltzen ditu.

Ekialde Hurbila lehenengo zibilizazio eta erljio monoteisten kokalekua izan da historikoki, eta hainbat kulturetako bidegurutzea (ikus, gianera, Mesopotamia eta Ilgora Emankorra). Egun, munduan petrolio ekoizpen eta erreserba handienak dituen eskualdea. Hori guztia dela eta, garrantzi geopolitiko handiko eskualdea da, gatazka ugariren ituruburua; hain zuzen ere, Ekialde Hurbileko gatazka munduan indarrean dagoen aspaldiko gatazka larrienetakoa da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Near East; frantsesez, Proche Orient; gaztelaniaz, Oriente Próximo.

Gulag

Sat, 07 Feb 2026 16:46:12 +0000

Gulag esparruak Sobietar Batasuneko bortxazko lanetarako esparruak izan ziren, non preso arruntak nahiz preso politikoak biltzen ziren. Milioika pertsona, gizonak, emakumeak nahiz haurrak, egon ziren preso eta bortxazko lanak egitera behartuak, eta horietako asko torturatuak eta exekutatuak, bereziki Josif Stalin agintean egon zen urteetan. Josif Stalin 1953 urtean hil ondoren ere indarrean egon ziren, Sobietar Batasuna desegin arte. Zentzu hertsian, GULAG esparru horiek kudeatzen zituen sobietar gobernu-organoa zen, NKVD delako erakundearen barnean.

NKVD

Sat, 07 Feb 2026 16:33:01 +0000

NKVD edo Barne Arazoetarako Nazio-Batzordea 1917tik 1930era Errusiako eta 1934tik 1946ra Sobietar Batasuneko barne-ministerioa izan zen. 1934tik aurrera Josif Stalinek berrezarri zuen eta polizia politikoaren eginkizuna eman zion, disidentzia ororen aurkako purga eta errepresio gogorra garatuz, besteak beste gulag izeneko lan bortxaturako esparruen bitartez.

Mesopotamia

Sat, 07 Feb 2026 16:13:13 +0000

Kredituak: Gargotet-Commons

Mesopotamia (antzinako grezierazko mesos eta potamos hitzetatik, literalki “ibaien artean”) Ekialde Hurbileko eskualde zabala, Tigris eta Eufrates ibaiek mugatzen dutena. Gutxi gorabehera, egungo Irakeko eta Siriako lurraldeak barne hartzen ditu. Mesopotamia bereziki testuinguru historikoetan aipatzen da, eskualde horretan garatu diren zibilizazioei eta haien lorpenei erreferentzia eginez. Horrela, Iraultza Neolitikoa eskualde horretan garatu zen, Ilgora Emankorra deitzen den eskualdean hain zuzen. Horretaz gainera, Mesopotamian sortu ziren historiako lehenengoetako hiriak eta estatuak, inperioak, hala nola Asiria eta Akemenestar Inperioa, eta han garatu zen lehen aldiz idazketa, idazkera kuneiforme eran hain zuzen.

Kolkhozak (Sobietar Batasuna)

Sat, 07 Feb 2026 07:34:05 +0000

Kolkhozak, 1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren Errusian, eta 1922tik aurrera Sobietar Batasunean, eratu ziren nekazaritza eta abeltzaintza ustiapen kolektiboak izan ziren, estatu komunistak sustatuak. Hasieran, lurjabe handiei egindako desjabetzeei esker eskuratutako lurrekin eratu ziren eta haietara lurrik ez zuten nekazariak atxikitzen ziren. Kolkhozaren jabetza estatuari zegokion, eta bertan lan egiten zuen nekazariek nekazaritzako tresna batzuen jabe baino ezin zitezkeen izan; gainera, ekoizpenaren zati handi bat estatuari eman behar zitzaion. Hasieratik, kolkhozek oso produktibitate txikia izan zuten; hala ere, erregimen komunistak jarraitu zuen kolkhozak eratzen, batzuetan eta bereziki Stalinen agintaritzapean derrigorrezko kolektibizazioaren bitartez; hala ere, Sobietar Batasunak ezarritako nekazaritza-ekoizpen helburuak ez ziren betetzen eta askotan uztaren zati handi bat konfiskatzen zuten, nekazariak eta horien familiak egoera larrian utziz. Estalinismoan zehar garatu zen politika horren ondorioz, 1930eko hamarkadan, Holodomor izeneko gosete izugarria zabaldu zen Ukrainian eta Sobietar Batasuneko beste lurralde batzuetan. Bigarren Mundu Gerra bukatuta, kolkhozetako produktibitatea handitzeko ahaleginak egin ziren, baina orokorrean alferrikakoak izan ziren; hala ere, milaka eta milaka kolkhozek indarrean eta lanean jarraitu zuten Sobietar Batasunaren desagerpenera arte, 1990 urtean. Hortik aurrera kolkhozetako lurrak eta makineria pribatizatzen joan ziren. Ikus, gainera

Aurrekontu-aplikazioa (aurrekontuaren aplikazioa, gastu publikoaren aplikazioa)

Fri, 06 Feb 2026 15:59:16 +0000

Aurrekontu-aplikazioa, aurrekontuaren aplikazioa edo gastu publikoaren aplikazioa ekitaldi batean aurrekontu publiko bateko partida bakoitza zein organotan (sailkapen organikoa), zertarako (sailkapen ekonomikoa) eta zein programatan (sailkapen funtzionala) xahutu diren batera zehaztea da. Aurrekontuaren xehetasun maila handiena da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aplicación presupuestaria.

Hizkuntza-ezkutatzeak

Fri, 06 Feb 2026 13:55:40 +0000

Hizkuntza-ezkutatzea hizkuntza bat espazio publikotik baztertu eta ezabatzea da, ageritik kentzea alegia, gehienetan hizkuntza nagusi baten hegemoniaren alde. Hizkuntza gutxituak existentziaren faktore nagusienetakoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ocultación linguística.

ahal duenak ahal duena, eta bestela anaitasuna

Thu, 05 Feb 2026 15:52:33 +0000

Bakoitzari ahal duena baino exijitu behar ez zaiola adierazteko, eta ahal duena egiten ez duenean ere, pertsona gisa tratatu behar dela adierazteko.

Errusiar Inperioa

Thu, 05 Feb 2026 15:22:48 +0000

Errusiar Inperioa 1721etik 1917ean existitu zen estatu bat izan zen, Europa, Asia eta Amerikan lurralde zabalak mendean hartu zituena. Bere erregimen politikoa tsarismoa izan zen, tsar baten agintaritzapean zegoen monarkia absolutista. 1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren, Sobietar Batasuna izan zen bere ondorengoa.

zorrak zor, lepoa lodi

Thu, 05 Feb 2026 14:26:34 +0000

Zorrak eduki arren, axolagabe bizi denaren jarrera gaitzesteko atsotitza.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, debe hasta las cejas y tan tranquilo

Formazio geologikoak

Thu, 05 Feb 2026 13:59:14 +0000

Formazio geologikoa, ezaugarri berdinak dituzten arroken multzo bateratua da, jatorri berdina duena. Estratigrafia izeneko geologia-adarrak ikertzen duen oinarrizko unitatea da. Formazio geologikoetan formazio sedimentarioak, estratuak osatuz, eta formazio bolkanikoak bereizten dira.

Tsarismoa (Errusia tsarista)

Thu, 05 Feb 2026 13:44:38 +0000

Tsarismoa edo Errusia tsarista XV. mendearen bukaeratik 1917ko Errusiar Iraltzara arte Errusian indarrean izan zen monarkia autokratikoa eta erregimen absolutista izan zen, non tsar edo Errusiako monarkak botere absolutua zuen. Tsarismoa Europako Antzinako Erregimenko monarkien antzeko erregimena izan zen, are haiek baino autokratikoagoa, Eliza Ortodoxoa ere bere agintaritzapena geratu baitzen. Ikus, gainera

Errusiar Inperioa

Prestakuntza (formakuntza)

Thu, 05 Feb 2026 09:49:11 +0000

Prestakuntza, formakuntza edo formazioa zeregin edo lan batean aritzeko gaitasuna eskuratzeko arlo teorikoan nahiz praktikoan egiten diren ikaskuntza eta trebakuntza jardueren multzoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, formación (educativa).

Hiztun-profila

Thu, 05 Feb 2026 09:16:33 +0000

Hiztun-profila hiztun-komunitate edo talde bateko kideek izaten dituzten ezaugarrien multzoa da, hala nola haien adina, hezkuntza-maila eta maila sozioekonomikoa zehazten dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, perfil de hablante.

Erliebe-unitateak

Wed, 04 Feb 2026 16:56:56 +0000

Erliebe-unitateak dira erliebea osatzen duten eta ezaugarri berdintsuekin elkarrengandik gertu dauden erliebe-formen multzoak, egiturak edo sistemak, hala nola mendikateak, mendilerroak, sakonuneak eta lurrazal kontinentalean aurki daitezkeen bestelako egitura handiak. Ikus, gainera

Espainiako erliebea

Konpromiso zibikoa

Wed, 04 Feb 2026 09:49:57 +0000

Konpromiso zibikoa pertsona edo kolektibo bat gai politiko eta publikoei interesa izatera daramaten jarreren multzoa da, balizko parte-hartze aktibo bati begira. Horrela, konpromiso zibikoa herritar guztiei eragiten dieten gaietan herritar horien partaidetzarako abiapuntu- eta baldintza-egoera gisa ikusten da, nahiz eta konpromiso hori gai horien aurrean soilik ezagutza, jakinmina eta eztabaida izatera ere mugatu daitekeen, horrek benetako parte-hartzearen ondoren nahitaez ekarri gabe.

Batzar kolonialak

Mon, 02 Feb 2026 09:42:44 +0000

Batzar kolonialak Hamahiru Kolonietako organo legegileak izan ziren, XVII. mendetik 1783. urtean kolonia horiek Ameriketako Estatu Batuak sortzeko independentzia lortu zuten arte. Batzar kolonialekin batera, erregearen gobernadorea zegoen agintaritza politikoan, bien artean kolonien gobernua aurrera eramateko. XVIII. mendearen lehen erdialdean, Batzar Kolonialen eta gobernadorren arteko harremana osa izan izan zen, “arduragabetasun mesedegarriaren garaia” garatuz horrela bereziki Hamahiru Koloniek Britainia Handiari ekartzen zioten etekina dela-eta. XVIII. mendeko bigarren erdialdetik aurrera, ordea, harremanak gaiztotzen joan ziren Britainia Handiak ezartzen zizkien zergak direla-eta; azkenean, kolonien eta metropoliaren arteko gatazka Tearen Matxinadarekin lehertu zen, Amerikar Iraultzaren eta Ameriketako Estatu Batuen jatorritzat har daitekeena.

Puritanismoa eta puritanoak

Mon, 02 Feb 2026 09:25:32 +0000

Puritanismoa eta horien jarraitzaileak, puritanoak izenekoak, Ingalaterran XVI. mendearen erdialdetik aurrera sorturiko mugimendu erlijiosoa izan zen, duela hamarkada batzuk lehenago garatu zen Erreforma anglikanoa haratago eraman nahi zutenak, Eliza Katolikotik guztiz urrunduz, eta bereziki pietatea eta debozioa erlijio-bizitzaren oinarri gisa aldarrikatzen zutenak. Kalbinismotik gertukotzat jo daitekeen mugimendua izan zen. Ingalaterran, jazarpena gertatu zen haien aurka XVII. mendetik aurrera; jazarpen horreatik ihesi, Ipar Amerikara alde egin zuten XVI. mendean zehar, han Hamahiru Koloniak direlakoak eratuz, gerora Ameriketako Estatu Batuak osatuko zituztenak.

FIFO (First Input, First Output)

Sun, 01 Feb 2026 14:20:17 +0000

FIFO (First Input, First Output) enpresa bateko izakinak baloratzeko metodo bat da, non eskaera baten ondorioz biltegitik ateratzen diren unitateak biltegian une hartan daudenen artean prezio txikienekoak direla suposatzen den. Adibidez, biltegian une jakin batean izakin mota bat bi prezio desberdin hauetan sartu da: 100 unitate 10 euroko unitateko prezioan, eta ondoren 200 unitate 8 euroko unitateko prezioan; 200 unitate saltzen dira, suposatzen da aurretik aterako direla lehenengo sartu zirenak, 10 euroko unitateko 100 unitateak, eta ondoren 8 euroko unitateko 100 unitate; horrela, FIFO metodoaren arabera, biltegian gertauko dira 100 unitate, 8 euroko prezioan unitateko. Ikus, gainera

San Ildefonsoko ituna (1777)

Sun, 01 Feb 2026 10:05:12 +0000

San Ildefonso-ko ituna Espainiako eta Portugalgo erresumek 1777 urtean La Granja de San Ildefonso Errege Jauregian Espainiako eta Portugalgo erresumen arteko ituna izan zen, bi erresumek Amerikan, Afrikan eta Asian mendean zituzten lurraldeen inguruko desadostasunak konpondu eta bi erresumen arteko bakea aldarrikatzen zuena. Itunak Lisboako (1668), Utrecht-eko (1715) eta Paris-ko (1763) itunak berretsi eta Amerikako eta Afrikako lurralde txiki batzuen trukea ekarri zuen, aurreko mendeetan zehar bi erresumen artean izan ziren liskarrei amaiera emateko.

Talde-lana (elkarlana)

Sat, 31 Jan 2026 17:17:47 +0000

Talde-lana edo elkarlana lankide batzuek lan edo atza bat burutze aldera, batera eta elkarri lagunduz garatzen duten lana da. Talde-lan bat egiten duten lankideen multzoari lantalde deitzen zaio, eta garatzen den lana talde-lanean edo elkarlanean egiten dela esaten da.

Talde-lana proiektu edo helburu jakin eta zehatzak lortzeko garatzen da orokorrean, eta kopuruz mugatuak eta egonkorrak izaten dira, lankideen arteko harreman sendoekin. Beste hizkuntzetan: ingelesez, teamwork; gaztelaniaz, trabajo en equipo.

Ikus, gainera

aski ez duena, deusik ez duena

Sat, 31 Jan 2026 09:11:57 +0000

Itzulpena

gaztelaniaz: el que no tiene suficiente es porque no tiene nada

gutxien pentsatzen denean, hil egin behar

Sat, 31 Jan 2026 09:08:35 +0000

Norberaren heriotza edozein momentutan etor daitekeela ohartarazteko.

goizean porrusalda eta eguerdian azak, aise kabituko zaizkik ipurdian galtzak

Sat, 31 Jan 2026 09:05:24 +0000

Argaltze aldera berdura jatea aholkatzeko.

Zeintzuk dira Euskal Herriko basamortuak?

Sat, 31 Jan 2026 06:53:12 +0000

Euskal Herrian basamortutzat har daitekeen eremu bakarra Bardea edo Errege Bardea da, Nafarroa Garaiko hegoekialdean. Basamortu hori gizakiak sorrarazitakoa da, XVII-XIX mendeetan garatu zen deforestazioaren ondorioz, abeltzaintzarako eta nekazaritzarako lurrak zabaltze aldera.

bestearen ordez inor hiltzen ez

Thu, 29 Jan 2026 17:07:50 +0000

Zorionez, denok patu berbera dugula, heriotza alegia, adierazteko; horretan, denok gara berdinak.

Hornikuntza-krisia (hornidura-gabetzea)

Thu, 29 Jan 2026 09:53:29 +0000

Hornikuntza-krisia, okerrenean hornidura-gabetzea ere deitua, ekoizpen nahiz logistika arloetan sortzen diren arazoengatik gai edo produktu bat edo batzuen hornikuntzan sortzen diren atzerapen, eskasia eta gabezia egoerak dira. Krisi-egoera horiek herritarrak zuzenean erasan ditzake, oinarrizko produktu eta gaien eskasiaren kasuan, edota ekoizpen-prozesuetan eta hornikuntza-kateetan lehengai eta osagaien hornikuntzan arazoak sortu. Hainbat arrazoiengatik sor daiteke, hala nola hondamendiengatik, egoera geopolitiko nahasiengatik edo besterik gabe gaien eskasiagatik.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, crisis de suministro, desabastecimiento.

Zentralizazio administratiboa

Thu, 29 Jan 2026 08:45:38 +0000

Zentralizazio administratiboa estatua edo beste erakunde mota bat antolatzeko modua da, non agintaritza organo zentral edo nagusi batean kontzentratzen den, hortik erabakiak eta jarraibideak emanez beheragoko organoei, hierarkia-printzipioari jarraiki, erantzukizun txikieneko erabaki- eta betearazpen-mailaraino. Horrela, uniformetasuna, jardueren kontrola eta eraginkortasun handiagoa lortu nahi dira autonomia handiagoko organo deszentralizatuen aurrean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *centralización administrativa. *

Administrazio zentrala (Estatuko Administrazio Orokorra)

Thu, 29 Jan 2026 08:18:24 +0000

Administrazio zentrala, Espainian ofizialki Estatuko Administrazio Orokorra, bere eskumenak lurralde osoan eta herritar guztientzat garatzen dituzten estatu bateko administrazio edo gobernu-erakundeen multzoa da, hala nola defentsarekin loturiko administrazioa, banku zentrala, Gizarte Segurantza eta interes orokorreko azpiegiturak garatzen dituen administrazioa. Espainian, administrazio zentraleko erakunde nagusiak Ministerioak dira, eta egoitza estatuko hiriburuan dute. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, administración central, Administración General del Estado.

Animus adimendi

Thu, 29 Jan 2026 07:54:43 +0000

Animus adimendi legatu bat baliogabetzeko asmo inplizitua da, legatuko ondasunak edo eskubideak besterentzen direnean agerian geratzen dena.

Estatu zentralizatua (estatu zentralista)

Tue, 27 Jan 2026 07:25:48 +0000

Estatu zentralizatua edo estatu zentralista estatuko arlo eta erregio eta eskualde gehienak gobernu eta administrazio zentral edo nagusi baten mendean dauden estatu mota da. Estatu horretan, erregio edo eskualde mailako erakundeak edo administrazioak egon daitezke, baina orokorrean horiek estatuaren mendean edo horren legedipean daude. Salbuespena izaten dira udalak edo tokiko erakundeak, bere eskumenak, dagokien jurisdizkioan, kudeatzeko ahalmena izaten baitute, mugekin bada ere. Estatu zentralisten adibideak dira Frantzia eta Zelanda Berria. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, estado centralista.

Erliebe tabularra

Sun, 25 Jan 2026 15:35:24 +0000

Erliebe tabularra altuera desberdinetako erliebe edo orografia laua da, non estratu geologikoak modu horizontalean kokatzen diren, material gogorren geruzak (kareharriak, adibidez) geruza bigunagoekin (buztinak, adibidez) txandakatuz, higadura-eragileek, batez ere ibaiek eta errekek, modu desberdinean jarduten dutelarik haien gainean, profil orografiko berezia sortuz, non eremu altuak, non estratu gogorrek dirauten, txandakatzen diren altuera txikiagoko eremuekin, non estratu bigunak dauden. Goi-lautada osatzen duten eremu altuei mortu deitzen zaie hedadura handikoak direnean; higaduraren ondorioz atzera egiten dutenean forma goratu ertainak (mahaiak) eta txikiagoak eta isolatuak (lekuko muinoak) sortzen dituztenak, maiz malda oso malkartsuekin (muelak) edo glazis izeneko formazioekin (goiko zonetako higaduratik datozen materialen metaketak). Beheko eremuak, landazabalak izenekoak, material bigunen gainean zabaltzen dira, normalean buztinezkoak eta laboreetarako oso egokiak direnak. Ibaiek, erliebe mota horietan, arroila izeneko formazioak sortzen dituzte, haran oso estuak eta material gogorren gainean goratuak; eta ebakiak, arroilak baino zabalagoak biana haiek bezain sakonak eta bertikalak.

Bigarren Mundua

Sun, 25 Jan 2026 14:02:52 +0000

Bigarren Mundua Gerra Hotzean zehar bloke komunistako herrialdeen taldea izendatzeko erabili zen terminoa izan zen, Lehen Munduari edo bloke kapitalistako herri garatuen taldeari kontrajarria. Terminoak adierazgarritasuna galdu zuen bloke komunista desegitearekin batera, 1991 urtean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, segundo mundo.

Lehen Mundua

Sun, 25 Jan 2026 07:36:19 +0000

Lehen Mundua herrialde garatuen multzoa, errenta eta bizi-maila handiarekin, izendatzeko erabili ohi den terminoa da. Bereziki Europako eta Ipar Amerikako herrialdeak biltzen ditu, gehi beste herrialde batzuk, hala nola Australia eta Zelanda Berria. Hala ere, multzo hori lausoa da, eta kasu batzuetan eztabaidatsua izan daiteke herrialde bat multzo horretakoa den ala ez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, primer mundo.

Ikus, gainera

Nola banatzen da mundua?

Sun, 25 Jan 2026 07:20:40 +0000

Geografia fisikoaren ikuspuntutik, mundua kontinentetan eta ozeanotan banatzen da. Ingurumenaren aldetik, mundua hainbat zonalde klimatikotan eta biomatan banatzen dela ere esan daiteke. Ikuspuntu ekonomiko batetik, Lehen Mundua (herrialde garatuak), Bigarren Mundua (historikoki, bloke komunistako herrialdeak) eta Hirugarren Mundua (herrialde azpigaratuak) bereizten dira. Azkenik, munduko izakiak aintzat harturik, banaketa garrantzitsuena izaki bizigabe eta izaki bizidunen artean gertatzen da.

Estilo-figurak (figura estilistikoak, figura erretorikoak)

Sat, 24 Jan 2026 07:40:46 +0000

Estilo-figurak, figura estilistikoak edo figura erretorikoak testu edo hitzaldietan idazle edo hizlari batek haiek adierazkorrak, hunkigarriak edo gozagarriak izan daitezen sartzen dituen hizkuntza-baliabide bereziak dira. Gehieneak antzinako erretorikaren loturik sortuak, egun bereziki literaturan erabiltzen dira, bere genero guztietan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, figuras de estilo, figuras retóricas,figuras estilísticas.

Etnolinguistika

Sat, 24 Jan 2026 06:27:46 +0000

Etnolinguistika etnia edo komunitate etniko baten kulturaren eta hizkuntzaren arteko erlazioa ikertzen duen hizkuntzalaritzaren adarra da, zehazki kulturak hizkuntzan nolako eragina duen eta orobat hizkuntzak etnia horren kulturari nola eragiten dion.

nahi duenak ahal du, nahi ez duenak guztia galdu

Thu, 22 Jan 2026 16:38:57 +0000

Arrakasta izateko baldintza motibazioa dela adierazteko.

Gizarte laguntza-sistema

Thu, 22 Jan 2026 16:03:04 +0000

Gizarte laguntza-sistema babesgabetasun edo arrisku egoeran dauden edota besterik gabe beharrak dituzten pertsona, familia eta gizarte sektoreei laguntza emateko estatuko legedia eta erakundeen multzoa da, hala nola gizarte segurantza, gizarte zerbitzuak, osasun publikoa, hezkuntza publikoa eta gutxieneko errentak. Ongizatearen gizartearen oinarria da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, sistema de protección social.

Ikus, gainera

Gizarte ongizatea

Gizarte zerbitzuak

Thu, 22 Jan 2026 15:46:13 +0000

Gizarte laguntza-sistema edo gizarte zerbitzuak pertsonak, familiak eta gizataldeak modu zuzenean babestu eta lagundu egiten dituzten erakunde publiko nahiz pribatuen multzoa da, haiek babesgabeak, kalteberak, baztertuak izateagatik edo bestelako arrisku psikosozial edo sozioekonomiko egoeran izateagatik, haiek gizarteratzeko eta autonomia lantzeko baliabide material eta psikosozialak eskaintzen dituztenak. Gizarte laguntza-sistemaren adarretako bat da.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, servicios sociales.

Ikus, gainera

Agentzia banatua (Jane Bennett)

Thu, 22 Jan 2026 15:24:51 +0000

Agentzia banatua (ingelesez, distributed agency) Jane Bennet filosofoak (1957- ) garaturiko kontzeptua da, zeinaren agentzia, eragiteko ahalmen gisa, hainbat agente edo eragileren artean, izan gizaki izan gauza, banaturik dagoela adierazten duena, haien artean ezartzen diren harreman eta loturen bitartez, sare bat osatuz.

Zentro logistikoak

Thu, 22 Jan 2026 07:11:11 +0000

Zentro logistikoa (ikus, gainera, logistika), salgaiak jaso, biltegiratu, paketeratu eta banatzeko erabiltzen den instalakuntza edo eraikina da, gehienetan pabiloi motakoa eta nasa edo salgaiak sartu eta ateratzeko plataforma eta arrapalekin. Zentro logistiko batzuk eremu txiki batean biltzen direnean, garraio-sare egoki batekin, plataforma logistiko delakoa eratzen da.

Unitate ekonomikoak

Wed, 21 Jan 2026 14:49:38 +0000

Unitate ekonomikoak jarduera ekonomiko homogeneo bat era independentean garatzeko batera jarri eta jardunean jartzen diren pertsona, instalakuntza, teknologia, baliabide finantzarioak eta materialak dira, jarduera horri dagozkion erabakiak autonomiaz hartzen dituztenak. Unitate ekonomiko baten adibide garbiena enpresa da. Ikus, gainera

Eragile ekonomikoak

Eteneta I, Eteneta II (megalito-multzoak, Adarra)

Wed, 21 Jan 2026 10:01:10 +0000

Eteneta I cromlecha, bere ortostato handiarekin. Bigarren planoan, Adarra mendiko gailurra.

Eteneta I eta Eteneta II Adarra mendiko Agerreko zabala izeneko parajean dauden bi megalito-multzo dira, cromlech edo harrespilez eratuak. Onyi-Mandoegi estazio megalitikoko multzoak dira, Piniriotako cromlech-en multzo handian eta hauen mendebaldeko muturrean, oso gertu dagoen Oria ibaitik ekialdera cromlechin ez baita aurkitu. Eteneta I multzoan bi cromlech edo harrespil daude, gutxi gorabehera 4.50 eta 2.70m-ko diametroa dutenak hurrenez hurren, lekuko edo zutarri txiki ugarirekin biak. Cromlech handienean, ordea, ortostato handi eta ikusgarri bat aurkitu zen, 2 m-ko altuera duena, lurrean erorita aurkitu baina gerora zutik jarri dena. Ortostato hori menhirtzat hartzen da sarritan, baina berez cromlecheko beste ortostato bat da. Multzoaren elementu ikusgarriena izanik, mendizaleen artean ezaguna da guztiz eta ohikoak horri edo horren ondoan egindako argazkiak. Bi cromlechak Luis Peña Basurto ikertzaileak atzeman zituen 1951 urtean. Eteneta II multzoan, lau cromlech daude, 8.50, 5.50, 6 eta 6 metroko diametro dutenak hurrenez hurren, ortostato txiki. Multzoa Eteneta I multzotik 200 m ingurura dago, hegoalderantz. Lau cromlechek lekuko edo zutarri txiki ugari dituzte. Lau cromlechetatik bi Luis Peña Basurtok aurkitu zituen 1951 urtean; beste biak, berriz, 1978 urtean aurkitu zituzten Luis del Barrio eta Luis Millán ikertzaileek.

Biribilondo

Wed, 21 Jan 2026 07:41:15 +0000

Biribilondo Andatza mendigunean dagoen mendi bat da, Andatza menditik ekialdera ehunka metro batzuetara. 348 m-ko altuera du. Gailur-lerro bat eratzen du Enuto (400m), mendebaldera, eta Olaikogain (334m) mendiekin. Gailur-lerro horren hegoaldeko oinetan Abalotz erreka dago, malda handi baten oinetan. Mendiaren oinetan, ekialdera eta mendebaldera hurrenez hurren, Olaiko erreka eta Bikai erreka daude, hain zuzen ere ura Abalotz errekak isurtzen dutenak. Biribilondoren gailurrean antena altu bat dago, eremu hesitu batean; beraz, ezin da gailurrera bertara iritsi; antena horri esker, Biribilondoren kokapena erraz ikusten da Zubietatik eta Usurbildik. Gailurraren inguruetara Urdaiagatik malda leun batetik igotzen den pista zabal batetik irits gaitezke.

Kontzentrazio espaziala

Tue, 20 Jan 2026 13:09:19 +0000

Kontzentrazio espazialak biztanleria, jarduera ekonomikoak edo bestelako fenomeno sozialak lurralde edo espazio geografikoko puntu edo eremu batzuetan biltzeko joerari egiten dio erreferentzia.

Biztanleriaren kasuan, kontzentrazio espazialaren fenomenoa garbi agertzen zaigu urbanizazioaren fenomenoarekin, biztanleria hiri dietzen diren guneetan biltzeko joera adierazten duena (ikus, gainera, urbanizazio-prozesua eta biztanleriaren banaketa espaziala).

Jarduera ekonomikoen kasuan, kontzentrazio espaziala bereziki industriaren sektorean gertatzen da, haietan lokalizazio edo kokapen-faktoreak, hala nola garraio-azpiegiturak, lehengaien eskuragarritasuna eta sektore berean diharduten enpresak bata bestearen ondoan kokatzeko joera, enpresa-klusterrak sortuz.

Datu taldekatuak

Tue, 20 Jan 2026 10:23:40 +0000

Datu taldekatuak aldagai estatistikoari dagozkion kategoria, modalitate, balio, klase edo tartetan bildutako datuak dira, hots, maiztasun-taula batean bilduta daudenak. Adibidez, unibertsitateko ikasleen artean egiten ari diren gradua galdetuta (h: humanitateak, z:zientziak), erantzunak, datu isolatuak alegia, hhzzzzhzhzhhzz badira, datu taldekatuak hauek lirateke:

Gradu mota Ikasleak

Humanitatea 6 Zientziak 8 Guztira 14

Datu taldekatuen beste adibide bat hau izan daiteke, aldagai kuantitatibo bati buruz, haur-eskola bateko haurren adinei buruz:

Adina Haurrak

3 25 4 22 5 26 Guztira 73

Agerreko zabala

Tue, 20 Jan 2026 09:11:50 +0000

Agerreko zabala Gipuzkoa ekialdeko Adarra (819m) eta Oindo (785m) mendien arteko mendi-lepoa da, 693 m-ko garaieran. Bertan daude bi megalito multzo daude: Eteneta I, bi cromlech-ek eta zutarri batek osatua; eta Eteneta II, lau cromlech-ek osatzne dute. Agerreko zabaletik Adarrako gailurreko bista bikaina dago; hain zuzen ere, ohikoa da mendizaleek Adarrako gailurra Etenetako zutarriarekin batera argazki bidez hartzea.

Lurzoru buztintsua

Tue, 20 Jan 2026 07:56:00 +0000

Lurzoru buztintsuak egokiak izaten dira nekazaritzarako. Kredituak: Philip Halling-Commons

Lurzoru buztintsuak buztin ugari duten lurzoruak dira. Arro sendimentarioetan ugariena den lurzoru mota da, bereziki egokia nekazaritzarako, nutrienteak ongi atxikitzen baititu; hala ere ura ez du ondo drainatzen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, suelo arcilloso.

Ondarbiribil

Tue, 20 Jan 2026 07:13:53 +0000

Ondarbiribil Andatza mendiguneko mendia da, 453m-ko garaiera duena eta mendigunearen hegoekialdean kokatua. Bere perimetro osoan kono perfektu samarra eratzen du. Gailurrean, Orreagako monastegiko antzinako mugarri bat dago, lur horiek monastegi horri zegozkiola adierazten duena; halaber, gailurra Zizurkilgo eta Usurbilgo udalerrien muga da gailurra eta hori adierazten duen mugarri bat dago aurrekoaren ondoan. Gailurrerako igoera Ziortzako lepotik egitea da erosoena. Mendia hegoaldetik Uridarbi erekaren gainetik altxatzen da, eta iparraldean Ondabardi errekaren gainetik; erreka horiek aurreraxeago Abalotz errekarekin egiten dute bat.

Minifundioak eta minifundismoa

Tue, 20 Jan 2026 06:04:18 +0000

Minifundioak landa eremuko lurjabe ezberdinen eskuetan lursail txikiak dira, mugatuak edo hesituak, produktibitate eskasekoak eta beraz bizimodua lursail horiek laboratuz edo abereak sartuz ateratzeko aukera eskasak ematen dituztenak. Minifundioak nagusitzen diren nekazaritza-sistemari minifundismo deritzo. Historikoki, minifundioak lurrak herentziaz lursail txikietan zatikatzearen ondorioa izaten dira. Ikus, gainera

Latifundioak

Finantza-sektorea (sektore finantzarioa)

Tue, 20 Jan 2026 05:01:15 +0000

Finantza-sektorea edo sektore finantzarioa finantza-zerbitzuak, hain zuzen ere aurrezki-produktuak, inbertsioak eta aseguruak, eskaintzen dituzten enpresek osatzen duten sektore ekonomikoa da. Finantza-sistemaren ataletako bat da, aurrezleekin, inbertitzaileekin, finantza-aktiboekin eta estatuko finantza-erakundeekin batera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sector financiero.

ur joanari, presarik ez

Mon, 19 Jan 2026 15:30:47 +0000

Jada gertatu diren eta konponbiderik ez duten gauzekin arduratu behar ez dela adierazteko.

Aldaerak

Ur joanari presarik ezin leio
Ur joanari presarik egin ez
Ur joanari ez egin presik Itzulpenak
gaztelaniaz, agua pasada no mueve molino

Arripilletako gaina (Peusgarate)

Mon, 19 Jan 2026 15:15:11 +0000

Arripilletako gaina edo Peusgarate 442m garaieran dagoen mendi bat da, Andatzako mendigunean, Altzaola edo Azarolako lepotik mendebaldera oso gertu. Mendi-lepo horretatik altuera txikia duen arren, mendebaldetik altuera handiagoa du, Andatza auzotik gertu dagoen Urgurutz errekaraino jaitsiz. 2022 urtean Eusko Jaurlaritzak proiektua egin zuen gailur horretan aerosorgailu bat altxatzeko, Andatzako mendigunean eraiki beharreko parke eolikoaren barruan; gerora, ordea, proiektu hori baztertu egin zen. Gailurraren inguruan, saroi bat zegoen, zeinaren artamugarria egun ere ikus daitekeen.

Zaratezarra

Mon, 19 Jan 2026 14:42:40 +0000

Zaratezarra Andatzako mendigunean dagoen muino txiki bat da, 407m-ko altueran, Zarateaitz tontorretik 700m inguru iparraldera kokatzen dena, Altzaola edo Arazolako lepotik oso gertu.

Ezkeltzu (Ezkatzu)

Mon, 19 Jan 2026 13:45:07 +0000

Ezkeltzu edo Ezkatzu Andatzako mendigunean, Gipuzkoako iparraldean, dagoen mendi bat da, Ziortzako lepoaren (451m) eta Altzaola edo Azarolako lepoaren (430m) artean, Andatza eta Belkoain mendien arteko erdibidean gutxigorabehera. 508 m-ko altuera du. Andatzatik etorrita, altuera txikiko muino gisa agertzen da; Belkoaindik ikusita, hegoekialderantz, ordea, prominentzia edo altuera handiagoa du, Abalotz errekaren gainetik altxatzen delarik. Gailurra leun eta zabala du eta bertatik bista ederrak daude kostaldera nahiz urrutiko mendi eta mendilerroetara. Bertara iristeko ibilbide ohikoak Zizurkildik eta Usurbilgo Urdaiaga auzotik abiatzen dira, azken honetan Andatza mendia gaindituz aurrena eta Ziortzako lepotik igaroz.

Auñamendi Eusko Entziklopedia

Mon, 19 Jan 2026 09:09:32 +0000

Auñamendi Eusko Entziklopedia Eusko Ikaskuntza erakundeak sustatzen duen Euskal Herriko gaiei buruzko online entziklopedia bat da, bertako geografia, historia, euskal herritarren biografiak eta abar lantzen dituena. 155.000tik gora artikulu ditu gaztelaniaz eta 6.000tik gora euskaraz. Gaztelaniazko artikulu gehienek Bernardo Estornés Lasak sustatu zuen Enciclopedia General Ilustrada del País Vasco izeneko paperezko entziklopedia dute jatorri, 1996 urtean Eusko Ikaskuntzak Estornés Lasarekin 1996 urtean entziklopedia digitalizatu eta sarean plazaratzeko sinaturiko hitzarmenaren bitartez; horren ondoren, pixkanaka osatzen den entziklopedia da hainbat kolaboratzaileren lanari esker.

Paseo Berria

Mon, 19 Jan 2026 08:48:02 +0000

Pasealeku Berria, gaztelaniazPaseo Nuevo, Donostiako pasealeku bat da, Salamanka pasealekutik abiatu, Urumeako bokalean, eta Urgull mendiko oina inguratuz iparraldetik Aquarium-ean bukatzen dena. Bere ibilbide osoan Kantauriko kostaldeko bista zabalak eskaintzen ditu, baita Ulia eta Aiako Harria inguruko mendietara ere. Itsasoko denboraleek gogor astintzen duten pasealekua eta ohikoa olatuak paseoaren gainetik lehertzea, donostiar asko erakartzen dituen ikuskizuna sortuz; dena den, XXI. mendearen hasieratik gutxi gorabehera, paseo itxi egiten da denboralagatik itsas-alertako oharra plazaratzen denean. Hiru zatitan egin zen, 1916tik 1919ra. Garai batean, Aldamar kalearen parean plazatxo bat zegoen, El Tambor izenekoa, non olatuak lehertzen ziren. Bere lehen izena Paseo del Príncipe de Asturias izan zen, Bigarren Errepublikaren garaian Paseo de la República eta Fracoren diktaduran zehar *Paseo de José Antonio Primo de Rivera. *Espainiako Trantsizioan donostiarrek hasieratik eman zioten izena ofizial bihurtu zen, Pasealeku Berria alegia.

Andazarrate

Mon, 19 Jan 2026 07:33:33 +0000

Andazarrate Asteasu eta Aia herrien arteko mendatea eta Hernioko eta Andatzako mendiguneen arteko mendi-lepoa da, 435 m-ko altueran. Asteasutik 5.9kmra dago, 336ko maldarekin; Aiatik, berriz, 10.1 km-ra kokatzen da, 316 m-ko maldarekin. Mendatearen inguruetan, 1.5 km-ra Hernio mendirako bidean, Iturriozko Benta izena duen baserri historikoa eta San Juanen baseliza daude. Mendatearen inguruetan tuberkolosoentzako sendategi bat zabaldu zen 1933 urtean, sendategiak 1956 urtean itxi zen; ondoren eskolap ubliko gisa erabili zen 1971 urtera arte; 199eko hamarkadan eraitsia izan zen.

Ziortza (Andatza)

Mon, 19 Jan 2026 06:45:07 +0000

Ziortza edo Ziortzako lepoa Andatza mendiaren hegoaldean dagoen mendi-lepo zabala da, 451 m-ko garaieran, Andatza mendia (562m) eta Ezkeltzu muinoa (503m) banatzen dituena. Ohiko pasabidea inguruan ibiltzen diren mendizaleentzat.

Andatza (mendia eta mendigunea)

Sun, 18 Jan 2026 16:18:45 +0000

Andatza, iparraldetik ikusita. Aurreko planoan, Usurbilgo herrigunea.

Andatza Gipuzkoako iparraldean dagoen mendia eta horren inguruan dagoen mendigunea da. Andatza mendiaren gailurrak 562m-ko garaiera du, gehienetan malda leunekin. Mendia eta inguruko mendigunea Oria ibaiko haranaren ezkerretara, ibaiaren hegoaldean, kokatzen da, ibaiaren bokaletik gertu, eta Hernioko mendigunearen hegoaldean. Aia, Asteasu, Zizurkil, Zubieta eta Usurbilgo herriek mugatzen dute. Historiaurreko aztarna ugari daude mendiaren magaletan, dolmenak, gehienak, eta zista bat. Erdi Aroan, mendiko lurrak Orreagako monastegiarenak ziren eta egun ere jabetza hori frogatzen duten mugarri zenbait daude mendian zehar. Bestalde, mendiko harria errotarriak egiteko erabili zen historian zehar eta iparraldeko maldan harrobi eta errotarri ugariren aztarnak daude. 1933 urtean usurbildar mendizaleek jarritako porlanezko gurutze bat dago, Gora Euzkadi idatzita duen oroimenezko plaka duena. Plaka Espaniako Gerra Zibila baserritar batek kendu eta ezkutatu zuen, erregimen frankistak hura kendu aurretik; Espainiako Trantsizioaren garaian jarri zen berriz ere plaka. Espainiako Gerra Zibilean fronte-lerro bat eratu zen; lerro horretan tropa nazionalen eta lubakietan babestutako euskal gudarien artekoko gudaldi gogorrak izan ziren Andatza eta Belkoain mendietako gailurretan aste batzuetan zehar; 2022-23 urteetan Andatza mendian egindako indusketa-kanpainetan hainbat aztarna aurkitu ziren lubakietan.

Malmasin mendia

Sun, 18 Jan 2026 13:13:12 +0000

Malmasin mendiko gailurra. Ezkerraldean, ekialderantz doan A8 autobidea ikus daiteke; horren tunela mendi azpitik igarotzen da.

Malmasin Bizkaiko mendi bat da. 361m-ko garaiera du. Gailurra Arrigorriagako lurretan kokatzen da, iparraldeko maldetan, berriz, Basauriko hirigunearen zati hedatzen da. Garaiera apaleko mendia den arren, inguruetatik nabarmentzen den mendia da, bere gailurretik bista bikainak eskainiz Nerbioi eta Ibaizabal haranetara, hegomendebalderantz Ganekogorta, Ganeta eta Pagasarri mendietara eta iparekialderantz Ganguren mendira. Gailurrean Burdin Aroko kastro bat dago, Eusko Jaurlaritzak monumentu-multzo izendatua. Ekialdetik mendebaldera 1873 urtean 1340m-ko tunel bat zeharkatzen du, A8 autobidearen barnean.

Basauri

Sun, 18 Jan 2026 10:42:50 +0000

Basauri, Ganguren mendiko maldatik. Malmasin mendia, lehen planoan. Kredituak: Loretahur-Commons

Basauri Bizkaiko udalerria da, Bilbo Handia eskualdekoa. Mugakide ditu Bilbo, ipar-mendebaldean, Etxebarri, iparraldean; Galdakao, ekialdean; eta Zaratamo eta Arrigorriaga, hegoaldean. Hirigunea Malmasin mendiaren iparaldean eta Nerbioi ibaiaren meandro zabal baten inguruan zabaltzen da, non Ibaizabal ibaiarekin bat egiten duen. Hedaduraz udalerri txikia da, 7.16 km2 ditu, baina Bizkaiko seigarren herri populatuena da; beraz, biztanle-dentsitate handiko udalerria da. Hirigunearen hegoaldera industria eta pabiloi ugari kokatzen da, hala nola Mercabilbao produktu freskoen merkatua, 1971 urtean sortua, eta Sidenor siderurgia enpresa. Historian zehar, 1510 urtean banandu zen Arrigorriaga herritik eta Elexalde auzoa bilakatu zen herrigune nagusia San Migel parrokiaren inguruan, baina desdostasunak zirela-eta, 1858 urtera arte ez zuen lortu Bizkaiko Batzar Nagusietan udalerri gisa sartzea. XIX. mendera arte landa giroko udalerria izan zen, baina bereziki XX. mendeko bigarren erdialdetik garapen urbanistiko eta demografiko itzela izan zuen Espainiako beste erregioetatik inguruko industriek eskaintzen zuten bizimodua erakarrita etorritako familia immigrantzaileekin. 1980ko hamarkadaren hasieran 50.000etik gora biztanle izatera heldu zen. Egun, 40.000 biztanle pasatxo ditu.

Euskal Herria

Sun, 18 Jan 2026 08:18:47 +0000

Euskal Herria euskaldunen komunitate historiko, linguistiko eta kulturalaren lurraldea da, Europako mendebaldean kokatua, mendebaldeko Pirinioetako bi aldeetara eta ekialdeko Kantauri itsasoko kostaldean, Bizkaiko golkoaren hego-ekialdeko erpinaren inguruan. Euskal Herria estaturik gabeko herria da; hala ere, muga geografiko eta administratibo zehatzak dituzten zazpi lurralde edo herrialdek osatzen dutela irizten da: alde batetik Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Garaia, Espainiako probintziak direnak; eta Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa, Frantziako eskualde historikoak. Espainiaren eta Frantziaren arteko banaketa horren ondorioz, Euskal Herrian bi lurraldetan banatzen da: Hego Euskal Herria edo Hegoaldea, Espainian dauden lurraldeak biltzen dituena, hain zuzen Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroa Beherea; eta Ipar Euskal Herria edo Iparraldea, Frantziako lurraldeak hartzen dituena, hain zuzen Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa. Guztira, Euskal Herriak 20.950,3 km²-ko lurraldea hartzen du; gutxi gorabehera 175km daude Baionatik Nafarroako hegoaldeko mugan dagoen Cortes herriraino eta 165km Bizkaiko mendebaldeko mugan dagoen Karrantzatik Nafarroako ekialdeko mugan daogen Isabaraino. Lurralde horretan 3.193.513 biztanle zituen 2020 urtean, kopuru ofizialen arabera. Euskal Herriko biztanle horiei euskal herritar deitzen zaie orokorrean; euskaraz dakitenean, berriz, euskaldunak direla esaten da.

Gipuzkoa

Sat, 17 Jan 2026 17:02:06 +0000

Gipuzkoa Euskal Herriko zazpi herrialde edo lurraldeetako bat da, Bizkaia, Araba, Nafarroa Garaia, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoarekin batera. Halaber, Euskal Autonomia Erkidegoa osatzen duen lurralde historikoetako bat da, Arabako eta Bizkaiko lurraldeekin batera. Hiriburua Donostia da. Espainiako 50 probintzietako bat ere bada; hain zuzen ere txikiena.

Mugakide ditu Bizkaia ekialdean, Araba hegoaldean, Nafarroa Garaia ekialdean eta Lapurdi ipar-ekialdeko zati txiki batean, Espainiaren eta Frantziaren arteko mugan. Iparraldean Kantauri itsasoa du, 66 km-tan zehar. Hedaduraz, Espainiako probintzia txikiena da, 1997 km²-ko azalerarekin. 2024 urtean 731.182 biztanle zituen. Euskaldunen portzentaje handiena duen Euskal Herriko lurraldea da.

Orografia (definizioa)

Sat, 17 Jan 2026 16:16:11 +0000

Orografia mendikateak, mendilerroak, mendiak, muinoak eta erliebearen beste goraguneak deskribatu eta aztertu egiten dituen geografia fisikoaren adarra da. Ikus, gainera

Erliebe-unitateak

Espainiako probintziak

Sat, 17 Jan 2026 15:23:13 +0000

Espainian, probintzia Espainiako lurraldearen demarkazio administratiboa da, udalerri batzuk biltzen dituena eta haietako bakoitzari dagokion probintzia-diputazioak edota, Araba, Bizkaia, Gipuzkoa kasuan, foru-aldundiak gobernatzen duena. Probintzia bakarreko autonomia-erkidegoetan, zehazki Nafarroan, Errioxan, Murtzian, Balear Uharteetan, Madrilen eta Asturiasen, autonomia-erkidegoak berak bereganatzen ditu egun garai batean probintzia-diputazioaren edo foru-aldundiaren eskumenak. Egungo Espainiako banaketa administratiboa probintzietan 1833 urtean ezarri zen ia bere osotasunean, Kanarietako uharteen kasuan ezik, non hasiera batean probintzia bakarra osatzen zuten eta egun bi probintzietan banatzen den. Horren bultzatzailea Javier de Burgos estatu-idazkaria izan zen, Fernando VII.a hil eta aste batzuetara, Maria Kristina Borboikoa erreginaordeak osatu zuen gobernu liberaleko kidea, Francisco Cea Bermúdez gobernuko presidentea izanik. Egun, probintziak Espainiako Kongresuko diputatuak eta Senatuko senatariak hauteskunde-barrutiak dira; halaber, probintzia-diputazio eta foru aldundien bitartez, udalak elkarlanean aritu behar diren edo udalek indibidualki bereganatu ezin ditzaketen eskumenak kudeatzen dituzte, hala nola lurraldearen ingurumen-kudeaketa, probintziaren interesen sustapena eta abar. XIX. mendean zehar eta Espainiako Trantsiziora arte, probintziak erregiotan biltzen ziren; 1978tik Espainiako autonomia-erkidegoak osatu zirenean, erregio horiek deusezten joan ziren. Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia jatorrian probintzia izan arren, lurralde historiko deitzen zaie egun. Probintziak izan ziren halaber, deskolonizazioa burutu arte, Espainiako lurralde kolonialak, hain zuzen ere Sahara Espainiarra, Ifin, Fernando Poo uhartea eta Rio Muni, denak Afrikan. Egun, Espainian guztira 50 probintziatan banatzen da.

Nerbioi ibaia

Sat, 17 Jan 2026 08:24:21 +0000

Nerbioi ibaia, Laudio aldetik.

Nerbioi ibaia Arabako ipar-mendebaldea eta Bizkaiko mendebaldea zeharkatzen dituen Kantauriko isurialdeko ibai bat da. Bizkaiko Basauri herrian bat egiten du Ibaizabal ibaiarekin, ondoren Bilbo aldetik itsasoratzeko, Bilboko itsasadarra sortuz. Tradizioz, Bilbotik igarotzen den ibaia Ibaizabal da; horren arabera, beraz, Nerbioi ibaia Ibaizabal ibaiaren ibaiadarra litzateke; XX. mendean zehar, ordea, bilbotarren artean Nerbioi izena zabaldu da bertatik igarotzen den ibaia izendatzeko; azkenik, badira Nerbioi eta Ibaizabal elkartu ondoren sortzen den ur-ibilguari Nerbioi-Ibaizabal sistema ere deitzen zaio. Geografikoki ere, Ibaizabal ibaiaren ibaiadartzat hartu behar da, Nerbioi ibaia baita Ibaizabal ibaiko ibilguarekin bat egiten duena, gainera, Ibaizabal ibaiak emari handiagoa izaten du.

hitz egiten ez duenak ez du gezurrik esaten

Sat, 17 Jan 2026 05:38:24 +0000

Egiazkoa ez den zerbait esateko arriskua saihesteko, onena isilik egotea dela adierazten du.

Bigarren mailako koloreak

Thu, 15 Jan 2026 16:22:20 +0000

Bigarren mailako koloreak, triangeluko aldeetako erdialdean. Kredituak: Maulucioni-Commons

Bigarren mailako koloreak edo kolore sekundarioak lehen mailako koloreak proportzio berean nahastuz sortzen diren koloreak dira: laranja (gorria eta horia nahastuz), berdea (horia eta urdina nahastuz) eta ubela (gorria eta urdina nahastuz).

aldekoak aldean, alegre kalean

Thu, 15 Jan 2026 16:13:24 +0000

Ezer gutxi eduki arren, zoriontsu izan gaitezkeela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, canta la rana, y no tiene pelo ni lana

Gorputza (biologia, anatomia)

Thu, 15 Jan 2026 15:55:02 +0000

Biologian eta bereziki anatomian, gorputza izaki bizidun konplexu baten egitura eta ehunen multzo osoa da,. Beste era batera esanda, gorputza izaki bizidun konplexuaren materia osoa da, dagozkion bizi-funtzioak oso-osorik garatzen ahalbidetzen duena.

Malda irristakorra (falazia)

Thu, 15 Jan 2026 13:32:52 +0000

Malda irristakorraren argudioa edo malda irristakorraren falazia, kausa batek tarteko kausa-efektu erlazioak aintzat hartu gabe ondorio larriak edo apartekoak izango dituela baieztatzen duen falazia edo argudio faltsua da. Adibidez, “ikasleek kalkulagailua badarabilte, matematika ez dute ikasiko eta ondorioz pentsatzeari utziko diote” argudioa malda irristakorraren falazia da, kalkulagailua erabiltzeak ez baitakar ezinbestean matematika ikastea, eta matematika ez ikasteak ez dakar ezinbestean gazteek pentsatzeari utziko diotela. Malda irristakorraren falaziak zorizko fenomenoak fenomeno deterministatzat hartzean datza, azkenean baieztapen esajeratuak egitera daramana. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* slippery slope fallacy*; gaztelaniaz,* falacia de la pendiente resbaladiza*.

Inhibizioa (psikologia)

Wed, 14 Jan 2026 16:40:47 +0000

*Agian inhibizio soziala bilatzen ari zinen. *

Psikologian, inhibizioa da pertsona batek zenbait egoeratan erantzun automatikoak eta bulkadak kontrolatzeko duen ahalmena, egoera horietara era egokian moldatzea laguntzen duena. Hiru inhibizio mota bereizten dira: inhibizio konduktuala, jokabideak edo portaerak kontrolatzen direnean; inhibizio kognitiboa, ideiak eta pentsamenduak iragazten dituena; eta inhibizio motorea, bulkada fisikoak eragozten dituena. Ikus, gainera

Autokontrola

Gipuzkoako mapa mutua: udalerriak eta eskualdeak

Tue, 13 Jan 2026 08:38:10 +0000

Hemen, PDF formatuan, Gipuzkoako udalerrien eta eskualdeen mapa mutu bat duzu.

Ipar Atlantikoa

Mon, 12 Jan 2026 10:57:48 +0000

Ipar Atlantikoa Ozeano Atlantikoko eremu zabala da, izenak adierazten duen bezala ozeano horretako iparraldean zehar hedatzen da. Gutxigorabehera muga hauek ditu: Karibe itsasoa, Mexikoko golkoa eta Eskozia Berriko eta Ternuako kostaldea, mendebaldetik; Davis itsasartea eta Groenlandiatik Shetland uharteetara doan lerroa, iparretik, Groenlandiako itsasoaren eta Norvegiako itsasoaren mugan; ekialdetik Ipar itsasoko ipar-mendebaldo muga, Eskoziako itsasoa, Mantxako kanala eta Gibraltarko itsasartea; eta hegoaldetik ekuatoreak.

Bihurdura (esgintzea)

Mon, 12 Jan 2026 09:21:58 +0000

Bihurdura edo esgintzea artikulazio edo giltzadura bat inguratzen duten tendoi, lotailu eta giharren lesioa da, gehienetan artikulazioaren ez-ohiko mugimendu baten ondorioz. Mina eta hantura sorrarazten ditu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, esgince.

Kontraurbanizazioa

Sun, 11 Jan 2026 15:14:56 +0000

Kontraurbanizazioa (ingelesez, counterurbanisation) hiriaren mugimendu demografikoa da, hiriko populazioaren zati bat hurbileko nahiz urruneko landa-eremuetara aldatzea eta ondoriozko hiri-deskontzentrazioa eragiten dituena. XX. mendeko azken hamarkadetan gertatzen hasi zen fenomenoa da, gizarte industrializatu aurreratuetan gertatzen dena, hirietako bizi-kalitatearen gainbehera eta etxebizitzaren garestitasunak bultzatuta; nolanahi ere, fenomenoa ez da bizitza-kalitate handiagoa bilatzen duen hiritik urruntze soil bat, baizik eta biztanleriaren sektore zabal batek hiri-bizimodutik landa-bizimodurako garatzen duen erabateko haustura edo aldaketa bat.

Hizkuntzalaritza konputazionala

Sun, 11 Jan 2026 13:56:03 +0000

Hizkuntzalaritza konputazionala hizkuntza naturalaren egitura eta erabilera informatika-tresnak baliatuz nola aztertzen den ikertzen duen diziplinarteko arloa da, hizkuntzalaritza eta informatika uztartzen dituena, besteak beste itzulpen automatikoa, hizkuntza naturalaren sintesia, ahotsaren ezagupena eta zuzentzaile ortografiko eta gramatikalak lantzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, linguística computacional.

Ikus, gainera

Hizkuntzalaritza kuantitatiboa

Hizkuntzalaritza kuantitatiboa

Sun, 11 Jan 2026 13:49:13 +0000

Hizkuntzalaritza kuantitatiboa hizkuntzen egitura eta horien erabilera kuantitatiboki, ots, matematematika eta estatistika baliatuz, ikertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, linguística cuantitativa.

Ikus, gainera

Hizkuntzalaritza konputazionala

Bediaga (abizena)

Sun, 11 Jan 2026 10:25:41 +0000

Bediaga euskal abizena da. Etimologia bedar edo belar hitzak ditu, tokia adierazten duen * -aga* atzizkiarekin, belar-toki, belardi, larre edo bazkaleku adierazteko. Ohiko abizena da Bizkaian.

Alaiogoikoa

Sun, 11 Jan 2026 10:15:48 +0000

Alaiogoikoa —gazteleraz Alayogoicoa ere idatzia— Larrabetzuko baserri baten izena da. Baserri-izen hori abizen ere bihurtu da historian, etxe horretan bizi edo jaiotakoak izendatzeko. Egun, Alaiogoikoa abizena, maiztasun txikikoa izan arren, inguruko herritarren artean ohikoa da.

Bizkaiko golkoa

Sat, 10 Jan 2026 16:33:31 +0000

Bizkaiko golkoa (gazteleraz, Golfo de Vizcaya; ingelesez, Bay of Biscay; frantsesez, Golfe de Gascogne) Ozeano Atlantikoko kostako itsasoa da, ofizialki Bretainiako Permac’h lurmuturraren eta Galiziako Ortegal lurmuturraren artean dagoena. Bere barnean Kantauri itsasoa dago, zati batean Euskal Herriko kostaldeko itsasoa dena. Geologikoki, iberiar plaka eta europar plaka banantzean sortutako golkoa da; egun, Bizkaiko golkoaren zati handi bat europar plakaren plataforma kontinentalak hartzen du, baino hura bukatuta, itsaso sakona da, 4 735 m-ko sakonera maximoa duena. Udazkenetik udaberrirra,denborale handiak izaten diren itsasoa da, olatu handiekin; gainera, Atlantiko osoko hondoko itsaso handieneko gunetzat hartzen da. Hori guztia dela eta, naufragio ugariko itsasoa izan da historian zehar.

Kriptoportikoa

Sat, 10 Jan 2026 16:08:33 +0000

Kriptoportikoa Antzinako Erromako eraikinetan ohikoa zen kanoi-ganga formako arkupe itxi edo ia itxia da, pasabide edo biltegi moduan erabilia villa izeneko etxeetan. Janari-biltegi moduan ere erabiltzen zenez, kriptoportikoak haizeztatzeko zuloak izaten zituen sabaian. Bestelako eraikin handiagoetan ere erabiltzen zen, eraikina eusteko edo lur eremuko malda gainditzeko.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, criptopórtico.

Euskal Herriko mugak

Sat, 10 Jan 2026 14:58:02 +0000

Kredituak:Assar-Commons

Euskal Herriko muga geografikoak honako hauek dira:

ipar mendebaldean, Kantauri itsasoa eta Bizkaiko golkoa;
ipar ekialdean, Frantziako Akitania Berria eskualdearekin;
ekialdean; Espainiako Aragoiko autonomia erkidegoarekin;
hegoaldean, Espainiako Aragoiko eta Errioxa autonomia erkidegoekin;
ekialdean, Espainiako Gaztela Leongo eta Kantabriako autonomia erkidegoekin.

Meategiak (meatzeak)

Sat, 10 Jan 2026 07:42:28 +0000

Aire libreko meategi bat. Kredituak:Timjarrett.Commons.

Meategiak, meatzeak edo meatokiak mea edo minerala erauzi eta ustiatu egiten den lur-eremuak dira, aire librean nahiz lurrazpian. Erauzketa eta ustipane jarduera horri meatzaritza edo meagintza deritzo. Aire libreko meatzaritzan, harrobiak eta aire libreko meategiak bereizi beharra dago; izan ere, harrobietan harriak eta orokorrean balio erlatiboki eskasa duten materialak erauzten diren bitartean, aire libreko meategietan mea edo minerala erauzten da zentuz hertsian, balio handiagokoa dena. Lurrazpiko meategiak, berriz, lurrazpian putzuak, tunelak, galeriak eta arrapalak zulatuz ustiatzen dira, bertatik aprobetxagarria den materiala erauzteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mina.

Lurrazpiko meatzaritza (lurpeko meatzaritza)

Sat, 10 Jan 2026 07:03:16 +0000

Lurrazpiko meategi bateko meategi-ahoa, nondik mea ateratzen den.

Lurrazpiko meatzaritza edo lurpeko meatzaritza lurrazpian zulatzen diren putzu, tunel, galeria eta arrapalen bitartez egiten den meatzaritza mota da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, minería subterránea.

Ikus, gainera

Zulaketa-putzu bidezko meatzaritza

gaztea, eroa

Fri, 09 Jan 2026 16:58:18 +0000

Gaztaroa ero moduan ibiltzeko garaia da. Zorionez, gainera, helduaroaren zuhurtasunak askotan konformismora eta pasibitatera garamatzalako. Ero izan zaitez, gazte, irudikatu bizitza eta mundu berri bat. Zaharra den guztia erre. Haize berri bortitza ekarri.

Itsaspeko meatzaritza (itsas hondoko meatzaritza)

Fri, 09 Jan 2026 08:44:50 +0000

Itsaspeko meatzaritza, itsas hondoko meatzaritza edo urpeko meatzaritza itsaso hondoan dauden mineralak bilatu, jaso eta prozesatzeko meatzaritza mota da. Mineral horiek nodulu polimetalikoetan eran, ordoki abisaletan, geruza mehe moduan nahiz sulfuro gordailuetan, azken hauek dortsal ozeanikoetako inguruetan, aurki daitezke. Mineral horiek urpeko robotak baliatuz erauzi daiteke, kubeten bitartez, edo material horiek itsaso hondotik ponpatuz. XXI. mendearen hasieratik astiro garatzen ari den meatzaritza mota da, itsasoan jarduera horiek eragiten duten kalte larria ekiditeko ezartzen diren araudi zorrotzak direla eta.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, deep sea mining; gaztelaniaz, minería marina, mineria de fondos marinos.

Zulaketa-putzu bidezko meatzaritza

Fri, 09 Jan 2026 07:41:36 +0000

Zulaketa-putzu bidezko meatzaritza lurrazalean zulo bertikal edo inklinatuak eginez eta bertatik materiala erauziz garatzen den meatzaritza da. Zulaketa-putzu horiek prozedura mekanikoen bitartez egiten dira, baraust edo mailu handien bitartez edota likidoak presio handiarekin jaurtikiz. Zulaketa bidezko meatzaritza ohikoa da hidrokarburoen ustiapenean, ponpaketa bitartez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, minería por pozos de perforación.

Ikus, gainera

Lurrazpiko meatzaritza

Ondarroa

Fri, 09 Jan 2026 06:53:42 +0000

Ondarroa Bizkaiko ipar-ekialdeko kostaldeko udalerria da —hain zuzen ere, Gipuzkoa Mutrikuko udalerriarekin muga egiten du —, Lea-Artibai eskualdean kokatua, Kantauri itsasoaren ertzean, ingurune menditsu batean. 8.000 biztanle inguru ditu. Arrantza izan da herriaren jarduera nagusia historikoki, eta gaur egun ere izaera hiru mantentzen du. Herria portuaren inguruan garatu da, eta Alde Zaharra itsasertzetik maldan gora hedatzen da. Herrigune nagusiaz gainera, Gorozika, Errenteria eta Goimnedia landako auzoak daude udalerrian.

Ondarroa XIII. mendean sortu zen hiribildu gisa, eta Erdi Arotik aurrera Bizkaiko arrantza-portu garrantzitsuenetako bat izan da. Bere ekonomiaren oinarria mendeetan arrantza, itsas merkataritza eta ontzigintza izan dira, nahiz eta XX. mendetik aurrera industria arina eta zerbitzuak ere garatu diren. Portuak eta itsasoari lotutako jarduerek funtsezko zeregina izan dute herriaren bilakaeran. XX. mendearen erdialdetik immigrante asko jaso zituen herriak, bereziki Galiziatik, arrantzan eta loturiko sektoreetan aritzeko, XX. mendearen bukaera aldera, nabarmena da Senegaldik etorritako immigrazioa. XXI. mendetik biztanleria beheraka doa.

Eredu hutsa (erregresio-eredua)

Thu, 08 Jan 2026 16:05:04 +0000

Erregresioan, eredu hutsa aldagai azaltzailerik gabeko erregresio-eredua da. Honela adierazten da:

$\beta_0$ koefizienteak konstante bat adierazten du, zeinaren inguruan aldagai azalduaren balioak gertatzen diren, $u_i$ errorearen inguruan, zeina zarata zuritzat hartu ohi den.

$\beta_0$ koefizientea karratu txikien arrunten bitartez zenbatesten da:

Iragarpena edo aurresana, beraz, beti konstante bat da:

suak sua dakar

Thu, 08 Jan 2026 15:53:14 +0000

Ekintza eta jokabide okerrek besteengan are eta okerragoak eragiten dituztela adierazteko.

Nazioarteko hizkuntza

Thu, 08 Jan 2026 14:17:54 +0000

Nazioarteko hizkuntza nazio edo herrialde batzuetan komunikazio-tresna gisa erabiltzen den hizkuntza da. Nazioarteko hizkuntza herrialde horietako herritarren lehen hizkuntza nahiz bigarren hizkuntza izan daiteke, hizkuntza ofiziala ala besterik gabe herrialde horietako lingua franca, aitorpen ofizialik gabe. Nazioarteko hizkuntzak dira ingelesa (hizkuntza globala ere badena), frantsesa, gaztelera, txinera, errusiera, arabiera, alemaniera, portugesa eta esperantoa, azken hau hizkuntza eraiki edo artifizial gisa.

Beste hizkintzetan: gaztelaniaz, lengua internacional.

otsoari belarriak ikusten dizkiozunean, zuhur ibil zaitez

Thu, 08 Jan 2026 13:34:11 +0000

Gauzak okertzen hasten direnean edo okertzen has daitezkeela ikusten deaean, adi ibili behar dela adierazteko.

Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola

Tue, 06 Jan 2026 15:20:46 +0000

Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolako eraikina Amara auzoan.

Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola, gaztelaniaz Escuela Universitaria de Estudios Empresariales (EUEE) de San Sebastián, Donostian 1972 urtetik 1915ean sortutako Donostiako Merkataritza Eskola Profesionalaren jarraipen gisa jardun zuen unibertsitate zentroa izan zen, Espainiako 1970eko Hezkuntzaren Lege Orokorrak ezarri zuen bihurketari jarraiki. Zentroak 2016-2017 ikasturtera arte garatu zituen bere ikasketak, eskola EHUko Ekonomia eta Enpresa Fakultatean integratu zen arte alegia, Euskal Herriko Unibertsitateak zentroen birrantolaketarako hartutako erabaki baten ondorioz. Esan daiteke, beraz, 1915-2016 bitartean Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolak Donostiako goi malako merkataritza ikasketen 101 urteko ibilbideari amaiera eman ziola. 1972tik 1977ra Eskola Valladolideko Unibertstatean egon zen integratuta, Araba, Bizkaia eta Gipuzkoako beste unibertsitate-zentroak bezalaxe; 1977 urtetik hiru probintzietako unibersitateko ikasketak biltzen zituen Bilboko Unibertsitateko zentroa izan zen, 1980tik aurrera Euskal Herriko Unibertsitatea izena hartuko zuena.

Maia herria (maiak)

Tue, 06 Jan 2026 09:51:29 +0000

Maiak edo maia herria egungo Mexiko hegoaldean eta Guatemalan bereziki —Hondurasen eta El Salvadorren ere populazio batzuk daudelarik— hedatzen den herri indigenen taldea da, hizkuntza familia bat eta kultura partekatzen dituztenak. Guztira 6.000.000 inguruko biztanleko populazioa osatzen dute. Bertan historiaurretik kokatuta dauden herriak dira eta lehenengo milurtekoa zibilizazio handia eratu zutenak Mesoamerikna, idazketa hieroglifikoa eta zenbaki-sistema bat garatuz eta astronomia ezagutza zabalekin. Ikus, gainera

Aztekak

Aztekak

Tue, 06 Jan 2026 09:32:04 +0000

Aztekak, mexikak ere deituak, XIV. mendetik XVI. mendera bitartean, zehatzago 1521era arte, garatu zen Mexikoko herri indigena izan zen, nahuatl hizkuntzako herrien batasunetik sortua. XIV. mendearen hasieran sortu zen etnia horretako kideak Mexikoko haranean sendetarizatu zutenean. Hortik aurrera, inguruetako herriak menderatzen hasi ziren, egungo Mexiko erdialdearen zati handi bat bereganatuz, inperio azteka izenekoa sortuz horrela. Inperio azteka Mesoamerikako gizarte aurreratuena izatera heldu zen, elite batek kontrolatzen zuen erregimen tributario edo tributu bidezkoa inposatuz. Inperio aztekaren garai gorena etorri zen hiri-estatu banatan antolatutako herri horietako batzuk beraien artean aliantza bat sortu zutenean beste herriak menderatzeko eta zergak beraien artean banatzeko, XV. mendean zehar. Kolonizatzaile espainiarren konkistak inperio aztekaren gainbehera eta azkenean desagerpena ekarri zuen, Hernán Cortes konkistatzaileak eta berak bildutako gudariek Tenocht itlan, azteken hiri nagusia, suntsitu eta Cuauhtemoc haien azken buruzagia atxiki zutenean 1521 urtean. Ikus, gainera

Gernikako Arbola (abestia)

Mon, 05 Jan 2026 19:00:34 +0000

Gernikako Arbola Jose María Iparragirre olerkariak (1820-1881) 1853an konposaturiko euskal abestia da. Hitzak

1 Gernikako Arbola da bedeinkatua euskaldunen artean guztiz maitatua. Eman ta zabal zazu munduan frutua adoratzen zaitugu Arbola santua 2 Mila urte inguru da esaten dutela Jainkoak jarri zuela Gernikako Arbola. Zaude bada zutikan orain da denbora eroritzen bazera arras galdu gera 3 Ez zera eroriko Arbola maitea baldin portatzen bada Bizkaiko Juntea. Laurok hartuko degu zurekin partea pakian bizi dedin euskaldun jendea. 4 Betiko bizi dedin Jaunari eskatzeko jarri gaitezen danok laster belauniko. Eta bihotzetikan eskatu ezkero Arbola biziko da orain eta gero. 5 Arbola botatzia dutela pentsatu Euskal Herri guztian danok badakigu. Ea bada jendea denbora orain degu erori gabetanik eduki behar degu. 6 Beti egongo zera udaberrikoa lore aintzinetako mantxa gabekoa. Erruki zaitez bada bihotz gurekoa denbora galdu gabe emanik frutua. 7 Arbolak erantzun du kontuz bizitzeko eta bihotzetikan Jaunari eskatzeko. Gerrarik nahi ez degu pakea betiko gure lege zuzenak hemen maitatzeko. 8 Erregutu diogun Jaungoiko Jaunari pakea emateko orain eta beti. Bai eta indarra ere zerorren lurrari eta bendizioa Euskal Herriari.

Ikerketa operatiboa (ikerkuntza operatiboa)

Mon, 05 Jan 2026 09:40:42 +0000

Ikerketa operatiboa edo ikerkuntza operatiboa matematika aplikatuaren muga lausoko diziplina heterogeneoa da, optimizazio eta erabaki-hartze problemak aztertu eta haietako soluzioak bilatzen dituena, gehienetan aldagai eta murrizketa anitz dituzten sistema konplexuetan. Horregatik, eredu matematikoen bidez planteatzen dira sarri, soluzioetarako algoritmoak garatuz, sarritan heuristikoak; eta teknika matematiko batzuk batera aplikatuz. Horrenbestez, ikerketa operatiboaren ezaugarria da jakintzaren adar irekia eta diziplinartekoa dela.

Duela mende batzuetatik hona gaur egun ikerketa operatiboaren esparruan sartzen diren arazoak ezagutzen badira ere, ikerketa operatiboa, izen horrekin, Bigarren Mundu Gerran sortu zen, aliatuek ikertzaile-taldeak osatu zituztelarik abian zen gerrari buruzko erabaki-arazoak aztertzeko, adibidez; Ozeano Atlantikoko itsas konboien tamaina optimoa ezartzea alemaniarren erasoek eragindako galerak minimotzeko. Orduantxe jarri zitzaion dizipliba horri ikerketa operatibo izena, “metodo zientifiko bat, sail exekutiboei oinarri kuantitatibo bat ematen diena bere ardurapeko eragiketei buruzko erabakiak hartzeko”.

Ilara-teoria

Sun, 04 Jan 2026 15:15:44 +0000

Ilara-teoriak, matematika eta estatistika teknikak bateratuz, ilara-ereduak (zerbitzu batera elementuak iristen diren sistemak, non zerbitzu hori okupatuta badago itxaron behar den eta arau batzuen arabera artatzen den) garatu eta aztertzen ditu, itxaronaldiak, ilara-luzera eta sistemaren baliabideen erabilera aldagai nagusi gisa harturik, heburu izanik aldagai horien eta orokorrean sistema osoaren optimizazioa. Ekoizpen-prozesuetan, zerbitzuetan, garraioan eta komunikazio-sareetan aplikatzen da. Arlo honen garapenean aitzindaria Agner Krarup Erlang (1878 – 1929) matematikari eta ingeniari daniarra izan zen, eta ordutik aurrera izen propioa duen arlo gisa garatu da ikerketa operatiboaren barruan. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* queueing theory*; gaztelaniaz,* teoría de colas*.

Ingeniaritzaren kudeaketa

Sun, 04 Jan 2026 14:15:25 +0000

Ez nahastu kudeaketa-ingeniaritza kontzeptuarekin.

Ingeniaritzaren kudeaketa ingeniaritza-proiektuen zuzendaritza-jarduera da, horretarako kudeaketaren eta administrazioaren printzipio eta tresna orokorrak aplikatu, hala nola proiektuen plangintza-, denboraren kudeaketa eta kontrola (PERT, CPM), kostuen analisia eta kontrola eta lidergoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, gestión de la ingeniería.

Kudeaketa-ingeniaritza

Sun, 04 Jan 2026 13:41:09 +0000

*Ez nahastu ingeniaritzaren kudeaketa kontzeptuarekin. *

Kudeaketa-ingeniaritza, kudeaketaren ingeniaritza edo kudeaketarako ingeniaritza teknologia kudeaketa- eta administrazio-prozesuetara aplikatzen duen ezagutza- eta jarduera-arlo bat da, prozesu horietako produktibitatea handitzeko, horretarako bereziki informatikako, estatistikako eta ikerkuntza operatiboko teknikak baliatuz. Labur esanda, ezagutza teknikoa kudeaketara aplikatzea da. Business Intelligence edo Negozio-Adimenaren atala dela esan liteke.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ingeniería de gestión.

Terribilità (artea)

Sat, 03 Jan 2026 16:54:40 +0000

Michelangeloren Moises izeneko eskultura terribilità deritzon ezaugarriaren adibide garbienetakoa da.

Artean, terribilità XVI. mendean, Italiako Errenazimenduan, Michelangeloren lanak, bereziki eskulturak, kalifikatzeko erabili zen terminoa izan zen, hain zuzen ere lan horien indarra eta handitasuna adierazteko. Ikus, gainera

Sfumato

Gruteskoa (groteskoa)

Sat, 03 Jan 2026 07:45:30 +0000

Gruteskoa edo groteskoa Errenazimenduan sortu eta zabaldu zen apaindura-estiloa da, margolaritzan, arkitekturan eta beste arte txiki batzuetan zabaldu zena, hostotzak, girlandak, pitxerrak, kornukopiak, animalia fantastikoak eta abar simetrikoki konbinatzen dituena, era trinkoan, espazioa guztiz betez, horror vacui delakoari jarraiki. XVII. eta XVIII. mendera arte jarraitu zen erabiltzen, barrokoan eta rokokoan hain zuzen ere, baina arrunkeriatzat eta baldarkeriatzat hartu izan zen batzuen artean, gaur egun grotesko hitzak duen irrigarri adiera sortuz horrela. Grutesko hitza italierazko grotta hitzetik dator, estilo horrek Antzinako Erroma hiriko kobazulo batzuetan aurkitutako motiboak izan zirelako inspirazio-iturri.

Girlanda

Sat, 03 Jan 2026 06:34:34 +0000

Friso batean apaingarri gisa irudikatu den girlanda. Kredituak: Sailko-Commons.

Girlanda (italierazko ghirlanda hitzetik) lorez eta hostoz osaturiko zerrenda bat da, ospakizun batzuetan apaindura gisa erabiltzen dena. Artean ere maiz irudikatzen da, margolaritzan, marrazkigintzan eta monumentu-arkitekturan motibo apaingarri moduan, horrela, oso motibo ohikoa izan zen Errnazimneduko grutesko izeneko estiloan.

Esfumatura (sfumato)

Sat, 03 Jan 2026 06:13:02 +0000

Leonardo da Vinciren La Gioconda margonala sfumato teknikaren adibide garbia da.

Esfumatura, italierazko sfumato hitzaz ere deitua, margolan baten zati batean ikusleari bolumena eta sakontasuna izatearen inpresioa, ingerada lauso batekin batera, fumo edo ke efektua sorraraziz, eragiten duen teknika piktorikoa da, margo geruzak behin eta berriz bata bestearen gainean aplikatuz lortzen dena. Leonardo da Vinci izan zen horren asmatzailea eta azkar zabaldu zen garaiko artisten artean, Errenazimenduko margolanen ezaugarri nagusienetakoa bihurtzeraino.

Ikus, gainera

Aireko perspektiba (perpektiba atmosferikoa)

Fri, 02 Jan 2026 18:56:58 +0000

Izotz itsasoa, Caspar David Friedrich, 1823-1824

Aireko perspektiba edo perspektiba atmosferikoa (ikus, gainera, perspektiba) margolan batean urruti ikusarazi nahi diren elementuak edo eszenak kolore degradatu eta difuminatu edo lausoekin margotuz egiten da, errealitatean atmosferan dagoen hautsak eta lurrunak sorrarazten duten efektua imitatuz. Leonardo da Vinci artistari zor zaio terminoa, prospettiva aerea eta prospettiva de’ perdimenti esamoldeak erabiliz, lehendik ere ezaguna zen arren.

Perspektiba (artea)

Fri, 02 Jan 2026 18:35:31 +0000

Errenazimenduan perspektibarekiko interesa berpiztu zen eta perspektibaren efektua sortzeko teknikak sakon landu ziren. Irudian, Hiri ideala izena duen margolana, perspektibaren efektua ederki ikusarazten duena. Francesco di Giorgio Martini. 1470-1475.

Margolaritzan, marrakizgintzan, argazkilaritzan edo arte grafikoetan, perspektiba bi dimentsioko azalera lau batean begi bistan argiro hiru dimentsioko gisa azala razten duen teknika artistikoa da. Ikus, gainera

Kudeaketa-informatika (gestio-informatika)

Thu, 01 Jan 2026 18:13:57 +0000

Kudeaketa-informatika edo gestio-informatika enpresa eta beste erakundeen kudeaketarako aplikazio informatikoak garatu eta aplikatu egiten dituen teknika-arloa da. Aplikazio informatiko horien artean, erabiltzaile arrunt batek erabili ohi dituen testu-prozesagailuaz, kalkulu-orriaz eta ofimatikako beste aplikazioez gainera, kontabilitateko-softwarea, CRM edo bezeroekiko harremanak kudeatzeko sistemak, ERP edo enpresaren baliabideen plangintzarako programak, datu-baseen maneiatzea (SQL), proiekktuen kudeaketarako pogramak eta Business Intelligence edo Negozio Adimenerako sistemak biltzen ditu. Gestiorako programazio-lengoaien aplikazioa, COBOL kasu, enpresako sare informatikoen garapena eta informatika puruarekin loturiko alderdiak ere biltzen ditu kudeaketa-informatikak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *informática de gestión. *

Batezbesteko aritmetiko haztatua

Thu, 01 Jan 2026 14:03:54 +0000

Batezbesteko aritmetiko haztatua datuei haztapen, pisu edo ponderazio desberdinak esleitzen dizkien batezbesteko aritmetikoa da, batezbesteko aritmetiko sinplean ez bezala, non datu guztiei bere balioez haratago pisu edo garrantzi erlatibo berdina ematen zaien. $x_1,x_2,...,x_n$ datuetarako eta haiei hurrenez hurren eman beharreko pisu edo haztapen-koefizienteak $w_1,w_2,...,w_n$ izanik, honela izendatu eta kalkulatzen da:

$$\overline{x}_w=\cfrac{\sum_i w_ix_i}{\sum w_i}$$

Adibidea

Irakasle batek bi azterketa partzial jarri ditu ikastaro batean zehar, zeinetan ikasle batek 5 eta 8 puntuazioak lortu dituen. Irakaslearen arabera, bigarren azterketak lehen azterketaren bi halako garrantzia du. Hori horrela, ikaslearen kalifikazio globala honela kalkulatuko da, bi azterketei 1 eta 2 haztapen-koefizienteak esleituz hurrenez hurren:

Kontu-ematea

Thu, 01 Jan 2026 13:05:34 +0000

Kontu-ematea da funts publikoen kudeatzaileak Kontu Auzitegiari edo agintaritza eskudunari eman behar dion informazio- eta justifikazio-egintza, funts horien erabilera ebaluatzeko, kudeaketa publikoa gidatu behar duen gardentasun-printzipioaren arabera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, rendición de cuentas.

Ikus, gainera

kontu-emaile, Gizapediako hiztegian.

Abstrakzio-geruza

Wed, 31 Dec 2025 13:35:58 +0000

Informatikan, abstrakzio-geruza bat interfaze konplexu bat sinplifikatzen duen software-atal bat da, interfaze hartako hainbat xehetasun saihestuz, eta erabiltzaileari praktikan esentzialak behar-beharrezkoak diren elementuak baino eskaintzen ez dizkiona. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, capa de abstracción.

Mapaketa objektu-erlazionala

Wed, 31 Dec 2025 13:21:49 +0000

Mapaketa objektu-erlazionala (ingelesez Object-Relational Mapping edo ORM) datu-base erlazional bateko elementuak (taulak, eremuak, erregistroak, …) objektuetara bideratutako programazioko elementuen formatura (edo alderantziz) bihurtzen dituen software-geruza da, bien arteko korrespondentziak ezarriz. Objektuetara bideratutako lengoaia bakoitzak hainbat framework edo baliabide izaten ditu mapaketa hori burutzeko, ordainduzkoak, doakoak nahiz askeak.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mapeo objeto-relacional.

Estilo-orriak

Wed, 31 Dec 2025 08:00:43 +0000

Web dokumentu batean, estilo-orria web dokumentuaren edukia definitzen duen HTML edo beste lengoaia batean idatzitako dokumentu bati atxikita dagoen beste orri edo dokumentu bat da, gehienetan .css luzapenarekin, eduki horren diseinu-formatua (tipografia, adibidez) zehaztu egiten duena. Estilo-orrien bitartez, we dokumentu baten edukia eta diseinu estetikoa bereizi egiten dira, dokumentuaren garapena eta egin beharreko aldaketak azkartuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, style sheet; gaztelaniaz, hoja de estilo.

Objektuetara bideratutako programazioa

Wed, 31 Dec 2025 07:38:40 +0000

Objektuetara bideratutako programazioa programazio informatikoaren paradigma bat da, objektu direlakoak oinarritzat hartzen dituena, objektu fisikoak, kontzeptuak edo ideiak izan daitezkeenak. Objektu horiek propietateak dituzte, ekintzak garatzen dituzte eta beraien artean erlazionatu daitezke. Beste alde batetik, objetuak klase direlakoetan biltzen dira. Objektuetara bideratutako programazioaren paradigma darabilten lengoaia informatikoak dira Ada, C++, Java, Javascript, Python eta R, besteak beste. Beste hizkuntzetan: ingelesez, object-oriented programming; gaztelaniaz, programación orientada a objetos.

Urola ibaia

Wed, 31 Dec 2025 06:09:15 +0000

Urola ibaia, Legazpin, bere sorburutik gertu.

Urola Gipuzkoako erdialdea hegotik iparrera zeharkatzen duen ibai bat da, 55km luze dena, 343 km² -ko arroarekin. Aizkorrin sortzen da, Brinkola eta Barrendiola errekek bat egiten dutenean, 720m-ko altueran, Legazpiko udalerrian. Ondoren, Zumarraga, Urretxu, Azkoitia eta Azpeitia udalerriak zeharkatzen ditu, Azpeitian ekialdera egiten du, Izarraitz mendia saihesteko eta hortik aurrera ibilgu bihurria du, Zestoa eta Aizarnazabal udalerrietatik igaroz, azkenik Zumaian itsasoratzeko. Zestoako Iraeta auzoan eta Beduan, Zumaian, meandro itxi ikusgarriak ditu, Beduan uharte txikiak ere daudelarik. Iturri historikoen arabera, Zumaia ibaia Zestoaraino nabigagarria zen. Ibaiak sortzen duen haranean hiru tarte bereizten dira, inguruko herriek osatzen dituzten eskualdeei izena emanez: Urola Garaia, Legazpi, Urretxu, Zumarraga eta Ezkio-Itsaso biltzen dituena; Urola Erdia, Azkoitia, Azpeitia, Zestoa, Errezil eta Beizama biltzen dituena; eta Urola Kosta, Aia, Getaria, Orio, Zarautz eta Zumaia biltzen dituena, nahiz eta geografikoki Urola Erdia Urola Kostaren parte dela ere kontsideratzen den batzuen arabera.

Unibertsitateko saila

Tue, 30 Dec 2025 15:23:34 +0000

Unibertsitateko sailak unibertsitate bateko organo akademikoak dira, diziplina edo jakintza-arloaren arabera bereizten direnak, arloko ikerketa eta ikasketa bakoitzean dagokien irakaskuntza antolatu egiten dutenak, hala nola irakasleen kontratazioa, dozentzia eta ebaluazioa kudeatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, departamento universitario.

Finantza-aktiboak (aktibo finantzarioak)

Tue, 30 Dec 2025 14:03:01 +0000

Finantza-aktiboak etorkizunean zerbait jasotzeko eskubidea, batzuetan ziurgabea ere badena, ematen duten tituluak edo kontuko oharrak dira, hala nola balore-tituluak (akzioak, bonuak, obligazioak, merkataritza-efektuak, …), emandako maileguak eta kredituak eta norberaren banku-kontuak. Aktibo ukiezinak dira kasu guztietan, eta gehienetan, akzioen eta diruaren kasuan ezik, finantza-pasibo bat sortzen dute hirugarren pertsona batengan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, activos financieros, ingelesez, financial assets.

Ikus, gainera

Balore-tituluak

Kontabilitate mekanizatua

Tue, 30 Dec 2025 09:58:54 +0000

IBM-632 kontabilittae-makina.

Kontabilitate mekanizatuak kontabilitatea erregistratzeko eta horri dagozkion kalkuluak egiteko makina mekaniko eta elektromekanikoen teknologia eta horren bitartez garatu zen prozedura multzo bati egiten dio erreferentzia, ordenagailu elektronikoak 1970eko hamarkadan gutxi gorabehera sartu ziren arte. Horien artean zeuden kontabilitate-makinak, idazmakinaren eta batuketarako makinen arteko konbinazio moduko bat zirenak. Kontabilitate-prozesuak automatizatzeko lehen urratsa teknologiatzat har daiteke, baina hala ere kontulariaren eskuzko lana behar zuen oraindik. Ikus, gainera

Dekalko bidezko kontabilitatea

Zilegimendiak

Tue, 30 Dec 2025 09:08:03 +0000

Zilegimendiak edo zilegiak, gaztelaniaz montes francos, Urumea bailaran udalerri baten titulartasuna zuten eta herritar jakin batzuen aprobetxamendurako (hala nola, garoa biltzeko) erabiltzen ziren lursailak ziren. Zilegimendi gehienak XIX. mendearen bukaeran pribatizatu zen eta azkena, Urnietan, 1959 urtean saldu zen.

Dekalko bidezko kontabilitatea

Tue, 30 Dec 2025 06:42:32 +0000

Dekalko bidezko kontabilitatea edo dekalkozko kontabilitatea kontabilitate mekanizatuaren edo ordenagailu bidezko kontabilitatearen aurretik XX. mendean garatutako kontabilitateko erregistro-prozedura bat izan zen. Prozedura horren bidez, kalko-paperezko orriak erabiltzen ziren, liburu desberdinetan behin baino gehiagotan idazpenak eta oharrak egiteko, normalean Egunkari Liburuan, Liburu Nagusian eta beste liburu osagarri batzuetan. Metodo honen erreferentzia bibliografikoak Enrique Moliné-ren Contabilidad por decalco (1964) izenburuko liburua eta G.R. Fanciulliren Contabilidad por Decalco (1982) liburua dira.

Ikus, gainera

Leitzaran ibaia

Mon, 29 Dec 2025 14:35:33 +0000

Kredituak: Namauren-Commons

Leitzaran ibaia Oria ibaiaren ibaiadarra da. Leitzan (Nafarroa) sortzen da eta Areso, Berastegi, Elduain, Villabona, Urnieta eta Andoingo udalerriak zeharkatzen ditu hurrenez hurren, azkenik bere urak eskuinetik Oria ibaira isuri arte. 42 km luze da eta 124,02 km² -ko arroa du, ipar-ekialdetik Adarra-Mandoegi mendilerroaren eta hego-mendebaldetik Uzturre-Ipuliño mendilerroaren artean. Uitziko gainan sortzen den Erasote eta Leitzako Gorriztaran errekak bat egiten duten gunetik aurrera hartzen du ibaiak Leitzaran izena. Bere erriberetan ekosistema natural aberatsa garatzen da eta naturgune babestua izendatua da. Historian bere uren indarra baliatzen zuten burdinola ugariko gunea izan da; azkenaldian, zentral hidroelektriko ugari izan dira bere ibilbidean; jarduera horiek garatzeko eraiki diren presa ugari daude bere ibilbidean.

Gautegiz Arteaga

Mon, 29 Dec 2025 10:24:37 +0000

Gautegiz Arteaga Bizkaiko ipar-ekialdeko udalerria da, Busturialdea eskualdean kokatua, Urdaibaiko itsasadarraren eta Oka ibaiaren eskuinaldean. 850 biztanle inguru ditu. Herriak bere izaera landatarra eta paisaia natural bikainak mantentzea lortu du, Urdaibaiko paduraz eta basoz inguraturik.

Herriaren historia Erdi Aroko agirietan hasten da, eta mendeetan zehar nekazaritzari, abeltzaintzari eta itsasoko jarduerei lotuta egon da. Bere kokapen estrategikoak garrantzi handia eman zion Bizkaiko Jaurerrian, batez ere Arteaga familiak izandako boterearen ondorioz. XX. mendean zehar, herriak bere tradizioari eutsi dio, inguruko industrializazioak beste udalerri batzuetan baino eragin txikiagoa izan baitu hemen.

Ekoizpen-ondasunak

Mon, 29 Dec 2025 06:13:44 +0000

Ekoizpen-ondasuna ekoizpen-prozesuan erabiltzen den ondasun ekonomiko oro da, epe laburrera nahiz epe luzera kontsumitzen direnak. Haien artean biltzen dira bitarteko ondasunak, ekoizpen prozesuan bertan kontsumitu edo erabiltzen direnak, hala nola lehengaiak eta osagaiak; eta kapital-ondasunak, epe luzera baliagarriak direnak, hala nola ekipo-ondasunak eta eraikinak. Ekoizpen-ondasunak kontsumo-ondasunei kontrajartzen zaizkie. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bienes productivos, bienes de producción.

Produktu erdilanduak

Sun, 28 Dec 2025 15:06:40 +0000

Produktu erdilanduak ekoizpen-prozesu batean eraldaketa jaso ondoren, ekoizpen-prozesu berean edo beste batean beste produktu batzuk ekoizteko erabiltzen diren produktuak dira. Adibidez, produktu erdilandua da irina, ogia egiteko erailtzen denean. Ekonomian, produktu erdilanduak intsumoen eta bitarteko produktuen kategorian biltzen dira, lehengaiekin batera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *productos semielaborados. *

Ikus, gainera

Bideango produktuak; adibidez, okindegi batean irina bitarteko produktua da, eta labean sartzeko orea, bideango produktua.

Kontsumo-ondasunak edo produktuak

Sun, 28 Dec 2025 14:36:51 +0000

Kontsumo-ondasunak edo produktuak, kontsumoko ondasunak edo produktuak edo azken kontsumoko ondasun edo produktuak, berriz, familiek euren beharrak asetzeko erosten dituzten ondasunak dira, haietatik etekinak ateratzeko asmorik gabe, iraupen laburrekoak (janaria, adibidez) eta epe luzera kontsumitzen kontsumo iraunkorreko ondasunei (etxebizitzak eta garbigailuak, esaterako) kontrajarrita. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bienes de consumo.

Ikus, gainera

Ohiko kontsumo-ondasunak edo komenientziako produktuak

Ohiko kontsumo-ondasunak (komenientziako produktuak)

Sun, 28 Dec 2025 14:09:33 +0000

Ohiko kontsumo-ondasunak (ohiko ondasunak), komenientziako ondasunak edo edo errotazio handiko kontsumo-ondasunak** (azken hau ingelesez: Fast-Moving Consumer Goods edo FMCG moduan) kontsumitzaileek maiztasun handiz eskuratzen dituzten kontsumo-ondasunak dira, aldez aurreko deliberazio handirik gabe, aldi bakar batean edo azkar kontsumitzen direnak, prezio txikikoak eta hurbileko eta berehalako erabilgarritasunarekin. Ur minerala eta edari freskagarriak, ogia eta oinarrizko beste elikagai batzuk eta produktu higienikoak dira ohiko ondasunen adibide batzuk. Produktu horientzako marketinak banaketa masiboa eskatzen du salmenta-puntu posible gehienetan, establezimenduaren barruko kokapen estrategikoarekin, ordaintzeko kutxetatik gertu maiz, kontsumitzaileari bere beharra gogorarazteko. Haaber, mota horretako produktuetan espezializatutako komenentziako dendak izaten dira, normalean txikiak, gasolindegietan edo beste igarobide batzuetan egoten direnak eta publikoarentzako ordutegi zabalekin.

Oria ibaia

Sat, 27 Dec 2025 08:17:47 +0000

Oria ibaia, Andoaienen.

Oria ibaia Gipuzkoako erdialdea zeharkatzen duen ibai nagusietako bat da, 82 km-ko luzerarekin eta 900 km²-ko arroarekin. Aizkorri-Aratz mendilerroan du sorburua, Lizarrate edo San Adriango tuneletik gertu, Zegama inguruan, eta handik behera egiten du hegoalderik iparraldera, Segura, Idiazabal, Olaberria, Beasain, Ordizia, Itsasondo, Legorreta, Ikaztegieta, Alegia, Tolosa, Anoeta, Irura, Villabona, Zizurkil, Aduna, Andoain, Lasarte-Oria eta Usurbil udalerriak zeharkatuz, Orio eta Aia artean bere urak Kantauri itsasora isurtzeko azkenik. Bere ibaiadar nagusiak Urtsuaran (Idiazabal), Korta (Idiazabal), Agauntza (Beasain), Amezketa (Alegia), Araxes (Tolosa), Zelai (Tolosa), Asteasuerreka (Zizurkil), Usarrabi (Zizurkil), Leitzaran (Andoain) eta Abalotz dira.

Antartika

Sat, 27 Dec 2025 06:50:19 +0000

Kredituak:Bosonic dressing

Antartika, kontinente australa ere deitua, Hego Poloaren inguruan hedatzen den kontinentea da. 14 milioi km2-ko azalera du; espaziotik ikusita forma zirkularra du gutxi gorabeheram 4.000-4.500 kilimetroko diametroarekin, Antartikako penintsula dagoen zatian ezik, zeina 1.300km-tan zehar luzatzen den. Inguruko uharte eta uhartedi txiki batzuk ere barne hartzen ditu. Munduko klima hotzena du; hain zuzen, bere azalera ia guztia izoz-kasko batek estaltzen du, 1.6km-ko bataz besteko lodiera duena. Izotz-kasko horretatik glaziarrak eta icebergak barneratzen Antartika kontinente osoa inguratzen Ozeano Australera. Klima hotzaren ondorioz, kontinentean ez da inor bizi iraunkorki eta han eta hemen eraikitako baseetan bizi diren zientifikoak dira giza presentzia bakarra.

Ozeano Australa (Ozeano Antartikoa)

Fri, 26 Dec 2025 19:00:47 +0000

Ozeano Australa edo Ozeano Antartikoa Antartika inguratzen duen masa ozeanikoa da, hitzarmenez Antartikako kostaldetik 60 graduko hego-latitudeko paraleloraino zabaltzen dena. Geografikoki, Ozeano Australa ezin da zehaztasunez neurtu, finean inguru horretako urak Ozeano Barekoak, Atlantikokoak edo Indiako Ozeanoko masa ozeanikoen jarraipena direlako, baina itsaslaster zirkunpolar antartikoa zeharkatzen duen masa ozeaniko gisa definitu da, horren mugak zehatzak ez badira ere. Ozeano hotza da, zati handi batean bankisak estaltzen duena eta Antartikako kostaldetik ateratzen diren iceberg handien presentziarekin; denborale bortitzak jasaten dituen ozeanoa ere bada.

Donostia

Fri, 26 Dec 2025 16:13:39 +0000

Donostia (izen ofizialez, Donostia / San Sebastián, azken hau gaztelaniazko izena izanik) Gipuzkoako hiriburua eta hiri populatuena da, 189.866 biztanlerekin. Gipuzkoako ipar-ekialdean dago kokaturik, Kantauri itsasoko kostaldean eta Urumea ibaiaren bokalean. Mugakide ditu mendebaldean Orio, Usurbil eta Lasarte-Oria; ekialdean Pasaia, Errenteria eta Astigarraga, eta hegoaldean Hernani. Udalerriko kostaldeko eremu nagusiaz gainera, Donostiak baditu hiru barrendegi: Zubieta, Lasarte-Oria eta Usurbil artean, eta txikiagoak diren Landarbaso eta Urdaburu. Hirigunea Kontxako badia eta bertako Kontxako eta Ondarretako hondartza ikusgarrien inguruan ardazten da, bere oinetan hiriguneko Parte Zaharra biltzen duen Urgull mendiaren eta Igeldo mendiaren artean, erdian izanik Santa Klara uharte txikia. Ekialdera dagoen Ulia mendiaren eta Urumeako bokalearen artean Zurriolako hondartza dago.

Soziolinguistika bariazionista

Fri, 26 Dec 2025 14:21:24 +0000

Soziolinguistika bariazionista, dialektoak edo aldaera diatopikoetatik haratago, hizkuntza-aldakortasuna orokorrean, bere aldaera guztietan, ikertzen duen soziolinguistikaren eta hizkuntzalaritzaren adarra. Dialektoak, hots, aldaera diatopiko edo geografikoak, ikertzera mugatzen denean, bat dator dialektologiarekin.

Dialektologia

Fri, 26 Dec 2025 14:06:14 +0000

Dialektologia dialektoak eta orokorrean hizkuntza-aldakortasuna — orduan soziolinguistika bariazionista deitzen zaio — ikertzen dituen soziolinguistikaren adarra da. Ikus, gainera

Soziolinguistika

Filologia

Fri, 26 Dec 2025 14:02:59 +0000

Filologia hizkuntza eta literatura testu idatzien bitartez aztertzen dituen jakintza arloa da, hizkuntzalaritzaren ikuspuntutik et baita ere testu orien interpretazioa eginez historia, psikologia, soziologia eta antropologia baliatuz.

Indiako ozeanoa

Fri, 26 Dec 2025 04:03:58 +0000

Indiako ozeanoa Ekialdeko Afrikak, Asiako hegoaldeak eta Australiako mendebldeak eta hegoaldeak mugatzen duten ozeanoa da, azaleraz munduko hirugarrena dena, Ozeano Barearen eta Ozeano Atlantikoaren ondoren, planetako ur-azaleraren %20a hartuz gutxi gorabehera. Mendebaldetik ekialdera 10 000 km-ko luzera du gutxi gorabehera. Munduko ozeano epelena bataz beste; hori dela eta ohikoak dira Indiako ozeanoan intentsitate handiko zikloi tropikalak. Geologiaren ikuspegitik, Tetis paleozeanoa du aitzineko. Antzinarotik ezagutzen den itsasoa da; orduan, Ptolomeo geografoak Indikon Pelagos izendatu zuen. Tradizio klasikoan, Mare Indicum eta Mare Erythraeum ere deitu izan zaio. Aro Modernoan, Indietako itsasoa eta Ekialdeko itsasoa ere izendatu da.

Ozeano Artikoa

Thu, 25 Dec 2025 18:30:19 +0000

Ozeano Artikoa Ipar Poloaren inguruan hedatzen den masa ozeanikoa da, gutxigorabehera Eurasiako, Amerikako eta Groenlandiako iprraldeak mugatua eta Ozeano Barearekin Bering itsasartetik eta Ozeano Atlantikoarekin Groenlandiako itsasotik, Barents itsasotik eta Davis itsasartetik bat egiten duena. Lomonosov-en dortsalak zeharkatzen du Siberiatik iparraldeko Kanadaraino eta Groenlandiaraino. Ozeano guztietatik txikiena da, lurrazalaren %2.7 hartuz. Bere azaleraren zati handi bat bankisa izeneko izotz kasko batek estaltzen du urtean zehar, handiagoa ipar hemisferioko neguan, eta txikiagoa udan; dena den, berotze globalaren ondorioz txikitzen doan izotz azalera da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Océano Ártico.

Lomonosov-en dortsala

Thu, 25 Dec 2025 18:07:29 +0000

Lomonosov-en dortsala Ozeano Artikoa zeharkatzen duen dortsal ozeanikoa da, Siberiako plataforma kontinentala Kanadako Ellesmere uhartearekin eta Groenlandiarekin lotzen dituena. 1 800 km-ko luzera du. Dirudienez, ez da aktibo dagoen dortsal ozeanikoa; horren ordez, urazpiratutako uharte-arkua delako hipotesia planteatu da. Beste hizkuntzetan: gaztelaiaz, dorsal de Lomonosov.

Sustraikideak

Thu, 25 Dec 2025 09:21:19 +0000

Sustraikideak jatorri etimologiko berdina duten hizkuntza desberdinetako hitzak dira, batzuetan hizkuntzaren bilakaeraren ondorioz esanahi ezberdinak izatera ere heltzen direnak. Horren adibideak dira, latinezko cella hitzetik datozen euskarazko gela eta gaztelaniazko celda eta* celula* hitzak, besteak beste,

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cognados.

Truke-kontratua (trukatze-kontratua)

Thu, 25 Dec 2025 07:06:05 +0000

Truke-kontratua edo trukatze-kontratua aldebiko kontratua da, non pertsona batek ondasun edo eskubide besterengarri bat jasotzen duen beste pertsona batengandik, berak pertsona horri eman beharreko beste ondasun edo eskubide baten trukean. Batzuetan, trukatzen diren ondasun edo eskubideez gainera, diru kantitate bat ere eskatzen da, prestazioa eta kontraprestazioak orekatuak izan daitezen. Ebikzioz ondasun edo eskubide hori galduko lukeenak beste aldeari eman zion ondasuna edo eskubidea edo hura ordezten duen kalteordaina erreklamatu ditzake orokorrean.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, contrato de permuta.

Ozeania

Wed, 24 Dec 2025 19:27:46 +0000

Kredituak:M. Bitton- Commons

Ozeania Hego-ekialdeko Asiaren eta Amerikaren artean dauden lur urgaineratuen eremua da, Australasia (Australia, Zelanda Berria, Ginea Berria eta inguruko uharteak), Melanesia (Ginea Berria eta ekialdera dauden uharteak), Mikronesia eta Polinesia biltzen dituena, lurralde horiek elkar ebakitzen badute ere. Zentzu geologikoan hertsiki kontinentea ez den arren, Ozeania kontinentetzat hartzen da sailkapen askotan, beste batzuetan Australia soilik (ozeanoek mugatutako lurralde handia izateagatik), Sahul paleokontinentea (nondik egungo Australia, Ginea Berria eta Tasmania sortu ziren) edo Australasia (eskualde biogeografiko homogeneoa izateagatik) direlarik kontinentetzat hartzen direnak.

Amerika

Wed, 24 Dec 2025 08:14:38 +0000

Kredituak:Martin23230-Commons

Amerika mendebaldetik Ozeano Atlantikoak eta ekialdetik Ozeano Bareak mugatzen duten kontinentea da. Iparretik hegora, Ozeano Artikotik Ozeano Bareak eta Ozeano Atlantikoak bat egiten duten Hornos lurmuturreraino hedatzen da kontinenteko lurralde nagusia, 14 000km-tan zehar gutxi gorabehera. Lurra planetako lur urgaineratuaren %28.4 hartzen du; horrela, bigarren kontinente handiena da, Asiaren ondoren, eta mendebaldeko hemisferioaren lur gaineko ia azalera osoa hartzen du.

Amerika bi azpikontinentetan banatze da: Ipar Amerika eta Hego Amerika, Erdialdeko Amerika izeneko eskualdetik lotzen direnak. Horregatik, maiz Amerika ordez, Amerikak ere esaten eta hortik eratortzen diren *Ameriketako, Ameriketara, … *Bertako biztanleei amerikarrak deitzen zaie. Amerikaren populatzea duela 20.000-16.000 urte bitartean izan zen, Asiatik populazio batzuek Bering itsasarteak zeharkatuta. Lehenengo populazio horien ondorengoak, kultura anitzetan banatuta, Ameriketako populazio indigenatzat hartzen dira. 1492 urtean, Kristobal Kolonek antolaturiko espedizio baten bitartez, europarrek Amerikaren existentziaren lehen berria izan zuten, Amerikaren aurkikuntza deitzen den gertakari historikoa, eta Amerika europarren Mundu Berria bilakatu zen, Ozeaniarekin batera. Horren ondoren, Amerika kolonizatzeko prozesua abiarazi zen, horren eragile nagusiak Espainia, Portugal, Erresuma Batua eta Frantzia izanik, populazio indigenen genozidioarekin kasu askotan. Horren ondorioz, kultura indigena asko desagertu egin dira eta gaztelania, ingelesa, portugesa eta neurri txikiagoan frantsesa dira kontinenteko hizkuntza nagusiak. Egun, Ameriketako Estatu Batuak, Ipar Amerikan, munduan indar ekonomiko eta militar handiena duen herrialdea da.

Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2025-2026

Wed, 24 Dec 2025 03:52:46 +0000

Hemen, PDF formatoan, eskuragarri duzu 2025-2026 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia.

Indiako azpikontinentea

Wed, 24 Dec 2025 03:45:04 +0000

Kredituak:Jeet Dev-Commons

Indiako azpikontinentea Himalaiatik hegoaldera Indiako Ozeanoraino hedatzen den lurralde zabala da, gutxi gorabehera Pakistan, India, Bangladesh eta Butan barne hartzen dituena. Geografikoki Asia kontinenteko zatitzat hartu ohi den den arren, geologikoki lurralde hori azpikontinentzat hartzen da, plaka tektoniko berezi baten gainean hedatzen delako, duela milioika urte hegoaldetik plaka eurasiatikoarekin talka egin zuena.

Otxarkoaga

Tue, 23 Dec 2025 18:52:44 +0000

Otxarkoaga auzoko ikuspegi bat.

Otxarkoaga Bilboko hiriko auzoa da, hiriaren ekialdean kokatzen dena. Garai batean Begoñako elizatean kokatua, 1960 urtera arte landagunea zen, baserri eremua. 1950eko hamarkadatik Bilbon txabola kaskarretan eta egoera larrian bizi ziren milaka familientzako etxebizitzak eraikitzeko proiektuaren ondorioz sortu zen auzoa. Proiektua 1960 hamarkadan zehar garatu zen, milaka etxebizitza eraikiz, maiz hainbat solairutako eraikin altuetan. Etxebizitzak kalitate txarrekoak ziren eta gainera azpiegitura eta zerbitzu publiko eskasak zeuden auzoan. Ondorioz, txabolismoaren arazoa konpondu bazen ere, arazo sozialak hor zirauen eta pobrezia eta marjinazioa nagusitu ziren Otxarkoaga hurrengo hamarkadetan. 1970eko hamarkadatik gizarte mugimendu zabala auzoaren eraberritzea eta azpiegitura publikoak eskatzeko. 1980ko hamarkadaren hasieran hasi zen udala arazo horiei heltzen, auzotarren etxeetan birgaitze-lanak sustatuz eta azpiegitura publikoak hobetuz. Garai hartan, ordea, beste tragedia bat gertatu zen auzoan, ehundaka gazte heroinak harrapatuta hil baitziren. Egun, zorionez, garai bateko problematika latza gaindituta dago neurri handi batean, auzoan betidanik egon den auzogintza mugimenduari esker. Klase sozial apaleko jendea bizi da auzoan eta bereziki nabarmena da ijitoen presentzia, biztanleriaren %10 gutxi gorabehera osatuz.

Afrika

Tue, 23 Dec 2025 15:30:05 +0000

Afrika ipar nahiz hego hemisferioan zehar hedatzen den kontinentea da. Iparraldean Mediterraneo itsasoak mugatzen du, mendebaldean Ozeano Atlantikoak, eta ekialdean Indiar Ozeanoak eta Itsaso Gorriak. Bere erdialdean ekuatoreak zeharkaturik, iparretik hegora 8.000km daude gutxigorabehera eta mendebaldetik ekialdera 7.400 km inguru. Tamaina eta distantzia horiekin, Afrika aniztasun klimatiko eta ekologiko handiko kontinentea da: bere barnean daude Saharako basamortua, munduko basamortu bero handiena, eta Kongoko oihana, munduko bigarren oihan tropikal handiena. Afrika da, gainera, gizateriaren sorlekua da; izan ere, Homo sapiens eta horren arbaso diren Homo generoko espezie guztiak Afrikako ekialdean sortu ziren, eta gero hortik mundu osora zabaldu.

Europa

Tue, 23 Dec 2025 14:43:16 +0000

Europa, mendebaldean Ozeano Atlantikoak eta Groenlandiako itsasoak, ekialdean Ural mendiek, iparraldean Ozeano Artikoak eta hegoaldean Mediterraneo itsasoak, Itsaso Beltzak, Kaukaso mendikatea eta Kaspiar itsasoak mugatzen duten kontinentea da. Batzuen arabera, ordea, Europa ez da kontinente bat, Eurasia kontinenteko azpikontinente bat baizik. Ikus, gainera

Erdialdeko Europa

Hamabien Europa

Tue, 23 Dec 2025 14:28:07 +0000

Hamabien Europa 1986tik 1995era arte Europako Ekonomia Erkidegoa lehenbizi eta Europar Batasuna ondoren oatu zuten hamabi herrialdeen taldea izan zen.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Europa de los Doce.

Europako Ekonomia Erkidegoa

Tue, 23 Dec 2025 14:18:59 +0000

Europako Ekonomia Erkidegoa 1957an Erromako Itunaren emaitza gisa sortu zen aduna-batasuna eta merkatu bakarra izan zen, sorrerako une hartan Belgika, Herbehereak, Luxenburgo, Mendebaldeko Alemania, Frantzia eta Italia bildu zituena. 1965 urtean, erkidego horrek bat egin zuen Ikatzaren eta Altzairuaren Europako Erkidegoarekin eta Energia Atomikoaren Europako Erkidegoarekin, batasun ekonomikoa indartuz. 1993 urtean, erkidegoan guztira Europako 12 herrialde bilduz (Hamabien Europa), Europako Ekonomia Erkidegoa Europako Erkidegoa izatera igaro zen, Maastrichteko Itunaren ondorioz, batasun politikorako lehen pausoak eginez, azkenean Europar Batasuna sortuz burutuko zena.

Maastrichteko Ituna

Tue, 23 Dec 2025 14:01:12 +0000

Maastrichteko Ituna1992 urtean Europako Ekonomia Erkidegoa osatzen zuten 12 herrialdeek, Hamabien Europak alegia, sinatu eta 1993ko urtarrilaren 1ean indarrean sartu zen nazioarteko ituna izan zen, Europako batasun politikoa abiarazi zuena, aurretik zegoen elkarte ekonomikoaz haratago. Europar Batasuna eraqtu zuten itun nagusienetakoa da.

** Beste hizkuntzetan:**gaztelaniaz, Tratado de Maastricht.

Ikus, gainera

Erromako Ituna

Herri Salbaziorako Batzordea (Salbamen Publikorako Batzordea)

Tue, 23 Dec 2025 10:44:36 +0000

Herri Salbaziorako Batzordea edo Salbamen Publikorako Batzordea Frantziako Iraultzako Izualdian zehar gobernatu zuen batzordea izan zen, Konbentzio Nazionalak aukeratua eta 1793ko apiriletik 1795eko urrira indarrean izan zena. Hiru batzorde desberdinek jardun zuten bitarte horretan: Danton batzordea, Batzorde Handia eta Thermidorreko batzordea. Robespierre izan zen, 1793ko uztailetik 1794ko udan exekutatu zuten arte, Batzorde Handiko kidea eta horren gidari nagusia. Beste hizkuntzetan: frantsesez, Comité de salut public.

Izu Handia

Tue, 23 Dec 2025 10:27:47 +0000

Izu Handia (Grande Terreur) Frantziako Iraultzako Izualdiko garai odoltsuena izan zen, 1794ko udaberri aldera, milaka eta milaka exekuzio izan zirenean, Maximilien Robespierreren gidaritzapean.

Kanbio-tasa (truke-tasa)

Tue, 23 Dec 2025 10:10:44 +0000

Bi dibisen arteko kanbio-tasa edo truke-tasa dibisa bataren diru-unitate bat eskuratzeagatik beste dibisaren zenbat unitate eman behar diren adierazten duen erlazioa da. Adibidez, euroaren kanbio-tasa yenarekiko edo eurotik yenerako kanbio-tasa 150 dela esaten denean, euro baten trukean 150 yen emango digutela adierazten da. Kanbio-tasa izan daiteke finkoa bi dibisen arteko erlazioa iraunkorra denean, soilik bi dibisa horien estatuetako batek debaluazioaren edo errebaluazioaren bitartez aldatu dezakeelarik; edo flotatzailea, dibisa-merkatuetan dibisa horien eskaintzaren eta eskariaren bitartez zehazten denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tipo de cambio. tasa de cambio.

Greko-erromatar zibilizazioa eta kultura klasikoa

Mon, 22 Dec 2025 04:55:22 +0000

Greko-erromatar zibilizazioa, grekolatindar kultura ere deitua, eta kultura klasikoa Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman garatu ziren zibilizazio eta kultura partekatuak izan ziren, zehazki instituzio sozial eta politikoei dagokienean nahiz filosofian, artean, litetaturan eta erlijioan. Ikus, gainera

Antzinaro klasikoa

Antzinaro klasikoa (Antzinate klasikoa)

Mon, 22 Dec 2025 04:40:33 +0000

Antzinaro klasikoa edo Antzinate klasikoa Antzinaro edo Antzinate deritzon aro historiko zabalaren aldia da, non Antzinako Greziako eta Antzinako Erromako zibilizazioak garatu ziren, K.a VIII. mendetik K.o V. mendera bitartean. Ikus, gainera

Greko-erromatar zibilizazioa

Antzinako Erroma

Sun, 21 Dec 2025 13:20:57 +0000

Antzinako Erroma Antzinaroan, K.a VIII mendetik K.o. 476 urtera arte, garatu zen estatua eta zibilizazioa izan zen, Erroma hiria hiriburutzat hartuta eta bere zabalkunde handienean, Mediterraneoaren inguruan, Europako zati handiena, Ekialde Hurbila eta Afrikako iparraldea mendean izan zituena. Antzinako Erromak herentzia oparoa utzi dio Mendebaldeko Zibilizazioari; hala nola, Antzinako Erromaren altzoan sortu eta garatu zen latina, erromantze hizkuntzen iturburua, erromatar zuzenbidea, egun herrialde askotako ordenamendu juridikoaren oinarria dena, Arlo artistiko, erljioso eta kulturalean ere hainbat eta hainbat dira erromatar zibilizazioaren ekarpenak eta arrastoak.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, Ancient Rome; gaztelaniaz, Roma Antigua.

Erromanizazioa

Sun, 21 Dec 2025 10:01:05 +0000

Erromanizazioa edo erromatartzea Antzinako Erromak konkiskatu zituzten edo haiekin harremanetan egon ziren herriek erromatarren egitura eta molde politiko, ekonomiko, sozial eta kulturalak bereganatzeko prozesu historikoa eta horren emaitza da, antzinako erromatarrenganako akulturazio-prozesua alegia.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, *romanización. *

emazte ona, etxe ona

Sat, 20 Dec 2025 14:17:24 +0000

Emazte ona goraipatzen duela dirudien arren, emaztearen rola etxera mugatzen duen atsotitza, garai batean guztiz nagusia zen patriarkatuaren islada.

emakume bakartia, esamesen belakia

Sat, 20 Dec 2025 14:15:28 +0000

Bakarrik bizi edo ibiltzen den emakumea auzokoen esamesetarako aitzakia.

Fashodako gatazka (1898)

Sat, 20 Dec 2025 08:52:38 +0000

Fashodako gatazka 1898 urtean Frantzia eta Erresuma Batua elkarren aurka jarri zituen gatazka diplomatikoa izan zen, Frantziak eta Erresumak Batuak hurrenez hurren Afrikan zehar mendean zituzten lurraldeak zabaldu nahi zituztelarik, haiek bidalitako espedizio militarrek talka egin zutenean Sudango Fashoda hirian (egon, Kotko) 1898ko irailean. Bi espedizio militarren artean ez zen gudarik piztu, baina tentsioak eta mehatxuak. Gatazka metropolietara heldu zen, liskar diplomatiko larria piztuz bi nazioen artean, biek ala biek Afrikan zituzten interes inperialistak defendatzeko. Tentsio belizista bizia sortu bazen bi herrialdeetan, azkenean Frantziak atzera egin zuen eta bere espedizio militarra erretiratu zuen, britainiarrek zuten nagusitasun militarrak ikusita. Fashodako gatazkak Afrikako kolonizaziorako oinarriak adosteko 1885ean ospaturiko Berlingo Konferentziako hitzarmenak kolokan jarri bazituen ere, hurrengo urteetan Frantziaren eta Erresuma Batuaren arteko harremanak hobetzen joan ziren; hain zuzen, urte batzuk geroago, Lehen Mundu Gerran elkarrekin arituko ziren Alemaniaren aurka, besteak beste, Alemaniaren asmo inperialisten aurka.

Diru-fluxua

Sat, 20 Dec 2025 07:26:13 +0000

Diru-fluxua enpresa batean aldi jakin batean zehar gertatzen diren diru-sarrerak ken diru-irteerak dira. Ekitaldi ekonomikoko diru-fluxuen atalkako laburpena diru-fluxuen egoera-orria izenekoa osatzen du, enpresaren likidezia aztertzeko erabiltzen dena. Ez litzateke nahastu behar kutxa-fluxuarekin, zeina proiektu edo sekzio jakin bati loturik eta aurreikuspena izaten den diru-mugimendua den.** Beste hizkintzetan: **gaztelaniaz, flujo de efectivo.

Diruzaintza-fluxuen egoera-orria (diru-fluxuen egoera-orria)

Sat, 20 Dec 2025 07:08:39 +0000

Diruzaintza-fluxuen egoera-orria edo diru-fluxuen egoera-orria enpresa batek ekitaldi ekonomikoan zehar izan dituen diruaren eta diruaren parekotzat hartzen diren aktiboen mugimenduak, diru-sarrerak eta irteerak alegia, era agregatuan eta atalka jasotzen dituen egoera-orria edo urteko kontua da (ikus, gainera: diru-fluxuak). 2007 urtetik enpresa handietan derrigorrezkoa dena. Emaitzen-kontuaren osagarria dela esan daiteke, emaitzen kontuak mozkinak jasotzen dituen bitartean, sortzapen-printzipioaren arabera, diruzaintza-fluxuak diru-sarrera eta irteerei buruzko informazioa ematen baitu, likideziari eta dirua sortzeko ahalmenari buruzko informazioa emanez horrela; beste alde batetik, enpresaren gardentasuna bermatzen duen egoera-orria ere bada.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, estado de flujos de efectivo.

Noblea izan liteke jauna eta basailua aldi berean?

Sat, 20 Dec 2025 05:44:45 +0000

Bai, izan liteke eta hala izan zen askotan Erdi Aroan. Izan ere, feudalismoa harreman-sare bat zen, non askotan jaun nagusi batek basailu batzuk zituen eta basailu horietako bakoitza jauna bihur zitekeen lurrak banatuz maila txikiagoko beste basailuen artean.

Zeintzuk ziren basailuaren betebeharrak?

Sat, 20 Dec 2025 05:28:57 +0000

Basailuak honako hauek zor zizkion bere jaunari: leialtasuna, hots, etsaien alde ez jokatzea, laguntza militarra gerra zegoenean, laguntza ekonomikoa eta feudoaren gainean jaunak zituen eskubideak errespetzatea. Horren trukean, jaunak feudoa, hots, lurralde baten eta bertako jopuen kudeaketa, eta babesa ematen zizkion.

Zergen historia: sorrerak

Thu, 18 Dec 2025 15:33:38 +0000

Zibilizazio historikoen garapenean alderdi eta ezaugarri komun nagusia gizarte antolakuntza eta politiko konplexua da, estatu izeneko egitura politikoak osatuz. Egitura konplexu horien garapenerako eta baita biziraupenerako ere, zergak eta beste tributuak, estatuari derrigorrez eta hertsapenez eman beharreko ekarpen ekonomikoak ezinbestekoak dira. Horrela, zalantzarik gabe esan daiteke zergen sorrerak lehenengo zibilizazioekin batera izan zirela. Ezagutzen diren lehen zergak Antzinako Egipton ezarri ziren, non faraoiek funtzionario bereziak zituzten zergak biltzeko, Nilo ibaiaren mailak markatzen zuen nekazaritzako etekinen arabera.

Kontsumitzailearen soberakina

Thu, 18 Dec 2025 07:57:57 +0000

Ekoonmian, kontsumitzailearen soberakina ondasun edo zerbitzu bat eskuratzeko ordainduko lukeen gehienezko prezioaren eta horren prezio errealaren arteko diferentzia da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, consumer surplus; gaztelaniaz, excedente del consumidor.

Alomorfoak

Thu, 18 Dec 2025 06:39:14 +0000

Hizkuntzalaritzan, alomorfoak morfema bakar batek ahoz nahiz idatziz izan ditzakeen aldaerak dira. Adibidez, euskaraz herritar-izenak eta beste izen batzuk osatzeko erabiltzen dira -ar,-tar, -dar, -ztar morfemak ditugu.

haizeak ekarri, haizeak eraman

Tue, 16 Dec 2025 03:49:17 +0000

Bizitzako gauza askok halabeharrezko hasiera eta bukaera izaten dituztela adierazteko.

Mari Domingi

Mon, 15 Dec 2025 05:11:26 +0000

Kredituak:realjab-Guire Gipuzkoa.

Mari Domingi Euskal Herriko Eguberrietako pertsonaia femeninoa da, Olentzeroren laguna. Antzinako kanta herrikoi batetik ateratako pertsonaia da, non Mari Domingi Belenera Jesus jaio berria gurtzera doan emakumea den. Kanta tradizional batean egiten den aipamen labur horretatik, Olentzeroren pareko femenino gisa eraiki da, XX. mendearen bukaeratik genero-parekotasunarekin dagoen kontzientzia sozialak sustatua, bereziki eskoletatik eta hedabideetatik, eta tradiziorik ez duen arren, Eguberrietako euskal iruditeria kolektiboan Olentzero bezain ezaguna eta harekin batera haurrei opariak ekartzen dizkiena.

Olentzero

Sun, 14 Dec 2025 15:08:28 +0000

Kredituak: jakintza_ikastola - Commons

Olentzero Euskal Herrriko Eguberriko folkloreko pertsonaia da. Jatorrizko traidzioan, Olentzero ikazkina da, aurpegia belztuta duena, jantzi higatu eta zikinak soinean eta pipa muturrean, eta menditik jaitsi dena Jesusen jaiotza iragartzeko. Itxura horrekin, Olentzero panpina gisa irudikatzen da, herrian zehar haur eta gazteek andetan eramaten dutena edota mozorro bat da, haur edo gazte batek eramaten duena, haur eta gazte talde bat lagun. Betiere tradizioan, haur eta gazte talde hori kalez kale edo etxez etxe ibiltzen da eskea eginez eta koplak abestuz Eguberri bezperan; hain zuzen ere, Olentzero kanta egun Olentzeroren egiazko tradiziotik geratzen den elementu bakarra dela esan daiteke. XX. mendearen hasieran jasotako tradizio horren kokaleku nagusiak Nafarroako iparmendebaldea eta Gipuzkoako ekialdea dira, eta bereziki Lesaka (Nafarroa) du zentroa, han jaso baitira testigantza gehien Olentzeroren pertsonaiari eta ospakizunari buruz. Nafarroako beste herri batzuetan txikimiatik jaisten den pertsonaia gaizto eta beldurgarri gisa ere irudikatu da. Beste kontakizun batzuetan, azken jentila da, Kixmiren etorrera iragartzen duena.

San Tomas jaia

Sun, 14 Dec 2025 13:17:59 +0000

Kredituak: Donostia-San Sebastian 2016-Flickr.

*San Tomas jaia (Santo Tomas jaia) Euskal Herriko toki askotan abenduaren 21ean, San Tomas egunean hain zuzen, ospatzen den jaia da. Jai horretako ohitura nagusiak baserriko produktuen azoka, taloa eta txistorra jatea, sagardo edatea, baserritarren jantzi tradizionala soinean, izaten da, Euskal Herriko bizimodu tradizionala irudikatuz eta gogoratuz, gehienbat herrietako plaza eta kale herrikoienetan. Donostian eta Arrasaten jai tradizionala da, eta XX. mendearen bukaeratik Euskal Herriko herri askotara zabaldu da. Oso jai herrikoia da, Eguberriko ospakizunen atarikoa, non jendeak Eguberria ospatzeko egiten diren familia giroko bazkari eta afarietarako bertako produktuak eskuratzearekin batera, Eguberriko oporraldiaren hasiera eta urtearen amaiera lagun giroan ospatzen diren.

Lamiak (laminak)

Sun, 14 Dec 2025 10:08:56 +0000

Euskal Herriko mitologian, lamiak edo laminak emakume itxurako izakiak dira, ahateen, oiloen edo ahuntzen oinak dituztenak, kobazuloetan bizi edo erreka eta ibai inguruetan eta kobazuloetan agertzen omen direnak, ilea orrazten askotan. Itsas bazterretan agertzen direnean, itsaslamina deitzen zaie. Etimologiaz, haien izena greziar mitologiako lamia direlakoekin dago loturik; izenaz haraindi, Euskal Herriko lamiek badituzte parekotasuna greziar mitologiako izakiekin, hala nola emakumeak izatea, baina euskal mitologian ezaugarri bereziak dituzte, esaterako ilea orrazten aritzea, adierazi den bezala. Euskal Herri osoan jaso dira laminen inguruko kondairak, maiz janaria eskatuz, haien lanaren trukean edo gizonak haien edertasunarekin erakarriz eta maiteminaraziz. Eliza eta zubien eraikitzaile gisa ere agertzen dira beste batzuetan- Toponimian, lamiei erreferentzia egiten dieten toki-izenak ugari dira (Laminosin, Laminazulo, Laminiturri, Laminaran, Laminarrieta, …).

Zerbero

Sun, 14 Dec 2025 08:21:04 +0000

Greziar mitologian, Zerbero Hades edo hildakoen arimak bizi ziren eremuko ateak zaintzen zituen izakia zen, txakur itxurako hiru buru zituena. Hiru buru horiek iragana, oraina eta geroa irudikatzen dituela aipatu da, izaki horrek denbora guztiak zelatatzen dituela adieraziz horrela, iraganean hildakoak Hadesetik ateratzea eta bizirik daudenak eta geroago hilko direnak Hadesera sartzea eragozteko.

Biztanleria-taldeak

Sat, 13 Dec 2025 15:08:47 +0000

Biztanleria-taldeak dira lurralde bateko biztanleria ezaugarri demografikoen (adina, sexua…) edo maila sozioekonomikoaren arabera banatzen diren talde edo sektoreak. Talde horiek elkarrekin alderatzeko ezartzen dira, ikertzen diren duten aldagaiei buruz, hala nola langabezia-tasa, errenta, ikasketa-maila, okupazioa eta abar.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, grupos de población.

hego haizea, ero haizea

Fri, 12 Dec 2025 07:10:41 +0000

Pertsona batzuengan hego haizea aldarte txarra sorraratzen duela adierazteko, ero edo zoratuta dirudien punturaino.

ahula, beti errudun

Thu, 11 Dec 2025 08:06:06 +0000

Indartsuaren eta boteretsuaren aldean, zoritxarrez, ahula den pertsona errunduntzat hartu ohi dela adierazteko.

Santo Tomas eguna, argitu orduko iluna

Thu, 11 Dec 2025 08:03:10 +0000

Santo Tomas inguruko egunak, neguko solstizioan, urteko egunik laburrenak direla adierazteko.

Aldaerak

San Tomas eguna, argitu orduko iluna

apirileko egunak, hiru aro

Thu, 11 Dec 2025 06:54:20 +0000

Apirila eguraldi aldakorreko hilabetea dela adierazteko.

Gehiegizko eskaria (asegabeko eskaria)

Wed, 10 Dec 2025 13:52:10 +0000

Gehiegizko eskaria edo asegabeko eskaria, ondasun baten prezio jakin batean kontsumitzaileen eskaria ekoizleen eskaintza baino handiagoa denean gertatzen den egoera ekonomikoa. Egoera horretan, prezioak igo ezin direnean eskaria txikitu eta eskaintza handitzeko, eskaintzaren eta eskariaren legeak ezartzen duen oreka-preziora heltzeko hain zuzen, eskasia gertatzen da. Praktikan, gehiegizko eskaria gobernu batek prezio maximoak ezartzen dituenean gertatu ohi da, ilarak eta merkatu beltz alternatiboak sorraraziz horrela. Merkatu-arrazoietatik kanpo, gehiegizko eskaria edo zehatzago eskasia deitu behar genukeena hornikuntza eragozten den edo ezinezkoa den egoeretan gertatzen da, hala nola hondamendietan eta gerretan. Beste hizkuntzetan: ingelessez, excess demand; gaztelaniaz, exceso de demanda, demanda insatisfecha.

Tartalo (Ttarttalo)

Tue, 09 Dec 2025 15:29:39 +0000

Tartalo edo Ttarttalo euskal mitilogiako pertsonaia da. Erraldoi begibakarra da, kobazuloetan bizi eta pertsona harrapatu eta jan egiten dituena. Ezaugarri horiek greziar mitologiako Polifemo izeneko ziklopearekin datoz bat eta horregatik harekin identifikatu da. Halaber, Kantauriko mitologiako Ojáncanu eta Pirinioetako bécut edo ulhart direlakoekin parekatu da. Markinan, Alarabi edo Alarabie izena hartzen du. Kondaira batzuetan artzaina omen da. Ikus, gainera

Letargia

Tue, 09 Dec 2025 14:30:19 +0000

Letargia gizabanako baten egoera fisiko patologikoa, non logura, nekea eta energia-falta sentitzen diren denbora luzean. Jatorri psikiatrikoa izan dezake, baina gaixotasun infekziosoekin, sendagaien kontsumoarekin eta beste substantzia batzuekin eta nahasmendu neurologiko eta metabolikoekin ere lotuta egon daiteke.

Kontabilitate soziala

Tue, 09 Dec 2025 04:46:11 +0000

Kontabilitate soziala enpresa baten jarduerak bere interesdun taldeegan alderdi guztietatik sortzen duen utilitatea jasotzen duen kontabilitatea da, utilitate hori balio ekonomiko gisa, hots, diru-unitatetan, jasota. Zentzu horretan, kontabilitate soziala egoera ekonomiko-finantzarioetatik haratago doan kontabilitatearen ikuspegia da, enpresaren jarduera ikuspegi zabalagoa eskaintzen duena, gizartean eragiten dituen inpaktu guztiak jasoz. Horrenbestez, enpresaren erantzukizun sozialaren azterketarako funtsezko tresna dela esan daiteke.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, contabilidad social.

Ikus, gainera

Balantze soziala

2025eko Iruña Okako lurrikara

Mon, 08 Dec 2025 16:00:21 +0000

Lurrikararen intentsitatea, Espainiako IGN-k jasotako datuen arabera.

2025eko Iruña Okako lurrikara 2025eko abenduaren 8ko 00:10 orduetan Arabako Iruña Okako udalerrian, Gasteiztik gertu, epizentroa izan zuen lurrikara izan zen, Richter eskalan 4.0 magnitudea izan zuena eta Europako Eskala Makrosismikoan IV-V eta IV mailako intentsitatea (hau da, jende ugarik sumatua) izatera heldu zena Gasteizen eta Gasteiz inguruan. Arabako beste zenbait tokitan eta Otxandion III mailako intentsitatea izatera heldu zen eta IIko intentsitatearekin Bizkaian, Gipuzkoan, Nafarroan eta Errioxan nabaritu zen. Herritar batzuk kalera atera ziren Gasteizen, izen litezkeen ondorengo lurrikaren beldurrez. Iturri ofizialen arabera, ez zuen ez kalte pertsonalik eragin ez kalte materialik eragin, hedabide zenbaitek Gasteizko Lakua auzoko kaleetan arrakalak sorrarazi zituela argazkiz jaso bazuten ere. Eusko Jaurlaritzako Larrialdi Zerbitzuek 143 dei jaso zituzten lurrikarari buruz. Telefono mugikorretan, Android sistemak lurrikara-alerta bidali zuen.

apirila hotz, udaberri motz

Sun, 07 Dec 2025 09:39:42 +0000

Apirilean hotz egiten badu, udaberria laburra eta uda goiztiarra izango direla adierazteko.

Berotegi-efektuko gasak

Sun, 07 Dec 2025 07:42:03 +0000

Berotegi-efektuko gasak berotegi-efektua eta ondorioz Lurraren atmosferako tenperatura handitzea eragiten duten gasak dira, eguzki erradiazioa harrapatu eta noraide guztietara igortzen dutenak. Berotegi-efektu gas nagusiak lurruna, karbono dioxidoa, metanoa, nitrogeno-oxidoa eta ozonoa. Gas horien kantitatearen handitzea, gizakiaren jarduera industrialaren ondorioz, berotze globalaren eragile nagusia da; esaterako, 1750 urtetik karbono-dioxidoa 280 milioiko partetik 400dik gora milioiko partera igo da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, gas de efecto invernadero.

Berotze globala

Sun, 07 Dec 2025 07:10:18 +0000

Berotze-globala, 1973-2023 bitartean.

Berotze globala Lurraren atmosferaren batez besteko tenperaturaren igoera iraunkorra da. Lurran hautematen ari den den berotze globala aldaketa klimatikoaren eragile nagusia da, eta bereziki jatorri antropikoa du, Industria-Iraultza hasi zenetik karbono dioxidoaren eta beste gas batzuen isurketak eragindako berotegi-efektuaren eraginez. Egindako zenbatespenen arabera, 1890etik planetako batez besteko tenperatura 1.2 gradu Celsius igo da honezkero eta XXI. mendearen amaierarako 2.8 gradu igo daitekeenla zenbatetsi da.

Klima-aldaketaz gainera, berotze globalak zuzeneko ondorio larriak ditu, bereziki ozeanoaren mailaren igoera, poloetako izotz-geruzen urtzearen ondorioz, kostaldeetan eragin nabarmena sorraraziz.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, calentamiento global.

Berotegi-efektua

Sun, 07 Dec 2025 04:56:12 +0000

Berotegi-efektua edo negutegi-efektua atmosfera bateko gas batzuek eguzki-erradiazioa harrapatu eta berriz ere norabide guztietan igortzean atmosferan gertatzen den tenperatura igotzea da. Gas horiek gabe, eguzki erradiazio guztia kanpo espaziora itzuliko litzateke, planetaren lurrazala guztiz hoztuz. Lurrean, berotegi efektua sorrarazten duten gasak dira lurruna, karbono dioxidoa, metanoa, nitrogeno-oxidoa, ozonoa eta klorofluorokarburoak. Gizakiaren jarduera industrialak berotegi efektua sorrarazten duten gas horien kantitatea atmosferan handitu du eta horren ondorioz berotegi efektua areagotu egin da, berotze globala izenekoa sorraraziz.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, efecto invernadero.

Ikasle Abertzaleak

Sat, 06 Dec 2025 16:18:42 +0000

Ikasle Abertzaleak (IA) 1988ko azaroan sortu eta izen horrekin 2025eko azarora arte jardun zuen Euskal Herriko ikasle mugimenduko erakunde nagusia izan zen, institutuetan eta unibertsateetan jardun zuena. Sorrera eta bilakaera

Espainiar estatuan 1986-87 urteetan sortu eta Hego Euskal Herrian ere jarraipena izan zuen ikasle mugimenduaren garai berean, gobernu zentralari hezkuntzarako baliabide handiagoak eskatzeko, Euskal Herrian errepresio politiko handia bizi zen, euskal gatazka deitukoaren inguruan. Testuinguru horretan, Hego Euskal Herrian ugari ziren ikastetxe eta institutuetan ikasle asanbleak, hezkuntza arazoak eta baita ere gizartean bizi ziren egoerak salatzeko; asanblea horiek koordinadora direlakoen bitartez jartzen ziren harremanetan zirenak, baina antolakuntza sendo eta finkorik gabe. Egoera hori gainditu eta ikasle borrokan aurrerapauso gisa, antolakuntza egonkor eta nazio mailako gisa sortu zen Ikasle Abertzaleak.

Kaixo (agurra)

Fri, 05 Dec 2025 16:20:20 +0000

Kaixo adiskide edo tratua izan behar den pertsona bat ikustean informalki agurtzeko erabiltzen den agur-formula da. Egun on, arratsalde on, gabon eta kidekoak ez bezala, eguneko edozein tenoretan erabil daiteke. Agur egiteko formula izateaz aparte, kaixo hitzak ez du egun esanahi zehatzikm, etimologikoki hipotesi batzuk planteatu beadira ere.

Ciao italierazko agurretik datorrela aipatu da, bere aldetik schiavo hitzetik datorren horretatik, morroi edo esklabu esan nahi duena; era horretan, nagusiari “zure esanetara” adierazteko erabili zela iragarri liteke. Beste etimologia gisa, gaixo aipatu da, “dohakabe” edo adierazteko, beste hizkuntza batzuetan ere islada duen hitza, esanahi berdinarekin, hala nola bretoieraz kaez; frantsesez, chétif; eta katalanez, *caitiu, *haiek ere latinezko *captivus *hitzetik, “esklabu”, datozenak.

Hola (agurra)

Fri, 05 Dec 2025 15:42:07 +0000

Hola (euskaraz, kaixo) pertsona edo talde batekin topo egitean edo elkarrizketa bat hastean gaztelaniaz erabiltzen den agur edo diosala da. Bereziki ahoz eta testuinguru informaletan erabiltzen da, eguneko edozein ordutan*, buenos días, buenas tardes* eta kidekoak ez bezala. Etimologia ez da argia; batzuen arabera, frantsesezko holà hitzetik dator, han ere agur gisa erabiltzen dena, gutxitan erabiltzen den arren; ingelezeko hello eta alemanierazko hallo agurren jatorri berdina duela ere badirudi, haiek antzinako alemanierazko halôn hitzetik, “ekarri” edo “helarazi” adieraziko lukeena.

Ubaran (ibaia)

Wed, 03 Dec 2025 16:06:05 +0000

Ubaran (baita ere Ubarana, Ugaran, Ugarana, Ubane*)* Leitzaran ibaiarekin Andoaindik oso gertu bat egiten duen ibaiadarra da, Adarra mendiaren inguruan sortzen dena. Antzina, Ubarango urek haren erriberetan kokatu ziren bost errota mugiarazten zuten; egun errota horiek desagerturik daude eta soilik haien aztarna batzuk ikus daitezke.

Joxe Miel Iztueta (Lazkao Txiki)

Wed, 03 Dec 2025 12:29:00 +0000

Joxe Miel (Joxemiel) Iztueta Kortaxarena (1926-1993) euskal bertsolari ospetsua izan zen, bereziki bere bertsoetan erakusten zituen umoreagatik eta sentikortasunagatik. Lazkao Txiki ezizenez zen ezaguna, Lazkaon jaioa zelako,Abaliñe baserrian eta gizon txikia izateagatik. Gazte-gaztetatik piztu zitzaion bertsoekiko zaletasuna, 1942 urtean egin zuen lehen bertso-emanaldi publikoa. Geroztik bertso-saio ugaritan parte hartu zuen eta 1964an Gipuzkoako bertso-txapelketa irabazi zuen. Hainbat ofiziotan jardun zuen, hala nola baserritar, igeltsero eta pentsu-saltzaile. Mutil zaharra edo ezkongabea izan zen bere bizitza osoan. Gizon erlijiosoa izan zen eta natura eta umeak maite zituen bereziki. 1993 hil zen bihotzeko gaitz baten ondorioz. XX. mendearen amaieran, Euskal Telebistak bere pertsonaian oinarritutako marrazki bizidunen sail bat plazaratu zuen.

Euskal Herriko mapa politikoa: mapa mutua (herrialdeak eta hiriburuak)

Wed, 03 Dec 2025 08:13:51 +0000

Hemen, PDF formatuan, Euskal Herriko mapa politiko mutu bat duzu, herrialdeak eta hiriburuka markatzeko.

Karratu txikienen erregresio-zuzena

Mon, 01 Dec 2025 05:05:57 +0000

Karratu txikienen erregresio-zuzena bi aldagai estatistiko, aldagai independente eta azaltzailetzat eta aldagai dependente edo azaldutzat harturik hurrenez hurren, lotzen dituen zuzen bat da, karratu txikienen metodoaren bitartez estimatzen dena. Adibidez, 20 urteko mutil-lagin baten altuerei eta pisuei dagozkien datuetatik abiaturik, karratu txikienen erregresio-zuzenak altuera bakoitzeko pisu bat estimatu edo aurresaten duen zuzena da, altuera bakoitzeko pisu errealaren eta estimatutako pisuaren arteko alde edo diferentzia karratuen batura, hondar karratuen batura delakoa, minimotzen duen gai independentea eta koefizientea dituena. Karratu txikienen erregresio-zuzenaren a gai independentea eta b koefizientea edo malda kalkulatzeko formulak hauek dira:

Non egiten dute bat Ozeano Atlantikoak eta Ozeano Bareak?

Sun, 30 Nov 2025 13:20:26 +0000

Ozeano Atlantikoak eta Ozeano Bareak Hornos lurmuturrean egiten dute bat. Lurmutur horretatik hegoaldera Drake pasaia hedatzen da, nondo ozeano batetik bestera igarotzen den. Drake lurmuturretik iparraldera dagoen Magallaes itsasartetik ere igaro daiteke itsaso batetik bestera; halaber, Panamako kanala, Ertamerikan, bi ozeanoen arteko pasabide artifiziala da.

Eli Gallastegi

Sun, 30 Nov 2025 10:39:46 +0000

Eli Gallastegi, izen osoz Elias Gallastegi Uriarte etaGudari ** ezizenez** ezaguna (Bilbo, 1892 - Donibane Lohizune, 1974) euskal politikari abertzalea izan zen. Gazte-gaztetatik artikulu ugari idatzi zituen euskal abertzaletasunaren alde. 1919 urtean Euzko Gaztediko presidentea izendatu zuten. Hortik gutxira, Eli Gallastegik berak eta Euzko Gaztedi taldeak berak erakusten duen jarrera independentista erradikala dela eta, Euzko Alderdi Jeltzalearekin zituen harremanak hautsita geratuko ziren. Garai hartan pil-pilean zegoen Irlandako independentziaren alde azaldu zen eta hango borrokak biziki eragin zuen bere pentsamolde abertzalea. Urte horietan Espainiaren aurka armak hartuta zebilen Maroko iparraldeko Abd el-Krim buruzagiarekin eta beste herri borrokabatzuekin ere elkartasuna adierazi zuen. 1922an Emakume Abertzale Batza taldea sortu zuen. Hainbat aldiz kartzelaratua egon ondoren, Mexikora erbesteratu zen bere emazte eta semearekin, eta handik jarraitu zuen abertzaletasunaren aldeko aldarria eginez, Espainiako Primo de Riveraren diktaduraren aurka. 1931 urtean Euskal Herrira itzuli zen, Espainiako Bigarren Errepublikaren etorrerarekin batera eta alderdi abertzaleek bat eginda, 1932 urtean, Jagi-jagi aldizkariaren eta horren inguruko taldearen buruzagia izan zen, independentziaren alde eta autonomismoaren aurkako jarrera garbia zuena. Azkenean, 1933 urtean Gallastegik eta bere taldekoek EAJ utzi zuten. Espainiako Gerra Zibilean, Jag-Jagi taldekoek gerrna parte hartzearen aurkakoak ziren, espainolen arteko gerra zela iritzita, baia azkenean bi batailoi osatu zituzten bando nazionalaren aurka. Bilbo indar nazionalen eskutan erori baino lehenago, Gallastegik ihes egin zuen. Frantzian babestu zen lehenbizi, eta gero Irlandara joan zen bere emazte eta bi semeekin, non enpresaburu gisa jardun zuen. 1958an, Donibane Lohizunera joan zen eta han hil zen 1974an. Irantzu Gallastegi etakidea, Fernado Múgicaren eta Miguel Ängel Blancoren hilketetan parte hartutakoa, Eli Gallastegiren biloba da,

Deun-ixendegi euzkotarra

Sun, 30 Nov 2025 08:35:19 +0000

Deun-ixendegi euzkotarra Sabin Aranak eta Luis Eleizaldek osatu zuten euskal ponte-izenen bilduma izan zen, guztira 960 ponte-izen biltzen dituena. 1910 urtean argitaratu zen eta Sabin Aranak 1897 urtean argitaratutako Egutegi Bizkaitarra bildumako izen asko biltzen ditu. Euskara garbiko ponte-izenak zabaltzea izan zen lanaren helburua. garai hartan euskaldunen artean guztiz zabalduta zeuden kristau erdal ponte-izenen itzulpenak emanez, gehienetan neologismo gisa.

Robert Owen

Sat, 29 Nov 2025 13:38:45 +0000

Robert Owen (Newtown, 1771- Newtown, 1858) galestar enpresaburua eta ekintzaile sozialista izan zen. Sozialismo utopikoaren eta koooperatiba-mugimenduaren aitzindaritzat hartzen da. Ehungile baten ikasel gisa hasi zen gazte-gaztetatik; geroqago, ehungintza-lantoki bat zuzentzera heldu zen, non berrikuntza ugari eraman zituen aurrera, langileen lan-baldintzak hobetuz. 1825ean Amerikako Estatu Batuetara heldu zen, eta han New Harmony izeneko etxaldea erosi zuen, non komunitate utopiko bat eratu nahi izan zuen. Proiketu horretan porrot egin zuen ordea eta Britainia Handira itzuli zen, non kooperatibagintza eta sindikalgintza sustatu zituen, bere inguruan jarraitzaile ugari bilduz.

Kolinealitate anizkoitza

Sat, 29 Nov 2025 08:03:33 +0000

Kolinealitate anizkoitza, kolinealtasun anizkoitza edo multikolinealitatea erregresio-ereduak estimatzean agertu ohi den egoera problematikoa da, aldagai azaltzaileen arteko korrelazio handia denean sortzen dena. Bi motako kolinealitate anizkoitz daude: kolinealitate anizkoitz zehatza edo erabatekoa, aldagai azaltzaileen artean korrelazioa perfektua denean, ereduaren parametroen estimazioa guztiz eragozten duena, eta kolinealitate anizkoitz nabarmena edo altua, erregresio-koefizienteen estimazio zehatza eragozten duena. Kolinealitate anizkoitz erabatekoaren kasuan, soluzio garbiena elkarrekin korrelazio perfektua duten aldagaietako bat edo batzuk, aldagai kolinealak alegia, ezabatzea da; kolinealitate anizkoitz nabarmenaren kasuna, berriz, soluzioa izan daiteke lagin tamaina handitzea edota eredua beste era batera planteatzea (aldagai azaltzaileak logaritmoak hartuz, esaterako).** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, multicollinearity; gaztelaniaz, multicolinealidad.

Alferra, beti nekatua; mozkorra, beti egarriak

Sat, 29 Nov 2025 06:12:53 +0000

Alferraren eta mozkorraren aitzaki faltsuak, alferraren nekea eta mozkorraren egarria, parean jartzen dituen atsotitza.

Euskal kulturako zein adierazpidek dute apustua oinarri?

Sat, 29 Nov 2025 06:03:55 +0000

Apustua oinarri duen euskal kulturako arlo nagusia jokoa eta norgehiagoka dira, eta bereziki herri kirolak.

Lan-okupazioa (ekonomia, sektore ekonomikoak)

Wed, 26 Nov 2025 09:59:10 +0000

Ekonomian, lan-okupazio edo okupazio laboral terminoak bi adiera ditu:

pertsona batek** lan-okupazioa une jakin batean aritzen den lanpostua edo horri dagokion sektore ekonomikoa da (adibidez, Enekoren okupazioa hezkuntza da). Ez da nahastu lanbidearekin behar.
sektore ekonomiko baten edo ekonomia osoaren** lan-okupazioa sektore horretan edo ekonomia osoan lanean ari diren pertsonen multzoa da, bereziki Gizarte Segurantzan altan izenda emanda daudenak.** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, ocupación.

Ikus, gainera

Korrespondentzia-analisi kanonikoa

Wed, 26 Nov 2025 08:09:55 +0000

Korespondentzia-analisi kanonikoa korrespondentzia analisiaren zabalkuntza kanonikoa da, non aldagai kualitatiboak biltzen dituen kontingentzia-taula aldagai haien aurresaleak biltzen dituen beste taula bat gaineratzen den, aldagai kualitatibo nahiz kuantitatiboekin, aldagai kualitatiboen konbinazioak aldagai aurresaleen konbinazioen lotura egokiena edo kanonikoa bilatzeko. Esan liteke, labur, korrespondentzia-analisi kanonikoak korrespondentzia-analisia eta errrgresioa bateratzen dituela. Bereziki ekologian erabiltzen da, aldagai biologikoak inguruneko aldagaiekin lotzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, análisis de correspondencias canónico.

Korrespondentzia-analisia

Wed, 26 Nov 2025 07:33:24 +0000

Korrespondentzia-analisia kontingentzia-taula bateko kategoriak eta hartan biltzen diren elementu edo indibiduoak diagrama kartesiar batean irudikatzen dituen teknika estatistiko bat da. Irudikapen grafiko horretan, elkarrengandik gertu dauden kategoriak elementu edo indibiduoen artean loturik egoten direla adierazten du, eta indibiduoak kategoria horien artean non kokatzen diren. Korrespondentzian-analisiaren aitzindaria Jean-Paul Benzécri frantziar estatistikaria (1932-2019) izan zen; teknika estatistiko hori 1960eko hamarkadan garatu zuen *analyse factorielle des correspondances *(korrespondentzia-analisi faktoriala), eta hain zuzen, egun Frantzian eta herrialde frankofonoetan izen horrekin ezagutzen da.

Bariantza azaldua

Tue, 25 Nov 2025 15:17:08 +0000

Bariantza azaldua edo bariantza esplikatua teknika estatistiko zenbaitetan erabiltzen den terminoa da, orokorrean eredu estatistiko batek datuen bariantzatik azaltzen duen zati gisa definitzen dena:

erregresioan, bariantza azaldua aldagai azaltzaileen bitartez aldagai azalduaren bariantzatik erregresio-lerro edo planoaren bitartez azaldu edo esplikatzen den bariantza-zatia da.
bariantza-analisian, bariantza azaldua faktoreen arabera bereizitako taldeetako batezbestekoen sakabanatzea da, batezbesteko orokorrari buruz; hau da, faktore bakoitzak bariantza osotik azaltzen duen zatia;
osagai nagusien analisian eta faktore-analisian, bariantza azaldua osagai bakoitzak behatutako aldagaietatik azaltzen duen bariantzaren zatia da;

euskara ez bada konplitu, euskaldunek berek dute falta

Mon, 24 Nov 2025 16:15:26 +0000

Axularren Gero liburuaren “Irakurtzailleari” ataletik (1643) eratorritako aforismoa. Zehazki, esaldi honetatik aterata dago: Baldin egin baliz euskaraz hanbat liburu, nola egin baita latinez, franzeses, edo bertze erdaraz eta hitzkuntzaz, hek bezain aberats eta konplitu izanen zen euskara ere, eta baldin hala ezpada, euskaldunek berek dute falta eta ez euskarak.

Asia

Sun, 23 Nov 2025 16:12:43 +0000

Kredituak: Koyos + Ssolbergj - Commons

Asia munduko kontinente handiena da, Eurasia superkontinenteko ekialdeko zatia hartzen duena, Europatik ekialdera, zehatzago Ural mendietatik eta Mediterraneoko ekialdeko kostaldetik Ozeano Bareraino. Iparraldetik Ozeano Artikoarekin egiten du muga, eta hegoaldetik Indiako ozeanoarekin. Bertan kokatzen da munduko mendikate altunea, Himalaia izenekoa, non munduko mendi altuena dagoen, Everest mendia, 8.848m-koa.

Historian, sumertar zibilizazioaren sorburua izan zen, Mesopotamia eskualdean, munduko lehenengotzat hartzen dena. Geroztik, babiloniar, asiriar eta persiar zibilizazioak garatu ziren Ekialde Hurbilean, Mesopotamian bereziki, eta indiar zibilizazioa, Hindustanen eta txinatar zibilizazioa, Ekialde Urrunean. Ikus, gainera

Indotxina

Sun, 23 Nov 2025 14:28:27 +0000

Geografikoki, Indotxina edo Indotxinako penintsula Asiako hegoekialdean dagoen penintsula handia, Myanmar, Thailandia, Kanbodia, Laos, Vietnam eta Malaysia hartzen dituena. Mendebaldetik Bengala golkoak eta Andamango itsasoak mugatzen dute, hegoaldetik Thailandiako golkoak eta ekialdetik Hego Txinako itsasoa.

Ozeano Barea

Sat, 22 Nov 2025 16:49:07 +0000

Ozeano Barea munduko ozeano handiena da, Lurraren azalaren herena gutxi gorabehera hartuz. Asia eta Amerikaren artean hedatzen da, eremu zabalenean bi kontinenteeen artean ia 20.000 kmtan zehar; iparretik hegora 15.000 km luze da, Ozeano Artikotik Ozeano Australeraino. Ozeano Barean dago, gainera, munduko itsas hobi sakonena, Marianetako itsas hobia, ia 11km-ko sakonerarekin. Bere barnean 25.000 uharte baino gehiago ditu, nahiko txikiak guztiak, Ginea Berria eta Zelanda Berriko bi uharte nagusiak ezik. Uharte horiek hiru eskualde handi osatzen dituzte: Melanesia, Mikronesia eta Polinesia.

Ozeano Atlantikoa

Fri, 21 Nov 2025 13:04:55 +0000

Ozeano Atlantikoa Lurraren bost ozeanoetako bat da, Europa eta Afrika alde batetik eta Amerika bestetik banatzen dituena. Ozeano guztien azaleraren %28a eta Lurraren %16a hartzen du, guztira 82 400 000 km2 hartuz, bigarren ozeano handiena izanik, Ozeano Barearen ondoren. Iparretik hegora 16 000 km da luzean, ardatz gisa S luze baten itxurakoa hartuz, eta 2 840-6 757km bitartean zabalean. Bi itsasgune handitan banatzen da, Ipar Atlantikoa eta Hego Atlantikoa, ekuatoreak bananduta. Horretaz gainera, kostaldeko itsaso ugari ditu Europarekin, Amerikarekin eta Afrikarekin dituen ukipen-zonetan, horien artean handienak izanik Labrador itsasoa, Ipar itsasoa, Itsaso Baltikoa, Mediterraneoa, Karibe itsasoa eta Gineako golkoa. Uharte eta uhartedi nagusiak Islandia, Britania Handia eta Irlanda, Antillak, Azoreak eta Falklandak.

Ez Dok Amairu

Thu, 20 Nov 2025 16:06:28 +0000

Ez Dol Amairu taldeko zenbait kide, Atahualpa Yupanqui, ezker aldetik hirugarrena, eta Paco Ibáñez zortzigarrena, abeslariekin batera.

Ez Dok Amairu 1965 urtean sortu eta 1972 urtera arte jardunean aritu zen artista talde berritzailea izan zen, bereziki euskal abeslari eta musikariek osatutakoa. Urte batzuk lehenago sortutako Euskal Kantagintza Berriaren mugimenduaren bideari jarraiki, euskal musika berpiztu, tradizioa berreskuratu eta tradizio horri molde berriak jartzea izan zuen helburu, kanpotik zetorren musika arrotzari eta frankismoak euskal kulturaren aurka garatzen zuen politikari aurre egiteko eta herriaren alde egiteko. Bai Euskal kantagintzak Berria bai Ez Dok Amairu taldeak Katalunian garatzen ari zen Nova Cançó Catalana mugimenduaren eta horren inguruan sortutako Setze Jutges taldearen ereduari jarraitzen zioten. Taldea 1965 urtean sortu zen artista hauek elkartuz: Joxan Artze, Jexux Artze, Luis Mari Bandres, Nestor Basterretxea, Nemesio Etxaniz, Jose Angel Irigarai, Lourdes Iriondo, Mikel Laboa, Julen Lekuona, Benito Lertxundi, Xabier Lete, Oskarbi taldea, Jorge Oteiza eta Urrikatz bikotea. Izena San Martinen estutasuna izenburuko herri ipuin batetik dator, non Martin izeneko errementariak “ez dok amairu” (“ez dago hamahiru”) erantzuten dion deabruari, bere asmo gaiztoak galaraziz horrela; Jorge Oteizak proposatu omen zuen izena, euskal kulturak pairatzen zuen “malefizioa” hautsi asmoz. Bere lehen jaialdiek oihartzun handia izan zuten eta hortik aurrera Euskal Herri osoan zehar emanaldi ugari izan ziren. Hala ere, disko bakarra plazaratu zuten Ez Dok Amairu izenarekin, Euskal kantari berri hautatuak bilduma izenekoa (Herri Gogoa, 1970). Baga, biga, higa ikuskizuna (1970) taldearen beste mugarri garrantzitsua izan zen. Kantagintza sozialarekin konprometitutako atzerriko kantautoreekin lankidetzan aritu ziren maiz, eta beraiek ere atzerrira joan ziren. Eztabaidatsua izan zen profesionalizazioaren alde egin zuten aldarria, gizarte sektore batzuetan ongi hartu ez zena. Bitartean, taldeko artistak bakoitza bere aldetik ere ibili ziren, kontzertuak eskainiz eta diskoak plazaratuz. 1971 urtean, eskandalua sortu zen Larraitzen 3.000 lagunen egin zen kontzertua dela eta, akelarretzat hartu izan zena. Ordurako, desadostasun artistikoak, batzuetan politikarekin zerikusia zutenak, sortuak ziren taldekideen artean eta kanpoko eragile politikoak muturra sartzen ere hasiak ziren. Horren guztiaren ondorioz, taldea 1972 urtean desegin zen. Beste bi talde sortu ziren Ez Dok Amairu taldekideekin: bata, Artze anaien eta Mikel Laboaren inguruan, zeina Ikimilikiliklik ikuskizuna sortu zuten, eta bestea Lertxundi, Lete, Iriondo eta Iparraldeko zenbait abeslari bildu zituena, Zazpiribai ikuskizuna plazaratuz. Talde horiek ez zuten lortu, ordea, Ez Dok Amairu taldeak euskal musikan eta orokorrean kulturan izan zuen eragina, hurrengo hamarkadetako joera ezarriz.

Gatz-lautada

Thu, 20 Nov 2025 09:06:34 +0000

Uyuni gatz lautada, Bolivian, munduko handiena da.

Gatz-lautada gatza metatzen duen arro endorreikoa da, gehienetan lautadaren forma hartzen duena. Uraren lurruntzea bertara jariatzen diren ur gaziak baino handiagoa denean sortzen da, ur gazia lurruntzean gatza bertan metatuz.

Gizarte piramidea

Thu, 20 Nov 2025 07:53:43 +0000

Antzinako Erregimeneko gizarte piramidea.

Gizarte piramidea garai historiko jakin batean gizarte klaseak edo estrato edo maila sozialak nola mailakatzen diren adierazten duen piramide itxurako grafikoa da, oinarrian klase beherenekoa jarriz eta piramidearen erpinean klase gorenekoa, haien arteko klaseak edo taldeak mailakatuz. Ikus, gainera

Estratifikazio soziala

Mediterraneo itsasoa (Mediterraneoa)

Wed, 19 Nov 2025 14:35:39 +0000

Mediterraneo itsasoa edo, besterik gabe, Mediterraneoa (latinezko mare Mediterraneum izenetik, euskaraz “lurren erdian dagoen itsasoa) Europako hegoaldearen eta Afrikako iparraldearen artean dagoen itsaso erdi itxia da, Ozeano Atlantikoarekin Gibraltarko itsasartean elkartzen dena, eta Itsaso Beltzarekin, Dardaneloan itsasartean. Indiako Ozeanoarekin ere lotura du, Suezko kanaletik. 3860km-ko zabalera du, mendebaldetik ekialdera eta ehunka kilometro iparretik hegora. Uharte ugari ditu bere barnean, handienak izanik Sizilia, Sardinia, Txipre, Korsika, Kreta, Eubea eta Mallorca, hurrenkera horretan. Bere inguruan eremu epel eta azpitropikalak daude, eta horren ondorioz itsaso epela da. Guztira, 21 herrialde dira Mediterraneoko kostaldea dutenak. Antzinako zibilizazio anitzen eremua izan da, hala nola, Antzinako Egipto, feniziarrak, Antzinako Grezia, Antzinako Erroma eta kartagotarrak. Antzinako erromatarrek Mare Nostrum (“Itsaso Gurea”) deitzen zioten.

Itsaso erdi itxiak

Wed, 19 Nov 2025 14:26:38 +0000

Persiar golkoa, golko izena duen arren, itsaso erdi itxitzat hartzen da.

Itsaso erdi itxiak bere inguru ia osoan lurrez inguratutako itsasoak dira, ozeano edo beste itsaso batzuekin itsasarte estuen bitartez elkartzen direnak. Itsaso erdi itxiaren adibide garbiena Mediterraneo itsasoa da, Ozeano Atlantikoarekin Gibraltarko itsasartean eta Itsaso Beltzarekin Dardaneloen itsasartean elkartzen dena. Batzuetan itsaso erdi itxiak golko izenarekin ezagutzen dira, bereziki itsasgune horiek ezaugarri bereziak dituztenean, hala nola gazitasuna, itsaslasterrak eta klima; adibidez, Persiar golkoa, Indiako Ozeanoarekin Ormuzko itsasartean bat egiten duena, itsaso erdi itxia dela daiteke, harekin alderatuta hainbat ezaugarri berezi dituelako. Ikus, gainera

Rotació triennal

Wed, 19 Nov 2025 08:12:25 +0000

La rotació triennal és un sistema de cultiu que es va implantar a l’Europa atlàntica a partir del segle XIII i que consisteix en l’alternança de diferents cultius en tres parcel·les d’un mateix terreny. Més concretament, el cicle o cronologia d’ús del sistema triennal comença amb el cultiu el primer any d’un cereal d’hivern (blat o sègol) en una parcel·la, seguit per un segon any d’un cereal de primavera o estiu (civada o ordi) o lleguminosa per a acabar amb un tercer any en què es deixava el terreny en guaret.

Estat aconfessional

Wed, 19 Nov 2025 06:32:10 +0000

Un estat aconfessional és un estat que actua amb neutralitat i imparcialitat amb totes les religions, que no té religió oficial, però que al mateix temps reconeix la religió com un component important de la vida pública i política, com és l’educació, però sempre sense afavorir a cap religió. Espanya és un Estat aconfessional des de 1978, segons s’estableix en la Constitució. Et pot interessar també

Laïcisme

Wed, 19 Nov 2025 06:30:23 +0000

El laïcisme és la tendència social que defensa que la societat i les seves institucions, i en espeical l’Estat, han de constituir-se i desenvolupar-se al marge de la influència de les esglésies, les religions i la moral religiosa, a favor de la laïcitat i el secularisme. Es consideren laïcistes a les persones i entitats que promouen i fomenten el laïcisme, mentre que les institucions i accions que es desenvolupen a conseqüència d’una política laïcista són laiques, en el sentit en què queden apartades de la religió. Els que tenen una actitud laïcista no estan en contra de les religions, però afirma que les creences religioses han de desenvolupar-se en l’àmbit privat en cap altre lloc, tant des de l’escola (per exemple, rebutjant l’educació religiosa en el col·legi públic), com des del dret (negant, per exemple, el valor civil dels matrimonis religiosos) o des de la cultura (per exemple, negant subvencions per a actes religiosos). En la història, el laïcisme va ser un dels principals ideals de la Il·lustració, i es va dur a terme durant la Revolució francesa amb un ampli procés de secularització: eliminant les esglésies i monestirs del registre de baptismes, matrimonis i morts de les mans de l’església, eliminant el calendari gregorià i substituint-lo per un calendari revolucionari. En el segle XIX i en el XX les tendències laïcistes es van anar imposant, juntament amb la democràcia i el liberalisme, sense arribar a les mesures adoptades durant la Revolució Francesa. Et pot interessar també

Alborango itsasoa

Tue, 18 Nov 2025 07:18:29 +0000

Alborango itsasoa Mediterraneo itsasoko mendebaldeko muturrean dagoen itsasgunea da, Andaluziako Mediterraneoko kostaldearen, Gata lurmuturretik Gibraltarko itsasarteraino, eta Iparraldeko Afrikako kostaldearen artean, itsasarte horretatik Fegalo lurmuturreraino, Algerian. Izena itsasgune horen erdian gutxi gorabehera kokatzen den Alboran uhartetik datorkio. Plaka tektoniko eurasiarraren eta afrikarraren arteko kontaktu-lerroan kokaturik, sismo edo lurrikara ugari gertatzen diren zonaldea da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mar de Alborán.

Bigarren mailako iturri historikoak

Tue, 18 Nov 2025 07:03:39 +0000

Bigarren mailako iturri historikoak, gertaera historiko jakin batzuei eta orokorrean historiaren bilakaerari buruzko informazio-iturriak dira. Gertakarien segida, haien arteko erlazioa eta haien interpretazioa azaltzen dute, lehen mailako iturrietan, hots, gertakari horiekin zuzenean lotutako dokumentu eta testigantzetan oinarrituta. Horrela, bigarren mailako iturri historikoak batez ere artikulu akademikoek eta historiari buruzko liburuek osatzen dituzte.

Urdazuri ibaia

Mon, 17 Nov 2025 14:43:49 +0000

Urdazubi ibaia, Urdazubitik igarotzen. Tarte horretan Ugarana izena hartzen du.

Urdazuri Baztango Urdazubi herrian sortu eta Donibane Lohitzunen itsasoratzen den kostaldeko ibaia da. Urdazubin sortzen da, Olabidea eta Otsondo errekek bat egitean; Urdazuritik igarotzean Ugarana izena hartzen du. Hortik gutxira, Dantxarineatik, eta Urdauzri izenarekin Ipar Euskal Herrira igarotzen da, hain zuzen Ainhoa, Senpere, Azkaine eta Ziburutik igaroz Donibane Lohitzunen itsasoratzeko. Itsasoratu baino lehen padura eratzen du.

Zikladeak

Mon, 17 Nov 2025 09:24:22 +0000

Zikladeak, gorriz.

Zikladeak Egeo itsasoaren hegoaldean, Kretako itsasoaren iparraldean eta Greziatik nahiko hurbil, dagoen artxipelagoa edo uhartedia dira, 250 inguru uhartek eta uharte txikik osatua, zeinetatik 24 uhartetan bakarrik bizi den jendea. Izena uhartediaren zirkulu (grezieraz, ziklos) formatik dator. Uharte handienak dira Naxos (429 km²), Andros, Paros, Tinos, Milos eta Ios dira. Historia aberatseko uharteak dira eta egun, turismoa da haietan jarduera ekonomiko nagusia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Cícladas.

Egeo itsasoa

Mon, 17 Nov 2025 07:10:01 +0000

Kredituak: Future Perfect at Sunrise -Commons

Egeo itsasoa (latinez, Mare Aegaeum) Mediterraneoko itsasoko ekialdean kokatzen den itsasgunea da, Greziako eta Turkiako kostaldeen artean, eta iparraldean Dardaneloen itsasartetik hegoaldeko Rodas eta Kreta uharteak eta Peloponesoko eskualdera zabaltzen dena, gutxi gorabehera 600km iparretik hegora eta 400km mendebaldetik ekialdera hartuz. Bere barnean uharte ugari dituen itsasoa, gehienak Esporadak, Dodekaneso, Saroniko eta Zikladeak artxipelagoetan bildurik eta uharte handiena Kreta uhartea izanik, hegoaldetik itsasoa mugatzen duena; uharte gehienak Greziakoak dira, Turkiako kostaldetik gertu daudenak ezik. Antzinaroan, Egeo itsasoa antzinako zibilizazio minoiko eta mizenikoen erdigunea izan zen, eta bere kostaldean Antzinako Grezia osatuko zuten merkataritza-hiriak garatu ziren, hala nola Atenas, Esparta, Korinto eta Tebas.

Hondarribia

Mon, 17 Nov 2025 06:35:04 +0000

Hondarribiako kaskoa, Hendaiatik ikusita. Bi herriak Bidasoa ibaiak banatzen ditu. Kredituak: JLPC-Commons

Hondarribia Gipuzkoako udalerria da, Bidasoa ibaiaren bokalean, Donostiatik 20 kilometrora gutxi gorabehera, 17.000 biztanlerekin gutxi gorabehera. Turismorako eta zerbitzuetarako orientazio handia duen arren, bere nortasun historiko eta marinelari eutsi dio. Itsasoaren eta mendien artean dago kokatuta: Jaizkibel mendia du ekialdean, eta Bidasoa ibaiak banatzen du Irun eta Hendaiatik, mugaz beste aldeko Lapurdiko lurraldearekin lotura estua izanik.

Hondarribia XI. mendetik aurrera ageri da agirietan, eta Erdi Aroan harresiz inguratutako hiri estrategikoa bihurtu zen, Gaztelako Erresumaren defentsa-puntu nagusietako bat Pirinioen mendebaldeko sarreran. 1203. urtean, Alfontso VIII.a Gaztelakoak hiribildu-gutuna eman zion. Mendeetan zehar, arrantza eta merkataritza izan dira jarduera ekonomiko nagusiak, eta gaur egun ere arrantzak eta kirol-portuak garrantzi handia dute. Turismoak gero eta pisu handiagoa hartu du azken hamarkadetan; halaber, gastronomia da herriko erakargarri handienetako bat. Historia militarra ere nabarmena da: XVI. eta XVII. mendeetan zenbait setio pairatu zituen, eta 1638ko setioa ospetsuena da. Garai hartako defentsa-eginkizunak oroitzeko, Alardea ospatzen da urtero.

Ertz-ganga

Mon, 17 Nov 2025 04:34:38 +0000

Kredituak: Yosemite~commonswiki.

Ertz-ganga bi kanoi-gangak bat egitean eta haien barnealdeak atxikiz sortzen den ganga bat da. Ertz-ganga arrunt batean kanoi-erdiko gangek perpendikularki egiten dute bat, barrurantz irtenak diren lau ertz sortzen dira, gangaren erdi-erdian bat egiten dutenak. Antzinatetik eraikitzen den ganga-mota bat da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, bóveda de arista.

Gauza desberdinak al dira reminbi eta yuan direlakoak?

Sat, 15 Nov 2025 15:59:56 +0000

Biak Txinako diru edo monetari dagozkio, baina gauza desberdinak dira: reminbi delakoa Txinako monetaren izena da, eta yuan delakoa moneta horren kontu-unitatea. Desberdintasun horren beste adibide bat Ameriketako Estatu Batuetako diruaz mintzatuz daukagu: estatubatuar dolarra da herrialdeko moneta, eta bere kontu-unitatea dolarra, besterik gabe; izan ere, ez dugu esaten milar estatubatuar dolar, mila dolar baizik.

Egiturazko pobrezia

Sat, 15 Nov 2025 08:53:07 +0000

Egiturazko pobrezia, pobrezia estrukturala, pobrezia kronikoa edo pobrezia kroonifikatua gizartean dauden kondizio ekonomiko eta sozialek iraunarazten duten epe luzeko pobrezia egoera da. Egiturazko pobrezia pobrezia-poltsa direlakoetan biltzen da, hots, azpiegitura eta gizarte-zerbitzu oinarrizkoenak ez dituzten auzo eta guneetan, non esklusio eta bazterketa arazoak ere ohikoak diren.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, pobreza estructural, pobreza crónica.

Mantentze-pobrezia eta metatze-pobrezia

Sat, 15 Nov 2025 08:14:56 +0000

Mantentze-pobrezia diru-sarrera nahikoak ez izateagatik epe laburrean eta aldi berean modu iraunkorrean oinarrizko beharrak (janaria, jantziak eta zapatak, etxebizitza) asetzeko ezintasuna da. Oinarrizko beharrak batere asetzen ez direnean, hots, gabezia erabatekoa denean, muturreko pobrezia, pobrezia gorria edo miseria dela esaten da. Metatze-pobrezia, berriz, epe laburreko beharrak asetzen badira ere, bizitza duina izateko beharrezkotzat hartzen diren kontsumo-ondasun iraunkorrak eskuratzeko eta epe luzerako beste beharrak asetzeko ezintasuna da, oinarriko beharrak ozta-ozta asetzen direlako eta aurrezte-ahalmena txikia delako.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, pobreza de mantenimiento y pobreza de acumulación.

Genero-bazterketa

Thu, 13 Nov 2025 14:17:13 +0000

Genero-bazterketa emakumeak eta gizonak lanbide eta bizitza sozialeko arlo batzuetara baztertzea edo mugatzea, horren jatorria izanik gizon eta emakumeei buruz gizartean erroturik dauden genero-estereotipoak. Genero-diskriminazioaren muturreko egoera da, desparekotasunezko tratuaz gainera hesi edo muga gaindigaitzak ezartzen dituena. Horren adibideak dira, lanbide arloan, erizain gehienak emakumeak izatea eta suhiltzaileak gizonezkoak. Genero-bazterketak beste dimentsio batzuk ere baditu: emakumeek soldata txikiagoak izaten dituzte (ikus, soldata-arrakala) eta horrek pobrezia egoeran sartu eta haien gizarte-bazterketarako arriskua areagotu egiten du. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, exclusión de género.

Zeintzuk dira inflazioaren ondorioak?

Thu, 13 Nov 2025 13:46:38 +0000

Inflazioak ondorio negatibo nabarmenak ditu:

erosteko ahalmena txikitu egiten da;
gutxiago aurrezten da;
enpresen kostuak handitu egiten dira, lanpostuak kolokan jarriz horrela;
ziurgabetasun ekonomikoa dakar eta horren ondorioz inbertsioen gutxitzea.

Manzanaresko Manifestua

Thu, 13 Nov 2025 09:28:45 +0000

Manzanaresko Manifestua 1854ko uztailaren 7an egindako manifestu edo adierazpen publiko bat izan zen, Isabel II.aren monarkiak babestutako moderantismoaren aurka erreforma liberala eskatzen zuena. Leopoldo O ‘Donnell jeneralak sinatu zuen eta Antonio Canovas del Castillo politikari gazteak idatzi zuen aldez aurretik. Manifestua egun batzuk lehenago, ekainaren 28an, Vicalvarada izeneko altxamendu militarraren testuinguruan argitaratu zen, non hasiera batean huts egin ondoren, O ‘Donnellen tropak hegoalderantz ihes egin zuten. Bidaian, O ‘Donnellen tropak Serrano jeneralaren tropekin bat egin zuten Manzanares herrian (Ciudad Real), non Canovas del Castillok manifestua idatzi zuen. Aldarrikapen-izaera irmoarekin, baina hausturara iritsi gabe, aldaketa eta egonkortasuna uztartuz, manifestuak erreforma liberalen multzo bat eskatzen zuen, aldi berean nazioaren ordena eta indarrean zegoen monarkiaren legitimitatea errespetatuz; zehazki, hauteskundeen eta imprimatzeko lege demokratikoak, zergen beherapenak, deszentralizazioa eta tokiko autonomia eta milizia nazional herrikoi bat sortzea eskatzen zuen.

Manifest de Manzanares

Thu, 13 Nov 2025 08:44:55 +0000

El Manifest de Manzanares va ser un manifest o declaració pública realitzada el 7 de juliol de 1854 que exigia una regeneració liberal contra el moderantisme afavorit des de la monarquia d’Isabel II. Va ser signada pel general Leopoldo O’Donnell i redactada per endavant pel jove polític Antonio Cánovas del Castillo. El manifest va ser publicat en el marc de la revolta militar desencadenada uns dies abans, el 28 de juny, i que inicialment fallida, va obligar a les tropes de l’O’Donnell a fugir cap al sud. En el seu periple, les tropes d’O’Donnell es van unir a les del general Serrano en la localitat de Manzanares (Ciudad Real), on el propi Cánovas del Castillo va redactar el manifest. Amb un ferm caràcter reivindicatiu però sense arribar a la ruptura, unint el canvi amb l’estabilitat, el manifest exigia un conjunt de reformes liberals, respectant alhora l’ordre de la nació i la legitimitat de la monarquia vigent; concretament demanava una llei electoral i llei d’impremta democràtiques, rebaixes d’impostos, descentralització i autonomia local i la creació d’una Milícia Nacional, de caràcter popular, enfront de l’exèrcit professional.

Constitució espanyola de 1869

Wed, 12 Nov 2025 16:13:52 +0000

La Constitució espanyola de 1869 va ser la primera constitució realment democràtica d’Espanya, promulgada el 6 de juny de 1869 per les Corts constituents formades democràticament després del triomf de la Revolució Gloriosa de 1868 que va acabar amb la monarquia d’Isabel II, i que va estar vigent durant tot el Sexenni Democràtic entre 1868 i 1874, primer tenint com a rei a Amadeu I de Savoia entre 1871 i 1873 i després com a Primera República fins a finals de 1874, quan el pronunciament a Sagunt del general Martínez Campos va provocar la fi del règim democràtic i l’adveniment de la Restauració Borbònica.

aurrera begiratzen ez duena, atzetik gelditzen da

Wed, 12 Nov 2025 14:04:45 +0000

Adierazteko bizitzan ekimenak eta proiektuak garatu behar direla, besteen atzean geratu nahi ez bada.

Aldaerak

aurrera aditzen ez dena, atzera dago
aurrera begiratzen ez duena atzean dago

Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2012ko uztaila (Josemari Sarasola)

Wed, 12 Nov 2025 08:11:12 +0000

Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2012ko ekaineko deialdian jarritako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaiko azterketaren enuntziatua duzu eskura.

Azterketak: Estatistika I, 2011ko ekaina (Josemari Sarasola)

Wed, 12 Nov 2025 08:04:55 +0000

Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2011ko ekaineko deialdian jarritako Estatistika I irakasgaiko azterketaren enuntziatua duzu eskura.

Irlanda

Wed, 12 Nov 2025 07:15:21 +0000

Irlanda edo Irlandako Errepublika Europako estatu subiranoa da, Irlanda uhartearen zati handiena hartzen duena. Bere hiriburua Dublin da, uharteko ekialdeko kostaldean. Ozeano Atlantikoak inguratzen du, Irlanda uhartearen iparraldean ezk, non Erresuma Batuko parte den Ipar Irlandarekin egiten duen muga. Uharte txikiago batzuk ere biltzen ditu, hala nola Aran uharteak mendebaldean eta Achill uhartea Mayo konderrian. Klima ozeanikoa du, euritsua eta epela, eta horrek landaredi trinkoa eta larre oparoak sustatzen ditu. Herrialdea bere paisaia berdeengatik, bere musika tradizionalagatik, literatur tradizio sendoagatik eta nortasun kultural bereziagatik da ezaguna.

Londres

Wed, 12 Nov 2025 06:58:30 +0000

Londres Ingalaterra eta Erresuma Batuko hiriburua da, Ingalaterraren hegoaldean, Tamesis ibaiaren bi ertzetan hedatzen dena. 9.1 milioi biztanle zituen 2024 urtean. Munduko finantza-gune garrantzitsuenetakoa da. Bere izena Londinium erromatar hiritik omen dator.

Zergatik izaten dira toki ilunak sutegiak eta burdinolak?

Tue, 11 Nov 2025 07:20:33 +0000

Bereziki bi arrazoiengatik:

gori-gori jartzen denean, burdinaren kolorea ondo ikusi eta lantzeko unea noiz iritsi den jakiteko;
burdinaren lanketa haizetik babesteko eta beroa atxikitzeko toki itxia, leihorik gabe, behar delako.

Dorretxeak

Tue, 11 Nov 2025 07:12:17 +0000

Xemeingo Barroeta dorretxea. Kredituak: Txikillana-Commons.

Dorretxeak Erdi Aroan Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban eraiki ziren eraikin gotor garaiak dira, nobleen etxebizitza eta babesleku gisa erabilitakoak. Kantabrian, Asturiasen, Galizan eta Europako beste zenbait tokitan ere ohikoak izan ziren, betiere defentsarekin loturik. Euskal Herrian, XII. mendean hasi ziren eraikitzen, gehienetan oinplano karratuarekin. Bando gerretako gudaleku izan ziren maiz; gerra horiei amaiera emateko gaztelako erregeak dorretxeak eraitsi edo mozteko agindua eman zuen XV. mendean.

Otoitza

Mon, 10 Nov 2025 12:33:26 +0000

Angelusaren otoitza egiten. Jean-François Millet, 1857.

Otoitza Jainkoari edo beste izaki jainkotiar edo sakratu bati egiten zaion adierazpena da, aho edo gogoz —hau da, isilik—, bereziki eskaera bat egin, eskertza eman edo aitortza egiteko. Indibidualki nahiz taldean egin daiteke, eta azken kasu honetan gehienetan ekintza liturgiko batean zehar egiten da, kristau elizetan bereziki mezan zehar. Erlijio monoteista guztietan egiten da, judaismoan, kristautasunean nahiz islamean, eta baita budismoan. Kristautasunean fedea islatzen duen ekintza nagusia da, eta Jainkoarekin bat egitea dakarrela baiezta daiteke. Ikus, gainera

Batez besteko prezio haztatua (batez besteko prezio ponderatua)

Mon, 10 Nov 2025 04:35:51 +0000

Batez besteko prezio haztatua edo batez besteko prezio ponderatua (BPH) izakinak baloratzeko metodo bat da, biltegiko izakinen unitate bakoitzari prezio berdina ezartzen diona, biltegira sartu diren izakinen prezioa batez besteko aritmetiko haztatuaren bitartez kalkulatuz.

Adibide gisa, demagun biltegian une jakin batean 30 unitate daudela 5 euroko unitateko prezioan erositakoak eta 10 unitate 9 euroko unitateko prezioan erositakoak. Batez besteko prezio ponderatua unitate horien prezio totala, hots, 30x5+10x9=240 euro, 30+10=40 unitate kopuru totalarekin zatituz kalkulatzen da: 240/40=6 euro unitateko.

Funtzio konstantea

Sun, 09 Nov 2025 10:28:03 +0000

Funtzio konstantea balio zehatz konstante edo finko bat, aldagai independentearen edozein baliorentzat, esleitzen duen funtzio matematikoa da. Haren irudikapen grafikoa bat dator ardatz bertikala konstantearen altueran gurutzatzen duen lerro horizontal batekin.

Irudia: Funtzio konstantea: y = f (x) = 4; aldagaiaren edozein baliorentzat, irudian x = -1 eta x = 3 balioen artean ikus daitekeenez, funtzioak 4 balio bera hartzen du. Kredituak: Lfahlberg-Commons.

edozein ilek bere geriza

Sat, 08 Nov 2025 16:21:35 +0000

Adierazteko gauza txikienak ere ez direla gutxietsi behar.

sardina batek bota zuen asto kargatua lurrera

Sat, 08 Nov 2025 16:19:17 +0000

Gertakari txiki batek ondorio larriak ekar ditzakeela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, de pequeña centella grande hoguera
gaztelaniaz, por una paja se pega fuego al molino
ingelesez, the straw broke the camel’s back

sosa duenak kontatu, poza duenak kantatu

Fri, 07 Nov 2025 12:45:59 +0000

Sos edo diruak alaitasuna edo zoriontasuna ez dakarrela adierazteko.

Terraplanismoa

Fri, 07 Nov 2025 07:19:18 +0000

Anaximandroren lur lauaren irudikapena.

Terraplanismoa, batzuetan lurlauzaletasuna ere deitu dena, Lurra laua dela baieztatzen duten teoria eta sinesmenen multzoa, esferikoa edo ia esferikoa izan ordez. Antzinatean, Lurra lauaren aldeko teoriak ohikoak izan ziren, baina egun guztiz baztertuta daude, eta baieztatzen denean, mitologiatzat edo teoria sasizientifikotzat hartzen da. Tales Miletokoak, Anaxagorasek, Anaximenesek eta Demokritok —denak filosofo presokratikoak — lurra laua zela argudiatu zuten; Pitagoras hartzen da Lurra esferikoa dela adierazi zuen lehen jakintsutzat, bere esferen harmoniaren teoriaren baitan; Aristoteles izan zen azkenik, Lurra esferikoa dela zorrotz frogatu zuen lehena, lur lauaren aldeko hipotesia guztiz baztertuta utziz geroztik, eklipseetan Lurrak ilargian proiektatzen duen itzalaren bitartez besteak beste. Hala ere, hainbat pertsona ezjakin edo konspiraziozale batzuek jarraitzen duten egun ere sinesten lurra laua dela, lurra laua bere mitologiako elementutzat hartzen duten herri indigena batzuekin batera.

zalditik astora eta astotik lurrera

Thu, 06 Nov 2025 14:46:05 +0000

Gauzak gero eta okerrago doazela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, de Guatemala a Guatepeor

Genero-aniztasuna

Wed, 05 Nov 2025 15:52:38 +0000

Genero-aniztasuna gizartean genero-identitate anitz izatea da, binarismoak ezartzen dituen emakumeaz eta gizonaz gainera, horien artean izanik pertsona transgeneroak, ez-binarioak eta genero aldakorra dutenak, besteak beste. Bestalde, genero-aniztasunak identitate horiek modu askean, inklusiboan eta inolako diskriminaziorik gabe aintzat hartzea dakar.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, identidad de género.

mihirik gabeko joarea herdoilak jan

Tue, 04 Nov 2025 07:08:11 +0000

Zerbait lortzeko eskatu egin behar dela adierazteko.

lehengo zaharren esaerak, guztiak jazoerak

Tue, 04 Nov 2025 07:05:07 +0000

Zaharrek esaten dutena, euren bizitza-esperientzia dela eta, aintzat hartzeko dela adierazteko.

Jesukristo

Sun, 02 Nov 2025 14:11:52 +0000

Jesukristo, Jesus eta Kristo izenetatik, I. mendeko predikari judua izan zen, kristautasunaren pertsonaia funtsezkoa eta kristauek Jainkoaren Semetzat eta Mesias edo gizateriaren salbatzailetzat hartzen dutena. Beti kristautasunean, maitasuna eta erruakia predikatu zituen eta hainbat mirari gauzatu zituen; Israel erromatarren mendean zegoelarik gurutziltzatu zuten bere burua Mesiastzat hartzearen akusaziopean, Pontzio Pilato gobernadorearen agintaldipean. Hil eta hiru egunetara berpiztu zela sinesten dute kristauek, horrela bere jainkotasuna frogatuz eta gizaki guztientzako erredentzioa eta salbamena baieztatuz.

Absidioloak

Sun, 02 Nov 2025 13:41:17 +0000

Absidioloak, absidearen inguruan, grisez margotuta.

Kristau arkitekturan, absidioloak absideko horman zehar eta batzuetan transeptuko alde banatara kokatzen diren irtengune erdizirkularrak dira, eliza barruan kapera gisa baliatzen direnak. Absidearen erdizirkuluko tarteka banaturik, Jesukristoaren argi-koroa irudikatzen dute. Absideko absidioloen kopurua bakoitia izaten da, eta horrelakoetan handiena erdikoa izaten da eta Ama Birjinari eskainia. Batzuetan, elizako absideak hiru edo gehiago direnean, erdiko absidearen alde banatara dauden horiek ere absidioloak dira.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, absidiolos.

Bosgarren bidea (Tomas Akinokoa)

Sun, 02 Nov 2025 12:58:02 +0000

Tomas Akinokoaren bosgarren bidea, helmugaren bidea ere deitua, Jainkoaren existentzia frogatzeko Tomas Akinokoak berak ematen duen argudioetako bat da, berak emandako quinque viae edo bost bideetatik azkena. Argudio honen arabera, izaki guztiek, izan bizigabe izan bizidun, helburu bati jarraiki daude munduan, funtzio bat dute, zorizkoa ez dena; nola izaki gehienek ez duten ezagutzarik, izan behar da norbait adimenduna izaki horiek bere helburua bete dezaten bideratzen dituena, eta hori Jainkoa baino ezin da izan.

Aro Tertziarioa

Sun, 02 Nov 2025 08:23:28 +0000

Geologian, Aro Tertziario edo besterik gabe Tertziarioa Zenozoiko deritzon aro geologikoko lehen aldia izan zen, duela 66 milioi urtetik, dinosaurioen iraungipena gertatu zenean, duela 2.4 milioi urtera, hots Kuaternarioa hasi bitartean, garatzen dena. Dena den, Aro Tertziarioaren izena zaharkitua eta aro geologikoen nomenklatura modernoaren arabera, Aro Tertziarioa bere barnean kokatzen diren Paleogeno (-66M urtetik -23M urtera) eta Neogeno ( -23M urtetik -2.4M urtera) aroekin ordeztu da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Aro Tertziarioa.

Pronunciament

Sun, 02 Nov 2025 08:04:22 +0000

Un pronunciament militar és un aixecament de comandaments militars amb l’objectiu de fer una demostració de força, crida popular, proclamació o reivindicació de tipus polític, amb l’objectiu d’enderrocar al govern i establir un nou govern o règim polític. Generalment, el pronunciament no porta amb si l’ús de la violència, encara que els successos derivats del pronunciament sí que puguin comportar l’aparició de la violència. Els pronunciaments van ser relativament habituals a Espanya i les seves colònies al llarg del segle XIX, com per exemple el pronunciament de Reg de 1820, contra l’absolutisme de Ferran VII, que va donar pas al Trienni Liberal.

dringilin-dron, bataren gaitza bestearen on

Sun, 02 Nov 2025 06:44:07 +0000

Batarentzat gaitza dena, beste batentzat ona izaten dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz,

unos lloran, otros venden pañuelos
a río revuelto, ganancia de pescadores

Larrabetzu

Sat, 01 Nov 2025 07:42:54 +0000

Larrabetzu Bizkaiko udalerria da, Txorierri eskualdean, Bilbotik 15 kilometrora gutxi gorabehera. 2.000 biztanle inguruk osatzen dute. Bilbo Handiaren eraginpean egon arren, izaera nekazari eta tradizionalari eutsi dio neurri handi batean. Bizkargi eta Gaztelumendi mendi nagusien artean zabaltzen da herria, muino eta basoz inguratuta, non bereziki pinuak eta eukaliptoak hazten diren. Galdakao herria du mugakide hegoaldean, Lezama mendebaldean eta Zornotza ekialdean.

Larrabetzu lehen aldiz XIII. mendeko agirietan ageri da, Bizkaiko jaurerriko elizate gisa. 1376 urtean Joan I. Gaztelakoak eman zion hiri-pribilegioa. Mendeetan zehar nekazaritza eta abeltzaintza izan dira bertako jarduera nagusiak. Txakolina bertako produktu aipagarria da eta urtero Txakolin Eguna ospatzen da. Hala ere, nekazaritza gainbehera doan sektorea da, eta zerbitzuak nagusitzen dira gaur egun. Espainiako Gerra Zibilean zehar, Biboko Burdin Hesiaren gune garrantzitsua izanziren eta borroka gogorrak izan ziren tropa errebeldeen aurka. Borroka horietan hil zituzten euskal bataloietako gudari errepublikazaleen omenez Bizkargi Eguna ospatzen da.

mesedeak agudo hazten dira

Fri, 31 Oct 2025 06:48:25 +0000

Beste bati egiten dizkiogun mesedeak ahaztuta, askotan eta arrazoirik gabe mesedeak egin zizkigun horren aurka jotzen dugula adierazteko.

Globalizazio soziala

Fri, 31 Oct 2025 06:20:54 +0000

Globalizazio soziala pertsonen, erakundeen eta gizarteen arteko loturak eta harremanak garatzea da, munduan zehar, alde batera utzita zein distantzia fisikotara dauden. Bereziki XXI. mendetik aurrera gertatu den fenomenoa izan da, informazio- eta komunikazio-teknologiei eta haiek ezartzen diren sare sozialei esker. Globalizazio sozialak abantaila eta alderdi positiboak ditu gizarteen garapenerako: irekitasuna eta aberastasun kulturala sortzen ditu, ezagutza modu integratuagoan garatzen du eta ideia, eskubide eta mugimendu sozialen hedapena errazten du, nahiz eta uniformetasun kulturalarekin eta gatazken agerpenarekin lotutako arriskuak dituen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, globalización social.

Zergatik geratzen da olioa gainean urarekin batera jartzen denean?

Thu, 30 Oct 2025 16:10:34 +0000

Olioa uretan gainean geratzen da olioak urak baino dentsitate txikiagoa duelako.

Ikus, gainera

Zergatik ez dira nahasten ura eta olioa?

Zergatik ez dira nahasten olioa eta ura?

Thu, 30 Oct 2025 16:06:59 +0000

Olioa eta ura ez dira nahasten olioa molekula apolarrez eta ura molekula polarrez osaturik daudelako. Hain zuzen ere, molekula polarrez osaturiko substantziak molekula polarrezko substantziekin bakarrik nahasten dira, eta molekula apolarrezko substantziak molekula apolarrezko substantziekin. Polartasuna molekulako atomoen elektronegatibitate ezberdinak sorrarazten du, elektroien banaketa asimetrikoa eraginez eta horrela molekula dipolo elektriko bat bihurtuz, imanen antzera beste molekula polarrak erakarriz.

Ikus, gainera

Zergatik geratzen da olioa gainean urarekin batera jartzen denean?

Globalizazio teknologikoa

Thu, 30 Oct 2025 13:33:01 +0000

Globalizazio teknologikoa teknologia garapen integratua eta hedapen globala da, herrialde guztietan zehar, bereziki komunikazio-sareei esker gertatzen den ezagutzaren zabalkundearen eta maiz teknologia partekatzea eskatzen duten fluxu ekonomiko globalen ondorioz. Ikus, gainera

Globalizazioa

Aristoi

Thu, 30 Oct 2025 07:17:14 +0000

Aristoi Antzinako Grezian nobleziako kideei ematen zitzaien izena da. Hitz horretatik dator aristokrazia hitza. Aristoiak edo aristoi direlakoak aberatsak edo lur-jabe handiak izaten ziren, eta baita ere, euren lorpen edo bertuteengatik edota besterik ez genos edo familia noble bateko kidea izateagatik.

Kantauriar isurialdea (Kantauriko isurialdea)

Wed, 29 Oct 2025 15:53:06 +0000

Kantauriar isuarialdea, berdez.

Kantauriko isurialdea, kantauriar isurialdea edo isurialde kantauriarra beren urak Kantauri itsasora isurtzen dituzten ibaien arroek osatzen duten isurialde hidrografikoa da, hegoaldetik Kantauriar mendikateko eta Euskal Herriko mendietako uren banalerroak mugatua. Galiziako iparreko zati bat, Asturias, Kantabria eta Euskal Autonomia Erkidegoko zati handia eta Nafarroako ipar-mendebaldea hartzen du, Bidasoa ibaiko arrotik hasita Ortegal lurmuturreraino. Kantauriar isurialdeko ibaiek ibilbide laburra dute, baina ur ugarikoak dira, zona geografiko horretko klima euritsuagatik; ibai horietako ibai-erregimena erregularra gainera, prezipitazioak urte osoan zehar uniforme samarrak direlako.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, vertiente cantábrica.

Homonazionalismoa

Wed, 29 Oct 2025 15:25:41 +0000

Homonazionalismoa Mendebaldeko gizarteetan bereziki presente dagoen korronte sozial eta politikoa da, homosexualen eskubideak edo homosexualitatearen defentsa nazionalismoarekin edo abertzaletasunarekin lotzen dituena, baita ideia xenofoboekin ere, etorkinek, batez ere musulmanek, homosexualitatea gogor zapaltzen dutelako ideia estereotipatuan oinarrituta eta Mendebaldeko gizartea homosexualen eskubideak babesten dituen bakarra dela baieztatuz. Ikus, gainera

Homofobia

Espainiako erliebea

Wed, 29 Oct 2025 08:51:12 +0000

Ikus, gainera: Erliebea (definizioa)

Hemen Espainiako erliebearen mapa mutua eskura dezakezu.

Espainia Europako herrialde menditsuenetekoa da. Bere batez besteko garaiera 660 metrokoa da, eta soilik Suitzak eta Liechtensteinek gainditzen dute muga hori. Mendi horiek hainbat erliebe-unitatetan biltzen dira (mendikateak, mendilerroak eta mendiguneak), garaiera handienekoak izanik Kantauriar mendikatea, Kantauriko kostaldeko parean; Pirinioak, iberiar penintsulako mugan Europa kontinentalarekin; Erdialdeko Mendikatea, iberiar goi-lautadako erdian; eta Sistema Betikoa, hegoaldean. Mendi garaiena Teide sumendia da (3715m), Tenerife uhartean; iberiar penintsulan berriz, mendirik garaiena Mulhacén (3.479m) da, Mendikate Penibetikoan. Garaiera ertaineko hainbat mendikate eta mendilerro daude, nagusiak izanik Galiziako mendigunea, Iberiar Sistema, Sierra Morena, Toledoko mendiak eta Kataluniako Kostaldeko Mendikateak. Horiei gehitu behar zaizkie Balear Uharteetako Tramuntanako mendilerroa eta Kanariar uharteetako sistema bolkanikoak.

Kantauriar mendikatea

Wed, 29 Oct 2025 06:37:47 +0000

Kredituak:Teofrasto820-Commons.

Kantauriar mendikatea iberiar penintsulako iparraldean, Kantauriko kostaldearen parean, Galizia-Leongo mendigunetik Pirinioetaraino hedatzen den mendikatea da, 480km-tan zehar eta 100km-ko batezbesteko zabalera. Iberiar goi-lautadako iparreko muga da. Bere gailur garaiena Torre Cerredo da, 2650m-rekin. Hiru ataletan banatzen da, Astuariako mendigunea, Kantabriako mendiak, bertan Europako mendiak nabarmentzen direlarik, eta Euskal Herriko arkua azkenik, Pirinioetarako trantsizio-gunetzat hartzen dena. Alpetar orogenian altxatu zen mendikatea da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Cordillera Cantábrica.

Akzio-sozietateak (sozietate akziodunak)

Tue, 28 Oct 2025 16:49:22 +0000

Akzio-sozietateak edo sozietate akziodunak kapital soziala akziotan banatuta duten merkataritza-sozietateak dira. Hiru ezaugarri nagusi dituzte sozietate hauek: sozietateak nortasun juridiko independentea du, bazkideen nortasunetik haratago; bazkideen erantzukizuna akzioen zenbatekora mugatzen da eta, azkenik, akzioak orokorrean besterendu egin daitezke. Espainiako ordenamenduan, bi motako akzio-sozietate daude egun: sozietate anonimoa eta akzio-sozietate sinplifikatua.

Egutera

Tue, 28 Oct 2025 14:57:05 +0000

Klima hotzeko tokietan, laboreak eguteran landatzen dira.

Egutera intsolazio handiena hartzen duen alde edo malda da. Ipar Hemisferioan, egutera hegoaldera begira dagoen aldea da; eta Hego Hemisferioan, iparrera begira dagoena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, solana.

Pirinio axiala

Tue, 28 Oct 2025 14:18:38 +0000

Pirinio axiala Pirionioetako mendi garaienek osatzen duten mendilerroa da, ekialdetik mendebalderako ardatz jarraituz, altuena izanik Aneto mendia (3404m). Horren basamentua Paleozoikoko arroka metamorfiko eta plutonikoek osatzen dute, alpetar orogenian altxatu zirenak.

bi ezkero, hiru seguru

Tue, 28 Oct 2025 13:59:03 +0000

Zerbait bi aldiz gertatzen edo egiten bada, maizago izango dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, no hay dos sin tres

Guadalquivirreko sakonunea (sakonune betikoa)

Tue, 28 Oct 2025 09:35:45 +0000

Guadalquivirreko sakonunea edo sakonune betikoa** iberiar penintsulako hego-mendebaldean dagoen sakonunea da, Guadalquivirreko haranarekin bat datorrena, Sierra Morena eta Mendikate Betikoen artean. 600km-ko luzera du eta Andaluziako zati handi bat hartzen du, Jaen, Kordoba, Sevilla, Cádiz eta Huelvako probintziak zeharkatuz.** Ikus, gainera**

Ebroko sakonunea

Mendikate Betikoak

Tue, 28 Oct 2025 07:37:04 +0000

Mendikate Betikoak edo Sistema Betikoa Espainiako hegoekialdean zabaltzen den mendi-sistema da. Hiru mendikatetan banatzen da: Mendikate Aurrebetikoa, iparraldean; Mendikate Azpibetikoa, erdialdean; eta Mendikate Penibetikoa, hegoaldean. Sistema Cadizko kostaldetik Nau lurmuturreraino; Nau lurmuturretik Mediterraneo azpitik luzatzen da Mallorca uharteko Tramuntana mendilerroraino, zeina estrukturalki Mendikate Betikoetako atala den. Bestalde, Mendikate Betikoak Gibraltarko Arkuaren atala dira, besteak izanik Rif mendikatea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Cordilleras Béticas, Sistema Bético.

alferkeria, negar askoren ama

Mon, 27 Oct 2025 15:40:40 +0000

Alferkeria kalte askoren iturria dela adierazteko.

Antzekoa

alferkeria, askoren hondamendia

gaztaroan lana, zahartzaroan jana

Mon, 27 Oct 2025 15:36:36 +0000

Gaztaroan lan egitea egokitzen zaigula guztioi, gero zahartzaroan atsedena hartu ahal izateko.

Mendi-adarrak

Mon, 27 Oct 2025 06:49:24 +0000

Lehen planoan, atzeko mendilerroaren mendi-adarrak.

Mendi-adarrak mendi-multzo batetik abiatuta edo haien ondoan hedatzen diren mendiak dira, mendi-multzo nagusia baino altuera txikiagokoak, eta inguruko lautadatik mendi-multzorako trantsizio-gunetzat har daitezkeenak. Adinidez, Pirinioetako hegoaldeko mendi-adarrek Pirinioaurre deritzon mendi-saila osatzen dute. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, estribaciones.

Mendi-multzoak

Mon, 27 Oct 2025 06:38:35 +0000

Himalaia mendi-multzoa, espaziotik ikusita.

Mendi-multzoak jatorri eta prozesu geologiko berdinaren ondorioz sortutako eta bateratuta dauden mendi-sailak dira. Mendi-multzoen artean bereizten dira mendikateak, mendi-zerrenda luzeak; mendilerroak, mendi multzo txikiagoak; eta mendiguneak, mendi-multzo masiboak, mendikateak ez bezala, zerrenda itxura hartzen ez dutenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sistema montañoso; ingelesez, mountain system.

Iberiar Sistema

Mon, 27 Oct 2025 04:27:07 +0000

Kredituak: Bas de Jong-Commons.

Iberiar Sistema edo Sistema Iberikoa iberiar goi-lautadako ipar-ekialdean kokatzen den mendikatea da, Burgosko La Bureba eskualdetik, ia Kantauriar mendikatearekin bat eginez, Castellóko probintziaraino luzatzen dena, 500km-tan zehar gutxi gorabehera, ipar-mendebaldetik hego-ekialderako norabidean. Garaiera ertaineko gailurrak ditu, bakan batzuk 2.000m-ko altuera gainditzen dutenak, garaiena izanik Moncayo mendia (2315m). Mediterraneoko eta Atlantikoko isurialdeetako uren banalerroa da. Tertziarioan altxatu zen mendikatea da, alpetar orogenian.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Sistema Ibérico.

Makia (paisaia eta bioma)

Mon, 27 Oct 2025 03:48:45 +0000

Kredituak: Markus Schweiss-Commons.

Agian makia gerrilari-taldeen adieran bilatzen ari zinen.

Makia sastrakadi lehorreko paisaia eta bioma da, non landare termofiloak hazten diren, zuhaixkak gehienbat, gehineetan tarteka eta eremu harritsu batean. Mediterraneo inguruko lurraldeetan, Australian, Hego Afrikan, Kalifornian eta Txileko iparraldean kokatzen da.

Pirinioaurrea

Sun, 26 Oct 2025 18:43:57 +0000

Iparraldeko isurialdean Pirinioak tarte txiki batean altxatzen diren bitartean, hegoaldean mendi-adarren zerrenda zabalaren ondoren kokatzen dira, Pirinioaurre deritzon horretan.

Pirinioaurrea bereziki Pirinioen hegoaldean eta bere luzeraren zati handi batean zehar hedatzen den mendilerro eta mendi-adarren alboko zerrenda da, Pirinioetako mendiak baino garaiera txikiagokoak, baina batzuetan 2.000m-ko garaiera gaindituz. Kareharria da mendi da mendi horietako material ugariena. Bada iparraldeko Pirinioaurrea ere, baina hegoaldekoa baino askoz ere estuagoa da, eta tarte batzuetan ez da existitu ere egiten. **Beste hizkuntzetan:**gaztelaniaz, Prepirineo.

Erdialdeko Sistema

Sun, 26 Oct 2025 18:27:19 +0000

Kredituak:Zeus-Commons.

Erdialdeko Sistema edo Mendikate Zentrala iberiar goi-lautada zeharkatzen duen mendikatea da, iparraldeko goi-lautada eta hegoaldeko goi lautada bereizen duena. 600km inguruko luzera du, Guadalajata eta Soria probintzietatik Portugalgo erdi-mendebaldera, eta 30km-ko batez besteko zabalera iparretik hegora. Halaber, ia bere luzera osoan Tajo eta Duero ibaien uren banalerroa da. Paleozoikoan altxatu eta gero higatutako zokaloaren gainetik gertatutako alpetar orogeniaren ondorioz altxatuz zen. Mendikateko mendirik garaiena Almanzor da, 2.592m-koa. Bere luzeran zehar, Estrella, Gata, Gredos, Guadarrama eta Ayllón mendilerro nagusiak bereizten dira, besteak beste.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Sistema Central.

Erausogaina

Sun, 26 Oct 2025 15:40:41 +0000

Erausogaina Ezkabako mendilerroko mendia da, 581m-garaiera duena, Ezkabako gailurraretik ipar ekialdera eta Iruñetik iparraldera, Ultzamatik ibaitik eta Orikain herritk oso gertu.

Bazkide industrialak

Sun, 26 Oct 2025 15:25:07 +0000

Bazkide industriala enpresa batean kapital ekarpenik egin gabe bere lana eta ezagutzak ekarriz parte hartzen duen bazkidea da. Aurkakoa adostu ezean, bazkide industrialek mozkinak daudenean soilik jasoko dute aurrez adosatu den ordainsaria; galerak daudenean, berriz, ez dute inongo erantzukizunik izango. Orokorrean, ez dute kudeaketan inongo erabaki-ahalmenik, bazkideen batzarretan bertan izan eta bere iritzia emateko eskubidea izaten duten arren.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, socio industrial.

Sastrakadia

Sun, 26 Oct 2025 14:23:35 +0000

Kredituak: Blas Rodríguez-Commons

Sastrakadia, sastraka edo sasitza, bereziki zuhaixka edo enborrik gabe adar zurkarak edo gogorrak dituzten landareak, zuhaitzak baino txikiagoak eta belarra baino handiagoak, hazten diren eremua da, klima mediterraneoko lurraldeetan, haietan maki izeneko paisaia eratuz, eta paramoetan ohiko paisaia eta bioma dena. Ikus, gainera

Belardia

Troiatar (informatika)

Sun, 26 Oct 2025 14:23:02 +0000

Informatikan, troiatar bat software gaizto bat da, itxuraz arriskurik gabekoa baina behin ordenagailu batean exekutatuz gero, bertan asmo txarreko ekintzak garatzen dituena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, troyano.

Belardia (paisaia eta bioma)

Sun, 26 Oct 2025 10:35:56 +0000

Kredituak: NaBUru38-Commons

Belardia bereziki belarrak eta landare belarkarak berez edo artifizialki hazten diren lur-eremu lau edo malda txikikoa da, klima hezea edo gutxienez sasoi hezea duten lurraldeetan garatzen dena, tenperatura epelekin urtearen zati handi batean. Bioma berezi gisa ere eratzen da, landarediaz gainera, fauna ugaria garatuz. Paisaia tipikoa ere eratzen du, landare belarkarek osaturiko eremu berde zabalekin batera, inguruetan ibaiak, errekak eta baso txikiak ere izaten direlarik. Gizakiak bazkaleku gisa baliatzen ditu maiz.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, belardia.

Iberiar goi-lautada

Sun, 26 Oct 2025 07:51:34 +0000

Iberiar goi-lautada, kolore argiz, Erdialdeko Sistemak ipar goi-lautada eta hego goi-lautada bereizten dituela.

Iberiar goi-lautada iberiar penintsulako erdialdean zehar hedatzen den goi-lautada zabala da, 400 000 km²-rekin penintsularen zati handia hartzen duena, batez besteko 650m garaieran. Iparretik hegora gutxi gorabehera erdibidean dagoen Erdialdeko Sistema deritzon mendikateak bitan banatzen du: iparraldeko goi-lautada azpilautada eta hegoaldeko goi-lautada. Geologikoki, iberiar goi-lautada antzinako zokalo bat da, Tertziarioan alpetar orogeniaren ondorioz altxatu zena. Bere klima mediterraneo-kontinentala da, udan oso beroa eta neguan oso hotza eta lehorra urte osoan zehar, bereziki udan. Hiru ibai nagusik zeharkatzen dute, ekialdetik mendebaldera, Duero ibaia ipar lautadan eta Tajo eta Guadiana hego lautadan.

Zaharkitze programatua

Sun, 26 Oct 2025 04:47:30 +0000

Zaharkitze programatua enpresa-estrategia bat da, non produktuak denbora jakin baten buruan funtzionatzeari utz diezaioten edota erabilgarritasuna gal dezaten diseinatzen diren, haien balio-bizitza mugatuz eta kontsumitzailea beste bat erostera behartuz birjarpenerako, hori guztia salmenta-mailari eusteko helburuarekin. Batez ere aparatu eta gailu elektriko eta elektronikoetan garatzen da. Estrategia hori hainbat modutan gauza daiteke: produktua kalitate baxuarekin diseinatuz, softwarearen eguneratzeak eta ordezko piezak eskuratzea eragotziz edota konektatzen diren osagarriekin produktua bateraezin bihurtuz. Programatutako zaharkitzearen inpaktua bikoitza da; alde batetik, kontsumitzaileak aldiro gastu gehigarri bat egin behar du produktu berria erosteko, eta bestetik, hondakinen ugaltzea dakar, produktu horiek bota behar izateagatik, ingurumen-inpaktu handia sortuz horrela.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, obsolescencia programada.

Obsolescència programada

Sun, 26 Oct 2025 04:38:46 +0000

L’obsolescència programada és l’estratègia empresarial deliberada que promou el disseny de productes de manera que aquests deixin de funcionar o perdin la seva utilitat al cap d’un cert temps, això és, limitant la seva vida útil, obligant el consumidor a adquirir un nou per a la seva reposició, per a d’aquesta mantenir un nivell de vendes recurrent. Es desenvolupa sobretot en aparells i dispositius elèctrics i electrònics. Aquesta estratègia pot dur-se a terme de diferents formes: dissenyant el producte amb baixa qualitat, impedint l’accés a peces de recanvi o actualitzacions de programari o fent-lo incompatible amb accessoris o productes als quals es connecta. L’impacte de l’obsolescència programada és doble; d’una banda, el consumidor es veu obligat a realitzar una despesa evitable cada cert període de temps, i per un altre, provoca un augment dels residus a conseqüència d’haver de rebutjar aquests productes, generant d’aquesta manera un impacte ambiental considerable.

Pirinioak

Sat, 25 Oct 2025 15:31:16 +0000

Pirinioetako mapa topografikoa.

Pirinioak edo Pirinioetako mendikatea iberiar penintsularen iparraldean dagoen mendikatea da, penintsula Europa kontinentaletik banatzen duena. Orokorrean irizten da Creus lurmuturretik, Mediterraneoko kostaldean, Bizkaiko golkoan dagoen Higer lurmuturreraino hedatzen dela, 450 km inguruko luzeran eta bataz beste 100-150km-ko zabaleran iparretik hegora. Geografikoki, Pirinioak hiru zatitan banatu ohi dira, Mendebaldeko Pirinioak, Erdialdeko Pirinioak eta Ekialdeko Pirinioak, mendikatearen zabalera handiena iparretik hegora eta mendi altuenak Erdialdeko Pirinioetan izanik. Pirinio axiala deitzen zaio gailur altuenak biltzen dituena mendi zerrendari. Gainera, Pirinioen hegoaldean bereziki, alboko eskualde gisa, Pirinioaurre deritzon mendi-adarren zerrenda hedatzen da, garaiera ertaineko mendiekin; iparraldeko isuarialdean, Pirinioaurrea askoz ere txikiagia. Pirinioak Tertziarioan altxatu ziren, duela 40 milioi urte inguru, orogenia alpetarrean zehar iberiar plakak eurasiar plakarekin talka egitean.

norbera bere buruaren gainean itsu

Sat, 25 Oct 2025 14:48:26 +0000

Nork bere akatsak eta erruak orokorrean onartzen ez dituela adierazteko.

Iberiar penintsula

Sat, 25 Oct 2025 08:05:06 +0000

Iberiar Penintsula Europa hego-mendebaldean dagoen penintsula handia da, Europa kontinentaletik Pirinioetako mendikateak banatzen duena eta oso osorik Espainia penintsularra, Portugal, Andorra eta Erresuma Batuko Gibraltar enklabea barne hartzen duena. Penintsularen mugatzat Pirinioetako uren banalerroa hartzen da, eta ondorioz, Iberiar Penintsulan barne hartzen da baia ere Frantziako hego ekialdeko Cerdanyako eskualdeko erdia gutxi gorabehera, Pirinioetako hego isurialdea geratzen dena hain zuzen. Afrika kontinentetik Gibraltarko itsasarteak banatzen du.

Penintsulak muga egiten du iparraldean Kantauri itsasoarekin, Pirinioekin eta horrekin batera Frantziarekin, mendebaldean; hego-mendebaldean Ozeano Atlantikoarekin; eta hegoaldean eta ekialdean Mediterraneo itsasoarekin, guztira pentagono irregular bateko lurraldea osatuz. Hegoaldeko muturrean, Tarifako punta dago, Cádizko probintzian; iparraldeko muturrean, Estaca de Bares lurmuturra, Coruñako probintzian; mendebaldeko muturrean, Roca lurmuturra, Lisboa inguruan; eta ekialdeko muturrean, Creus lurmutrra, Gironako probintzian. Mendi garaiena Mulhacén da, 3.479m-koa eta ibai luzeena Tajo ibaia, 1.007km-koa. Guztira, iberiar penintsulak 583.254 km²-ko azalera du eta 6.000km inguruko kostaldea.

Grezia

Sat, 25 Oct 2025 07:01:25 +0000

Grezia Europa hego-ekialdeko herrialdea da, hiriburua Atenas duena. Balkanetako hegoaldean kokatzen da, eta Egeo, Joniar eta Mediterraneo itsasoek inguratzen dute, milaka uharte barne hartuz, nagusienak izanik Kreta, Rodas, Lesbos eta Korfu. Mugakide ditu iparraldean Albania, Ipar Mazedonia eta Bulgaria, eta ekialdean Turkia. Herrialdea bere antzinako zibilizazioarengatik eta mendebaldeko kulturaren sorleku izateagatik ezaguna da. Hizkuntza ofiziala greziera da. 2025ean 10.300.000 biztanle zituen, 131.957 km karratuko hedaduran.

Italia

Sat, 25 Oct 2025 06:45:56 +0000

Italia Europa hegoaldeko herrialdea da, hiriburua Erroma duena. Penintsula italikoan kokatzen da bere lurraldeko zatirik handiena, Sizilia eta Sardinia uhasrte handiak ere hartuz. Mugakide ditu iparraldean Frantzia, Suitza, Austria eta Eslovenia; hegoaldean eta ekialdean, berriz, Mediterraneo itsasoa inguratzen du. Italiaren lurraldean bi estatu txiki independente ere badaude: San Marino eta Vatikano Hiria. Herrialdea bere ondare historiko, artistiko eta kultural handiarengatik ezaguna da, baita gastronomiagatik eta paisaia anitzengatik ere. 2025ean 58.800.000 biztanle zituen, 301.340 km karratuko hedaduran.

Finlandia

Sat, 25 Oct 2025 06:17:58 +0000

Kredituak: David Liuzzo-Commons

Finlandia Europa iparraldeko herrialdea da, hiriburua Helsinki duena. Baltikoko ekialdean kokatzen da, eta Karelia, Laponia eta beste hainbat eskualde hartzen ditu. Mugakide ditu mendebaldean Suedia, ekialdean Errusia, iparraldean Norvegia, eta hegoaldean Finlandiako golkoa, zeinaren bestaldean Estonia dagoen. Herrialdea milaka aintzira eta basoz osatutako paisaia zabal eta lasaiengatik ezaguna da, baita negu luze eta hotzengatik ere. Finlandiako hizkuntza ofizialak finlandiera eta suediera dira. 2025ean 5.560.000 biztanle zituen, 338.455 km karratuko hedaduran.

Alemaniaren bateratzea (1871)

Fri, 24 Oct 2025 06:29:57 +0000

Alemaniaren bateratzea XIX. mendean zehar garatu eta 1871 urtean burutu zen prozesu historikoa izan zen, XIX. mendearen hasieran Alemaniako lurraldea osatzen zuten 39 estatuek bat egin zutenean azkenean, Prusia abiagunetzat harturik eta azkeneko urteetan Otto von Bismarck estatu-politikariak garatu zuen odolezko eta burdinazko ekimen belizistaren ondorioz. Ekimen horretan Danimarkaren (1864), Austriaren (1866) eta Frantziaren (1870-71) gerrak izan ziren, Alemaniaren nagusitasuna sendotzeko. Frantzia 1871 urtean garaitu ondoren eta Alemania bat eginik, Gilen I.a Alemaniako enperadore izendatu zen, Bigarren Reich delako garai historikoari hasiera emanez. Horren guztiaren ondorioz, Alemania Europako potentzia nagusietako bat bihurtu zen.

XIX. mendeko iraultza liberalak

Thu, 23 Oct 2025 13:15:54 +0000

Eugéne Delacroix: Askatasuna, herriaren gidari. 1830ko Frantziako Iraultza irudikatzen du.

XIX. mendeko iraultza liberalak bereziki 1820an, 1830ean eta 1848an Europako zenbait herrialdetan monarkia absolutisten aurka eta demokrazia parlamentario eta liberalen alde gertatu ziren herri mugimenduak izan ziren.1820ko iraultzak

1820ko Iraultza Espainian abiarazi zen, Riegoren pronuntziamenduarekin, Fernando VII.aren Seiurteko Absolutistaren amaiera eta Hirurteko Liberalari bide emanez. Italia, Grezia eta Portugalera ere zabaldu zen. Iraultza horien aurka, mugimendu kontrairaultzaileak izan ziren: Espainiara, San Luisen Ehun Mila Semeak izeneko kontingente militarra sartu zen, Hirurteko Liberalari amaiera emateko, Zorizgaiztoko Hamarkada abiaraziz; horrekin batera, Portugalen 1820an hasitako aldi liberala ere bukatu zen, Vila-Francada izeneko konspirazioaren eta altxamenduaren ondorioz;Italian Austriako tropak izan ziren esku hartu zutenak absolutismoa berrezartzeko. Grezian iraultzak kutsu nazionalista hartu zuen 1821etik hasita, turkiarren aurkako independentzia gerra gisa, azkenean 1830ean independentzia lortuko zuena. Errusia izan zen iraultza hauen zikloa itxi zuena, 1825eko Abenduko Altxamenduarekin, baina horrek ere porrot egin zuen errepresio gogor batekin batera.1830ko iraultzak

Maitasuna

Thu, 23 Oct 2025 08:52:38 +0000

Maitasuna pertsona edo beste izaki batekiko atxikimendu eta nahitasunezko sentimendu bizia da, maitatzen den horrengandik hurbil izateko gogoa eta horren onginahia eragiten dituena. Sentimendu aski desberdinak biltzen ditu: maitatzen den hori norberarentzat atsegina izatetik maitatzen den horrekiko erabateko batasuna sentitzeraino. Hain zuzen ere, Antzinako Grezian, zenbait maitasun mota bereizten ziren: storge, seme-alaba eta gurasoen artekoa bereziki; philia, adiskideen artekoa; agape, altruismoarekin edo onginahiarekin lotzen dena, eta eros, amodioa edo maitasun sexuala.

Algecirasko Biltzarra (Algecirasko Konferentzia) (1906)

Thu, 23 Oct 2025 07:33:17 +0000

Kredituak: Kalan- Commons

Algecirasko Biltzarra edo Algecirasko Konferentzia (Aljeziras) 1906ko urtarrilaren eta apirilaren artean Cádizko Algeciras hirian ospatu zen nazioarteko biltzarra izan zen, non Europako herrialde nagusiek, Marokoko buruzagi batzuek eta Estatu Batuek parte hartu zuten, 1905etik Frantziak eta Erresuma Batuak, alde batetik, eta Alemaniak, bestetik, Marokoren banaketa kolonialaren inguruan zituzten desadostasunak konpontzeko. Biltzarraren erabakia izan zen Maroko Espainiaren eta Frantziaren artean banatzea izan zen, protektoratu banarekin: Frantziak Marokoko zati handiena kontrolatuko zuen, eta Espainiak Marokoko iparraldea eta Hegoaldea, Alemania esku-hutsik utziz. Alemaniak erabaki onartzea beste aukerarik ez zuen izan, baina ez zuen etsi, eta 1911 urtean Marokon gertatzen ari zen errebolta bat aprobetxatuz gerraontzi bat bidaliz berriz ere Marokon bere asmo kolonialak inposatu nahi izan zituen, krisi diplomatiko bat piztuz, baina horretan ere galtzaile atera zen, eta azkenean onartu behar izan zuen Marokoan Frantziak zuen nagusitasuna.

Danimarka

Wed, 22 Oct 2025 15:22:41 +0000

Kredituak: David Liuzzo - Commons

Danimarka Europa iparraldeko herrialdea da, hiriburua Kopenhage duena. Jutlandiako penintsulan kokatzen da, inguruko Selandia, Fionia eta beste hainbat uharte ere hartuz. Mugakide ditu hegoaldean Alemania; mendebaldean, Ipar Itsasoa; eta ekialdean Itsaso Baltikoa; Norvegiatik Skagerrak itsasartea banatzen du, eta Suediatik Kattegat itsasartea. Faroe uharteak, Ozeano Atlatikoan, eta Groenlandia, biak autonomia handiko eskualdeak, Danimarkaren subiranotasunpean daude. Herrialdea bere paisaia lauengatik eta itsas kultura sendoagatik ezaguna da. 2025ean 5.960.000 biztanle zituen, 42.933 km karratuko hedaduran.

Luxenburgo

Wed, 22 Oct 2025 14:31:54 +0000

Kredituak: David Liuzzo-Commons

Luxenburgo Europa mendebaldeko herrialde txikia da, hiriburua Luxenburgo hiria duena. Barnealdeko estatua da, itsasorik gabea, eta mugakide ditu iparraldean eta mendebaldean Belgika, ekialdean Alemania, eta hegoaldean Frantzia. Lurralde txikia izan arren, ekonomiaren eta finantzen arloan oso garatua da, eta biztanleek bizi-maila altua dute. 2025ean 660.000 biztanle zituen, 2.586 km karratuko hedaduran. Europar Batasuneko herrialde kidea da eta Europako Ekonomia Erkidegoko estatu fundatzaileetako bat izan zen 1957an.

Puntu eta koma

Tue, 21 Oct 2025 16:03:13 +0000

Puntu eta koma testu batean koma baino eten luzeagoa eta puntua baino eten laburragoa adierazteko erabiltzen den puntuazio-marka da. Perpaus batean bereziki erabiltzen da barnean komaz bereizitako atalak dituzten zatiak bereizteko; adibidez, “Mirenek sagarrak ditu gogoko; Mikelek, marrubiak; Anek, mahatsak”.

Hiri-eskualde sistema

Mon, 20 Oct 2025 03:04:32 +0000

Hiri-eskualde sistema hiri batek bre inguruko eskualdeko beste hiri eta herriekin osatzen duen espazio funtzional eta administratiboa da, haien arteko interdependentzia kudeatze aldera. Hiri eskualde kontzeptuarekin nahastu daiteke batzuetan, bi errealitateak - hiri eskualdea eta hiri-eskualde sistema- bat datozelako askotan, baina ikuspegi desberdinetatik garatzen diren kontzeptuak dira: hiri-eskualde sisteman baterako gobernu, antolakuntza eta plangintza nabarmentzen diren bitartean, hiri eskualdea espazio geografikotzat hartzen da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, ciudad-región.

Arkhé

Sun, 19 Oct 2025 08:46:57 +0000

Antzinako Greziar filosofian, arkhé filosofo presokratikoek maiz heldu zioten kontzeptu eta problema da; literalki arkhé hitzak printzipio edo jatorria adierazten du eta filosofo presokratikoek physis edo naturaren funtsari esan nahi zuten hori aipatzen zutenean. Physis delakoaren printzipio gisa,* arkhé* hitzak adiera zenbait ditu; alde batetik, unibertsoaren eta izaki guztien lehengaia eta osagaia da; bestetik, errealitatean gertatzen diren aldaketa guztien sorburutzat ere hartzen da. Era batera edo bestera, arkhé delakoa filosofo presokratiko gehienek hausnartu zuten problema izan zen: Tales Miletokoarentzat ura zen; Anaximandorentzat apeiron delakoa; Anaximenesentzat, airea; Heraklitorentzat, sua, aldaketaren sorburutzat hartzen zuena; Parmenidesentzat, izatea; Enpedoklesentzat, lurra, ura, airea eta sua; Anaxagorasentzat, nous delakoa eta Leuzipo eta Demokritorentzat atomoa.

Basilika

Sat, 18 Oct 2025 05:23:11 +0000

San Petri basilika, Vatikano. Kredituak:Livioandronico 2013.

Antzinako Grezian eta Erroman, basilika epaitegi gisa erabiltzen den eraikin bikaina zen, nabe batzuetan banatua. Kristautasunetik aurrera, eraikin hauek edo horien aztarnak elizak eraikitzeko erabili ziren. Egun, basilika eliza eraikin bikain gisa ezagutzen da.

4P eredua (marketin-mix)

Fri, 17 Oct 2025 15:04:26 +0000

4P eredua merkaturatze arrakastatsu baterako marketin estrategia zehazten duten lau elementuen eredua da, produktua, prezioa, puntua (salmenta-tokia) eta promozioa zehaztuz. Marketin-mixerako eredu ohikoenetakoa da.

Lanbide gaixotasunak

Fri, 17 Oct 2025 04:58:07 +0000

Lanbide gaixotasunak, laneko gaixotasunak edo gaixotasun okupazionalak laneko ingurunean pairatzen diren egoerengatik, hala nola mugimendu errepikakorrak, gehiegizko esfortzuak, substantzia kimiko kaltegarrien presentzia, zarata eta langileen arteko giroa, sortutako gaixotasun eta patologien multzoa da, laneko istripuak barne.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, enfermedades profesionales.

Biztanleria absolutua eta biztanleria erlatiboa (populazio absolutua eta populazio erlatiboa)

Thu, 16 Oct 2025 15:49:31 +0000

Biztanleria absolutua leku, hiri, eskualde eta herrialde jakin batean bizi den biztanleria edo biztanle kopurua da. Biztanleria erlatiboa, bestalde, aipatzen den lekuaren azalerarekin alderatzen den biztanleria, biztanle-dentsitatea kalkulatuz; horrela adieraziz biztanleria eremu jakin batean zenbateraino dagoen kontzentratuta edo sakabanatuta.

Zenbatekoa da munduko biztanleria? Zenbat biztanle daude munduan?

Thu, 16 Oct 2025 07:35:30 +0000

Ezin da eman munduko biztanleriaren kopuru zehatz bat une jakin batean, herrialde desberdinetako biztanleriari buruzko estatistikak ez baitira homogeneoak eta guztiz fidagarriak, baina egindako estimazioen arabera 2025 urtean munduko biztanleria 8.200 milioi pertsonak osatzen zuten. Espero da munduko biztanleriak 10.000 milioi pertsonako muga gainditzea 2080 urterako, baino hortik aurrera jaisten hasiko dela uste da.

Ikus, gainera

Lehertze demografikoa

San Gilgo kuarteleko altxamendua

Thu, 16 Oct 2025 06:57:48 +0000

San Gilgo kuarteleko altxamendua edo San Gileko kuarteleko altxamendua Madrilgo San Gilgo kuarteleko ofizialordeek 1866ko ekainaren 22an egin zuten altxamendu militarra zen, alderdi progresistak eta alderdi demokratikoak sustatua Isabel II.aren monarkiaren aurka. Asmoa zen ofizialorde hauek Madrilera armaturik atera eta matxinatu zibilekin bat egitea. Hasieratik, ordea, altxamenduak porrot egin zuen, kuarteleko ofizial batzuek ustekabeko erresistentzia erakutsi baitzuten; hala ere, matxinatuek Madrilgo kaleetan biltzea lortu zuten, era nahasian bazen ere, baino O’Donnell-ek, orduan gobernuburu eta gerrako ministro zelarik, eta beste jeneralek zuzendutako unitate militarrek gogor jo zuten haien aurka. Biharamunean matxinatuak erabat garaituak izan ziren. O’Donnell jeneralak kinka larrian ikusi zuen bere burua, altxamendua hainbat ofizial hilda suertatu ondoren, errepresio gogorra egitera behartua baitzegoen; horrela, 60tik gora lagun afusilatzeko agindua eman zuen. Isabel II.ak eskatuta atxilotutako guztiak afusilatzeko agindua eman zion, baina O’Donnellek uko egin zion aginduari. Desadostasun horien ondorioz, O’Donnell-ek bere kargu guztien dimisioa eman zuen eta Miarritzera alde egin zuen, non 1867ko azaroan hil zen. Hori guztia dela eta, Isabel II.aren agintea kolokan geratu zen, eta bi urteren buruan, 1868an, elikagai-krisi larri baten erdian, Iraultza Loriatsua izan zen, Isabel II.a tronutik kendtzea eta erbesteratzea ekarri zituen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sublevación del cuartel de San Gil.

iturri gazitik ur gezarik ez

Thu, 16 Oct 2025 05:47:50 +0000

Berez txarra den horretatik onik ezin atera daitekeela adierazteko.

Foehn haizea (foehn efektua)

Wed, 15 Oct 2025 16:08:36 +0000

Foehn haizea edo foehn efektua, Euskal Herrian hego haizea deitua, (alemanierazko föhn hitzetik, Alpeetako ipar aldean gertatu ohi den haizeari erreferentzia eginez) aire-masa bero eta heze batek haizeak bultzatuta mendilerro batera heltzen denean mendilerroaren bestaldean giro epel eta lehorra sorrarazten duen haizea da. Foehn izeneko efektua mendilerroa igotzen hasten diren lainoek igo ahala hoztu eta kondentsatzean gertatzen da; horrela, mendilerroa gainditzen duten lainoek hezetasun gutxirekin heltzen dira bestaldera, han tenperatura altua hartzen duen hezetasunik ez dagoenez, airea beroagoa eta lehorragoa da. Euskal Herrian, foehn efektua edo haizea ohikoa da Kantauriko isurialdean mendebaldetik datozen fronteek hegoaldetik laino hezeak ekartzen dituztenean, haize bortitzak eta tenperatura altuak sorraraziz.

Sandhurst-eko adierazpena

Wed, 15 Oct 2025 08:26:47 +0000

Sandhursteko adierazpena, Alfontso Borboikoak, gerora Alfontso XII. izenarekin Espainiako errege izango zenak, 1874ko abenduaren 1ean, Ingalaterrako Sandhursteko Akademia Militarrean zegoela, plazaratutako adierazpen politikoa izan zen, non Espainian monarkia parlamentario bat ezartzearen alde eta errege izateko prest azaltzen zen. Adierazpena Alfontso Borboikoari zor bazaio ere, horren idazketa Antonio Cánovas del Castillo politikari alfontsinoa izan zen. Adierazpena abenduaren 27an argitaratu zen Espainiako egunkarietan; hortik bi egunetara Saguntoko pronuntziamendua gertatu zen Martínez Campos jeneralaren eskutik, eta Alfonso Borboikoa Espainiako errege izendatu zen. Berehala Cánovas del Castillok erregeordetza bereganatu zuen, 1875eko urtarrilaren 14ean gertatuko zen erregearen tronurapenaren zain, Borboien Berrezarkuntzari hasiera emanez horrela. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Manifiesto de Sandhurst.

Cacics

Wed, 15 Oct 2025 06:40:53 +0000

Els cacics (del terme cakchiqueles) eren originalment caps de les tribus indígenes de Centreamèrica i el Carib. Per extensió, el terme s’utilitza des del segle XIX per a designar a l’oligarquia local que domina políticament al poble, exercint la seva influència i poder al seu favor, a través del clientelisme o simplement imposant la seva voluntat a través d’amenaces. Amb major amplitud encara, el cacic és un càrrec o dirigent que exerceix el poder en qualsevol institució d’una manera absolutista, interessada i personalista. Et pot interessar també

Lea ibaia

Wed, 15 Oct 2025 06:30:11 +0000

Lea ibaia. Kredituak: Kepa Sarasola.

Lea Bizkaiko Kantauriko isurialdeko ibaia da. 20 kilometroko ibilgua duena Oiz menditik Kantauri itsasoraino. 82 km² -ko arroa du.

Oiz mendiaren iparraldean, Munitibar inguruan jaiotzen da, eta Aulesti eta Amoroto zeharkatu ondoren Mendexa eta Lekeitio artean itsasoratzen da. Euskal Herriko igutxien eraldatutako itsasadarretako bat da, ur-kalitate onarekin.

Ibilbidean zehar, hainbat elementu aipagarri daude, antzinako ondare industrial aberatsa osatzen dutenak: Bengola eta Kubo burdinolak, Zubibarriaga eta Antzior zubiak. Pedro Bernardo Villarreal de Berrizek diseinatutako presa bat, 1632an estilo barrokoan eraikitako Hospital Zaharra (1632).

Lezama

Mon, 13 Oct 2025 06:22:18 +0000

Lezamako dorrea, Aretxalde auzoan.

Lezama Bizkaiko ekialdeko udalerria da, Txorierri ibarrean kokatua, Bilbotik 12 kilometrora gutxi gorabehera. 2.400 biztanle inguru ditu. Azken hamarkadetan hiriaren eraginpean egon arren, izaera landatarra eta paisaia naturalak atxikitzen ditu. Herria mendiz eta basoz inguratuta dago. Asua ibaia bertan sortzen da eta herria zeharkatzen du.

Lezama lehen aldiz XII. mendeko agirietan ageri da, eta garai hartatik aurrera Bizkaiko jaurerriko auzo eta elizate gisa ezagutzen da. Bere historia nekazaritzari eta abeltzaintzari lotuta dago nagusiki, nahiz eta XX. mendetik aurrera Bilboko industrializazioaren eta azpiegituren garapenaren eragina nabaria izan.

Usurbilgo historia

Mon, 13 Oct 2025 05:41:58 +0000

Usurbil lehen aldiz ageri da agiri historikoetan XIII. mendearen amaieran, Donostia inguruko lurraldeetan kokatutako eremu gisa. Hasieran, Igeldo, Zubieta eta Aginagako lurrekin batera Donostiaren mendean zegoen, baina XIV. mendearen bigarren erdian, Gaztelako errege Enrique II.ak herri-gutuna eman zion 1371 urtean eta Usurbil herri independente bihurtu zen, Donostiako foruarekin. Horrela, bere jurisdikzio propioa eta alkatea izendatzeko eskubidea eskuratu zituen, Donostiako menpekotasunetik askatuz.

Garai hartan Usurbilgo biztanleek nekazaritza, arrantza eta zurezko ontzigintza zuten ogibide nagusi, Oria ibaiaren ertzean kokatutako burdinolekin batera. XVI. eta XVII. mendeetan herriak garapen ekonomiko handia izan zuen, inguruko harrobiek, ontziolek eta errotek jarduera bizia baitzuten.

Errenteriako historia

Mon, 13 Oct 2025 05:22:05 +0000

Errenteria lehen aldiz XIII. mendearen erdialdean aipatzen da agiri historikoetan, Gaztelako Alfontso X.a Jakintsuak 1320. urtean “Villanueva de Oiarso” izenarekin sortu zuenean. Erregeak hiri-gutuna eman zion Oiartzun ibaiaren inguruko biztanleei, merkataritza eta defentsa bultzatzeko asmoz, Donostiaren eta Hondarribiaren artean kokapen estrategikoa baitzuen. Hasieran, Errenteriak Oiartzun haranaren zati handi bat hartzen zuen barnean, baina mendeetan zehar inguruko herriek beren nortasun administratiboa sendotuz joan ziren, eta mugak zehazten hasi ziren.

XIV. eta XV. mendeetan Errenteria itsas jarduerarekin eta burdinolen ustiapenarekin lotu zen, Oiartzun ibaiaren emariari esker. XVI. menderako merkataritza-portu garrantzitsua zen, Pasaiako portuarekin harreman estua zuena, eta garai hartan “Rentería” izena finkatu zen gaztelaniaz. XVII. eta XVIII. mendeetan ekonomiak gora eta behera izan zituen gerrek eta suteek eraginda, baina bertako artisautza, nekazaritza eta burdinaren lanketa bizirik iraun zuten.

Karlos Maria Isidro Borboikoa

Sun, 12 Oct 2025 13:15:55 +0000

Karlos Maria Isidro Borboikoa, Don Karlos ere deitua, gazteleraz eta izen osoz Carlos María Isidro de Borbón y Borbón-Parma (1788-1855), Espainiako infantea izan zen, Karlos IV. Borboikoa bigarren semea, Fernando VII. Espainiako errege izango zenaren ondoren. Bere anaiaren alaba Isabel II.arekin izandako auzi dinastikoaren protagonista nagusietako bat izan zen, Fernando VII.a semerik gabe hilda eta 1833ko irailean hil baino hilabete batzuk lehenago tronua alabari uzten zion 1789ko Santzio Pragmatikoa berrezarrita. Don Karlos eta bere jarraitzaile absolutistak Santzio Pragmatikoa legez kanpokoa zela argudiatuta lege salikoa aldarrikatzen zuten, tronua Karlos Maria Isidrori uzten ziona. Fernando VII-a hil zenean 1833an, artean haur txikia zen Isabel II.ari eman zitzaion tronua, bere ama Maria Kristina Borboikoa erregeorde zelarik. Karlos Maria Isidroren jarraitzaileek, karlistek alegia, ez zuten tronurapen edo erregina izendapen hori onartu eta Lehen Karlistaldia piztu zuten Fernando VII-a hil eta egun gutxira. Karlos Maria Isidrok ez zuen gudan parte hartze zuzenik izan, eta armada karlista bere presentziarekin lagundu baino ez zuen izan, gehienbat Hego Euskal Herrian. Lehen Karlistaldia bukatu baino lehen, 1839an, Frantziara ihes egin zuen bere familiarekin 1845ean bere seme Karlos Luisen alde abdikatu zuen. 1855ean hil zen Triesten.

Auzi dinastikoa (Espainia, XIX. mendea)

Sun, 12 Oct 2025 09:29:32 +0000

XIX. mendeko Espainian, auzi dinastikoak edo gatazka dinastikoak Fernando VII .aren erregealdiaren amaiera aldera Espainiako tronua hartuko zuen monarkaren inguruan irekitako gatazkari egiten dio erreferentzia. Fernando VII .a 1833an hil zen, Karlos Maria Isidro bere anaiak tronua beretzat zela aldarrikatzen zuen, Fernando VII.aren alaba Isabel II.aren aurka, eta horren ondorioz Lehen Karlistaldia hasi zen. Aurrekari horien jatorria da Fernando VII.ak ez zuela bere lehen hiru ezkontzetan ondorengorik izan, harik eta 1829an Maria Kristina Borboikoarekin ezkondu zen arte. Maria Isabel Borboikoa emazte berria bere arrebaren alaba zen eta 1830ean erditu zuen Maria Isabel Borboikoa, bere lehen alaba. 1832an, Maria Kristinak beste haur bat erditu zuen, Luisa Fernanda Borboikoa infanta. 1929. urtearen hasieratik, Fernando VII.ak, ondorengorik ez izateak eragindako arazoak iragarriz agian, bereziki semerik izango ez zuelakoan, 1713tik indarrean zegoen Lege Salikoa indargabetu zuen. Lege horren arabera, tronua bere anaia Karlos Maria Isidro Borboikoari egokituko zitzaion, eta 1789ko Santzio Pragmatikoa aldarrikatu zuen, bere aita Karlos IV.ak bultzatua. Fernando VII.ak promulgatu aurretik indarrean jarri gabe zegoen lege horren arabera, erregearen alaba iritsiko zen tronua semerik izan ezean. Arau hori Gaztelako Alfontso X.aren antzinako Zazpi Partidetatik zetorren, XIII. mendean. Sektore absolutistak, apostolikoak deituak, Pragmatika horren aurka agertu ziren erabat, Karlos Maria Isidro Antzinako Erregimenaren aldeko ideologia erreakzionarioaren bermatzaile gisa ikusten baitzuten.

Gestalt

Sat, 11 Oct 2025 07:51:03 +0000

Gestalt psikologiaren eskola edo korrontea da, gizakiak munduko gauzak eta gertakariak osotasun moduan nola hautematen ditugun aztertzen duena, haiek osatzen dituzten osagai edo ataletatik haratago eta hautemate horretarako lege orokorrak bilatuz. Bereziki oinarritzen dena fenomenologian edo subjektuaren esperientzia pertsonalean, bereziki haren oroitzapenetan, sinesmenetan, bizipenetan eta emozioetan.

Tronkalekotasuna (tronkaleko senideak, tronkaleko ondasunak)

Sat, 11 Oct 2025 06:55:53 +0000

Tronkalekotasuna egun Bizkaiko Foruan Bizkaiko Lur Lauan dauden lur eremu eta haietara atxikita dauden eraikuntzen gainean (bereziki lurrak eta baserriak) lerro zuzeneko ahaideek, aurrekoek nahiz ondorengoek, eta kasu batzuetan zehar-ahaideek ere, duten eskubidea da, haien herentziak jasotzeko edota eskualdaketa batean lehenetsiak izateko. Tronkaletasunaren mendean dauden onibarrei tronkaleko ondasun deitzen zaie, eta haien gainean eskubidea duten ahaideei tronkaleko senideak edo ahaideak. Tronkalekotasunaren azken helburua belaunaldi batzuetan zehar leinu edo familia batenak izan diren onibarrak familia horren barnean iraunaraztea da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, troncalidad (Fuero Vizcaíno), bienes troncales, bienes tronqueros, bienes troncales, parientes tronqueros.

RAM memoria (zorizko atzipeneko memoria)

Sat, 11 Oct 2025 05:50:22 +0000

Ordenagailu batean, RAM memoria(Random Access Memory, euskaraz “zorizko atzipeneko memoria”) ordenagailuak une jakin batean behar dituen programak eta informazioa gordetzeko baloiatzen duen epe laburreko memoria edo biltegiratze-unitatea da.

zaharrari azkar joateko eta haurrari geldi egoteko esatea berdin da

Sat, 11 Oct 2025 05:24:28 +0000

Biziaro bakoitzak saihestezinak diren joerak dituela adierazteko: zahartzaroan, makal; eta haurtzaroan, bizkor.

Jutxe

Fri, 10 Oct 2025 05:48:49 +0000

Jutxe Ipar Koreako ideologia komunista ofiziala da, bertako agintean 1948tik 1994an hil arte egon zen Kim Il-sung osatu eta dogma absolutu gisa ezarri zuena.

Hirurteko Liberala (1820-1823)

Thu, 09 Oct 2025 16:02:10 +0000

Hirurteko Liberala Espainiako historiako 1820tik 1823ra bitarteko garaia da, Rafael de Riegok 1820ko urtarrilaren 1ean egindako pronuntziamenduarekin hasitakoa, Fernando VII.a 1812ko Cadizko Konstituzioa urte horretako martxoan berrezartzera behartu zuena, 1814an hasitako Seiurteko Absolutista amaitutzat eman eta 1823ra arte gobernu liberalen aldi bati bide emanez. Gobernu horien ezaugarri nagusia liberal moderatu eta sutsuak deiturikoen arteko banaketa sakona izan zen, nahiz eta aldi berean Antzinako Erregimenarekin amaitzeko neurri multzo oso bat garatu ahal izan zen, maiorazkoaren abolizioa eta ondoriozko desbinkulazioa, jaurerrien abolizioa eta desamortizazio eklesiastikoa kasu.

Oasiak

Thu, 09 Oct 2025 12:33:22 +0000

Oasiak basamortuan han hemenka kokatzen diren ur, landare eta nekazaritza-gune emankorrak dira, non bereziki palmondoak eta fruitu-arbolak hazten diren, bertako biztanle-talde txikiek landuta, bertan dagoen urmael, iturri edo lurrazpiko urak aprobetxatuz. Abeltzaintza nomadan aritzen diren taldeen geltoki eta atsedenleku izaten dira orobat. Txiki-txikiak izan daitezke, baina beste batzuetan azalera handiko eremuak hartzen dituzte, milaka biztanlerekin.

Bero-bolada

Thu, 09 Oct 2025 08:39:39 +0000

Bero-bolada edo beroaldia eskualde batean egun batzuetan zehar ez ohikoak diren tenperatura maximo oso altuen segida da. Zehatzago, Espainian, AEMET meteorologia-instituak ezartzen du beroaldia dagoela hiru egunetan edo gehiagotan segidan eskualde bateko estazio meteorologikoen %10etan gutxienez 1971. urtetik 2000. urtera bitartean tenperatura maximoak tenperatura altuenen %5etan daudenean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ola de calor.

Ikus, gainera

sua, Gabonetan txapan eta San Joanetan plazan

Thu, 09 Oct 2025 08:00:57 +0000

Sua, eguzkiaren sinbolo gisa seguruenik, neguko eta udako solstizioetako ospkizunen osagai nagusia dela adierazteko.

Itziar (Debako auzoa)

Wed, 08 Oct 2025 06:00:55 +0000

Itziar Debako auzoa da, Gipuzkoako mendebaldean eta kostaldetik gertu, Andutz mendiaren magalean. Debako hirigunetik 6 kmra eta 800etik gora biztanlerekin, XXI. mendean udala izateko gogoa azaldu izan dute bertako hiritarrek. Historian, Gipuzkoako herri zaharrenetarikoa da, eta inguruetan erromatarren garaiko Tritium Tuboricum hiria zegoela uste da. Ondarearen aldetik, ezaguna da Itziarko Andre Mariaren santutegia bertan izateagatik, Gipuzkoako Andre Mariaren adbokazio ezezagunetakoa; hain zuzen ere, Itziar emakume izena ohikoa da emakume gipuzkoarren artean.

Ginopia

Tue, 07 Oct 2025 17:13:41 +0000

Ginopia (antzinako grezierazko hitzekin osaturiko neologismoa: ginos, “emakumea”; mio, “itxi” eta* opos*, “begia”) emakumeak eta haien lana eta ekarpenak inbisibilizatzen dituen jarrera androzentrikoa da. Emakumeen arazoak, salaketak eta erreibindikazioak, emakumeak diren aldetik. aintzat hartzen ez dituen jokaera bada.

Ikus, gainera

Androzentrismoa

hurra lurrera, sagarra dolarera

Tue, 07 Oct 2025 06:12:37 +0000

Hurra arbolatik erortzen denean, sagarra bildu eta dolarera eramateko garaia dela adierazteko, urri aldera.

Valençayko ituna

Mon, 06 Oct 2025 06:10:10 +0000

Valençay-ko ituna Napoleonek eta Fernando VII.a Borboikoak 1813ko abenduan Frantziako Valencay herriko gazteluan, Frantziako erdialdean, 1808tik Fernando VII.a konfinatuta zegoen lekuan, adostutako eta sinatutako ituna izan zen. Itun horren arabera, Espainiako Independentziako Gerraren ondoriozko liskarrak bertan behera uztea, Espainiaren eta Frantziaren arteko bakea eta adiskidetasuna, tropa frantsesak eta ingelesak (azken hauek Espainiatik joanak) Espainiako lurraldetik erretiratzea eta Fernando VII.a Espainiako errege gisa onartzea erabaki zen. Hala ere, Cadizko Gorteek ez zuten ituna onartu, eta Fernando VII.a erregeak 1812ko Konstituzioa zin egin zezan eskatu zuten. Hala ere, Napoleonek Fernando VII.a Espainiara joaten utzi zuen 1814ko martxoan. Honek, Cadizeko Gorteen erregimen liberalaren aurkakoak, nahiz eta erregetzat hartzen zuten, Cadizko Gorteak deuseztatu zituen eta erregimen absolutista ezarri zuen berriro, Persiarren Manifestuan oinarritua, 1920ra arte iraun zuen Seiurteko Absolutistari hasiera emanez. Testuinguru historikoa

Kontzientzia-askatasuna

Mon, 06 Oct 2025 05:42:27 +0000

Kontzientzia-askatasuna norberaren sinesmen eta konbikzioak jarraituz jokatzeko eskubidea da. Oinarrizko giza-eskubidetzat hartzen da, eta gehienetan pentsamendu, ideologia eta erlijio-askatasunarekin batera jaso edota haiekin identifikatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, libertad de conciencia.

Noiz, non eta nork sortu zuen munduko lehenengo sex-shop edo sexu-denda?

Sun, 05 Oct 2025 15:10:41 +0000

Munduko lehenengo sex-shop edo sexu-denda Alemaniako Flensburgo hirian sortu zuen 1962 urtean Beate Uhse emakume alemaniarrak. Beate Uhse (1919-2001) hegazkinlari ezaguna izan zen, hegazkinak Alemanian pilotatu zituen lehen emakumeetako bat. 1939ra arte, hegazkinlari akrobatikoa izan zen eta Bigarren Mundu Gerran zehar Luftwaffe-rentzat garraiorako hegazkinak pilotatu zituen. Bigarren Mundu Gerra bukatzear zegoela, bere senarra, hegazkinlaria hura ere, gerran hil zen, eta gerra bukatutakoan bizimodua aldatu behar izan zuen, sexualitateari buruzko liburuak saltzen. Bigarren aldiz ezkondu zen, merkatari batekin orduko hartan, eta harekin ireki zuen munduko lehen sex-shop-a izango zena, higiene sexualerako produktuak, hots, antisorgailuak, salduz. Hurrengo urteetan negozioa zabaldu eta sex-shop berri asko zabaldu zituen Alemanian zehar.

Goi ganbera eta behe ganbera (goiko ganbera eta beheko ganbera)

Sun, 05 Oct 2025 14:46:46 +0000

Goiko ganbera eta beheko ganbera edota goiko ganbera eta beheko ganbera** dira sistema politiko bikameral batean bi erakunde legegileak izendatzeko konbentzionalki erabiltzen diren terminoak.** Behe-ganbera**, gehienetan, da herritarrek zuzenean aukeratzen duten erakundea, batzuetan hautespen-demarkazio batzuen arabera, eta historikoki horrela izan ez den arren – eta horregatik deitzen zaio behe ganbera–, garrantzi handiagoko eskumenak ditu legeak plazaratzeari eta botere betearazlearen kontrolari dagokienez. Adibidez, Espainian, Diputatuen Kongresua da beheko ganbera, eta Erresuma Batuan, berriz, Komunen Ganbera.

Testu-iruzkina (1855): Burdinbideen lege orokorra (1855-06-06)

Sun, 05 Oct 2025 12:34:00 +0000

Ikus, gainera: 1855eko burdinbideen legea

Isabel II.a (…) Espainiako Erregina: honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta nik berretsi dudala: 4. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideen eraikuntza Gobernuak egiaztatu ahal izango du eta, bestela, partikularrek edo konpainiek. 6. artikulua. Partikularrek edo konpainiek ezingo dute trenbiderik eraiki (…) baldin eta dagokion emakida aurretik eskuratu ez badute. 8. artikulua. Zerbitzu orokorreko trenbideak eraikitzeko, funts publikoen laguntza jaso daiteke: 1. Haiekin obra jakin batzuk eginez; 2. Enpresei inbertitutako kapitalaren zati bat emanez aldi jakin batzuetan (…); 3. Kapital horien truke gutxieneko interes bat edo interes finko bat bermatuz (…). 19. artikulua. Trenbideen eraikuntzan erabiltzen diren atzerriko kapitalak edo xede horretarako maileguak Estatuaren babespean geratuko dira, eta gerraren ondoriozko errepresalia, konfiskazio edo bahimenduetatik salbuetsita egongo dira. 20. artikulu. Trenbide-enpresa guztiei honako hauek ematen zaizkie, jakina: 1. Trenbideak hartuko dituen jabari publikoko lursail guztiak (…); 2. Auzotasun- onura egur, larre eta gainerakoen aprobetxamendurako (…) enpresetako langileentzat eta lanetan erabiltzen diren zamarien mantenurako; 3. Trenbidearen aldameneko lurretan (…) harrobiak irekitzeko ahalmena (…); 4. Bidesari- eta garraio-eskubideak (…) jasotzeko ahalmen esklusiboa; 5. Eraikuntzak irauten duen bitartean eta hamar urte geroago arte, (…) lehengaiek, (…), makinek, (…), egurrak, kokeak eta atzerritik inportatu behar den material finko eta mugikor guztiak ordaindu beharreko muga-zergan (…) adierazitako eskubideen baliokidea itzultzea (…) 30. artikulua. Trenbideak honako baldintza hauen arabera eraikiko dira: (…) 2. Trenbidearen zabalera metro bat eta 80 zentimetro izango da (Gaztelako 6 oin eta 6 hazbete). Aranjuezen, 1855eko ekainaren 3an. – Ni, Erregina.- Francisco de Luxan, Sustapeneko ministroa. Gaceta de Madrid, 1855eko ekainaren 6a.

Datu desagregatuak

Sun, 05 Oct 2025 12:11:29 +0000

Datu desagregatuak informazio estatistiko jakin bat atal edo talde batzuetan banaturik adierazten den datuak dira, hala nola estatu bateko langabezia sektore ekonomikoaren edo sexuaren arabera banatzen denean. Datu desagregatuei esker, jasotzen den informazioa finagoa da, baina egia da aldi berean horretarako jatorrian datu bilketarako lan handiagoa eskatzen dutela. Ikus, gainera

lan egiteko mutiko, jateko gizonko

Sun, 05 Oct 2025 11:56:21 +0000

Batzuk lan egiteko alferkerian aritzen diren bitartean, jateko beti gogoz egoten direla adierazteko. Euskaraz ohikoak diren alperkeriaren aurkako beste atsotitz bat.

Maila-kurbak (sestra-kurbak)

Sun, 05 Oct 2025 09:29:20 +0000

Menditxo baten maila-kurbak: maila kurba nagusiak 0m eta 100m-ko altuerei dagozkie, hurrenez hurren. Eskuin aldean, maila-kurbak gertuago daude; beraz, malda handiagoa da alde horretan. Kredituak: Pastranec

Mapa topografiko batean, maila-kurbak edo sestra-kurbak altuera bereko puntuek osatzen duten lerroa da. Orokorrean, maila-kurbak tarte-jakin bateko mail edo altueretarako marrazten dira mapan (10, 20 edo 100 metro). Ingurune bateko maila-kurbak aztertuta, inguruneko forma geografikoak ezagutu daitezke, hala nola lautada, sakonunea edo mendiak den eta horien malda; azken alderdi honi erreparatzeko, esaterako, ondoko maila-kurben arteko tarteari begiratzen zaio: tartea oso txikia bada, ingurune horretan malda handia dela esan nahi du; maila-kurben arteko aldea handia bada berriz, ingurune hori lau samarra dela adierazten du.

Arkauti (Gasteizko kontzejua)

Sun, 05 Oct 2025 07:19:50 +0000

Arkauti Gasteizko kontzejua da, hiriaren ekialdean, hirigunetik 6 km ingurura. Arabako Lautadako eremu zabalean dago, inguruan baserriak eta landa-bideak dituela. Bertan nabarmentzen dira San Esteban eliza erromanikoa, herriko plazako iturria eta inguruko etxe tradizionalak. Azken urteotan hazkunde urbanistiko apala izan duen eta Gasteiztik oso gertu dagoen arren, landa giroa mantentzen du.

Otazu (Gasteizko kontzejua)

Sun, 05 Oct 2025 07:13:49 +0000

Otazu Gasteizko kontzejua da, hiriaren hego-ekialdean, hirigunetik 5km-ra, Gasteizko Mendien inguruetan. Bertan dago Gasteiz hiriko hilerri nagusienetako bat. San Martin de Tours-eko elizak, San Antonio baselizak, XVI. mendeko ointxeak eta tren geltoki zaharrak odatzen dute bere ondare kultural nagusia.

Gasteizko Mendiak

Sun, 05 Oct 2025 07:05:55 +0000

Kredituak: Asier Sarasua Garmendia

Gasteizko Mendiak Gasteiz hiriaren hegoaldera, Gasteiz eta Trebiñu artean, dagoen mendilerro edo mendikate txikia da. Zaldiaran mendia du gailur altuena, 978m-ko altueran. Gasteizko hiritarrek maiz bisitatzen duten mendizerra, Gasteiztik bertatik oinez erraz heltzen baita paraje horietara, nondik Arabako Lautadaren bista zabalak gozatu daitezkeen.

munduan hiru gauza galtzen dira alperrik: pobrearen arrazoia, mendiko egur iharra eta alperraren indarra

Sun, 05 Oct 2025 06:24:34 +0000

Alperrak egiten dituen lanak gogorik gabe egindakoak eta aldi berean baliorik gabeak izaten direla adierazteko. Pobreen arrazoia aberatsen botereak deusezten duela ere adierazten du.

marinelaren emaztea, goizean senardun, arratsaldean alargun

Sun, 05 Oct 2025 06:20:19 +0000

Garai bateko arrantzaleen bizimodu arriskutsuaz ohartarazteko.

Aldaerak

itsasturuaren emaztea, goizean senhardun, arratsean elhargu

Maria, Orion trumoia eta Markinan euria

Sun, 05 Oct 2025 06:18:47 +0000

Kutsu mitologikoa izan dezakeen atsotitza, Mariari edo Mari jainkosari erreferentzia egiten dionez, gorabehera meteorologikoak haren mendean daudela adierazteko. Agian, fenomeno meteorologikoak aurresanezinak eta nonnahi gerta daitezkeela ere adierazteko.

leku guztietan orak lau hanka

Sun, 05 Oct 2025 06:12:43 +0000

Mundu guztian pertsonen joerak eta bizitzako gorabeherak berdintsuak direla adierazteko.

Zein da magmaren eta labaren arteko ezberdintasuna?

Sun, 05 Oct 2025 06:06:53 +0000

Magma lurrazpian dagoen arroka galdatua da; laba, berriz, erupzio bolkaniko baten ondorioz lurrazalera isuritako magma.

gauza gutxi, beti goxo

Thu, 02 Oct 2025 05:45:10 +0000

Gutxirekin bizi denak bizitza sinpleago ikustea dakar, ez dago zer galtzeko handirik, eta ez duzu ondasun asko zaindu edo mantendu behar. Horrek kezka gutxiago eta askatasun handiagoa ekar dezake bizitza xume baina arin batean.

Dunak

Wed, 01 Oct 2025 15:51:40 +0000

Duna-eremua, basamortu batean.

Dunak haizeak garraiaturiko hondar-metaketak dira, lurrazalean goragune edo muinoak eratuz eta haizearen eta grabitatearen eraginez etengabe higitzen doazenak. Bi motakoak bereizten dira: kostaldekoak, hondartza-inguruetan; eta kontinentalak, gehienetan basamortuetan. Ikus, gainera

Hondartza

Karga fisikoa

Wed, 01 Oct 2025 15:40:33 +0000

Karga fisikoa langile batek lanpostu jakin batean garatu behar dituen eskakizun eta ahalegin fisikoen multzoa da, langilearen osasunari eta ongizateari ekar diezaiokeen arriskuaren ikuspegitik.

Ekonomia artifiziala

Wed, 01 Oct 2025 15:31:11 +0000

Ekonomia artifiziala ekonomiaren funtzionamendua eredu formalen simulazio konputazionalen bidez aztertzen duen ekonomiaren adarra da.

Hizkuntza-kontzientzia

Tue, 30 Sep 2025 06:33:41 +0000

Hizkuntza-kontzientzia pertsona batek hizkuntzari buruz duen hautemate eta ezagutza da, hizkuntzaren analisia egin eta hizkuntza garatzen laguntzen duena. Norberaren lehen hizkuntzari edo bigarren hizkuntza bati buruzkoa izan daiteke; bigarren hizkuntzaren kasuan, esaterako, hizkuntza-kontzientzia funtsezkoa da hizkuntza ikasi eta bereganatzeko. Dimentsio kognitibo horretaz gainera, hizkuntza-kontzientziak dimentsio afektibo a (norberaren hizkuntzarekiko sentikortasuna) eta sozialak (norbera hiztunen komunitate baten kidea dela jakitea) ere biltzen ditu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, language awareness; gaztelaniaz, conciencia lingüística.

Kinesia

Tue, 30 Sep 2025 06:24:52 +0000

Kinesia edo kinesika (antzinako grezierako kinesis hitzetik, “mugimendua”) gorputzaren eta horien atalen mugimenduaren bitartez garatzen den komunikazioa da, gorputzaren jarrera, keinuak, eskuen mugimenduak, begiradak eta kidekoak biltzen dituena. Hitzik gabeko komunikazioaren aldaera bat da, parahizkuntza eta prosemikarekin batera.

2030 Agenda

Mon, 29 Sep 2025 11:26:51 +0000

Garapen Jasangarrirako 2030 Agenda Nazio Batuen Erakundeak ezarri eta sustazen duen ekintza-plana da, 2030 urterako munduko herrialde guztiekin elkarlanean Garapen Iraunkorrerako Helburuak direlakoak eta haiekin loturiko 169 azpihelburu betetzea xedea duena, planeta babestu, pobreziarekin bukatu eta berdintasun soziala lortze aldera. Nazio Batuen Batzar Orokorrak onartu zuen 2015eko irailaren 25ean, Garapen Jasangarrirako Goi Bileran zehar.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Agenda 20230 para el Desarrollo Sostenible.

erregeek nahi dutena, herritarrek ahal dutena

Sat, 27 Sep 2025 15:21:26 +0000

Erregeen boterea herritarren mendekotasunarekin kontrajartzen duen atsotitza.

Fernando VII.a Espainiakoa

Fri, 26 Sep 2025 14:21:56 +0000

Fernando VII.a Borboikoa Espainiako erregea izan zen 1808an, aste batzuetan zehar, bere aita Karlos IV.a Borboikoaren ondoren, eta 1813tik 1833 urtean hil zen arte, tronua Elisabet II.ari utziz. Bere erregealdia nahasia izan zen: bere aitaren aurka konspiratu zuen tronua iritsi aurretik, Espainia 1808tik 1814ra Napoleonen aurkako Independentzia Gerra batean murgilduta heldu zuen errege izatera; errege zelarik, Espainia Cádizko Gorteen liberalismotik berak egindako estatu-kolpe batez igaro zen absolutismora, Seiurteko Absolutistari (1814-1820) hasiera emanez, gero berriz ere liberalismora Hirurteko Liberalean (1820-1823) eta azkenik eta hil arte berriz ere absolutismora Zorigaiztoko Hamarkadan (1823-1833). Gainera, bere erregealdian zehar Espainiako kolonia gehienek independentzia aldarrikatu zuten. Bere azken borondateari jarraiki, hil eta gero hiru urte baino ez zituen Elisabet II.ak hartu zuen tronua, baina adin txikikoa zenez bere amak Maria Kristinak hartu zuen bere gain erregeordetza, Karlos Maria Isidro bere anaiarekin eta haren jarraitzaile absolutistekin Lehen Karlistaldia ekarriko zuen gatazka dinastikoa sorraraziz. Orokorrean, Fernando VII-ak errege berekoia izan zen, tronuari atxikitzea beste asmorik ez izan ez zuena. Gorabehera hauek Antzinako Erregimenaren krisialdiaren islada baino ez ziren, bera hil eta gero, eta beste gorabehera batzuen ondoren, estatu liberalaren finkatzearekin bukatuko zena.

Kirol-diziplina

Fri, 26 Sep 2025 06:26:02 +0000

Kirol-diziplina arau finkoen multzo bati jarraiki garatzen den ariketa fisikoa da, gaitasun fisiko jakin batzuk nahiz adimenaren kontrol zehatza garatzen dituena, aisialdirako edo lehiarako praktikatzen dena. Kirol-diziplina bakoitzak bere bereizgarriak ditu: trebetasun bereziak eskatzen ditu eta horretarako entrenamendu etengabea egin behar da, berezko gaitasun fisikoak izatearekin batera, kirol-diziplinan maila altua lortze aldera. Definizio horren arabera, kirol-diziplinak dira, esaterako, futbola, atletismoa, gimnastika, saskibaloia eta beste hainbat. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, disciplina deportiva.

Forma fisikoa

Fri, 26 Sep 2025 05:49:17 +0000

Forma fisikoa pertsona batek jarduera eta ariketa fisikoak egiteko duen kemena edo gaitasun fisiko eraginkorren multzoa da, bizimodu osasungarriaren eta eta entrenamenduaren bidez lantzen dena.

Soinketa

Thu, 25 Sep 2025 15:15:53 +0000

Soinketa, batzuetan gimnastika edo gimnasia ere deitua, forma fisikoa lantzeko egiten diren ariketa fisikoen multzoa da, haiek egiten dituen pertsonaren adinaren, generoaren edo gaitasun fisikoen araberako eredu jakin bati jarraiki, pertsonaren osasun fisikoa, mentala eta orokorrean ongizatea azken helburu dituena. Bereziki, indibidualki lantzen diren ariketak biltzen ditu, zeinetan giharren indarra eta malgutasuna, abiadura eta erresistentzia garatzen diren. Ikus, gainera

Kirola
Entrenamendua
pilates, Gizapediako hiztegian

Cahiers de doléances

Thu, 25 Sep 2025 06:47:24 +0000

Dans l’histoire de la France, les cahiers de doléances étaient des recueils de demandes, de propositions et de plaintes qui, sous l’Ancien Régime et jusqu’à la période révolutionnaire commencée en 1789, étaient portés aux États généraux par chaque assemblée locale et provinciale et par leurs représentants, en particulier ceux du tiers état. Ces doléances du tiers état étaient généralement recueillies parmi les habitants après la messe du dimanche. Les plus importantes et les plus intéressantes furent précisément celles rédigées au cours de la Révolution française.

Gorputz-hezkuntza (heziketa fisikoa)

Wed, 24 Sep 2025 15:12:31 +0000

Gorputz-hezkuntza edo heziketa fisikoa gorputzaren mugimenduarekin lotutako trebetasun psikomotorrak irakastera eta ikastera bideratutako jakintza eta jardueren multzoa da, gorputzarentzat eta adimenarentzat ariketa fisikoa osasungarria den aldetik. Ikuspegi horretatik eta mens sana in corpore sano leloari jarraiki, gorputz-hezkuntza diziplina integral moduan garatu behar da, gaitasun fisikoez gainera, talde-lana, pertseberantzia, autoestimua, errespetua eta elkartasuna sustatuz.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *educación física. *

Zenbaki dezimaldun baten periodoa

Wed, 24 Sep 2025 14:37:17 +0000

Zenbaki dezimaldun baten periodoa zati dezimalean, hau da, komaren ondoren, mugarik gabe errepikatzen den digituen sekuentzia da. Adibidez, 2.43363636…. zenbakiak 36 zifrak dituen periodo du.

Zenbaki dezimaldun periodikoak labur adieraz daiteke, zati osoa eta zati dezimal ez-periodikoa idatziz, eta, ondoren, bere periodoa, gainean arku edo lerro baten sinboloa duela. Adibidez, 16/99 = 0.161616… zenbaki dezimaldunaren periodoa honela idatz daiteke:

Elipsia (figura erretorikoa)

Wed, 24 Sep 2025 13:40:56 +0000

Elipsia esaldi bat osorik eta zehatz-mehatz ulertzeko berez beharrezkoak diren hitzen bat ezabatzea da, entzuleak edo irakurleak hitz horiek bere baitan osatu eta esaldia bere kabuz, azalpen gehiagorik gabe, ulertzeko gai denean. Elipsiaren helburua diskurtsoa edo testua laburtu eta arinago bihurtzea da. Adibideak

Atzo bi sagar jan nituen; gaur, bakar bat (sagar bakar bat jan dut ulertu behar da inplizituki)

Tundra

Wed, 24 Sep 2025 06:39:19 +0000

Tundra Artikotik gertu dauden eremu kontinentaletan garatzen den bioma da, udan izan ezik, 0 azpiko tenperatura atmosferikoak izaten dituena eta lurzorua izoztuta izaten duena (ikus, permafrost). Landaredia eskaseko bioma da, non bereziki likenak, goroldioak, landare txikiak eta zuhaixkak hazten diren. Intsektuak (eltxoak, inurriak, …) ugari dira. Tundran bizi diren ugatzun espezieak gutxi dira: elur-oreina, leming-ak, hartz zuria, azeri zuria eta idi musketaduna. Tundra zabaltzen den lurraldeak Kanadako iparraldean eta Siberian kokatzen dira bereziki.

ahuntzak beti larrera

Tue, 23 Sep 2025 11:26:06 +0000

Pertsona bakoitzak, ahuntzak bezalaxe, berezkoa duen modu horretan jokatzeko joera duela adierazteko.

Aldaerak

ahuntzak beti basora

Monarkia liberala

Tue, 23 Sep 2025 06:29:05 +0000

Monarkia liberalak XIX. eta XX. mendeetan Europan ohikoa zen erregimen politikoak izan ziren, non monarkaren boterea parlamentuan dituen ordezkarien bitartez adierazitako herriaren borondateak mugatzen duen. Terminoa XVIII. mendera arte nagusi ziren monarkia absolutisten aurkakoa da bereziki, eta monarkia parlamentarioaren aurrekotzat jo daiteke; erregimen horretan, monarkaren eskuduntzak oso mugatuak dira, eta subiranotasuna herritartasunari dagokio erabat. Espainian, monarkia liberala izan zen 1833tik, gutxi gorabehera, Primo de Riveraren diktadura arte indarrean zegoen erregimen politikoa. Ikus, gainera

lehortearen ondoren, ura pozgarri

Tue, 23 Sep 2025 06:23:54 +0000

Lehortea gauza txarra dela eta horrekin bukatzeko euria ongi etorria dela adierazteko.

Liberalak (Espainiako historia)

Tue, 23 Sep 2025 06:07:55 +0000

Espainiako historian, liberalak absolutisten aurkako fakzio politikoa izan ziren, subiranotasuna herriarengan jarri, konstituzioaren aldekoa eta herritarren askatasunaren eta eskubide zibilen aldekoa. Horien jatorria Europa osoan XVIII. mendearen bukaeran zabaldu zen Antzinako Errgimenaren aurkako mugimendua izan zen; mugimendu horren ondorioz 1789ko Frantziako Iraultza piztu zen, Antzinako Erregimena Frantzian deuseztatzearekin batera, ideia liberalak Europa osora zabaldu zituena. Liberalen eta absolutisten arteko gatazka oso nabarmena izan zen XIX. mendeko lehenengo lau hamarkadetan zehar, eta karlistaldiak gatazka horren ondorio izan ziren. Ikus, gainera

Osasun-gastua

Mon, 22 Sep 2025 14:12:46 +0000

Osasun-gastua osasun-arreta eta prebentziorako erabiltzen diren diru-baliabideen multzoa da, era pribatuan finantzatua nahiz zerbitzu publiko gisa eskaini eta garatzen dena, mediku-arreta, osasun-administrazioa, osasun publikoa, botikak, ospitaleratzea, proba diagnostikoak, tratamenduak, errehabilitazioa eta ekipamendua biltzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, gasto sanitario.

Forua (Bizkaia)

Mon, 22 Sep 2025 13:27:17 +0000

*Agian Euskal foruak bilatzen ari zinen. *

Forua Bizkaiko udalerria eta elizatea da, Busturialdea eskualdean. Oka ibaiaren mendebaldean dago, Gernikatik iparraldera. 2024 urtean 949 biztanle zituen, auzo batzuetan sakabanatuta. Herrigune nagusia Elexalde da, beste auzoak izanik Gaitoka, Baldatika, Landaberde, Armotxerri, Urberuaga eta Atxondo. Izena latinezko forum hitzetik datorkio, plaza adierazten duena: hain zuzen ere, Forua antzinako erromatar gune baten gainean dago, portu eta merkataritza-gune izan zena. Ondasun nabarmenak dira San Martin eliz eta Tenería Vascongada lantegia, garai batean larrua ekoizten zuena, historiaurreko eta erromatar garaiko aztarnak ditu. 1967-1988 bitartean Gernika udalerrian bildu zen.

Arbela (arroka)

Mon, 22 Sep 2025 06:35:16 +0000

Arbelezko xaflak. Kredituak: Vincent Anciaux.

Arbela lutitak edo oso ale txikiko arroka sedimentarioak prozesu metamorfiko arina jasatean, bereziki presio handia eta tenperatura ez oso altua, sortzen den arroka da. Bere ezaugarri nagusia foliazioa, hau da, arroka geruza homogenoetan banatzeko duen joera da. Foliazio-ezaugarri horri esker, arbela maiz erabiltzen da eraikuntzan, estalki moduan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pizarra.

Konglomeratuak (arroka)

Sun, 21 Sep 2025 14:26:44 +0000

Kredituak: James St. John

Konglomeratuak material detritiko edo klasto gisa legarra eta hartxintxarra dituen arroka sedimentarioa da, zementazio-prozesu baten ondorioz sortutakoa, bereziki material detritikoa osatzen duten klasto horiek biribilduak direnean. Zehazki, konglomeratuak dira 2mm-256mm bitarteko klasto borobilduek osaturiko arroka detritikoak dira, Neurri horietako klasto angelutsuek osaturiko arroka detritikoei, berriz, bretxa deitzen zaie.

Hareharria (arroka)

Sun, 21 Sep 2025 13:38:21 +0000

Hareharri solteak. Kredituak: Ester Inbar,

Hareharria harea- edo hondar-aleen konpaktazioz eta zementazioz sorturiko arroka sedimentario detritikoa da. Hareharriaren material detritikoa, hau da, hura osatzen duten ale, pikor edo arroka-zatiak, konglomeratuena baino txikiagoak dira, eta lutita izeneko arroketan (limotitak, arbelak) daudenak baino handiagoak, zehazki 2 eta 2-3=1/16 mm artekoak. Hareharrian hondar-aleen arteko zementua den matrizea bolumen osoaren %15 baino txikiagoa denean, arenita deitzen zaio; eta %15 baino handiagoa denean, graubaka.

Zein da mineralen eta arroken arteko desberdintasuna?

Sun, 21 Sep 2025 13:16:42 +0000

Mineralak solido naturalak dira, konposizio kimiko homogeneoa eta egitura kristalino jakina dituena. Arrokak, berriz, prozesu geologikoen bitartez mineral batzuez osaturiko agregatu edo masak dira.

Apalatxeak

Sun, 21 Sep 2025 05:49:18 +0000

Apalatxeak Ipar Ameriako ekialdean ipar ekialdetik, Terranovan, hego mendebalderantz, Estatu Batuetako Alabama estaturaino luzatzen den mendilerroa da, 3.300km luze eta 200-300km zabal dena. Duela 1.250 milioi urtetik duela 250 milioi urte ingurura garatu diren orogenia batzuen emaitza da. Mitchell mendia (2037m) da gailurrik altuena. Zeharkatzen dituen lurraldeak baso eremuak dira gehienbat eta inguruetan baino biztanleria txikiagorekin; Apalatxeetako eskualde askoren isolamendu geografikoak lagundutam identitate sendoko tokiko kultura berezi anitz sortu dira historian zehar.

Kuartzita

Sat, 20 Sep 2025 08:43:53 +0000

Kuartzita bere barnean kuartzozko pikorrak dituen arroka metamorfikoa da, hareharria jatorria duena. Hareharri kuartzotsu trinkotu oro izendatzeko ere erabiltzen da terminoa da, baita jatorri sedimentario hutsa duena ere. Bereizketa egiteko, metakuartzita izena prozesu metamorfikoa izan duten kuartzitak izendatzeko erabiltzen da, eta ortokuartzitak hareharri zementatua diren harrietarako erabiltzen da, jatorri sedimentario hutsa dutenean.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, cuarcita.

Pentsio kontributiboak

Thu, 18 Sep 2025 15:09:41 +0000

Pentsio kontributiboak, kontribuzio-pentsioak, kontribuzizoko pentsioak edo kotizaziopeko pentsioak hiritarrek Gizarte Segurantzatik aldiro, bizitza osorako eta kasu berezi batzuetan aldi baterako, jasotzen dituzten ordainsariak dira, erretiroa hartuta edo beste kontingentzia baten ondoren (lanerako ezintasun iraunkorragatik edo alarguna izateagatik), gutxieneko epe batean zehar Gizarte Segurantzari egindako kontribuzio, kotizazio edo ekarpenen trukean. Kopuruz eta zenbatekoz pentsio guztien zati nagusia dira, besteak izanik pentsio-ez kontributiboak.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, *pensiones contributivas. *

bustitzeko beldur denak, arrainik atzematen ez

Thu, 18 Sep 2025 08:25:16 +0000

Zerbait lortzeko, arriskuak hartu behar direla adierazteko.

martxo lehorra, maiatza bustia

Thu, 18 Sep 2025 08:18:17 +0000

Eguraldiari buruz euskaraz arruntak diren beste atsotitz bat: martxoan euri gutxi egiten duenean, maiatza euritsu izateko joera dagoela adierazten duena.

Ur-masak (ur-gorputzak)

Thu, 18 Sep 2025 07:59:17 +0000

Ur-masa edo ur-gorputza ezaugarri, propietate eta muga gutxi gorabehera jakinak eta zehatzak dituen ur-bolumena da, betiere ere kontsideratu eta ikertu ahal izateko bolumen nahikoa badu, hala nola itsasoak eta ozeanoak, ibaiak, aintzirak, glaziarrak eta lurrazpiko urak besteak beste. Ur-masak ekosistema urtarren biotopoak dira.

Megabyte (MB)

Thu, 18 Sep 2025 07:44:36 +0000

Informatika, megabyte-a (MB), batzuetan*megazortzikote ere deitua, informazio-unitate bat da, 1.000 Kb (kilobyte) edo 1.000.000 byte biltzen dituena. Karaktere bat byte baten bitartez kodifikatzen denez gehienetan, megabyte batean (1MB) gutxi gorabehera milioi bat karaktere sartzen direla esan daiteke.

Zergatik deitzen zaio "la Pepa" 1812ko Cadizko Konstituzioari?

Thu, 18 Sep 2025 07:34:54 +0000

“La Pepa” deitzen zaio Cadizko Konstituzioari 1812ko martxoaren 19an plazaratu zelako, San Jose egunean. Espainian, ohikoa da Jose izena dutenei Pepe deitzea, eta Pepa Josefa deitzen direnean. “La Constitución de 1812” izen femeninoa denez, Pepa izena eman zitzaion jendartean.

Zein da zortzigarren artea?

Thu, 18 Sep 2025 07:27:21 +0000

Eskuarki irizten da zortzigarren artea argazkilaritza dela, zazpigarren artea kontsideratzen den zinemaren ondoren. Bederatzigarren artea komikia da, eta hamargarren artea bideojokoak.

Poljeak (modelatze karstikoa)

Thu, 18 Sep 2025 06:50:31 +0000

Urbiako poljea. Kredituak: namiac-Commons.

Poljea eremu karstiko batean sortu den sakonune zabala da, maiz mendi eta malda malkartsuak mugatua eta batzuetan haran baten itxura hartzen duena. Ohikoa da poljeetan lurrazaleko urak ponor izeneko sarbegi edo hustubide batetik hustea. Euskal Herrina, poljeak dira Urbiako ingurunea, Aizkorriko mendikatean, eta Olatzeko poljea, Mutrikun.

Ikus, gainera

Forma exokarstikoak

Zeintzuk dira langile autonomoa izatearen abantailak?

Thu, 18 Sep 2025 06:35:55 +0000

Langile autonomoek bere buruaren nagusi dira, bere besteren konturako langileek baino independentzia handiagoa dute, egingo ditizten lanak aukeratzen dituzte eta lan egunak eta ordutegiak nahi duten eran antolatzen dituzte. Hazkunde profesionalerako aukerak handiagoak dira, eta pertsonalki lana gogobetegarriagoa da.

Zergatik esaten da zinema zazpigarren artea dela?

Wed, 17 Sep 2025 15:11:24 +0000

Zinema zazpigarren artea dela esaten da historian garatu den arte modernoena delako, aurreko sei arteen, hots, arkitekturaren, eskulturaren, pinturaren, msukaren, dantzaren eta poesiaren, elementuak bateratuz, espazioa, irudia, mugimendua eta hitza hain zuzen. Ricciotto Canudok italiar intelektualak eman zion izen hori zinemari 1911an.

Valentziako Dekretua

Wed, 17 Sep 2025 14:03:34 +0000

Valentziako Dekretua, Fernando VII.ak, Frantziako erbestetik itzuli eta Valençay-ko Ituna sinatu ondoren, 1814ko maiatzaren 4an, sinaturiko dekretua izan zen. Horren arabera, Cadizko Gorteetatik ateratako 1812ko Konstituzioa eta lege guztiak bertan behera utzi eta monarkia absolutua berrezarri zuen. Dekretuan Fernando VII.ak Baionako abdikazioetan espainiarrak babestu nahi izan zituela baieztatu eta Napoleonen aurka jo zuen; Cadizko Gorteen eta liberalen aurka ere jotzen zuen tronurako eskubideak bortxatzeagatik, eta absolutistak benetako espainiarrak zirela adierazi. Azkenik, justifikazio gisa, absolutisten aldetik heldutako eskaerak, hain zuzen ere Persiarren manifestuaren bitartez, aipatzen ditu dekretuan. Horrela, Valentziako Dekretuak Seiurteko Absolutistaren hasiera ekarri zuen, 1820 arte luzatuko zena.

Granitoa (arroka)

Tue, 16 Sep 2025 06:30:00 +0000

Granitozko harria. Nabarmena da bere itxura pikortsua da. Kredituak: Rojinegor81-Commons.

Granitoa arroka plutonikoa da, kuartzoz, feldespatoz, plagioklasaz eta mikaz osatua, ehundura pikortsuarekin, magma astiro solidotzean sortzen dena. Lurrazal kontinentalean nagusitzen den arroketako bat da, maiz erabilia eraikuntzan. Ikus, gainera

Gneis (arroka)

Gneis (arroka, harria)

Tue, 16 Sep 2025 06:20:44 +0000

Gneiss arroka batean nabarmena da geruza argiak eta ilunak nola tartekatzen diren,. Kredituak: Huhulenik- Commons.

Gneis edo gneiss kuartzo, feldespato eta mikaz osaturiko arroka metamorfikoa da, mineral horiek geruza finetan erakusten dituena, nagusi diren mineralen geruza argiak (kuartzoa eta fesldespatoa) eta ilunak (mika) txandakatuz. Arroka magmatikoen, maiz granitoa, eta sedimentarioen konpresioz, tenperatura altuetan, sortzen dira. Bereziki eraikuntzan erabiltzen den materiala, bereziki gogorra eta iraunkorra delako, hormarri nahiz harlauza gisa; legar eta hartxintxarretarako ere erabiltzen da. Ikus, gainera

urrutiko sagarrak beti gozo

Tue, 16 Sep 2025 05:53:09 +0000

Eskuragarri ez duguna desiragarria izaten dela adierazteko.

Zergatik baieztatzen da ingurumena multidimentsionala dela?

Mon, 15 Sep 2025 06:16:46 +0000

Ingurumena multidimentsional edo dimentsio anitzekoa da, hainbat dimentsio edo alderditatik azter daitekeelako. Zehazkiago, ingurumena biologiatik eta lurraren zientzietatik azter daiteke, errealitate fisiko eta biologiko gisa, baina baita ikuspegi sozial eta antropologikotik ere, gizarteak garatzen diren espazio gisa. Dimentsio ekonomikoa ere badu, materialak eta ondasunak ekoizteko ateratzen diren baliabideen iturri gisa.

Zein da anarkiaren eta anarkismoaren arteko ezberdintasuna?

Mon, 15 Sep 2025 06:06:10 +0000

Anarkia aginterik ez dagoen egoera da, non norberak bere asmo edo gogoen arabera jokatzen duen, erabateko askatasunez, jarraitu beharreko araurik gabe; batzuetan kaos edo nahasmendu sozialarekin lotzen da. Anarkismoa, berriz, estatuaren deuseztapena sustazen duen mugimendu politikoa da, elkartasunean eta erabateko askatasunean oinarritutako gizarte bat eratzeko.

Meteorizazio kimikoa

Wed, 10 Sep 2025 15:23:15 +0000

Meteorizazio kimikoa arrokak erreakzio kimikoen bitartez desegiteko prozesua da, haren oinarrizko mineralak egonkorragoak diren mineralekin ordeztuz. Meteorizazio kimikoa bereziki hezetasun eta tenperatura altuko eremuetan gertatzen da, eta maiz meteorizazio fisikoarekin batera gertatzen da; izan ere, arrokaren zatitzeak meteorizazio kimikoa errazten du, txikiagoak diren arroka zatiek atmosferarekin eta urarekin kontaktu handiagoa baitute. Meteorizazio kimikoaren prozesu ohikoenak hauek dira: hidrolisia, disoluzioa,. erredox erreakzioa, karbonatazioa, hidratazioa eta ordezte ionikoa. Ikus, gainera

-Meteorizazioa

Francisco Franco Espainiako diktadorea errege izan al zen?

Wed, 10 Sep 2025 13:22:31 +0000

Francisco Franco Espainiako estatuburua izan zen 1939-1975 bitartean, baina ez zen errege izan. Franco jenerala zen eta estatu-kolpe baten eta ondorengo gerra zibilaren ondoren, boterea eskuratu zuen, diktadura bat ezarriz. Frankismoan zehar, ordea, Franco agintari gorena izan zen, caudillo izenekoa. Hala ere, Francok berak erabaki zuen bera hil ondoren, monarkia berrezarriko zela Espainian, eta egun ere hala da.

Mapetan, zergatik irudikatzen da iparra goi aldean?

Wed, 10 Sep 2025 13:07:33 +0000

Mapetan iparra goi aldean jartzearen abiapuntua XIII-XIV mendeetan dago, iparrorratza Europan erabiltzen hasi zenean, Txinatik ekarria, eta, jakina denez iparrorratza iparra seinaletzen duen orratz magnetikoa da. Hori baino lehenago, Europan egindako mapetan goialdea ekialdera zabaltzen zen, arrazoi erlijiosengatik, Jerusalen ekialdean zegoelako. Erdi Aroko kartografia islamikoan, berriz, mapetako goi aldean hegoa jartzen zen.

EHU edo Euskal Herriko Unibertsitatea benetan al da Euskal Herriko unibertsitatea?

Wed, 10 Sep 2025 12:58:24 +0000

Euskaraz esan ohi da izena duen guztia omen dela. Baina egia da izenak ez duela izana egiten. Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) Euskal Herrian dago kokatuta, Euskal Herrian dago; beraz, alde horretatik Euskal Herriko unibertsitatea da.

Baina bertako ikasketak euskaraz gain beste hizkuntza batzuetan ere eskaintzen dira, bereziki gaztelaniaz. Beraz, EHU ez da soilik euskaldunen unibertsitatea, eta Euskal Herria euskaldunon herria dela kontsideratzen badugu, EHU ez da Euskal Herriko unibersitatea. Gainera Euskal Herriko Unibertsitateak ez du Euskal Herria osoa hartzen, bere knapusak Euskal Autonomia Erkidegoko hiru probintzietan soilik daude, eta beraz ezin da esan Euskal Herriko osoko unibersitatea denik. Beste alde batetik, Euskal Herrian badira beste unibersitate batzuk, horietako batzuk euskaraz, nahiz eta euskaraz soilik ez, jarduten dutenak: Universidad de Navarra, Deustuko Unibersitatea, Mondragon Unibertsitatea, EUNEIZ eta Université de Pau et des Pays de l’Adour (UPPA), azken hau Ipar Euskal Herrian.

Foru-auziak

Wed, 10 Sep 2025 07:22:21 +0000

Espainian, foru-auziak foru-lurraldeek garatu behar dituzten eskumenei buruzko auziak dira, foru-lurraldeen eta Estatuko beste erakundeen artean sortzen direnak. Auzi horiek foru-lurraldeetako Foru-Diputazioek nahiz Batzar Nagusiek aurkeztu ditzakete eta Espainiako Auzitegi Konstituzionalak ebazten ditu. Beste hizkintzetan: gaztelaniaz, *conflicto foral, litigio foral. *

Zuzeneko demokrazia (demokrazia zuzena)

Tue, 09 Sep 2025 05:42:43 +0000

Zuzeneko demokrazia edo demokrazia zuzena herritarrek edo erakunde bateko kideek erabakiak demokratikoki, bozketa bidez, eta zuzenean, ordezkari edo bitartekaririk gabe, hartzen dituzten demokrazia-sistema da. Demokraziaren ideala da, baina praktikan dituen oztopoengatik, bereziki edozein erabaki hartzeko etengabe bozketak egin behar izatea, demokrazia ordezkatzailea da gehien ezartzen den sistema. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, democracia directa.

Erregimen Berria

Mon, 08 Sep 2025 11:27:55 +0000

Erregimen Berria XIX. eta XX. mendeetan zehar Europan nagusiki zabaldu zen ordena politikoa izan zen, Antzinako Erregimena ordeztu zuena. Erregimen Berrian, herritarrek, maiz prozesu iraultzaileen bitartez, Antzinako Erregimeneko monarkia absolutistak ezabatu eta demokrazia liberalak ezarri zituen, kasu askotan egun ere indarrean jarraitzen dutenak.

Maketo

Sun, 07 Sep 2025 15:25:02 +0000

Maketo, mespretxuzko terminoa izan zen XIX. mendearen amaieratik aurrera Euskal Herriko bertako biztanleen artean, Espainiako beste leku batzuetatik bete-betean zegoen Industria Iraultzaren ondorioz sortu zen eskulanaren beharrak bultzatuta bereziki meatzaritza eta siderurgia sektoreetan lan egitera etorritako immigranteak izendatzeko, bereziki Bilbon eta inguruetan. Hedaduraz, izena Espainiako herritar guztiengana zabaldu zen, etorkina izan ala ez. Etimologikoki, hitza agian *meteko *hitzetik dator, Antzinako Grezian greziar hirietan hiritar izan gabe bizi ziren atzerritarrak izendatzen zituena. Beste hipotesi baten arabera, hitzak makutu du jatorri, meategietan lan egiten zuten etorkinek bizkarrean zeramaten makuto edo bizkarzorroari erreferentzia egiten diona.

Tiers état

Sun, 07 Sep 2025 12:47:59 +0000

En France, sous l’Ancien Régime, le tiers état était la classe sociale qui comprenait la population n’appartenant ni à la noblesse ni au clergé, et qui, de ce fait, ne bénéficiait d’aucun privilège particulier malgré sa grande majorité. Il était composé de paysans, d’ouvriers, d’artisans et de bourgeois, vivant dans des conditions très précaires et supportant seuls le poids des impôts. Aux états généraux et aux assemblées provinciales, ils étaient représentés par des députés nommés par les villes.

Urumea ibaia

Sat, 06 Sep 2025 06:58:20 +0000

Urumea ibaiaren antzinako ikuspegia, Donostian, ibaia bideratu aurretik.

Urumea Nafarroa Garaiko eta Gipuzkoako ibaia da, 53 km luze eta 299 km karratuko arroa duena. Goizuetako udalerrian jaiotzen da, Mandoegi eta irakurri mendietako urak jasoz. Ibar estu batean zehar, Goizueta eta Arano, udalerriak zeharkatzen ditu, erreka ugariren urak bilduz, horien artean Elama eta Añarbe erreketakoak. Ondoren, Gipuzkoara sartzen da, Pagoaga, Ereñozu, Hernani, Astigarraga, Martutene, Loiola eta Donostiatik igaroz.Donostian itsasoratzen da, garai batean padura eratuz baina XX. mendean zehar egindako urbanizazioaren ondoren bokale gisa bideraturik, Mundaizko meandro estua zeharkatu ondoren. Nafarroa Garaiko bilbidean zehar bere urak oso garbiak dira, arrantzarako eta bainurako aproposak, baina Gipuzkoan sartzen denean, nabarmena da urbanizazioak eta erriberetan kokaturiko lantegi industrialek sorrarazitako inpaktua.

Tropikoak

Sat, 06 Sep 2025 05:28:01 +0000

Tropikoak Lurraren ekuadorreko alde banatara dauden paralelo jakinak dira, Kantzer tropikoa (23° 26′ 14″ N) eta Kaprikornio tropikoa (23° 26′ 14″ S) izeneko paraleloak hain zuzen, zeinen artean Eguzkia zenit edo gorenean dagoen gutxienez egun bat urtean zehar. Haien arteko eremuari tropiko arteko zona deitzen zaio eta klima berezia izaten du, klima tropikala alegia, urte osoan zehar bero eta hezetasun handiekin.

Hitz iragarleak

Thu, 04 Sep 2025 15:21:38 +0000

Euskaran, hitz iragarleak perpaus baten esanahia iragarri edo aurreratu egiten duten hitzak dira, perpausaren hasieran jartzen direnak, amaierara arte itxaron beharrik gabe, euskaraz maiz gertatu ohi den bezala. Adibideak

Karrera utzi egingo du, irakasgai hori gainditzen ez badu —> Karrera utzi egingo du, baldin eta irakasgai hori gainditzen ez badu.

Korrika egitera aterako naiz, euria egin arren —> Korrika egitera aterako naiz, nahiz eta euria egiten duen

Hizkuntza-hautapena (hizkuntza-hautaketa)

Thu, 04 Sep 2025 08:25:43 +0000

Hizkuntza-hautapena edo hizkuntza-hautapena testuinguru zenbaitetan pertsona, familia, talde edo erakunde batek jardun edo garatu nahi duen hizkuntzari buruzko erabaki eta hautua da, hala nola web-orrialde bat zein hizkuntzatan bistaratu nahi duen; ikastaro bat zien hizkuntzatan nahi duen egin; seme-alaben hezkuntza zein hizkuntzatan edo hizkuntza-eredutan izatea nahi duen edota arreta publikoa zein hizkuntzatan nahi duen garatu. Hizkuntza-hautapena ez da askea izaten eta bereziki diglosia-egoerak eragiten du, hizkuntza maioritario edo. nagusiaren alde egiten; horregati, hizkuntza gutxituen kasuna, funtsezkoa da administrazio publikoetatik hizkuntza gutxitua sustatu eta horren aldeko hautapen garbia eta irmoa egitea da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, elección de lengua, elección de idioma.

Hezkuntza emozionala (emozio-hezkuntza)

Thu, 04 Sep 2025 07:24:59 +0000

Hezkuntza emozionala edo emozio-hezkuntza emozioen bidez modu egokian erantzuteko ezagutzak, trebetasunak eta gaitasunak transmititzeko eta ikasteko prozesua da, pertsonak bizitzarako prestatu eta haien ongizate pertsonala bermatze aldera. Irakasgai guztietan era transdiziplinarrean garatzen da, zeinak eskatzen baitu irakasle guztien prestakuntza espezifikoa emozioen arloan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, educación emocional.

Zein da plater prestatuaren eta plater kozinatuaren arteko ezberdintasuna?

Wed, 03 Sep 2025 12:47:06 +0000

Biak ala biak erosi onsoren jateko prest dauden platerak dira, batzuetan berotu behar badira ere, baina plater prestatuak ez dira ezinbestean aurretik egosi, plater kozinatuak ordea bai. Plater kozinatu guztiak dira prestatuak, kozinatuz prestatu egin direlako, adibidez, lasagna bat; baina plater prestatu guztiak ez dira kozinatu, adibidez, entsalada bat.

Familia lexikoa

Wed, 03 Sep 2025 05:58:09 +0000

Familia lexikoa bat lexema edo erro komun bat duen hitz-multzo bat da, gehitutako morfemengatik soilik bereizten dira; horren ondorioz, gainera, adiera erlazionatua izaten dute. Adibidez, lagun, lagundu, laguntzam laguntzaile, …

Ikus, gainera

Eremu semantikoa

Oiartzun (ibaia)

Tue, 02 Sep 2025 07:26:09 +0000

Oiartzun ibaia, Errenterian. Kredituak:lkontratua90

Oiartzun ibaia Gipuzkoako ekialdean dagoen ibaia da. Aiako Harriko mendietan du sorburua, Erlaitz inguruan, Oiartzun udalerriko lurretan. Handik jaisten da lehenik Oiartzun udalerria zeharkatuz, eta ondoren Pasaia aldera jotzen du. Ibaia Ugalde izenez ezagutzen da goi-ibilguan, eta herrigunetik igaro ondoren Oiartzun izena hartzen du. Oiartzun igarota, Errenteriako herrigunea zeharkatzen du. Azken zatian, Pasaiako badiara isurtzen ditu bere urak, itsasoratzeko.

15 kilometro inguruko luzera du eta bere arro hidrografikoak 80 kilometro karratu inguru hartzen ditu. Izenak lotura du antzinako Oiasso erromatar hiriarekin, gaur egungo Irun eta Oiartzun inguruan kokatu izan denarekin. Historian zehar, ibaia baliatu izan da errota eta burdinolen energia-iturri gisa.

Web helbidea (URL helbidea, Uniform Resource Locator, Baliabideen Kokatzaile Uniformea)

Tue, 02 Sep 2025 07:21:18 +0000

Web helbidea, teknikoki** URL helbidea **(ingelesez Uniform Resource Locator, euskaraz Baliabideen Kokatzaile Uniformea), World Wide Web edo Mundu Zabaleko Amarauneko webguneak eta haietako web-orriak identifikatzeko helbide edo karaktere-multzoa da, haietara heltzeko web nabigatzaileetan txertatu behar dena. URL helbideak eskema delako atalarekin hasten dira, esekma izenekoarekin, erabili behareko sare-protokoloa adierazten duena; egun, web osoko webgune gehienek “http” edo “https” protokoloa baliatzen dute, baina “ftp”, “ldap” eta “news” protokoloak ere badaude, besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dirección web, localizador de recursos uniforme.

Web-orriak (web-orrialdeak)

Tue, 02 Sep 2025 07:02:23 +0000

Web-orriak edo web-orrialdeak Worl Wide Web izenekoan url edo helbide bakarra duen dokumentu digitala da, testua, ikusentzunezko edukia eta erabiltzaileari interakziorako aukerak ematen dizkion dokumentu digitalak dira, orokorrean beste web-orri batzuekin batera domeinu bati loturik dagoen webgune bat osatzen duena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, web page; gaztelaniaz, página web.

Juglar zikloak

Sun, 31 Aug 2025 13:28:09 +0000

Juglar zikloak, XIX. mendean haiek ikasi zituen Clément Juglar ekonomialari frantziarraren omenez, 5-11 urte bitarteko ziklo ekonomikoak dira, jarduera ekonomikoaren hedapen eta uzkurtzea azaltzen dutenak, enpresen inbertsio-aldaketekin loturik. Batez ere XIX. mendean behatu ziren, eta, beraz, badaezpadakoa da denbora-eremu horretatik kanpo horiek aplikatzea. Ikus, gainera

Kondratieff zikloak

Characteristic

Sun, 31 Aug 2025 13:08:36 +0000

A characteristic is a peculiary or notable feature of an entity, person or thing that distinguishes or differentiates it from other entities, persons and things.

Bidasoa ibaia

Sat, 30 Aug 2025 06:38:49 +0000

Bidasoa ibaia, Behobian, Kredituak:McBodes.

Bidasoa ibaia Nafarroa, Lapurdi eta Gipuzkoa zeharkatzen dituen ibai bat da. Baztanen du sorburua, Erratzun, Auza mendiaren magalean. Sorburutik gertu, bere urak Bidasoara isurtzen dituen Xorroxin ur-jauzia dago. Baztan zeharkatu ondoren, Baztan ibaia izenarekin, Bertizarana eta Bortziriak zeharkatu eta Gipuzkoan sartzen da, Endarlatsatik. Puntu horretatik aurrera, ibaiak Lapurdi eta Gipuzkoaren arteko muga naturala da. Irun zeharkatu ondoren, Txingudiko badiara isurtzen ditu urak, azkenean bokale estu batetik itsasoratzeko. 69 kilometro luze da eta bere arro hidrografikoak 710 kilometro karratu ditu. Etimologikoki, badirudi bere izena bide eta Oiasso hitzetatik datorrela, **Oiasso **izanik egungo Irunen zegoen erromatar hiria. Historian zehar, Bidasoa nabigagarria izan da gutxienez Beraraino. Espainia eta Frantziaren arteko muga naturala izanik, bi lurraldeen arteko kontrabando gune izan da XX. mende amaierara arte. Izokina, amuarraina eta bestelako arrain-espezieak bizi dira bere uretan, arrantzatu egiten direnak.

Political subject

Fri, 29 Aug 2025 05:35:56 +0000

A political subject refers to a group, collective, or community, sometimes also to an individual, with common interests which are reflected in a autonomous will to decide and act in the public and political sphere, for the defense and promotion of those interests, through mechanisms of power and influence, generally in an institutionalized form and using arguments of legitimacy. If we turn to Lacan, we obtain a much simpler definition: a political subject is any “we”. In one form or another, political subjects include sovereign political communities, as supreme political subjects, political parties, associations with public influence, lobbies and think tanks, as well as media outlets, companies, and their groups or individual leaders.

Irakaskuntza

Thu, 28 Aug 2025 14:13:08 +0000

Irakaskuntza irakasle indibidual, irakasle-talde edo hezkuntza-erakunde batek ikasleei ezagutzak transmititu eta ikaskuntza-prozesua garatzen laguntzea helburu duen jarduera arrazional eta antolatua da. Irakasleen eta ikasleen arteko prozesu partekatu eta kooperatiboa da, bi aldeen arteko lankidetza eta konpromisoa behar dituena ezarritako ikaskuntza-helburuak lortzeko.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, teaching; gaztelaniaz, enseñanza.

Sekzioa (ebakidura)

Wed, 27 Aug 2025 16:13:23 +0000

Agian ebakidura probabilitatean bilatzen ari zinen.

Marrazketa teknikoan, sekzioa edo ebakidura gorputz geometriko batek irudizko plano edo plano imajinario batekin ebakitzen denean sortzen den gorputzaren bistaren irudikapen grafikoa da. Irudikapen hori ebaketa-planoaren ikuspegi ortogonal edo perpendikularretik egiten da, ebaketa-planoaren atzekoa erakutsiz soilik. Ebaketa-planoak ebakitako gorputzaren atalak marratuta irudikatzen dira. Sekzio-planoak gorputzarekin duen kokapenaren arabera, sekzioa horizontala, bertikala edo zeiharra izan daiteke.

Altxaera (aurretiko bista)

Wed, 27 Aug 2025 15:54:47 +0000

Zilindro eliptiko baten altxaera, gorriz.

Altxaera edo aurretiko bista sistema diedrikoan objektu batek plano bertikal batean sortzen duen proiekzio ortogonala da, objektua guztiz aurretik begiratuko balitz bezala azalduko litzatekeen bezala.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, alzado, vista frontal.

Mass communication

Wed, 27 Aug 2025 07:07:31 +0000

Mass communication is the communication of information to a large part of the population through a single or a few media. It is a fundamental characteristic of the information society and is developed through the mass media.

Masa-komunikazioa

Wed, 27 Aug 2025 07:01:07 +0000

Masa-komunikazioa edo masazko komunikazioa hedabide bakar edo bakan batzuen bitartez (ikus,masa-hedabideak) informazioa populazioaren zati handi bati zuzentzen zaion komunikazioa da. Informazio-gizartearen funtsezko ezaugarria da eta masa-hedabideen bitartez garatzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, mass communication; gaztelaniaz, comunicación de masas.

Finantza-plana

Fri, 22 Aug 2025 08:28:39 +0000

Finantza-plana, enpresa baten diru-sarrera eta gastuak maila globalean edo proiektu jakin bati dagokionez dokumentu batean zehazten dituen tresna bat da, horrekin batera finantzaketa-beharrak eta horiek barneko edo kanpoko finantzaketa-iturrien bidez estaltzeko modua aurreratzen dituena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, financial plan; gaztelaniaz, plan financiero.

Hizkuntzalaritza (definizioa eta kontzeptua)

Fri, 22 Aug 2025 07:48:46 +0000

Hizkuntzalaritza,hizkuntza orokorrean eta hizkuntza zehatzak aztertzen dituen jakintza-arloa da, bereziki bere egitura, funtzionamendua eta erabilera, bere jatorria eta denboran zehar duen bilakaera. Hizkuntza ezagutzaren, kulturaren eta gizartearen oinarrian dagoen giza fenomeno unibertsala izanik, beste diziplina zientifiko askorekin ere du lotura, hala nola soziologiarekin, soziolinguistikaren bitartez; filosofiarekin, hizkuntzaren filosofiaren bitartez eta hezkuntzarekin, glotodidaktikaren bitartez.

Hain arlo zabala izanik, bere barnean hainbat adar biltzen ditu, hala nola:

fonetika, hizketa-soinuen ekoizpena eta horien emaitza;
fonologia, hizkuntza jakin bateko soinuen esanahia eta horien ekoizpen indibiduala;

Financial plan

Fri, 22 Aug 2025 06:48:42 +0000

A financial plan is a document that details a company’s income and expenses, either globally or in relation to a specific project. It thus anticipates both its financing needs and how these will be met with internal or external sources of financing.

Balkan mendiak (Balkanetako mendikatea)

Thu, 21 Aug 2025 14:16:12 +0000

Ez nahastu Balkanak edo Balkanetako penintsularekin. Balkanetako mendikatea edo Balkan mendiak Europako hego-ekialdean, hain zuzen Balkanetako penintsulan, kokatzen den mendikatea da, Serbiaren eta Bulgariaren arteko mugaren inguruetatik Itsaso Beltzeraino luzatzen dena, Bulgaria zatituz. 550km-tan zehar luzatzen da mendebalde-ekialde norabidean. Gailur handienak 2.000 metrotik gorakoak dira.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, Balkan mountains; gaztelaniaz, Montes Balcanes

Normality hypothesis

Thu, 21 Aug 2025 07:09:05 +0000

The normality hypothesis is the statistical hypothesis that establishes that a statistical variable is distributed according to a normal distribution. Normality is generally considered a prerequisite for developing a statistical technique, which must be validated at the end of the study.

Hypothèse de normalité

Thu, 21 Aug 2025 07:08:00 +0000

L’hypothèse de normalité est l’hypothèse statistique qui établit qu’une variable statistique est distribuée selon une loi normale. La normalité est généralement considérée comme un prérequis au développement d’une technique statistique, qui doit être validée à la fin de l’étude.

Variance asymptotique

Thu, 21 Aug 2025 07:06:28 +0000

La variance asymptotique désigne la variance d’un estimateur à mesure que la taille de l’échantillon augmente. En général, la variance asymptotique tend à diminuer par rapport à la variance des échantillons plus petits.

Asymptotic variance

Thu, 21 Aug 2025 07:05:41 +0000

Asymptotic variance refers to the variance of an estimator as the sample size increases. Generally, the asymptotic variance tends to decrease relative to the variance for smaller samples.

Normalité asymptotique

Thu, 21 Aug 2025 07:02:03 +0000

La normalité asymptotique est la propriété des estimateurs dont la distribution se rapproche de la distribution normale à mesure que la taille de l’échantillon augmente.

Asymptotic normality

Thu, 21 Aug 2025 07:01:11 +0000

Asymptotic normality is the property of estimators whose distribution approaches the normal distribution as the sample size increases.

Integrismoa

Wed, 20 Aug 2025 06:49:59 +0000

Integrismoa doktrina bat, gehienetan erlijiosoa, erregimen politiko totalitario bat ezartzeko oinarri* integral* edo esklusibo gisa hartzen duen ideologia eta antolakuntza politikoa da, doktrina hori estatuaren autoritate absolutu eta legeen iturri nagusitzat hartuz.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, integrism; gaztelaniaz, integrismo.

Ikus, gainera

Fundamentalismoa

Idatzizko hizkuntza (hizkuntza idatzia)

Tue, 19 Aug 2025 08:37:37 +0000

Idatzizko hizkuntza edo hizkuntza idatzia karaktere grafiko jakinen bitartez, hala nola letrak edo ideogramak baliatuz, egiten den hizkuntzaren adierazpena da, hizkuntzaren arau orokorrak nahiz karaktere-serie horiek idazteko arau formal espezifikoak erabiliz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *lengua escrita. *

Ahozko hizkuntza

Tue, 19 Aug 2025 08:23:19 +0000

Ahozko hizkuntza, hizkuntza idatzia eta beste hizkuntza modalitate batzuen aldean, hitz eginez, hau da, ahotik soinu artikulatuak igorriz, agertzen den hizkuntza da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua oral.

Megahiriak

Tue, 19 Aug 2025 06:32:39 +0000

Megahiriak biztanle kopuru oso handia duten hiriak dira. Orokorrean, Nazio Batuek eta iturri akademiko batzuen arabera, hiri bat megahiria dela esaten da, biztanle kopurua 10 milioitik gorakoa denean. Hiri batzuk elkartuz sortzen diren megalopoliak ez bezala, megahiriak hiri bakar baten inguruan eratzen dira. Beste hizkuntzetan: ingelesez, megacities; gaztelaniaz, megaciudades.

Berdabioko semea (Trabukoren semea)

Mon, 18 Aug 2025 08:43:09 +0000

Berdabioko semea, Trabukoren kanta izenez ere ezaguna, Goizuetan XVIII. mendean izandako gertakariei buruzko bertso sorta eta abestia da, egile ezezaguna duena baina herri horretan eta inguruetan antzinako herri tradizioan sustraitua. Abestiak gertakariak eguztiz argitzen ez dituen arren, istorioaren hari nagusia ezaguna da. Agidanez, Berdabio etxean bizi zen gizon batek txanpon faltsuak egiten zituen; Trabuko izeneko beste gizon batek, hark ere delitu larrien egileak, horren berri izan eta Berdabioko gizona salatu zuen; Berdabioko gizonak kartzelan bukatu zuen. Bertsoko hitzak Berdabioko gizonaren ahotik daude idatzirik, eta haietan Berdabioko gizonak gogor gaitzesten du Trabuko egindako salaketa eta bere zoritxarraz kexatzen da. Egun, bertsoak oso ezaguna kdira Euskal Herri osoan, bereziki Mikel Laboa abeslariak kantatu zuen bertsioan. Abestiaren hitzak (letra)

Ipar Mazedoniako Errepublika

Sat, 16 Aug 2025 07:50:10 +0000

Kredituak: David Liuzzo

Ipar Mazedoniako Errepublika, labur Ipar Mazedonia, Hego-ekialdeko Europako eta Balkanetako penintsulako estatua da, 1991 urtean sortua, hiriburua Skopje duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga egiten du iparraldean Serbiarekin eta Kosovorekin, ekialdean Bulgariarekin, hegoaldean Greziarekin, eta mendebaldean Albaniarekin. Herrialdearen paisaia nagusiak mendilerroak eta haranak dira, eta Ohrid eta Prespa aintzirak nabarmentzen dira. 2025ean, 2.080.000 biztanle zituen 25.713 km karratuko azalera batean.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, North Macedonia; gaztelaniaz, Macedonia del Norte.

Serbia (Serbiako Errepublika)

Sat, 16 Aug 2025 07:22:07 +0000

Serbia, izen ofizialez Serbiako Errepublika, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Belgrad duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga egiten du iparraldean Hungariarekin, ekialdean Errumaniarekin eta Bulgariarekin, hegoaldean Ipar Mazedoniarekin eta Kosovorekin, eta mendebaldean Kroaziarekin, Bosnia-Herzegovina eta Montenegrorekin. Herrialdearen erdigunean Danubio ibaia igarotzen da, eta Vojvodina eskualdea iparraldean dago. 77.474 km karratuko azalera du eta 2025ean, 6.700.000 biztanle zituen.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, Serbia; gaztelaniaz, Serbia.

Kroazia (Kroaziako Errepublika)

Sat, 16 Aug 2025 07:07:59 +0000

Kredituak: David Liuzzo

Kroazia, izen ofizialez Kroaziako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Zagreb duena. Itsasertza luzea du Adriatiko Itsasoan, eta muga egiten du iparraldean Esloveniarrekin eta Hungariarrekin, ekialdean Serbiarekin, hego-ekialdean Bosniako Herzegovinarekin, eta mendebaldean Montenegrorekin. Herrialdeak barne hartzen ditu uharte ugari Adriatikoan, nabarmentzekoak izanik Krk, Hvar eta Brač. 56.594 km karratuko azalera du eta 2025ean 3.800.000 biztanle zituen.** Beste hizkuntzetan: ingelesez, Croatia; gaztelaniaz, Croacia.

Errumania

Sat, 16 Aug 2025 07:02:48 +0000

Kredituak: David Liuzzo

Errumania, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Bukarest duena. Muga egiten du ipar-mendebaldean Hungariarekin, iparraldean Ukrainan, ekialdean Moldaviarekin eta Itsaso Beltzarekin, hegoaldean Bulgariarekin eta mendebaldean Serbiarekin. Herrialdearen lurraldean zehar ibai handiak igarotzen dira, bereziki Danubio, zeinak hegoaldeko muga zati handi bat osatzen duen, eta baita Karpatak ere, zeinek erdigunea zeharkatzen duten. 238.397 km karratuko azalera du eta 2025ean 18.700.000 biztanle zituen Beste hizkuntzetan: ingelesez, Romania; gaztelaniaz, Rumanía.

Hungaria

Sat, 16 Aug 2025 06:55:12 +0000

Hungaria, izen ofizialez Hungariako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Budapest duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga egiten du ipar-mendebaldean Eslovakiarekin, ipar-ekialdean Ukrainan, ekialdean Errumaniarekin, hegoaldean Serbiarekin eta Kroaziarekin, mendebaldean Esloveniarekin eta ipar-mendebaldean Austriarrekin. Herrialdearen erdigunean Danubio ibaia igarotzen da, eta horrek eremu geografiko nagusiak banatzen ditu: Transdanubia, Erdialdeko lautada eta Erdialdeko mendialdea. 93.030 km karratuko azalera batean. du eta 2025ean 9.570.000 biztanle zituen.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, Hungary; gaztelaniaz, Hungría.

Txekiako Errepublika (Txekiar Errepublika)

Sat, 16 Aug 2025 06:32:24 +0000

Kredituak: David Liuzzo - Commons

Txekia, ofizialki Txekiar Errepublika edo Txekiako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Praga duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga egiten du mendebaldean Alemaniarekin, hegoaldean Austriarekin, ekialdean Eslovakiarekin eta iparraldean Poloniarekin. Herrialdeak barne hartzen ditu Bohemia, Moravia eta Silesiako eskualde historikoaren zati bat. 2025ean, 10.900.000 biztanle zituen 78.866 km karratuko azalera batean.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, República Checa; ingelesez, Czech Republic.

Oi! Pello, Pello (Oi! Peio, Peio)

Mon, 11 Aug 2025 08:43:28 +0000

Oi! Pello, Pello Euskal Herriko abesti tradizionala da, Resurreccion Maria de Azkue apaizak XX. mendearen hasieran gutxi gorabehera Azkainen jasoa eta berak osaturiko Cancionero Popular Vasco bilduman plazaratua, 1920 urtean. Euskal Herriko hainbat abesti tradizional bezalaxe, bertsoz bertso errepikapenean oinarritzen den abestia, da, bertso batetik bestera esaldi batzuk aldatuz. Egunez eta gauez irutera eta ondorengo lanak egitera beharturik dagoen emakume baten eta bere senarraren arteko elkarrizketa da, gizonaren nagusitasuna eta emakumearen mendekotasuna agerian uzten dituena; hori dela eta, abestiaren irakurketa feminista egin da.

Global integration

Mon, 11 Aug 2025 08:05:09 +0000

Global integration is the establishment and development of joint working relationships and interdependence between different companies and institutions, especially at an international level, so that their processes become unified, with a view to creating synergies that lead to improvements in productivity, efficiency and competitiveness.

Loa loa txuntxurrun berde

Sun, 10 Aug 2025 15:48:40 +0000

Loa loa txuntxurrun berde Euskal Herriko lo-kanta tradizionala da. Hitzak (letra)

Loa loa txuntxurrun berde, loa loa masusta, Aita gurea Gazteizen da Ama mandoan artuta. Aita gurea Gazteizen da ama mandoan artuta, Aita gureak diru asko du Ama bidean salduta

Haurtxo polita (Haurtxoa sehaskan)

Sun, 10 Aug 2025 13:46:00 +0000

Haurtxo polita edo Haurtxoa sehaskan, jatorrian Aurtxo polita eta Aurtxoa Seaskan, antzinako euskal melodia batean oinarritutako sehaska-kanta ezaguna da, Gabriel Olaizola abeslari hernaniarrak (1891-1973) konposatua, Claudio Sagartzazu hondarribitarraren (1895-1971) hitzekin. 1950 urtean plazaratu zen lehen bertsioa, piano eta hotsarekin, eta beranduago aurrekoaren anaia Jose Olaizolak abesbatzarako moldatu zuen. Hitzak (letra)

Aurtxo polita seaskan dago, zapi zuritan txit bero. Aurtxo polita seaskan dago, zapi zuritan txit bero. Amonak dio, ene potxolo, arren egin ba, lo, lo. Amonak dio, ene potxolo, arren egin ba, lo, lo. Txakur aundia etorriko da zuk ez badezu egiten lo. Txakur aundia etorriko da zuk ez badezu egiten lo. Orregatik ba, ene potxolo, egin aguro, lo, lo. Orregatik ba, ene potxolo, egin aguro, lo, lo

Inertzia demografikoa

Sun, 10 Aug 2025 06:24:41 +0000

Inertzia demografikoa herrialde edo eskualde batean ugalkortasun-tasak jaitsi edo igo arren, biztanleriaren hazkundea, hurrenez hurren, positiboa edo negatiboa izateko joera iraunkorra da, bereziki uneko gazteek egitura demografikoan duten pisuaren ondorioz. Adibide gisa, herrialde batean guraso izateko adinean dauden gazteen portzentajea oso handia bada, uneko ugalkortasun-tasak txikiak izan arren, gazteen kopuru handiak jaiotza kopuru handia du, gehienetan heriotzak gainditu eta berezko hazkundearen gorakada ekarriko duena. Hala eta guztiz ere, inertzia hitzak iradokitzen duen bezala, inertzia demografikoaren fenomenoa aldi baterakoa da beti, aldaketa demografikoak, ugalkortasun-tasetan eta gazteen portzentajean, irauten duen bitartekoa hain zuzen ere.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, inercia demogŕafica.

Berdintasun formala eta berdintasun erreala

Wed, 06 Aug 2025 13:03:55 +0000

Berdintasun formala eta berdintasun erreala termino kontraesankorrak dira batzuetan, genero-berdintasunari edo orokorrean pertsonen eskubideen eta trataeraren berdintasunari dagokionez. Berdintasun formala edo legezko berdintasuna sexuen arteko berdintasuna legez eta esplizituki aitortzea da, eta ordenamendu juridikoan modu egokian islatzen da. Berdintasun formalaz haratago, benetako berdintasuna gizartearen egunerokotasunari dagokio, enpresen eta erakundeen barruan, familien baitan, eskoletan eta, oro har, edozein gizarte-harremanetan. Bi kontzeptu horiek, batzuetan, kontraesanean daude; izan ere, berdintasunerako eskubideak esplizituki onartzen dira maiz, baina, zoritxarrez, eskubide horiek ez dira praktikan aitortzen, eta berdintasun formala paper bustian geratzen da, garbiketa more soil baten tresna gisa (purplede).

mihi gaiztoa da minago mintea baino

Mon, 04 Aug 2025 14:30:54 +0000

Esamesak eta gaizki esanak norberaren aurkako gauza mingarrienak izan daitezkeela adierazteko.

Ikus, gainera

minte, Gizapediako hiztegia.

sendo astoa garitan

Mon, 04 Aug 2025 14:19:12 +0000

Norberari berez ona zaiona emanez gero, atseginez eta osasuntsu egongo dela adierazteko.

Inbentarioa (psikometria)

Fri, 01 Aug 2025 13:24:46 +0000

Psikologian, inbentarioa subjektu bati aurkezten zaizkion proposizioen multzo bat da, haietako bakoitzarekin adostasuna edo adostasuna erakuts dezan. Nortasunaren ezaugarriak atzemateko erabiltzen dira.

beldurrik ez, bururik ez

Fri, 01 Aug 2025 12:55:26 +0000

Beldurrik ez duenak bururik ez duela, ganorabakoa dela alegia, adierazteko.

usainik hoberena, bat ere usainik ez izatea da

Fri, 01 Aug 2025 12:52:16 +0000

Literalki ulertu behar den atsotitza: atseginena eta garbiena inongo usainik ez izatea da.

urteak zintzurra luze

Fri, 01 Aug 2025 12:50:17 +0000

Urtebetea denbora luzea dela, eta horretan zehar denetarik gerta daitekeela adierazteko.

urteak zauritzen eta sendatzen

Fri, 01 Aug 2025 12:48:19 +0000

Denborak gaitz eta nekeak ahantzarazi egiten dituela, baina aldi berean gaitz eta neke berriak, eta gero eta handiagoak, ekartzen dituela adierazteko.

adiskideak aiseago konta daitezke ardiak baino

Fri, 01 Aug 2025 12:44:08 +0000

Adiskidetasuna gauza handia dela, eta beraz estimatu eta zaindu behar dela adierazteko.

dominus vobiscum, agindu eta eman ez egin zigun

Fri, 01 Aug 2025 12:30:13 +0000

Agindu bai, baino hitza betetzen ez duena gaitzesteko atsotitza.

Aldaerak

bizkaieraz: Dominus vobiscum, agindu ta emon ez ein euskun

aho txikiak, txistu txikia

Fri, 01 Aug 2025 12:26:41 +0000

Ahalmen txikia duenak gauza handiak egingo ez dituela adierazteko.

aho handi, beso motz

Fri, 01 Aug 2025 12:21:35 +0000

Asko esaten duenak gutxi egiten duela adierazteko.

Kirol elkarteak

Fri, 01 Aug 2025 06:54:26 +0000

Kirol elkarteak kirol jakinen batzuk interes komuntzat dituzten pertsonen antolakundeak dira, aisialdiaren, kirol-lehiaren nahiz kirol horien irakaskuntzaren nahiz sustapenaren dimentsioetan. Kirola jarduera sozial gisa garatzeko ezinbesteko tresnak dira gizartean. Borondatez elkartzen diren pertsonen talde izatetik haratago, kirol elkarteen antolakundeak auzolan, irabazi asmorik gabeko elkarte nahiz enpresa ager daitezke, antolakuntza formal, barne egitura eta harreman instituzionalizatuen maila desberdinekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* asociación deportiva, club deportivo, agrupación deportiva, entidad deportiva*.

Nola aipatu: Josemari Sarasola, “Kirol elkarteak”, Gizapedia (2025eko ebuztua), URL = https://gizapedia.org/kirol-elkarteak

gaitzak haizeari

Thu, 31 Jul 2025 14:04:26 +0000

Gaitzak, nekeak eta zailtasunak gainditu eta aurrera jarraitu behar dela adierazteko.

Aldaerak

bizkaieraz, gatxak haizeari Itzulpenak
gaztelaniaz, ahí me las den todas

ogiarekin, gaitzak txikiago

Thu, 31 Jul 2025 13:24:10 +0000

Jateko edukita, beste gaitz, neke edo zailtasunak arinagoak direla adierazteko.

otoi ez egiok ohean andreari, ez uretan zaldiari

Thu, 31 Jul 2025 13:13:00 +0000

Emakumeei ohean gehiegi eskatzearen desegokitasuna nabarmentzeko.

Aldaerak

jatorrizkoa: otu zegiok oean andreari, ez hurtan zaldiari

txoria, gaztetegian ez badagik abia, zahartza gaitzera heldu duk hire bizia

Thu, 31 Jul 2025 13:07:15 +0000

Gazteak bizimodua bere kabuz ateratzen lehenbailehen ikasi behar dutela adierazteko.

Aldaerak

jatorrizkoa, bizkaieraz: xoria, gaztetegian ezpadagik abia, zaartza gaxen eldu dok hire bizia

ez da behia baino lehen zintzarria erosi behar

Thu, 31 Jul 2025 12:05:32 +0000

Gauzak dagokien ordenan egin behar direla adierazteko.

Aldaerak

ezin da idia baino lehen zintzarria erosi

Puntillismoa

Thu, 31 Jul 2025 07:23:51 +0000

Puntillismoa XIX. mendearen bukaeran bereziki Frantzian garaturiko margolna-teknika izan zen, irudiak ondo-ondoan jarritako kolorezko puntuen bitartez sortzen zituena. Postinpresionismoaren barnean kokatu zen teknika izan zen eta horren aitzindaria Georges Seurat (1859-1891) izan zen.

Abiadura (kirola)

Thu, 31 Jul 2025 06:02:19 +0000

Kiroletan, abiadura ahalik eta denbora laburrenean estimulu bati erantzun edota ariketa fisiko bat, hala nola mugimendu edo desplazamendu bat, garatzeko gaitasun fisikoa da. Pertsona baten abiadura eragiten duten faktoreak anitz dira, hala nola sexua, adina, koordinazioa eta nerbio-sistemaren eta giharren egoera.** Beste hizkuntzentan: **gaztelaniaz, velocidad.

Ikus, gainera

Erresistentzia (kirola)

Erresistentzia (kirola)

Thu, 31 Jul 2025 05:56:55 +0000

Kiroletan, erresistentzia jarduera fisiko jakin bati denbora luzean eusteko gaitasun fisikoa da. Ikus, gainera

Abiadura (kirola)

Nazionalitatea

Wed, 30 Jul 2025 14:39:47 +0000

Nazionalitatea, pertsona baten eta nazio edo herrialde jakin baten arteko lotura da, pertsona horrentzat eskubideak nahiz betebeharrak ezartzen dituena, bereziki bertako herritarra eta ondorioz subiranotasun-subjektuaren parte izatea erregimen konstituzionalistetan. Zenbai modu daude nazionalitatea eskuratzeko:* ius sanguinis* (gurasoek ere nazionaliutate hori izateagatik), ius soli (bertan jaiotzeagatik), ius domicili (bertan bizi eta lan egiteagatik) eta* ius optandi* (aukera batzuen artean, nazionalitate jakin bat hautatzeagatik).

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, nacionalidad.

Orereta

Wed, 30 Jul 2025 05:24:51 +0000

Orereta Errenteria 1320 urtean Villanueva de Oiarso izenarekin sortu aurretik bertan zegoen gune populatuaren izena da, herria sortzeko hiri-gutunean bertan aipatzen denez. XX. mendearen amaieran, herria izendatzeko Errenteriaren ordez Orereta izena hartzeko ekimen eta herri-mugimendua izan zen, bereziki sektore euskaltzale eta abertzaleen aldetik. Egun ere, modu erreibindikatzailean erabiltzen jarraitzen da Orereta izena sektore horien aldetik.

Dima (Bizkaia)

Wed, 30 Jul 2025 04:59:46 +0000

Dima Bizkaiko herria eta udalerria da, Arratiako eskualdean, Urkiolako Parke Naturalaren inguruetan, Durangoko merindadean. Erdi Arotik ezagutzen da, eta tradizioz nekazaritza eta abeltzaintzan oinarritutako ekonomia izan du. Gaur egun, jarduera horiek indarrean jarraitzen dute, baina turismo berdea eta landa-ostatuak gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari dira. Euskara da hizkuntza nagusia. 2024an, 1505 biztanle zituen. Bertako herritarrak dimoztarrak edo dimatarrak dira.

Agoitz (Nafarroa Garaia)

Wed, 30 Jul 2025 04:54:46 +0000

Agoitz (gaztelaniaz Aoiz) Nafarroako ipar-ekialdean dagoen herria eta udalerria da, Pirinioen hegoaldeko oinean, Irati ibaiaren ertzean. 2024 urtean 3.007 biztanle zituen. Bertako herritarrak agoiztarrak dira. Geografikoki, Pirinioaurreko eskualdean kokatzen da, Iruñeko merindadean, Iruñetik 28 kilometro ingurura. Inguruko herri garrantzitsuenetakoa da. Historian, Erdi Arotik dokumentatuta dago, eta Nafarroako Erresumaren garaian garrantzi estrategikoa izan zuen. Ekonomian, XX. mendearen bigarren erditik aurrera industriak (batez ere papergintza) pisu handia hartu du, nahiz eta lehen sektorea, abeltzaintza eta nekazaritza barne, oraindik ere garrantzitsuak diren. Gaur egun, zerbitzu sektoreak ere tokiko jarduera ekonomikoan parte hartzen du. Herriak nortasun euskalduna eta nafartarra uztartzen ditu, nahiz eta eguneroko hizkuntza nagusia gaztelania izan.

Demolinguistika

Sat, 26 Jul 2025 15:51:57 +0000

Demolinguistika faktore demografikoek hizkuntzen banaketan eta erabileran duten eragina azterzne duen soziolinguistikaren adarra da.

Adartza (mendia)

Sat, 26 Jul 2025 07:14:38 +0000

Adartza Nafarroa Behereko Aldudeko bailaran, Baigorritik hegoaldera dagoen mendi bat da, 1250m-ko altueran, Nafarroako mugatik gertu. Ondoan du Mendimotza mendia (1237m), Urkularte lepotik igaroz. Igoera ohikoena Banka nahiz Baigorri herrietatik dira.

Predictive variable (predictor variable)

Sat, 26 Jul 2025 06:50:28 +0000

A predictor variable, predictive variable, or simply predictor is a variable that is included in a statistical model and, based on its specific value, is used to predict the value that a dependent (explained) variable will take. It is also referred to as an explanatory variable. Example In a simple regression model, women’s height (A, in cm) has been used as the predictor variable for their weight (P, in kg), resulting in the following linear relationship in a group of 20-year-old women:

Erresuma Batua

Sat, 26 Jul 2025 06:30:49 +0000

Kredituak: David Liuzzo

Erresuma Batua (Erresuma Batuko Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batua izen osoz) Europa ipar-mendebaldeko estatu insularra da, hiriburua Londres duena. Britainia Handiko uhartean, bertan Ingalaterra, Eskozia eta Gales herrialdeak bilduz, eta Ipar Irlandan dago kokatuta, baita itsasoz haraindiko hainbat lurraldetan ere. Muga egiten du Irlandako Errepublikarekin mendebaldean, eta inguruan ditu Ipar itsasoa, Mantxako kanala eta Atlantiko Ozeanoa. Sistema politiko parlamentario bat du, eta konstituzio gabeko monarkia da. 2025ean, 67.300.000 biztanle zituen 243.610 km karratutan.

Frantzia

Sat, 26 Jul 2025 05:55:19 +0000

Kredituak:David Liuzzo

Frantzia Europa mendebaldeko herrialdea da, hiriburua Paris duena. Lurralde nagusia, Frantzia metropolitarra izenekoa, Pirinioetatik iparralderantz eta Alpeetatik eta Mediterraneoko kostaldetik Ozeano Atlantikoko kostalderaino hedatzen da, Mediterraneoko Korsika uharte handia ere hartuz. Mugakide ditu iparraldean Belgika eta Luxenburgo, ekialdean Alemania, Suitza eta Italia, hegoaldean Andorra eta Espainia, eta mendebaldean Ozeano Atlantikoa. Herrialdea bere kultura aberatsagatik, gastronomiagatik eta historiako eragin politiko eta artistiko handiarengatik ezaguna da. Frantziak itsasoz haraindiko lurralde ugari ditu, nagusineak izanik Martinika eta Guadalupe Karibean, Guyana Hegoamerikan, Polinesiako uhartedi batzuk eta Reunion eta Mayotte uhartediak Ozeano Indikoan. rantzia estatu zentralizatua da, baina azken urteetan deszentralizazio prozesuak indartu dira. 2025ean 68.000.000 biztanle zituen, 551.695 km karratuko hedaduran. Lurraldearen hego-mendebaldean Euskal Herriaren zatia dago, Ipar Euskal Herria deitua, hiru euskal lurraldez osatua: Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoa.

Herbehereak

Sat, 26 Jul 2025 05:46:04 +0000

Kredituak: David Liuzzo.

Herbehereak Europa ipar-mendebaldeko herrialdea da, hiriburua ofizialki Amsterdam duena, nahiz eta gobernua Hagan egon. Herrialdea Ipar Itsasoaren ertzean kokatzen da, eta muga egiten du ekialdean Alemaniarekin, hegoaldean Belgikarekin eta ipar-mendebaldean Ipar Itsasoarekin. Lurraldearen zati handi bat itsas mailaren azpitik dago, eta dike eta polder sistema konplexuei esker irabazi zaio lurra itsasoari. Herbehereak 12 probintziatan banatuta daude eta ekonomia ireki eta oparoa dute, merkataritza eta logistikaren inguruan antolatua. 2025ean, 17.800.000 biztanle zituen 41.543 km karratuko azalera batean.

Suitza

Sat, 26 Jul 2025 05:39:13 +0000

Kredituak:David Liuzzo.

Suitza, Helvetiako Konfederazioa ere deitua, Europa erdialdeko herrialdea da. Itsasorik gabekoa eta Alpeen erdian kokatua, oso lurralde menditsua du. Hiriburua Bern da, eta hiri nagusien artean Zurich, Genevra eta Basilea nabarmentzen dira. Mugakide ditu iparraldean Alemania, ekialdean Austria eta Liechtenstein, hegoaldean Italia, eta mendebaldean Frantzia. Herrialdea bere mendialde ikusgarriengatik, neutraltasun politikoagatik eta finantza-sistema sendoagatik ezaguna da. Suitzan lau hizkuntza ofizial daude: alemana, frantsesa, italiera eta erromantxea. 2025ean 8.950.000 biztanle zituen, 41.285 km karratuko hedaduran.

Klima aldaketa

Thu, 24 Jul 2025 15:41:16 +0000

Klima-aldaketa edo aldaketa klimatikoa arrazoi naturalek edo giza jarduerak kliman edo epe luzeko kondizio meteorologikoetan eragindako aldaketa da, eskualde edo planeta mailan. Tenperaturari, prezipitazioari, haizeei eta beste fenomeno meteorologiko batzuei eragiten die, batezbeste, aldakortasunez edota muturreko fenomenoen agerpenean islatuta.

Klima aldaketak nahiko ohikoak izan dira Lurraren historian zehar. Horren kausak askotarikoak dira; besteak beste, aerosolen isurketa atmosferara, karbono dioxidoaren eta gas metanoaren isurketen gehikuntza, kanpoko eremu magnetikoan izandako aldaketak eta Lurrera iristen den eguzki-energiaren maila. Komunitate zientifikoaren gehiengoaren arabera, gaur egun gertatzen ari den klima-aldaketa, berotze globala dakarrena, antropogenikoa da gehienbat, hau da, giza jarduera industrialak sorrarazitakoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cambio climático.

Gizarte sailkapena

Thu, 24 Jul 2025 08:25:20 +0000

Gizarte-sailkapena subjektu edo talde multzo bati kategoria deskribatzaileak esleitzea da, hainbat irizpideren arabera (adina, hezkuntza-maila, lana edo bizimodua). Estratifikazio sozialean ez bezala, gizarte sailkapenak ez du derrigorrez gizabanakoak eta taldeak hierarkikoki sailkatzen eta eratzen dituen talde-kategoriak deskribatzaileak izan daitezek, inongo estatus soziala atxiki gabe. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, clasificación social.

Ikus, gainera

Gizarte estratifikazioa

Quantitative change

Wed, 23 Jul 2025 08:58:51 +0000

A quantitative change is a variation, in the amount or measure of something, which in principle has no reason to cause a change in the quality or properties of what is being observed, that is to say, a qualitative change. When the quantitative change does not generate a qualitative change, it is said that it is a merely quantitative change. For example, it can be said that an increase in sales in a company of 2% from one year to another is a merely quantitative change, unless it supposes a break from a decreasing trend in the last years. In this way, the quantitative changes are opposed to the qualitative changes, which do have as a consequence a change in the quality or property of the observed. Although they do not generate a qualitative change at a given moment, the quantitative changes can present a long-term trend that eventually can lead to a qualitative change.

Epidikto (genero epidiktikoa)

Sun, 20 Jul 2025 15:05:40 +0000

Epidikto, genero epidiktikoa edo diskurtso epidiktikoa bereziki norbaiten alabantza edo gaitzespen egiten duen erretorikaren adarra da. Aristotelesek erretorikan bereizi zituen hiru generoetako bat, egiaren bilaketa helburu duen genero deliberatzailarekin eta epaile batek epaitu behar dituen iraganeko gertaerei buruzko genero judizialarekin batera. Genero judizialarekin alderatuta, genero epidiktikoa egungo gertarei buruzko diskurtsoa da, moralki ona eta txarra dena garatzen duena, arestian esan bezala gehienetan norbait laudatuz edo gaitzetsiz garatzen dena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, epidicto, género epidíctico.

Kuxindura (arkitektura)

Sun, 20 Jul 2025 06:59:23 +0000

Kuxindura erdiesferikoa.

Arkitekturan, kuxindura hormak egiteko erabilitako harlanduetan lantzen den kuxin formako irtengunea da. Irtengunea bera landua edo landugabea izan daiteke. Horren helburua estetikoa izan daiteke, fatxada bati bolumena eman edota argiak eta itzalak kontrastatzeko, eta defentsiboa, hormari sendotasun gehigarria emateko.** Beste hizkiuntzetan: **gaztelaniaz, almohadillado; frantsesez, bossage.

Ikus, gainera

Aparailua (arkitektura)

Iruñeko ferietan

Thu, 17 Jul 2025 17:55:31 +0000

Iruñeko ferietan bertso herrikoiek osaturiko kantua da. Letra

Iruñeko ferietan Iragan San Ferminetan, Ehun zaldi arribatu Andaluziatik tropan; Merkatu eder bat zautan, Zaudelarik bi lerrotan. Bat zen pikarta-xuria; Hartan bota dut begia. Andaluzak egin zautan bi untz-urreren galdia, Eskain orduko erdia, «Harzak, hire duk zaldia». Han nintzen harrapatua, Aginduaz dolutua: Urruntzeko izan banu hirur arditen lekua…! Gizonez inguratua, Iduri preso hartua. Zeruko Jainko Jaun ona! Zerk ekarri nu ni huna? Andaluz bat zazpi urtez presondegian egona, Laburzki mintzo zautana: «Konda niri hitzemana». «Jauna, nahi dut pagatu, Bainan lehenik miratu». «Zaldiaren miratzeko denborarikan ez duzu; Orai soma kondazazu, Gero miratuko duzu». Han nintzan plaza betean, Jende ainitzen artean: Gogoeta hau egin nuen orduko estremitatean: Bertze nunbait pasa niro Jaun hori puñal batean. Eman orduko kondua, Eztitzen hasi mundua. Garistutik hartu nuen delako behor mainkua, Emanik behar dirua, Hustu bainuen lekua. Utzirik bide ederra, Hartu dut oihan bazterra: Zaldia nuen desferra, begi batetik okerra: Usu soinatzen kitarra, Uztularekin uzkerra. Belategiko bentetan Pasatu nintzan andetan; Ahal bezala arribatu Urdazubiko errekan. Zaldia sartu partetan, Atera nuen kordetan. Nunbaitik argi aldera, Arribatzen niz etxera. Nere endrea etorri zaut argiarekin atera; Jarri behorrari beha, Ez baitzen kontent sobera. «Horixe da behor txarra, Eta bertzalde xaharra, Hortan gastatu dautazu familiako beharra? Bi sosetan sal nintzazke Zaldia eta senarra!». «Ixilik zaude, andrea; Joan ez dakidan zaldia! Bele eta arranoak bortatik daude guardia, Otoi, hil zazu argia, Hunat ez diten abia». «Ixilik zaude zu ere, Gezurrik kondatu gabe, Bele eta arranorik bortan ez baita batere: Eginak gira gu ere Estofa on baten jabe». Plazan zutenean ikusi, Nahi zautaten erosi; Tratuan bainitzen hasi, ez zuten emaiten aski; Ez nuen eskutik utzi, Ume bat behar du hazi. Jinen den ume berria, Behor edo zamaria, Eginen baitut guardia, denez ama iduria; Heldu bada handia, Oi zer primako zaldia!

Maiztasun-kurba

Wed, 16 Jul 2025 07:09:58 +0000

Maiztasun-kurba ardatz horizontal baten gainean duen altueraren bitartez aldagai kuantitatibo jarraitu baten balio bakoitzari dagokion datuen maiztasuna adierazten duen lerro bat da. Ardatz horizontalean aldagaiaren ibilbidea ezarrita, histogramatik eratortzen den maiztasun-poligonoko zuzenak leunduz eratzen da.

Maiztasun-kurbak bereziki erabilgarriak dira zorizko aldagai jarraitu bati dagozkion dentsitate-funtzioekin alderatzeko. Hain zuzen ere, maiztasun-kurbaren forma eta dentsitate-funtzioa antzekoak badira, dentsitate-funtzioa probabilitate-eredutzat har daiteke aztergai den aldagai estatistikorako.

Koral-arrezifeak (uharriak)

Tue, 15 Jul 2025 13:16:34 +0000

Atoloi motako koral-arrezifea.

Koral-arrezifeak edo koralezko arrezifeak, koral-uharriak edo koralezko uharriak ere deituak, koralen substratuen metaketak sakonera txikiko uretan sortutako egitura da, harresi modukoa. Biodibertsitate handiko biotopoak, aarain, molusku eta bestelako ur-espize ugarirekin. Halaber, itsas nabigaziorako gune arriskutsuak da, sakonera txikian izanik ontziek haien aurka talka egin dezaketelako, naufragioak eraginez. Ikus, gainera

Atoloiak

Frontea (meteorologia)

Tue, 15 Jul 2025 12:56:21 +0000

Meteorologian, frontea bi aire-masa ezberdinek bat egiten duten lerro ezegonkorra da, bi aire masek dituzten tenperatura, hezetasun eta presio ezberdinen ondorioz. Ikus, gainera

Erabilera-balioa

Thu, 10 Jul 2025 16:06:11 +0000

*Ez nahastu kontabilitatean erabiltze den erabilerako balioaren kontzeptuarekin. *

Erabilera-balioa, kontsumitzailearen beharrak zenbateraino betetzen dituen jasotzen duen ondasun edo zerbitzu baten balioa da. Teoria marxistan, erabilera-balioa da ondasunari salgai izaera ematen diona; salgai-izaera horrek emango dio, beste alde batetik, truke-balioa, merkatuan ondasun edo zerbitzu horrek hartzen duen prezioa, kapitalistari etekina emango diona. Bi balioak erlazionaturik dauden arren, bika kontrajarri egiten dira: kapitalismoan, ekoizpena ez da antolatzen erabilera-balioaren arabera, beharrak asetzeko; truke-balioaren arabera baizik, kapitalistaren mozkinak maximotzeko alegia.

Bideango produktuak

Thu, 10 Jul 2025 15:44:15 +0000

Bideango produktuak, nazioarteko “work-in-progress” (WIP) terminoarekin ere ezaguak, enpresak ekoizten hasi baina oraindik amaitu gabe dauden produktuak dira. Produktu hauek ekoizpen-prozesuan daude, ilaran edo biltegiratuta, eraldatu edo prozesatu zain. Adibidez, okindegi batean, irin-orea, laberatu behar dena ogia egiteko, bideango produktua. Ez da nahastu behar beste ekoizpen-prozesu batetik ia eraldatuta datorren bitarteko produktuarekin; adibidez, okindegian, irina da bitarteko produktua.

Just-in-time ekoizpen-sistemen helburu nagusietako bat da bideango produktuen kopurua ahalik eta txikiena izatea, baliabideen erabilera eraginkorragoa eta kostu txikiagoak lortzeko.

Balio berreskuragarria

Thu, 10 Jul 2025 15:24:32 +0000

Kontabilitatean, aktibo baten balio berreskuragarria, arrazoizko balioa eta erabilerako balioa alderaturik, bietatik handiena da. Aktibo baten kontabilitate-balioarekin alderaturik, kontabilitate-balioa gehiegizkoa den ezartzeko erabiltzen da, eta, hala balitz, dagokion narriaduragatiko galera kontabilizatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, valor recuperable de un activo.

Aktibo baten erabilerako balioa

Thu, 10 Jul 2025 15:02:55 +0000

Ez nahastu erabilera-balioaren kontzeptuarekin.

Enpresako ekonomian, aktibo baten erabilerako balioa** aktibo batek etorkizunean sortuko dituen kutxa-fluxuen balio eguneratua da, arriskurik gabeko eguneratze-tasa batez, jardun normal batean eta kutxa-fluxu horiek arrazoiz zenbatetsi direlarik. Erabilerako balioa arrazoizko balioarekin alderaturik, bietatik handiena izango da aktiboaren balio berreskuragarria, aktiboaren egiazko baliotzat hartu behar dena, eta horren arabera kontabilitate-balioa finkatu behar duena.** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, valor en uso de un activo.

Narriaduragatiko galerak

Thu, 10 Jul 2025 14:32:42 +0000

Kontabilitatean, narriaduragatiko galerak gertatzen dira aktibo baten liburu-balioa (kostua ken metatutako balio-galera) balio berreskuragarria baino handiagoa denean. Balio berreskuragarri hori, arrazoizko balioa, salmenta-kostuak kenduta, eta aktiboaren erabilerako balioa alderaturik, bietarik handiena da. Funtsean, narriaduragatiko galera gertatzen da aktibo batek ezin badu espero adina kutxa-fluxua sortu, edo bere merkatu-balioa jaitsi bada.

Narriaduragatiko galerak kontabilizatzen dira “Narriaduragatiko galerak” (681 edo antzeko gastu-kontua) kontuan zordunduz, eta balantzean aktiboa gutxituko duen “Narriadura” kontu batean (291 edo antzekoa) abonatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pérdidas por deterioro.

Lehentasunezko harpidetza-eskubideak

Thu, 10 Jul 2025 06:58:44 +0000

Lehentasunezko harpidetza-eskubideak akzio bidezko sozietate batean, hala nola sozietate anonimo batean eta erantzukizun mugatuko sozietate batean, kapital handitzea gertatzen denean, akziodun zaharrei akzio berriak lehentasunez harpidetzeko eskubideak dira. Eskubide horiek kopuru jakin batez adierazten dira, eskuratu daitezkeen akzio berrien kopurua adierazten duena. Horren helburua akzio berriak jaulkitzean akziodun zaharrei bere kapital partaidetzaren diluzioa, hots, kapital partaidetza txikitzea, saihesteko aukera ematea da. Lehentasunezko harpidetza-eskubide horiekin, akziodun zaharrek aukera zenbait dituzte: harpidetza-eskubideak erabili eta akzio berriak eskuratzea; harpidetza-eskubideak saltzea; eta, azkenik, aukera misto bat, eskubide batzuk saldu eta beste batzuk erabiltzea. Espainiako legearen arabera, akziodun zaharrak baditu berez lehentasunezko harpidetza-eskubideak, akziodunen batzar ororrak edo estatutuek kontrakoa adierazi ezean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derechos de suscripción preferente.

Hiri zerbitzuak

Tue, 08 Jul 2025 15:44:46 +0000

Hiri zerbitzuak hiriko biztanleen behar kolektiboak asetzen dituzten jarduerak dira; hala nola, hondakinen bilketa, ur hornidurak, telekomunikazioak eta garraio publikoa. Hiri zerbitzuen ardatz nagusiak unibertsaltasuna eta parekotasuna dira, hau da, hiritar guztiek maila berean izan beharko lukete hiri zerbitzuetarako sarbidea; horretaz gainera, efizientzia ekonomikoa eta jasangarritasuna ere oinarrizko irizpideak izan behar dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, servicios urbanos.

Karratu txikien arrunten metodoa (karratu txikien arruntak)

Tue, 08 Jul 2025 13:14:21 +0000

Karratu txikien arrunten metodoa edo, besterik gabe, karratu txikien arruntak (KTA), erregresio-eredu bateko $\beta$ parametroak estimatzeko karratu txikienen metodo sinpleena da, besterik gabe hondar karratuen batura minimotzea estimaziorako irizpide gisa baliatzen duena. Gauss-Markov teoremaren arabera, erregresio-ereduko erroreen batezbestekoak nuluak badira, erroreak korrelaziorik gabeak eta bariantza konstantea badute (homozedastizitatea), orduan lortutako estimazioak alboragabeak eta bariantza txikienekoak dira. Arestiko baldintza hauek betetzen ez direnean, lortutako estimazioak akats edo eragozpen batzuk badituzte, eta zuzenketa batzuk egin edo beste estimazio-metodo batzuk garatu behar dira.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, mínimos cuadrados ordinarios.

Ikaskuntza-estiloak (ikasteko estiloak)

Mon, 07 Jul 2025 15:24:50 +0000

Ikaskuntza estiloa edo ikasteko estiloa, subjektu batek bere ikaskuntza garatzeko duen modu partikularra eta pertsonala da, dimentsio psikologiko eta emozionalari (motibazioa, garuneko hemisferio bat edo beste bat lehentasunez erabiltzea…), soziologikoari (banakako edo taldeko ikaskuntza), fisikoari (denboraren banaketa, pertzepzio-lehentasuna, mugikortasuna) nahiz ingurunekoari (tenperatura, argiztapena, ingurune hurbila…) erreparatuz.

Intelligence artificielle

Mon, 07 Jul 2025 14:45:10 +0000

L’intelligence artificielle, également connue sous l’acronyme IA, est la capacité qu’ont les ordinateurs, les robots et autres dispositifs informatiques à développer des processus considérés comme intelligents. Elle désigne aussi l’ensemble des systèmes informatiques capables de mettre en œuvre cette intelligence. En général, l’intelligence artificielle permet de développer des processus tels que l’apprentissage, le raisonnement ou l’inférence (inductive ou déductive), la résolution de problèmes, la perception, ainsi que la compréhension et l’usage du langage.

Belgika

Mon, 07 Jul 2025 14:32:01 +0000

Belgikako kokapena Europan. Kredituak: David Liuzzo-Wikimedia Commons

Belgika Europa mendebaldeko herrialdea da, eta bere hiriburua Brusela da. Itsasertza du ipar-mendebaldean, Ipar Itsasoarekin, eta mugakide ditu iparraldean Herbehereak, ekialdean Alemania, hego-ekialdean Luxenburgo, eta hego-mendebaldean Frantzia. Lurraldea nahiko txikia da, baina dentsitate handiko biztanleria eta hiri-gune ugari ditu. 2025ean 11.791.000 biztanle zituen, 30.689 km karratuko hedaduran.

Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2024-2025 (Josemari Sarasola)

Mon, 07 Jul 2025 14:26:43 +0000

Hemen, PDF formatoan, EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2025 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian berak emandako zatian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak agertzen dira.

Suedia

Mon, 07 Jul 2025 09:16:35 +0000

Suediaren kokapena Europan. Kredituak: David Liuzzo- Wikimedia Commons.

Suedia Ipar Europako herrialdea da, hiriburua Estokolmo duena. Eskandinaviar penintsulan kokatzen da, Norvegiaren ekialdean eta Finlandiaren mendebaldean. Muga egiten du mendebaldean Norvegiarekin, ipar-ekialdean Finlandiarekin, eta hegoaldean Ozeano Baltikoarekin eta Oresundeko itsasartearekin, zeinaren bestaldean Danimarka dagoen. Suediak hainbat uharte ere barne hartzen ditu, nabarmentzekoak izanik Gotland eta Öland. 2025ean, 10.560.000 biztanle zituen 450.295 km karratuko hedaduran.

Norvegia

Mon, 07 Jul 2025 08:59:26 +0000

Norvegia Ipar Europako herrialdea da, eta bere hiriburua Oslo da. Eskandinaviar penintsulan kokatzen da, iparretik hegora luzatzen zen lurralde zerrenda bat hartuz, kostalde inguruko uharte batzuekin batera. Muga egiten du mendebaldean Ozeano Atlantikoarekin, ekialdean Suediarekin, ipar-ekialdean Errusiarekin eta Finlandiarekin eta iparraldean Barents-eko itsasoarekin. Ozeano Atlantikoko Jan Mayen uhartea eta Itsaso Artikoko Svalbard uhartedia ere barne hartzen ditu. 2025ean 5 594 340 biztanle zituen 323.802 km karratuko hedaduran.

États généraux

Mon, 07 Jul 2025 07:57:05 +0000

Les États généraux étaient une assemblée réunissant les trois ordres de la société française d’Ancien Régime : le clergé (Premier ordre), la noblesse (Deuxième ordre) et le tiers état (Troisième ordre). Ils étaient convoqués par le roi pour donner leur avis ou approuver des décisions importantes, notamment en matière de fiscalité. La réunion la plus célèbre eut lieu en 1789 et marqua le début de la Révolution française.

Eskandinaviar penintsula

Sun, 06 Jul 2025 19:24:22 +0000

Eskandinaviar penintsula Europako ipar-mendebaldean dagoen penintsula handia da, Itsaso Baltikoaren eta Ozeano Atlantikoaren artean. 1870 kmko luzera du eta 370-850 km bitarteko zabalera. Norvegia, Suedia eta Finlandia herrialdeak barne hartzen ditu. Eskandinaviako Alpeak izeneko mendilerroak zeharkatzen du iparretik hegora.

Estrategia didaktikoak

Sun, 06 Jul 2025 18:40:27 +0000

Estrategia didaktikoak, irakasleak irakaskuntza prozesuan garatzen dituen jarduera eta baliatzen dituen tekniken multzoa dira. Bere oinarrizko ezaugarriak dira ikaslearen ikaskuntza xedetzat izatea, era planifikatu eta antolatuan, metodologia uniforme edo anitza erabiliz, eta aldi berean malgua eta ebaluagarria.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, estrategias didácticas.

Lizundia (abizena)

Sun, 06 Jul 2025 14:51:57 +0000

Lizundia abizena Elgoibarko Arriaga auzoko izen bereko etxetik dator. Bete etimoak lizun asko dagoen tokia adierazten du.

Laso (abizena)

Sun, 06 Jul 2025 13:39:57 +0000

Laso abizena XVI. mendean agertzen da Balmasedan. Jatorri izan dezake Bilbo eta Alonsotegi artean dagoen Laso toponimoarekin, jatorrian Lasao dena.

Beste alde batetik, Laso abizenak, inongo aldaketarik gabe, Nafarroako Arrazuri herrian du jatorri, 1366 urtean. Geroago, XVII. mendean, Iruñean ere aurkitzen da.

Igartuburu, Igartiburu, Igarteburu (abizena)

Sun, 06 Jul 2025 13:30:37 +0000

Igartuburu, eta beraz horren aldaera diren Igartiburu eta Igarteburu, XVII. mendean agertzen da Legazpin eta Antzuolan. Jatorria hainbat lekutan aurki daitekeen Igartu etxe-izenarekin loturik egon daiteke; izan ere, badaude Igartubeiti eta Igartuerdi izeneko baserriak, baina ez ordea Igartuburu izeneko etxerik, beste bi etxe-izen horiekin batera hirukotea osatuko lukeena.

Izatezko biztanleria

Fri, 04 Jul 2025 16:17:30 +0000

Izatezko biztanleria, une jakin batean eta lurralde edo hiri batean, da zuzenbidezko biztanleria - toki horretan erroldatuta dagoen biztanleria eta bertan dagoena une horretan- gehi biztanleria flotatzailea, bertan bizi ez arren, lana, ikasketak, osasuna edo aisialdia dela-eta bertan dagoena. Izatezko biztanleria tasak eta beste adierazle sozioekonomiko batzuk kalkulatzeko erabiltzen den erreferentzia izaten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, población de hecho.

Iragaitzazko biztanleria (iragaitzazko pertsonak)

Fri, 04 Jul 2025 15:36:10 +0000

Iragaitzazko biztanleria edo iragaitzazko populazioa, iragaitzazko bidariak edo iragaitzazko pertsonak ere deituak, toki batean oso denbora laburrean, ordu batzuetatik pare bat egunetara gehienez, dauden pertsonak dira, lan, ikasketa, osasun edo bidaia-arrazoiengatik. Orokorrean, tokiko populazio flotatzailearen atal bat osatzen dutela irizten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, población traseúnte.

Funtzio betearazleak

Thu, 03 Jul 2025 05:41:59 +0000

Funtzio betearazleak dira subjektu batek garatzen dituen prozesu kognitiboen multzoa, helburuak finkatu, helburuak lortzeko jokabidea planifikatu eta ingurune aldakorren aurrean egokitzeko jokabideak hedatzeko. Honako trebetasun hauek barne hartzen ditu: arreta, informazioa azkar prozesatzea, malgutasuna, autokontrola, plangintza eta antolaketa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *funciones ejecutivas. *

Kontrako argudioak

Wed, 02 Jul 2025 06:51:50 +0000

Kontra argudioak edo kontrako arrazoiak argudiaketa baten aurka adierazten den objekzio edo eragozpena da, argudioa ezeztatu edo kolokan jartzen duena edo kontrako argudioa errefutatuz edo gezurtatuz tesia indartu ere egin dezakeena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, contraargumentos.

Ikus, gainera

Kontraetsenpluak

kidea kidearekin, habil hirearekin

Sun, 29 Jun 2025 08:50:57 +0000

Norberaren antza edo lotura dutenekin elkartu behar dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, cada oveja con su pareja

Andre Mariaren Jasokundea

Sun, 29 Jun 2025 07:46:34 +0000

Andre Mariaren Jasokundea Andre Maria zeruetara igotzearen kristau misterioa, adbokazioa eta ospakizuna da, abuztuaren 15ean ospatzen dena; Andre Mariaren inguruko jai garrantzitsuena izanik urtean zehar. Andre Mariaren zeruratzean pasadizoa ez da Biblian agertzen eta IV. mendetik aurrera hasi zen zabaltzen kristautasunean eta egun Eliza Katolikoan, eliza ortodoxo batzuetan eta beste zenbait kristau konfesiotan ospatzen da. Artean, maiz irudikatu da, bereziki XV-XVII. mendeetan, beti aingeruek lagunduta igotzen dela zeruetara, Jesusen Igokundean ez bezala, non Jesus bere kabuz igotzen den.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Asunción de la Virgen María.

Kontsiderazio juridikoak

Sat, 28 Jun 2025 04:40:57 +0000

Kontsiderazio juridikoak lege arloan erabaki bat hartu edota egintza bat garatzeko baliatu diren printzipio, irizpide, arrazoitze eta argudioen multzoa, betiere ordenamendu juridikoan oinarrituta.

Prezio publikoak

Wed, 25 Jun 2025 07:19:43 +0000

Prezio publikoak hiritar batek estatuak eskaintzen dituen ondasun edo zerbitzuengatik ordaintzen duen diru zenbatekoa da, betiere borondatez egiten badu eta zerbitzua edo ondasuna eskaintzen duen estatuaren administrazio edo organismoarekin enpresa pribatu batekin ezarriko litzatekeen erlazio kontraktual berbera ezartzen bada: prezio publikoen adibideak dira ur hornidurarengatik edo garraio publikoa erabiltzeagatik ordaindu beharreko dirua. Tasa (adibidez, titulu ofizial baten ziurtagiria eskuratzeagatik ordaindu beharrekoa) izeneko tributuekin badute antza; izan ere, tasetan nahiz prezio publikoetan estatua da zerbitzu edo ondasun eskaintzen duena, baina tasaren kasuan, hertsapenaren indarra handiagoa da, tributu baten kontsiderazioa duelako, prezio publikoan hertsapena kontratutik eratortzen den bitartean; beste alde batetik, prezio publikoetan estatua bada ere zerbitzua edo ondasuna edo eskaintzen duena, berdin-berdin gerta liteke zerbitzu hori enpresa pribatu batek ematea, tasetan zerbitzua edo ondasunaren eskaintza estatuak esklusiboki duen bitartean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, precios públicos.

Banakako jolasak

Wed, 25 Jun 2025 06:42:08 +0000

Banakako jolasa haurra bakarrik edo besteekin batera haiekin interakziorik garatu gabe (jolas paraleloa) jolasten dena da; haien artean denetariko jolasak aurki daitezke, gehienetan bakarrik jolas daitezkeen jolas logikoak, jolas motoreak nahiz jolas sinboliko batzuk. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, juego individual.

azterrietan dago eta burrustuko jat

Mon, 23 Jun 2025 07:25:56 +0000

Gure aurka jotzea nahi ez badugu, beste norbaiten interes pertsonaletan sartzea komeni ez dela adierazteko.

Aldaerak

aztertzen dago, eta burrustuko zait
aztertzen dago, eta burrustuko jat

Erregimen hibridoa

Mon, 23 Jun 2025 07:00:57 +0000

Erregimen politiko hibridoa demokrazia formalaren ezaugarri jakin batzuei eusten diena da, batez ere sufragio unibertsalari dagokionean, baina demokrazia erreal eta osotzat hartzeko beharrezkoak diren beste baldintza batzuk betetzen ez dituena, hala nola, aniztasun politikoa, botereen banaketa, gardentasuna, ustelkeriaren aurkako borroka eta askatasun zibil eta politikoak. Erregimen hibridoak boterean mantentzen dira, batez ere boterea dutenen aurkako kontrol estuari esker, batzuetan errepresioraino helduz, eta erakundeen eta komunikabideen kontrol zorrotzari esker.

Beristain (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 14:35:38 +0000

Norena den adierazten duen -ain atzizkia duten beste abizen bat. Berist izen ezezaguna izan behar zuen batena adieraziko luke horrela.

Atseginolatza, Aseginolaza (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 14:32:29 +0000

Soraluzeko izen bereko baserria jatorri duen abizena. Etimoak atsegin eta olatza hitzak elkartzen ditu; beraz, borda atsegina adieraziko luke.

Luzarraga (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 13:35:04 +0000

Jatorria Bermeo inguruan duen abizena, lur zaharraren tokia adierazten duena, zuhaitzez garbitutako lur berriko baso eremuarekin kontrajarria.

Uskola (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 13:30:45 +0000

Lekeition eta Mendexan arrunta den abizena. Mendexako Uskola baserria du jatorri, etimo gisa *usako ola *proposatu dena.

Antroposfera

Sun, 22 Jun 2025 09:26:57 +0000

Antroposfera, giza ekintzaren ondorioz eraldatzen diren natura-ingurunearen eta lotutako ekosistemen multzoa da. Gizarteek eragin handia dute ingurunean, ekosistemei gogor eragiten diete, biodibertsitatea murriztuz eta natura-ingurunearen baldintza fisiko-kimikoak aldatuz, eta paisaiak ere itxuraldatu egiten dituzte. Testuinguru horretan, antroposfera eraldaketa horien multzoa da; tamalez, gero eta dimentsio handiagoa hartzen ari da, eta arriskuan jartzen du gizarteen iraunkortasuna, giza jardueren eta planetako baliabide eta ekosistemen arteko beharrezko oreka hausten baitu. Ikus, gainera

-Ekosfera

Erkizia (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 07:02:02 +0000

Errezilgo izen bereko etxea jatorri duen abizena, etimo ezezaguna duena. “Erki” hitzak leku edo eskualde adierazten du berez; ez da ezaguna, ordea, -zia osagaiaren esanahia.

Errezil, nekez bizi eta errez hil

Sun, 22 Jun 2025 06:45:56 +0000

Errezildarren bizimodua, bereziki baserrietan bizi zirela aintzat harturik, latza izaten zela adierazteko.

Iturralde (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 06:38:54 +0000

XIV. mendetik ezaguna den abizena, beste askok bezalaxe etxearen izena jatorri duena, iturri eta alde hitzak elkartuz. Euskal Herriko toki askotan aurki daitezke abizen horren lehen arrastoak.

Azkue (abizena)

Sun, 22 Jun 2025 06:36:19 +0000

XIV. mendetik Euskal Herriko hainbta lekutan agertzen den abizena, aitz eta gune hitzen elkarketetik datorrena, hots, aitzak dauden tokia adierazten duena.

Lehia-jolasak

Sat, 21 Jun 2025 15:42:33 +0000

Lehia-jolasak (batzuetan jolas lehiakorrak ere deituak) lagun edo taldeetako batek irabazita burutzen diren haiek dira, hots, jolasaren xedea edo helmuga irabaztea da; hala eta guztiz ere, jolas izaten jarraitzen duten eta elkarrekin jolastuz dibertitzea da helburu nagusia. Helburu komun baten alde jolasten den lankidetza-jolasekin kontrajartzen dira, baina haiek bezalaxe funtzio garrantzitsua betetzen dute haurrengan, ahalegina sustatu eta gatazka, porrota eta lorpena nola kudeatu behar diren barneratzen laguntzen dute; hain zuzen ere, lehia-jolasetako gaitasun horiek (gatazka konpontzea, porrota onartzea eta lorpenaren alde ahalegintzea) behar bezala ez lantzea helduaroko bizitzako antzeko egoeretan arazoak izatea ekar dezake.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, juegos competitivos.

Likidazio-balioa

Mon, 16 Jun 2025 06:45:28 +0000

Likidazio-balioa enpresa bateko aktiboak une jakin batean salduz eskuratuko litzatekeen diru-zenbatekoa da. Bereziki enpresa bat desegitean erabiltzen den kontzeptua, aktibo guztien salmentarekin eskuratutako dirua zorrak ahal den neurrian estaltzeko erabiltzen dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, valor de liquidación, valor liquidativo.

Ikus, gainera

Kontabilitate-balio doitua

Kontabilitate-balio doitua

Mon, 16 Jun 2025 06:23:31 +0000

Kontabilitate-balio doitua enpresa baten balorazioa egiteko modu bat da, aktibo eta pasiboen kontabilitate-balioa merkatu-baliora doituz zehazten duena, ondoren aktiboak ken pasiboak eginez, enpresaren balio osoa kalkulatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *valor contable ajustado. *

Ikus, gainera

Likidazio-balioa

Posta-zerrenda

Sun, 15 Jun 2025 14:04:21 +0000

Posta-zerrenda gai eta interes komunak dituzten pertsonen posta elektronikoko helbideen multzo bat da, horretara harpidetuz haiei buruzko berriak eta mezuak batera bidaltzeko erabiltzen dena. Batzuetan, posta-zerrenda batera harpidetu den pertsonak edo erakundeak posta-zerrendara mezuak bidaltzeko aukera ere badu, posta zerrendari atxikita dagoen web-orriaren bitartez, non posta-zerrendako mezu guztiak ere erakusten diren.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, lista de correo.

Ustiapeneko kontabilitate analitikoa

Sun, 15 Jun 2025 13:23:15 +0000

Ustiapeneko kontabilitate analitikoa enpresa bateko kostuak eta salmentak zehaztu eta aztertu egiten dituen kontabilitatearen adarra da, enpresako baliabideak egunerokoan modu efizienteagoan erabiltzeko xedearekin.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, contabilidad analítica de explotación.

Ikus, gainera

Kudeaketa-kontabilitatea

Plano radiozentrikoa (plano radiokontzentrikoa)

Fri, 13 Jun 2025 14:14:44 +0000

Parisko hiri trazadura radiozentrikoa, Garaipen Arkuaren inguruan.

Plano radiozentrikoa edo plano radiokontzentrikoa, plano erradiokontzentrikoa ere deitua, hiri bateko kaleak zirkunferentzia bateko erradioen gisara tajutzen dituen hiri-plano edo trazadura da. Kale horiek erdiko puntu edo gune batean bat egiten dute eta erdigunetik aldirietara zuzenean mugitzeko aukera ematen dute; badira baita ere kale nagusi horiek zeharkatzen dituzten zeharkaleak ere. Bereziki Erdi Aroan sortu eta garatutako hirietan azaltzen da, hiriko bizitza erdigunean zegoen eliza edo merkatu-plaza baten inguruan ardazten zenean. Plano radziozentrikoa duten hirien adibide argiak dira Milan, Amsterdam, Mosku, Paris eta, Euskal Herrian, Gasteiz. Ikus, gainera

Mathesis universalis

Fri, 13 Jun 2025 08:26:14 +0000

Descartesen filosofian, mathesis universalis (“matematika unibertsala”) zientzia bakarra eta osoa da, gure ezagutza gidatzen duten printzipioen multzoa da, matematika eredutzat hartzen duena ezagutza hori eratzeko. Descartesek pentsatzen zuen matematika ezagutza perfektoa zela, eta horregatik hartu zuen eredu gisa beste jakintza-arlo guztietarako.

Metodo kartesiarra (Descartes-en metodoa)

Thu, 12 Jun 2025 13:50:55 +0000

Metodo kartesiarra edo Descartes-en metodoa arrazionalismoaren aitzindaritzat hartzen den René Descartes filosofoak egiara iristeko ezarri zituen printzipioen multzoa da. Kontzeptua bere Metodoaren Diskurtsoa lanean (Discours de la méthode, 1637) garatzen da.

Definitu dugun moduan, Descartesentzat metodoaren abiapuntua zalantza metodikoa da. Zalantza metodiko horretatik abiaturik, Descartesek baieztatzen du intuizioz eta ebidentziaren erregela erabiliz lehen egiatzat hartu behar den den cogito ergo sum printzipioa (pentsatzen dut, beraz banaiz). Hortik aurrera, dedukzioa erabili behar da beste egia guztietara iristeko, garatuz hurrenez hurren analisia (problema bat ahalik eta zati txikienetan banatuz), sintesia (zati horiek osatuz, egia konplexuagoetara iristeko) eta enumerazioa (emandako pauso guztiak eta ondorio guztiak zerrendatzea).

Cánovas arantzela

Thu, 12 Jun 2025 06:44:30 +0000

Cánovas arantzela Espainian 1891 urtean ezarritako muga-zerga berria izan zen, Espainiako presidente zen Antonio Cánovas del Castillok sustatua. Horen helburua industria nazionalak kanpoko produktuen aurka babestea zen, bereziki siderurgia eta ehungintza sektoreetan, eta baita nekazaritzan ere. Arantzela Espainiako industria-enpresariek proposatuta onartu zen; enpresaburu industrialek beren produktuen kanpoko lehiarik gabe prezioa igo nahi zuten beren irabaziak handitzeko, eta nekazaritza-produktuei dagokienez, gariaren inportazio masiboari aurre egiteko. Muga-zerga berriak bere helburuak lortu zituen, inplikatutako industria-sektoreei mesede eginez, baina kontsumitzaileei prezioak igotzearen kontura; baina aldi berean, Erresuma Batuarekiko eta Frantziarekiko harreman diplomatikoetan eragin negatiboa izan zuen.

Zertaz ari gara "unibertsoaren azpimultzoa" esaten dugunean?

Wed, 11 Jun 2025 08:17:31 +0000

“Unibertsoaren azpimultzo” esapidea bereziki estatistikaren testuinguruan erabiltzen da, lagina izendatzeko. Laginak, unibertsotik erauzitako azpimultzo gisa, unibertso edo poulazioen ezaugarriak inferitzeko erabiltzen dira.

Esterozepzioa

Wed, 11 Jun 2025 06:04:56 +0000

Esterozpzioa edo exterozepzioa kanpoko inguruneko estimuluak zentzumenen bitartez jaso eta sentitzeko ahalmena. Ikus, gainera

Zergatik deitu zitzaion Gerra Hotza bloke komunistaren eta Mendebaldeko blokearen arteko gatazkari?

Tue, 10 Jun 2025 15:14:40 +0000

Gerra Hotza deitu zitzaion gatazka horretan zehar inoiz ez baitzen gertatu bi blokeen arteko zuzeneko eta erabateko gudurik, tentsio handiko garaiak izan baziren ere, hala nola Kubako misilen krisia eta Vietnam-go gerra.

Zeintzuk dira zuzenbidearen mugak?

Sun, 08 Jun 2025 15:51:32 +0000

Zuzenbideak, gizarteko bizitza erregulatzen duten arauen multzo gisa, baditu hainbat muga, ikuspuntu desberdinetatik azter daitezkeenak:

pertsona baten eskubideen aplikazioa hirugarrenei eragiten zaizkien galera eta kalteek mugatzen dute; hau da, norberaren askatasuna bestearen eskubideetan amaitzen da;
legeak eta beste arau juridikoak etenda gera daitezke salbuespenezko egoeretan, hala nola hondamendi eta larrialdietan, nahiz eta zuzenbidean etete horretarako mekanismoak ere aurreikusi;
morala eta sen ona zuzenbidearen aplikazioaren mugatzaile bihur daitezke;
legeak eta arau juridikoak ezin dira nazioko arau goren den Konstituzioaren aurka izan.

Ezagutza zientifikoa

Sat, 07 Jun 2025 15:41:50 +0000

Ezagutza zientifikoa errealitate behagarriari buruzko informazio-multzo bat da, gertakari objektibo eta egiaztagarrietan oinarritu eta legeak eta teoriak osatuz sistematikoki antolatzen dena. Ikus, gainera

Connaissance scientifique

Sat, 07 Jun 2025 15:33:47 +0000

La connaissance scientifique est un ensemble d’informations sur la réalité observable fondées sur des faits objectifs et vérifiables, organisées systématiquement en lois et théories.

kantua entzunago, atseginago

Fri, 06 Jun 2025 14:34:35 +0000

Adierazteko norbera ohitura dituen gauzekin sentitzen dela eroso.

Azterketak: Azterketak selektibitatean (EHU)

Fri, 06 Jun 2025 14:24:42 +0000

Nahi duzun azterketa eskuratzeko, sakatu dagokion PDF botoian:

Irakasgaia 2025

Euskara PDF

Ingelesa PDF

Ekonomia PDF

Geografia PDF

Koreako Gerra

Fri, 06 Jun 2025 08:16:30 +0000

Koreako Gerra edo Koreako Guda 1948 urtean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, sortu ziren Ipar Korea eta Hego Koreako estatuen arteko gerra izan zen, 1950tik 1953ra bitartean garatu zena, azkenean armistizio batez bukatu zena, non bi estatuen arteko demarkazio-lerro bat finkatu zen, egun ere indarrean dagoena. Koreako Gerra bloke komunistaren eta Mendebaldeko blokearen arteko**gerra hotzarekin** loturiko lehen gatazka armatua izan zen.

Ipar Korea izan zen militarki erasotzen lehena Hego Korearen aurka, Txinako Errepublika Sozialistaren eta Sobietar Batasunaren laguntza militarraz. Sortu berria zen Nazio Batuen Erakundeak erasoa salatu eta koalizio militarra osatu zuen Hego Korea sostengatzeko, Estatu Batuetako eta beste herrialde batzuetako tropa ugari bidaliz. Koalizio militar honek kontraeraso arrakastatsua egin zuen Ipar Korearen aurka, Ipar Koreako lurraldean sakon sartuz, baina Txinak bidalitako tropek kontraeraso hau gelditu eta aurrera egin zuteneta Hego Koreako Seul hiriburua bereganatzera ere heldu ziren 1951 urteanh, baina aste gutxitan Nazio Batuen koalizioak berriz ere aurrera egin zuten, gutxigorabehera 38 paraleloaren lerroan geldituz. Azkenean, bi aldeen arteko negoziaketek armistizioa eta paralelo horren inguruan eremu desmilitarizatu bat adostu zuten, zeinaren erdian egun de facto Ipar Korearen eta Hego Korearen muga kokatzen den.

Altxortegia (kontabilitatea)

Fri, 06 Jun 2025 07:31:11 +0000

Kontabilitatean, altxortegia eskudirua eta berehalakoan haien saldoa eskuragarri duten banku-kontuak, nazioko nahiz atzerriko dibisetan, biltzen dituen ondare-masa da. Espainiako Kontabilitate Plan Orokorrean, altxortegiko kontuak 57 azpitaldean biltzen dira.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, tesorería.

Sare komertziala (merkataritza-sarea)

Fri, 06 Jun 2025 06:29:02 +0000

Enpresa baten sare komertziala edo merkataritza-sarea bere produktuak merkaturatzeko, hots, ezagutarazi, banatu eta saltzeko, erabiltzen dituen baliabide eta bitartekoen multzoa da; hala nola banatzaileak, salmentak puntuak eta agente komertzialak. Horren atala da salmenta-indarra da, zuzeneko helburutzat salmenta duena.

Funtsezko elementua da marketin-mixean:

produktuari buruz, produktua kontsumitzailearen beharretara egokitzen lagundu dezake;
banaketari buruz, banaketa bideratzen laguntzen dute, eta banaketa horren inguruko estrategia garatu, kanaleko beste eragileekin dituen harremanen bitartez;
prezioari buruz, bezeroarekin negoziatzen den prezioaren eragile nagusia da;

Akzio-gehiengoa

Thu, 05 Jun 2025 15:43:05 +0000

Akzio-gehiengoa akzioez osaturiko kapitalaren gehiengoa duten akziodunen multzoa da. Akzioen gehiengoa izatea funtsezkoa da sozietate batean erabakitzeko ahalmena izateko, akziodunen batzar orokorrean dagokien botoaren bidez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mayoría accionarial.

Hornikuntza-epea

Thu, 05 Jun 2025 06:33:13 +0000

Inbentarioen kudeaketan, hornikuntza-epea edo hornidura-epea lehengai edo osagaien eskaera egiten denetik hura jaso arte igarotzen den denbora da. Hornikuntza-epea ezagutzea ezinbestekoa eskaera-puntua kalkulatzeko; hain zuzen ere, eskaera-puntua segurtasun-stocka (SS) gehi hornikuntza epean aurreikusitako kontsumoa (HEAK) da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, plazo de abastecimiento, plazo de suministro.

zor zaharra, minberrizale

Wed, 04 Jun 2025 06:25:39 +0000

Aspaldiko zorrek zoritxar berriak ekartzen dituztela adierazteko.

Nola kalkulatzen da kuboaren bolumena?

Tue, 03 Jun 2025 15:05:55 +0000

Kuboaren bolumena bere aldearen luzera ber hiru eginez kalkulatzen da. Adibidez, 2 metroko aldea duen kuboaren bolumena 2x2x2=8m3 da. Ikus, gainera

metro kubikoa, Gizapediako hiztegian.

Kostu logistikoak

Tue, 03 Jun 2025 14:08:43 +0000

Kostu logistikoak hornidura-katearekin lotutako kostuak dira, hala nola lehengai eta produktu bukatuen biltegiratzearekin eta garraioarekin loturikoak. Enpresaren kostu totalaren zati handi bat izan daitezke. Hain zuzen ere, ekoizpena kudeatzeko sistema batzuk kostu logistikoen kontrolean eta minimizazioan oinarritzen dira, enpresaren mozkina maximizatzeko helburuarekin, hala nola just-in-time sistema, bezeroen eta hornitzaileen artean nahiz biltegien eta produkzio-tailerren artean koordinazioa garatuz eta alperrikako kostuak atzemanez eta saihestuz.

negua nolakoa, ardiaren ilea halakoa

Tue, 03 Jun 2025 13:58:03 +0000

Neguan egiten duen eguraldiak ardien ilea eragiten dutela adierazteko: negua hotza bada, ardiak ile asko egingo du; negu epela bada, gutxi.

txapelik handienak ez du buru hutsik betetzen

Tue, 03 Jun 2025 13:32:54 +0000

Arrandiaz jantzi arren, ergela beti ergel dela nabarmentzeko.

astoari hegoak eman eta ilargiari hitza kendu

Tue, 03 Jun 2025 13:08:48 +0000

Norbaitentzat funtsezkoa izan daitekeena baliatzen edo estimatzen ez dakien beste bati ematearen zentzugabekeriaz ohartarazteko.

haize hegoak, dena zain, erorarazten gaztain

Tue, 03 Jun 2025 13:03:36 +0000

Udazkenean, gaztainak hego haizeak noiz botako egoten direla adierazteko.

ETA (Euskadi ta Askatasuna)

Mon, 02 Jun 2025 15:27:00 +0000

ETA edo Euskadi ta Askatasuna Euskal Herriko ideologia abertzale eta sozialistako erakunde armatu terrorista izan zen, 1959an sortu eta 2018an bere kabuz desegin arte jardun zuena, helburu nagusitzat Euskal Herriko independentzia izan zuena. Jardun horretan, guztira 800 pertsona baino gehiago hil zituen, milaka zauritu eta hamarka bahiketa burutu zituen. Bere etsai nagusia bere hitzetan Euskal Herria zapaltzen zuen espainiar estatua zen, ustez hura sostengatzen zuten erakunde eta pertsona guztiekin batera, baina borroka horretan ehunka zibil ere hil zituen, horietako asko gatazkarekin zerikusirik ez zutenak, Euskal Herriko eta espainiar gizarteko sektore askotan izua zabalduz. ETAren jardunak estatuaren errepresio gogorra eta aurkako beste talde batzuen eraso terroristak ere eragin zituen bere ekintzaile eta ustezko laguntzaileen aurka, maiz ETAren ideologiarekin bat zetozen zein besterik gabe abertzale ziren erakunde eta pertsonak ere barne, hilketa eta tortura kasu ugariekin.

itsusi guztiak ederzale

Mon, 02 Jun 2025 13:39:02 +0000

Norberak ez duen hori miretsi ohi dela adierazteko.

Zeintzuk dira Antzinako Erromaren sortzaile mitikoak?

Mon, 02 Jun 2025 13:17:56 +0000

Kondairaren arabera, Erroma hiria K.a 753 urtean sortu zen eta Romulo eta Remo izan ziren bere sortzaileak. Txikiak zirelarik, Tiber ibaina abandonatu zituzten baina otseme batek salbatu eta bere esneaz elikatu zituen. Gero Faustulo izeneko artzaiak atzeman zituen eta bere emazte Aziarekin hazi zituen. Erroma hiria sortu eta gutxira, Romulok Remo hil zuen, hiriko mugei buruz izan zuten borroka baten ondorioz.

orratza, bat bakarra duenari galtzen zaio

Mon, 02 Jun 2025 06:43:53 +0000

Zoritxarrak egoera larrian dagoenari gertatu ohi zaizkiola adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, a perro flaco, todo son pulgas

kantutan hasiz gero, azkenik ez

Sun, 01 Jun 2025 09:11:15 +0000

Atsegin edo plazer huts bila abiatzen diren jardunekin kontuz ibili behar dela adierazteko, haiekin inoiz ez bukatzeko arriskua baitago.

Arrazoimena (Kant)

Sun, 01 Jun 2025 08:53:40 +0000

Kanten filosofian, arrazoimena gizakiaren sentimena eta ulermena biltzen dituen ahalmena, bide batez ulermenetik eratorritako judizioak ideia transzendentaletan (Arima, Mundua, Jainkoa) bateratu egiten dituena.

Sentimena (Kant)

Sun, 01 Jun 2025 06:04:48 +0000

Kanten filosofian, sentimena(Sinnlichkeit) kanpoko objektuak jasotzeko ahalmena da. Sentimen hori aplikatuta, objektuakintuizio sentikor** moduan eratuko dira gugan, errepresentazio edo irudikapen gisa, objektuek sortutako sentsazio oro bazterturik. Ondoren,ulermenari esker, objektu horiek pentsatzeko gai izango gara, objektu horiek kontzeptu bilakatuz.

gaitzarentzat ez da adinik

Sat, 31 May 2025 07:24:05 +0000

Gaixotasunen zoritxarra edonori eta edozein adinetan gerta dakiokeela adierazteko.

Aldaerak

gaitzarentzat ez dago adinik Itzulpenak
gaztelaniaz, no hay edad para la enfermedad

gizakia lepotik gora neurtzen da

Sat, 31 May 2025 07:20:10 +0000

Pertsonak haien ganora edo fundamentuaren arabera balioetsi behar direla adierazteko.

Ekonomia landatarra

Sat, 31 May 2025 06:50:20 +0000

Ekonomia landatarra landa-eremuan nekazaritza, abeltzaintza eta loturiko jarduerak garatzen dituzten tamaina txikiko ustiapenetan oinarritutako ekonomia da, familiek eta landako komunitateek kudeatua eta, bestelako landa garapeneko eredu ekonomikoak kontrara, iraunkortasuna eta tokiko kultura sustatzen dituena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, economía campesina.

Transnortasuna

Sat, 31 May 2025 06:04:38 +0000

Transnortasuna subjektu baten nortasunetik eta identitate propiotik haratago kokatzen diren esperientzia eta kontzientzia egoeren multzoa da, maiz bizipen espiritualen bitartez garatzen direnak, hala nola esperientzia erlijiosoetan eta sexu harremanetan, non kontzientziak bestearekiko, unibertsoarekiko edo Jainkoarekiko bat egiten duen. Bereziki Gestalt psikologian landu den kontzeptua da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, transpersonalidad.

Ideiak (Descartes)

Fri, 30 May 2025 15:54:16 +0000

Descartesen filosofian, ideiak gogamenean eratzen ditugun gauzen irudikapenak dira. Descartes-en arabera ideiak beti egiazkoak dira, garbi baitago irudikapen horiek norberaren gogamenean daudela. Descartesek ideia jatorrizkoak, ideia faktizioak edo aizunak eta ideia adbentizioak edo erantsiak bereizi zituen.

garaipena, neke askoren ondorena

Fri, 30 May 2025 08:04:47 +0000

Helburu handiak lortzeko, neke handiak gainditu behar direla adierazteko.

Ziklo demografikoa

Thu, 29 May 2025 08:35:08 +0000

Ziklo demografikoa populazio baten egitura demografikoaren bilakaera historikoa da, erregimen demografiko batzuetan zehar, biztanleria egitura desberdinekin. Oro har eta gaingiroki, ziklo demografikoa antzinako erregimen demografikotik abiatzen da, jaiotza- eta heriotza-tasa altuekin, eta trantsizio demografikora igarotzen da jaiotza-tasa altuekin eta hilkortasun-tasa beherakorrekin, erregimen demografiko modernoan bukatzeko, jaiotza- eta heriotza-tasa baxuekin.

urtean bi udaberri ezin

Thu, 29 May 2025 08:26:05 +0000

Urtaro bakoitzari eguraldi mota berezia dagokiola adierazteko.

Forma geometrikoak (irudi geometrikoak)

Thu, 29 May 2025 07:13:47 +0000

Forma geometrikoa edo irudi geometrikoa planoko edo espazioko eremu bat mugatzen duen puntu multzo bat da. Hainbat era daude figura geometriko bat zehazteko: irudia mugatzen duten puntu eta segmentuen bitartez (adibidez, triangelu bat definitzen dugunean); ekuazioen bitartez, adibidez elipse bat definitzen denean edota koordenatu jakinen bitartez.

goxoa eta gosea, senide dira maiteak

Wed, 28 May 2025 15:14:48 +0000

Goxotasunez edo nekerik gabe bizi nahi duenak miseria (gosea) espero behar duela adierazteko.

Dedukzioa (Descartes)

Wed, 28 May 2025 14:49:54 +0000

Descartesen filosofian, dedukzioa ezagutzara heltzeko bi bideetako bat da, intuizioarekin batera. Intuizioaren bitartez agerikoak edo nabariak diren egia horiek agertzen diren bitartean; dedukzioaren bitartez, ageriko egia horiek premisatzat hartu eta logika erabiliz, ezinbestean eratortzen diren ondoriozko egietara heltzen gara.

Zein da Eguzkiaren jainkoa?

Wed, 28 May 2025 14:02:58 +0000

Egia da Eguzkia, zeruko argizagi nagusi gisa, jainkotzat hartu izan dela hainbat kulturetan. Antzinako Grezian eta Erroman, Helios eta Apolo (azken hau Febo ere deitua) hartu ziren Eguzkiaren jainkotzat, zaldi-gurdi baten gainean irudikatuak; antzinako Egiptoko mitologian, Ra izan zen Eguzkiaren jainkoa; mitologia hinduan, Surya da Eguzkiaren jainkoa, bide batez argialdia eta jakintza irudikatzen dituena.

orak non mina, han mihia

Wed, 28 May 2025 13:42:17 +0000

Gure interesen kaltetan diren gauzetan nabarmentzen ditugula adierazteko.

Aldaerak

zakurrak (txakurrak) non mina, han mihia

bat esan eta bestea egin, nola asmatu horrelakoekin?

Wed, 28 May 2025 13:33:45 +0000

Esaten eta egiten denaren artean koherentziaren beharra aldarrikatzen duen atsotitza.

plazan barrez, etxean negarrez

Wed, 28 May 2025 07:24:12 +0000

Kalean erakusten den jarrerak eta irudiak maiz etxeko arazoak ezkutatzeko erabiltzen dela adierazteko.

goizaldean lo dagoen azeriak ez du lumarik ahoan

Wed, 28 May 2025 06:16:53 +0000

Bizimodua aurrera ateratzeko (azeriak txoriak harrapatu eta jateko), goiz jaiki eta lan egin behar dela adierazteko.

jan eta lo, horixe egiten dugu guk ondo

Tue, 27 May 2025 05:55:27 +0000

Alferkeria harro erakusteko erabil daitekeen esaldia.

Aldaerak, kontrara alferkeria gaitzesteko

jan eta lo, horixe egiten dugu zuek ondo
jan eta lo, horixe egiten dugu zuk ondo

ezkondu eta damutu

Tue, 27 May 2025 05:40:28 +0000

Ezkontzeak dakartzan arazoak eta eragozpenak berehala sumatzen direla adierazteko.

Energia-trantsizioa (trantsizio energetikoa)

Mon, 26 May 2025 15:04:26 +0000

Energia-trantsizioa edo trantsizio energetikoa gizartearen maila guztietan orduraino erabilitako energia-iturri nagusiak ordezteko prozesu teknologiko eta ekonomikoa da. Bereziki erreferentzia egiten dio XXI. mendearen hasieratik berotze globalari eta baliabideen agortzeari aurre egiteko energia fosilak baztertu eta energia berriztagarriak era masiboan garatzeko prozesuari. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, transición energética.

ezer ez duena, emateko prest

Sun, 25 May 2025 13:15:13 +0000

Pertsona eskuzabalenak ezer gutxi dutenak izaten direla adierazteko.

zuri inork egitea nahi ez duzuna ez egin inori

Sun, 25 May 2025 13:12:31 +0000

Etikan urrezko lege gisa hartu ohi den printzpioa, gure jokabide guztiak gidatu beharko lituzkeena.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, no hagas a los demñas lo que no quieras que te hagan a ti

aspertzen da emailea, ez hartzailea

Sun, 25 May 2025 13:07:06 +0000

Asko hartu eta gutxi ematen dutenentzako atsotitza, ematen eta jasotzen denaren artean oreka izan behar dela adierazten duena.

bistan dagoenak ez du ispilu beharrik

Sun, 25 May 2025 12:59:59 +0000

Argi eta garbi dagoena esplikatu beharrik ez dagoela adierazteko.

Social immobility

Sat, 24 May 2025 16:10:31 +0000

Social immobility is the situation in societies with rigid social, political, and legal norms that do not allow for social change, and especially social mobility between social classes (in this case, we say that there is vertical immobility). Social immobility was the fundamental characteristic of the Ancien Régime, as well as of the caste system in India and surrounding countries, even today.

Immobilisme social

Sat, 24 May 2025 15:44:45 +0000

Immobilisme social és la situació de les societats amb normes socials, polítiques i jurídiques rígides que no permeten el canvi social, i especialment la mobilitat social entre classes socials (immobilisme vertical). L’immobilisme social va ser la característica fonamental de l’Antic Règim, així com del sistema de castes a l’Índia i països de l’entorn, fins i tot avui dia.

maiatzeko euria, urte guztiko ogia

Fri, 23 May 2025 06:48:07 +0000

Maiatzean egiten duen euria uzta ugaria izateko onuragarria dela adierazteko.

Lorpen-adierazleak

Wed, 21 May 2025 16:05:55 +0000

Lorpen-adierazleak ikasle batek kurrikulumean ezarritako konpetentziak, deskriptore operatiboetan zehazturik, zenbateraino betetzen diren ezartzen duten irizpideak eta ebaluazio-tresnak dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* indicadores de logro.*

Azterketak: Musika eta folklorearen historia, 1998

Wed, 21 May 2025 07:05:49 +0000

Hemen, PDF formatoan, Musika eta Folkolorearen Historia irakasgaiaren 1998ko azterketa bat duzu.

Binbili bonbolo (abestia)

Wed, 21 May 2025 06:59:21 +0000

Binbili bonbolo edo Binbilin bonbolon euskal sehaska kanta da. Hitzak (letra)

LEHEN BERTSIOA

Binbili, bonbolo sen da lo, akerra Frantzian balego, akerra kantan, idia jantzan auntzak tanbolina jo. BIGARREN BERTSIOA

Binbilin bonbolon yan ta lon, Errege frantzian balego, idiak soinu, akerrak dantza, astoak danbolina yo. Danbolin ori da berria Donostiatik ekarria, bazter guztiak perlazbeteak, erdian urregorria. Talotxin, talotxin gure aurrak bost otxin amatxi, zako opil andi batekin zopaz ase gaitezin. Gure aurraren aurr ona balio baitu Bayona, Bayona diruz banuke, bainan ez orrelako aurr ona

Atzo ttun ttun (abestia)

Wed, 21 May 2025 06:52:40 +0000

Atzo ttun ttun Euskal Herriko abesti herrikoia da. Letra

Atzo ttun ttun, gaur ttun ttun, Beti ttun ttun gaittun gu. Gure diruak aitun eta Nork naiko gaittun gu?

Atzo ttun ttun, gaur ttun ttun, Beti ttun ttun gaittun gu. Atzo ttun ttun, gaur ttun ttun, Beti ttun ttun gaitun gu. Zazpi librako ollo txuria Gaur azeriak jan ttun gu.

Atzo ttun ttun, gaur ttun ttun, Beti ttun ttun gaittun gu.

Azterketak: Musika eta folklorearen historia, 2000

Wed, 21 May 2025 06:48:08 +0000

Hemen, PDF formatuan, Musika eta Folklorearen Historia irakasgaian 2000 urtean jarritako azterketa bat duzu.

Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritza

Wed, 21 May 2025 06:16:21 +0000

Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritza (ingelesez, United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR; gaztelaniaz, *Alto Comisionado de Naciones Unidas para los Refugiados, *ACNUR) Nazio Batuek 1950 urtean sortutako erakundea da, errefuxiatuak babestea eta errefuxiatuentzako Genevako Konbentzioa errespetaraztea helburu duena.

Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea (NATO)

Tue, 20 May 2025 06:01:13 +0000

Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea (** akronimo hauekin ere ezaguna:**NATO, North Atlantic Treaty Organization; OTAN,**Organisation du traité de l’Atlantique nord) Europako 32 herrialdek gehi Ameriketako Estatu batuek eta Kanadak osatzen duten aliantza militarra da, haietako batek eraso militarra jasanez gero, elkarrekiko defentsa bermatzen duena. Atlantismo deitzen den korronte politikoaren agerbidea dela esan daiteke. Gerra Hotzean zehar, Sobietar Batasunak eta bere aliatuek osatu zuten Varsoviako Itunaren aurkako bloke gisa jardun zuen.

Lekualdatze behartuak

Mon, 19 May 2025 11:58:58 +0000

Lekualdatze behartuak pertsonek, indibidualki, bere familiarekin edo gizatalde baten barnean, beren borondatearen aurka, gerra, hondamendi edo jazarpenaren ondorioz, beren bizitokia aldatu eta segurtasun bila beste leku batera joan behar izatea da. Lekualdatze behartu baten ondorioz, pertsonak babestoki bat aurkitzen duenean, errefuxiatua dela esaten da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, desplazamientos forzosos, traslados forzosos.

Al-Hoceimako lehorreratzea (1925)

Sun, 18 May 2025 15:24:33 +0000

Al-Hoceimako lehorreratzea Espainiako eta, neurri txikiagoan, Frantziako tropak lehorreratzeko 1925eko iraileko operazio militar handi bat izan zen, Marokoko protektoratu espainiarreko Al-Hoceima hiriaren inguruan, Ceuta eta Melilla hirien artean. Operazioaren helburua Abd el-Krim Rif-eko tropa matxinoen aurka egitea izan zen. Tropa horiek Marokoko espainiar protektoratuko lurraldea kontrolatzen joan ziren aurreko urteetan, batez ere Annualgo hondamendiaren ondoren, eta Tetuan hiria mehatxatzen zuten, artean espainiarren esku zegoena. Frantziak eta Espainiak batera garatu zuten operazio horren abiarazlea Rifeko indarren erasoa izan zen Frantziako indar militarren aurka, hegoalderago zegoen Frantziako protektoratuan. Eraso horrek bi estatu horiek Rifeko matxinada desaktibatzearen garrantziaz jabetzea azkartu zuen. Operazioa arrakastaz amaitu zen, Axdir hiriburu errebeldearen okupazioarekin amaituz, honek tropa matxinoen kolapsoa eta Abd el-Krim ihesaldia eragin zuelarik. Abd el-Krimazkenean indar frantsesek preso hartu eta Reunion uhartera erbesteratu zuten. Operazioaren buru ziren militar espainiarren artean Francisco Franco zegoen, lortutako garaipenaren ondoren jeneral mailara igoko zutena.

Nuriako Estatutua (1932)

Sun, 18 May 2025 15:11:23 +0000

1932ko Kataluniako Autonomia Estatutua, Nuriako Estatutua izenez ere ezaguna, Kataluniaren lehen autonomia-estatutua izan zen. Zentzu hertsian, Nuriako Estatutua estatutu horren lehen bertsioa izan zen, Gironako Nuria herrian idatzi zena 1931ko ekainean. Azkenean estatutu hori Espainiako Gorteetan onartu zen, 1932ko irailaren 9an, baina murrizketa handiekin. Estatutua bertan behera utzi zuen Espainiako estatuak 1934ko urrian, Generalitateko presidente Lluís Companysek Estatu Katalana aldarrikatu ondoren. 1936ko Fronte Popularraren garaipenaren ondoren, berriro jarri zen indarrean, Francok indargabetu zuen arte, 1939an Gerra Zibilean garaitu ondoren.

Estatut de Núria (1932)

Sun, 18 May 2025 15:05:43 +0000

L’Estatut d’Autonomia de Catalunya de 1932, conegut també amb el nom d’ Estatut de Núria, va ser el primer estatut d’autonomia per a Catalunya. En sentit estricte, l’Estatut de Núria va ser la primera versió de l’estatut va ser finalment redactada en la localitat gironina de Núria al juny de 1931, per a ser finalment aprovat en les Corts Espanyoles amb grans retallades el 9 de setembre de 1932. L’estatut va ser suspès per l’estat espanyol a l’octubre de 1934, després de la proclamació de l’Estat Català pel president de la Generalitat Lluís Companys. Després de la victòria del Front Popular en 1936, va ser posat de nou en vigor, fins que Franco ho va derogar després de la seva victòria en la Guerra Civil en 1939.

Polis

Sat, 17 May 2025 05:12:57 +0000

Polis(pluralean,*** poleis***) delakoa Antzinako Greziako hiri-estatu bat zen, giza komunitate independente eta subirano gisa eratua, bere politeia edo erregimen politiko bereziarekin. Ehunka polis garatu ziren Mediterraneoan zehar , Peloponesoan eta Asia Txikiko polis klasikoak nahiz gerora Mediterraneoan zehar zabaldu ziren koloniak. Polis garrantzitsuneak Atenas eta Esparta izan ziren.

Zein da bizitzaren azken sakramentua?

Sat, 17 May 2025 04:48:45 +0000

Bizitzaren azken sakramentutzat hartzen da gaixoen oliadura, gaixo edo hilzorian dauden pertsonei egiten zaiena.

Sakramentuak

Sat, 17 May 2025 04:44:27 +0000

Kristau konfesioetan, sakramentuak (latinezko sacramentum hitzetik, literalki “sakratu bihurtzea”) grazia jaso eta irudikatzen duten errituak dira. Eliza Katolikoan, sakramentu hauek bereizten dira: bataioa, eukaristia, konfirmazioa, penitentzia eta birradiskidetzea, gaixoen oliadura, ezkontza eta ordenazioa. Ikus, gainera

Zein da bizitzaren azken sakramentua?

Testu-iruzkina (1939): Nazio-intereseko industriak babesteko legea (1939-10-25)

Fri, 16 May 2025 14:53:50 +0000

Espainiak bere historiako krisirik larriena gainditu behar izan zueneko Gurutzada loriatsuan, agerian gelditu zen nazioaren bizitzarako zeinen garrantzi handikoa den gerrarako behar dituen industriak eta ezinbesteko lehengaiak bere lurraldean izatea.

Gure ekonomia dagoen egoeran egonik, bestalde, beharrezko da ahaleginak egitea Espainia produktu arrotzen inportaziotik askatzeko, halakoak gure nazioaren lurraldean ekoitzi edo fabrikatu daitezkeenean.

Gaur arte ez denez lortu, barne merkatuak aukera emanik ere, ekimen partikularraren bidez premia horiek asetzea, beharrezko ikusten da nazioaren interes bereziko diren halako industriak ezartzeko laguntza ematea, funtzionamendu normala ziurtatuko dieten bermeak eta onurak eskainiz.

Testu-iruzkina (1967): Estatuaren Lege Organikoa (1967-01-11)

Fri, 16 May 2025 14:26:53 +0000

Orain arte promulgatutako legeek erakunde antolamenduek eskatzen dituzten gai gehienak hartzen dituzte.(…). Iritsi da estatu nazionala erakundetzea amaitzeko une egokia (…). Horren kariaz, (…), honako hau xedatzen dut:

art. I. Espainiar estatua, erresuma gisa eratutakoa, erkidego nazionalaren erakunde gorena da.
art. I. Subiranotasun nazionala bakarra eta zatiezina da eta ezin da ez ordezkatu ez laga.

II. Espainiar estatuaren erakunde sistema botere batasunaren eta funtzio koordinazioaren printzipioetan oinarritzen da.

art. Honako hauek dira estatuaren oinarrizko xedeak: Espainiako gizonen arteko eta lurren arteko batasunaren defentsa; nazioaren osotasuna, independentzia eta segurtasuna mantentzea (…). Hori guztia Mugimendu Nazionalaren Printzipioen inspirazioarekin eta haiekiko leialtasun zorrotzenarekin (…), bere izaeraz, iraunkorrak eta aldaezinak direnak.

Testu-iruzkina (1896): La lucha de clases astekariko artikulua (1896-05-23)

Fri, 16 May 2025 14:05:08 +0000

(…) Bizkaiko meatzeetako langileak maiatzaren 1ean bildu ziren Gallartako frontoian eta manifestazio zaratatsuak egin zituzten meatze eskualde hartako erregetxoek derrigorrezkotzat jotzen zituzten kuartel eta dendak mantentzearen aurka. Gainera, botere publikoei edo haien ordezkariei haiek berehala eta erabat desagerrarazteko eskatuko zien batzordea eratu zuten. (…)

Meatzeetako langileak greban altxatu ziren 1890ean, lanaldia murriztea eta derrigorrezko barrakoi eta dendak kentzea aldarrikatuz. (…)

Gaur egun, onerako edo txarrerako, 1890ean ezarritako lanaldiarekin jarraitzen da, baina derrigorrezko barrakoi eta dendei dagokienez, lehenengo grebaren aurreko egoeratik oso hurbil daude meatze zona guztian.

oker hobe itsu baino

Thu, 15 May 2025 07:45:09 +0000

Akatsen bat izatea dena gaizki egotea baino hobea dela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, más vale tuerto que ciego

nola hasi, hala bukatu

Wed, 14 May 2025 07:17:29 +0000

Hasierak zerbaiten garapena eta bukaera markatzen dituela adierazteko.

egun irria, bihar negarra

Wed, 14 May 2025 06:19:35 +0000

Zoriona laburra izaten dela adierazteko.

Marko soziala (gizarte esparrua)

Tue, 13 May 2025 14:16:29 +0000

Marko soziala edo gizarte esparrua arauak, balioak, tradizioak, konbentzioak eta gizarte erakundeen multzoa da, gizarteko pertsonen portaerak arautu eta kontrolatzen dituena. Maurice Halbwachs-entzat (Les Cadres sociaux de la mémoire, 1925), esparru soziala memoria kolektiboak osatzen du funtsean. Memoria kolektibo horrek identitate-erreferentzia gisa jokatzen du gizabanakoaren erreferentzia-taldeetatik abiatuta, besteak beste, familia eta klase soziala, eta gizabanako bakoitzaren esperientzietatik abiatuta berreraikitzen da beti.

Ikus-adimena (ikus-pentsamena)

Tue, 13 May 2025 06:58:37 +0000

Ikus-adimena edo ikus-pentsamena (ingelesez, visual thinking) irudien bitartez islatu, garatu eta gauzatu egiten den adimen mota da, hitzezko adimenaz bestera. Hain zuzen ere, bereziki ikus-adimena lantzen dutenek bere ideiak eta konklusioak hitzen bidez adierazteko zailtasunak izaten dituzte atzeman da, eta ildo horretatik ikus-adimena pertsona dislexikoekin eta autistekin lotu izan da. Beste alde batetik, ikus-adimena darabiltenek penstamendu ez-lineal edo intuitiboa garatzen dutela aipatu da, problemen soluzioak logikaz eratorri baino ikusi egiten dituztela eta.

Politika Ekonomiko Berria (NEP)

Mon, 12 May 2025 16:19:22 +0000

Politika Ekonomiko Berria, NEP (Novaya Ekonomicheskaya Politika) akronimoaz ere ezaguna, 1921etik 1928ra bitarteko sobietar ekonomiaren garaia izan zen, printzipioz ideario sozialistaren aurka neurri liberalizatzaileak hartuta merkatu-ekonomia bat garatu zuena. Politika Ekonomiko Berria Errusiak 1918tik 1922ra bitartean Errusiako Iraultzarekin batera hasitako Gerra Zibilean gerrako komunismoaren pean jasan zuen krisi ekonomiko larria dela eta, goseteekin eta nekazarien matxinadekin abiarazi zen. Vladimir Lenin buruzagi sobietarrak proposatu eta exekutatu zuen eta 1928ra arte garatua izan zen, Iosif Stalinek bultzatutako erabateko planifikazio eta kolektibizazioaren alde pixkanaka ordezkatua izan zenean, 1931n erabat desegin zen arte.

zein haginetan den mina, han da mihina

Mon, 12 May 2025 08:29:41 +0000

Adierazteko pertsonalki mina edo egoneza sorrarazten digun gai bat ateratzean hasten garela gu ere zirikatzen edo kritikatzen.

Aldaerak

zein haginetan den mina, han da mihia
zein haginetan den mina, han da mingaina

Zein alorretan lortu zuten falangistek botere handia?

Mon, 12 May 2025 08:21:55 +0000

Falangistek botere handia izan zuten propaganda alorrean, egunkariak eta irratiak kontrolatuz, errepresio politikoan, informazio-zerbitzuen kontrolaren bitartez, lan-alorrean, sindikatu bertikalak direla medio, eta gazte eta emakumeen mugimendu sozialetan.

Zeintzuk dira Urdaibain garatu daitezkeen jarduera ekonomiko egokiak?

Mon, 12 May 2025 08:16:19 +0000

Naturgune nabarmena izanda, Urdaibain ingurumenari kalterik egiten ez dioten jarduera ekonomikoak garatu beharko lirateke, ahal nola nekazaritza eta abeltzaintza ekologikoa eta turismo eta aisialdi iraunkorra. Teknologia maila aurreratuko jarduerak ere gara litezke, bioteknologiarekin loturik esaterako.

danbolin berriak doinu ederra

Mon, 12 May 2025 08:02:51 +0000

Berri eta modernotzat hartzen denak guztion interesa eta iritzi ona sortzen duela baina gero beheraka bere egiazko mailan jartzen dela adierazteko.

Antimilitarismoa

Mon, 12 May 2025 07:43:10 +0000

Antimilitarismoa arma eta indar militarren aurkako korronte eta ekimen politikoa da, baieztatzen duena militarrek herrien eta herrialdeen arteko gatazkak konpondu beharrean, azkenean inperialismoaren bidez beste herriak menderatzeko gerrak sortzea helburu dutela, agintari politikoen, buruzagi militarren eta armamentu-enpresen interesen mesedetan. Gatazkak konpontzeko eta belizismoaren eta gerraren aurkako bide gisa, alderdi antagonisten arteko elkarrizketa eta negoziazioa proposatzen ditu. Ikus, gainera

Militarismoa

haizea buruan eta ibili munduan

Sun, 11 May 2025 13:38:54 +0000

Ganorarik gabe etengabe hara eta hona ibiltzen diren horiei erreferentzia egiten duen atsotitza.

Giza sexualitatea

Sun, 11 May 2025 06:14:14 +0000

Giza sexualitatea gizakiaren ugalketa-funtzioa garatzea funtsezko eginkizun duten ezaugarri biologiko eta portaeren multzoa da. Kontzeptu biologiko horretatik haratago, sexualitatea ugalkortasunaren funtzio nagusi horrekin lotutako faktore eta kondozio psikologiko, sozial eta antropologikoen multzoa da; hala, sexualitatean afektibitatea, libido edo desio sexuala eta identitate eta orientazio sexuala barne hartzen dira ikuspuntu psikologikotik, genero-rolak eta harreman sexualak dimentsio soziologiko gisa, eta familia ikuspegi antropologikotik.

Sorne Unzueta

Sat, 10 May 2025 15:26:01 +0000

Sorne Unzueta (Bilbo, 1900 - Urduliz, 2004) euskal irakasle, idazle, euskaltzale eta abertzale nabarmena izan zen. 16 urte zituela ikasi zuen euskara. Maistra-ikasketak burutu eta gero, andereño gisa lan egin zuen Bizkaiko herri batzuetan. 1925ean, Gregorio Errastirekin ezkondu zen. Gaztetatik eta Gerra Zibila piztu arte, Emakume Abertzale Batza erakundean jardun zuen. Utarsus goitizenez, artikulu politiko ugari zituen eusko abertzaletasunaren eta euskararen alde, eta mitinak ematen ere nabarmendu zen. Poesia ere landu zuen, eta gaztelaniaz eleberri bat ere idatzi zuen, Me voy contigo izenburuarekin. Gerra Zibila piztu eta gero, Frantziara erbesteratu zen, non nazien aurkako erresistentzian ere lagundu zuen. 1953an Euskal Herrira itzuli eta frantseseko irakasle gisa jardun zuen.

Serigrafia

Sat, 10 May 2025 05:57:33 +0000

Serigrafia (latinezko sericum hitzetik, “zeta”) sare trinko batean, antzina zetazko oihal batean, marraztutako txantiloi batetik tinta edo margoak pasaraziz beste euskarri batean irudiak estanpatzeko margo-teknika.

Patologia duala

Sat, 10 May 2025 04:51:22 +0000

Patologia duala pertsona berarengan aldi berean adikzioren bat eta bestelako buruko nahasmendu bat daudenean gertatzen den egoera da.

hitza zilarrezkoa bada, isiltasuna urrezkoa da

Fri, 09 May 2025 08:25:48 +0000

Behar denean hitz egitea ondo dagoela, baina askotan onena isilik egotea dela adierazteko.

Aldaerak

aldian behin mintzatzea zilarrezkoa bada, isiltzea urrezkoa da

jaitsi zenak aulkia galdu zuen

Thu, 08 May 2025 08:22:52 +0000

Erabaki bat hartutakoan atzera itzultzea zilegi ez dela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, quien fue a Sevilla, perdió su silla

Aurrezki-kontua

Thu, 08 May 2025 06:02:02 +0000

Aurrezki-kontua finantza-entitate batekin kontratatzen den banku-kontua da, bereziki orokorrean interes txiki baten trukean dirua aurrezteko erabiltzen dena, saldoaren erabateko erabilgarritasunarekin; eragozpen gisa, ordea, kontu korronte bati ez bezala, aurrezki-kontu bati ezin zaizkio orokorrean atxiki helbideratzeak, kreditu- edo debitu-txartelak eta nominen sarrera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cuenta de ahorro.

Ikus, gainera

Aurrezki-libreta

Trazeria

Wed, 07 May 2025 13:10:54 +0000

Debako Santa Maria Elizan, trazeriaz apaindutako leihoa.

Arkitekturan, trazeria harriz edo egurrez egindako apaingarria da, forma geometriko anitzekin eratua. Egitura arkitektonikoen erremate edo bukera gisa jarri ohi da.

Celibat

Wed, 07 May 2025 08:50:51 +0000

El celibat (del llatí caelebs, “sol, sola”) és la situació personal de la persona que ha renunciat a relacions de parella de tipus afectiu-sexual i que ha optat per la castedat. Al llarg de la història i en algunes cultures, alguns col·lectius i individus han definit la seva identitat i personalitat de manera temporal o permanent en funció d’aquesta situació. El cas més conegut és el dels religiosos de l’Església catòlica, on el celibat és una tradició perfectament assentada, sense ser dogma ni doctrina. Es considera també mostra de devoció en altres tantes religions i esglésies. Des d’un punt de vista antropològic, el celibat implica la renúncia a les relacions sexuals i ha de ser considerat com una pràctica equivalent a la vigília i el dejuni, relacionat amb uns certs rituals. En general, també és una pràctica de purificació i que es considera que aporta carisma a la persona. El sociòleg Max Weber veia en el celibat religiós dos objectius: d’una banda, l’objectiu místic i, per un altre, l’autocontrol relacionat amb l’ascetisme.

Hiri trinkoa

Wed, 07 May 2025 06:25:48 +0000

Hiri trinkoa edo urbanizazio trinkoa,** espazio txiki batean biztanle asko bildu eta lurzoruaren erabilera anitza (etxebizitza, zerbitzuak, merkataritza, …) duen hiri mota da. Abantaila gisa, ingurumenaren aldetik aipatu behar da erlatiboki azalera txikiagoa hartzen duten hiriak direla eta beraz, inguruko lur eremu naturalaren antropizazio-maila txikiagoa izaten dela; biztanleen bizi-kalitateari dagokionean, berriz, zerbitzuen eta lantokien hurbiltasuna aipatu behar da; eragozpen gisa, ordea biztanleen pilaketa handiagoa da, horrek dakartzan arazoekin batera eta hirian bertan kutsadura mailak handiagoak izaten dira.** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, ciudad compacta.

Gobernu-motak

Tue, 06 May 2025 13:35:13 +0000

Gobernu-motak estatu batean boterea garatzeko era desberdinak dira, bereziki nork agintzen duen eta nola agintzen duen arabera. Gobernu-mota zuzen edo egokienari buruzko buruzko hausnarketa etengabea izan da filosofiaren historian zehar:

Platonek gobernu-mota hoberena aristokrazia zela baieztatu zuen, aristokrazia zentzu literalean ulertua, hots, aristoi edo onenek osatzen duen taldearen eskutik.
Aristoteles-ek gobernu-mota puruak (monarkia, aristokrazia eta demokrazia) eta horiek dagozkien forma ustelak bereizi zituen (tirania, oligarkia eta demagogia).
Montesquieu-k egungo demokraziarako funtsezko oinarri den botere-banaketa proposatu zuen.

Afrika Korps

Mon, 05 May 2025 16:33:57 +0000

Deutsches Afrikakorps (DAK), Afrikakorps edo Afrika Korps**, Alemania naziak Afrikako iparraldean, zehazki Egiptoko ekialdean, Libian eta Tunisian, bidali zituen Wehrmacht-eko tropen multzoa izan zen, bereziki unitate akorazatuek osatua. Tropa horiek 1941 urtean bidali ziren Mussoliniren tropak Libian sostengatzeko. Horien garaipen ezagunena Tobruk-eko gudua 1942 urteko ekainean; 1942 urteko uztailean eta azaroan ordea, porrot handiak izan zituzten El Alamein-go guduetan. Gudu horietan Europan arrakastatsuak izan zitzaion Blitzkrieg estrategia garatu zuen. 1943 urteko maiatzean Afrika Korps-eko azken tropek kapitulatu egin zuten Tunisian. 1943 urteko martxora arte, Afrika Korps-eko tropak Erwin Rommel mariskalak zuzendu zituen; jardun horretan lortutako ospeagatik “Basamortuko Azeria” goitizenez deitu izan zaio.

Barduloak (barduliarrak)

Sun, 04 May 2025 13:39:24 +0000

Barduloak edo barduliarrak Antzinateko erromatar aurreko gizataldea zen, gutxi gorabehera Oiartzun, Urumea eta Oria ibaietatik Deba ibairaino zabaltzen zena, eta hegoaldetik Arabako ekialdea ere hartzen zuena. Ekialdeko baskoien eta mendebaldeko karistiarren artean kokatzen ziren. Eztabaida dago bardulo, karistiar, autrigoi eta inguruko herrien jatorriari buruz; batzuen arabera, indoeuroparren aurreko gizataldea zen eta batzuen arabera indoeuroparra. Haien hizkuntzari buruzko adostasunik ez dago; batzuen arabera aitzineuskara zen haien hizkuntza, baina beste batzuen arabera euskara ekialdeko baskoien hizkuntza zen jatorrian, eta haien zabalkuntza barduloen eremura Antzinate Berantiarrean gertatu zen.

Uralak (Ural Mendiak)

Sun, 04 May 2025 06:43:35 +0000

Kredituak:GrandEscogriffe-Commons

Uralak edo Ural Mendiak Errusian dagoen mendilerroa da, 2.300km-tan zehar ipar-hego ardatzean eratua, 150km-ko zabalerarekin. Europa eta Asia bereizteko mugatzat hartu izan da eta altuera ertaineko mendiak biltzen ditu, altuena izanik Narodnaya mendia (1895 m). Inguruko hiri inportanteak dira Ekaterinburgo, Txeliabinsk, Perm eta Oufa.

Narratzaile lekukoa

Sat, 03 May 2025 07:21:27 +0000

Narrazio batean, narratzaile lekukoa (lekuko narratzailea) protagonista izan gabe narrazioko gertakariak bizi eta kontatzen dituen narratzaile mota da. Beraz, bere funtzioa behatzea da, narrazioan gertatzen diren gorabeherei ahalik eta xehetasun handienez erreparatzea, baina hartan nabarmen parte hartu gabe. Hala ere, komeni da aldi berean, narratzaile lekukoa nolabait parte hartzea, istorioari sinesgarritasuna emateko: horretarako estrategia zenbait daude, hala nola lekukoa beste pertsonaia baten edota eguneroko edo gutun batzuen eskutik jasotzea narrazioko gertakarien berri.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, narrador testigo.

Nemo nisi per amicitiam cognoscitur

Sat, 03 May 2025 06:24:25 +0000

Agustin Hiponakoaren aipua, norbait, eta hedaduraz zerbait, soilik laguntasunetik, edo zaletasunetik, ezagutu daitekeela adierazten duena.

Teknologia emergenteak (teknologia berriak)

Fri, 02 May 2025 12:58:05 +0000

Teknologia emergenteak eta teknologia berriak, teknologia sortu berriak dira, duela gutxi eta azkar garatutakoak, denboran zehar aski iraunkorrak eta gizartean eta ekonomian aldaketa garrantzitsuak eragiteko ahalmena dutenak, ezagutza zientifikoa handitu, produktibitatea gehitu edo gizarte ongizatea hobetzeko. Historian zehar, ugari izan dira teknologia emergenteak, gizarteak aurrerabidean jarri dituztenak, hala nola suaren maneiatzea, nekazaritza, gurpila, idazketa, inprimagailua, lurrun-makina, argindarra, automozioa, ordenagailua, bioteknologiak eta XX. mendearen bukaeratik informazio eta komunikazioaren teknologiak, Internet garatuz eta iraultza teknologikoa ekarri dutenak, gizaki eta erakundeen arteko komunikazioa bideratuz mundu hiperkonektatu eta globalizatu bat sortu dutenak. Ikus, gainera

maite duenari, apoa izar

Fri, 02 May 2025 08:46:40 +0000

Maitalea itsua dela eta maite duenaren gauza txarrak ere ontzat ematen dituela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, el amor es ciego

Ordena Berria (nazismoa)

Fri, 02 May 2025 08:42:08 +0000

Alemania nazian, Ordena Berria edo Europako Ordena Berria (alemanieraz, Neuordnung edo Neuordnung Europas) erregimen naziak Europa osoan bere asmo espantsionistak gauzatu ondoren (ikus, gainera, Lebensraum), bereganatutako lurraldeetan ezarri nahi zuen ordena, erregimen edo gizarte antolamendu berria izan zen, konkistatutako lurraldeen zati handi bat ariar arrazakoentzat utziz, beste populazioak bere interes territorialen arabera banatuz, eslaviarrak esklabo bihurtuz eta juduak sarraskituz.

Glotofagia

Fri, 02 May 2025 05:55:05 +0000

Glotofagia erabateko hizkuntza-ordezkapenaren ondorioz hizkuntza bat erabat baztertu edo desagertzen denean gertatzen den fenomenoa da. Estrategia kultural eta ideologiko jakin bati jarraiki gertatzen denean linguizidioa da. Ikus, gainera

Hizkuntzen desagerpena

Linguizidioa (hizkuntza-genozidioa)

Fri, 02 May 2025 05:43:49 +0000

Linguizidioa edo hizkuntza-genozidioa hizkuntza bat desagerraraztea da, glotofagia edo erabateko hizkuntza-ordezkapenerako estrategia politiko supremazista, kolonialista edo gorrotozko bati jarraiki, bortxaz edo koloniazio kulturalerako tresnak erabiliz, hala nola eskolak eta hedabideak.

Erdi-diglosia (sasidiglosia)

Thu, 01 May 2025 16:04:23 +0000

Erdi-diglosia edo sasidiglosia (gaztelaniaz, semidiglosia, pseudodiglosia) Jose María Sánchez Carrión, Txepetx, hizkuntzalariak diglosia egoerak sailkatzeko erabili zuen kategorietako bat da, hizkuntza bakar batean bi aldaerek funtzio guztiz desberdinak betetzen dituztenean komunitate baten barnean; adibide gisa, herrialde arabiarretan arabiera klasikoarekin (goi-mailako funtzio betetzn duena) eta herri-arabierarekin gertatzen den egoera aipatzen da. Egun, endodiglosia terminoa erabiltzen da gehienbat egoera hori izendatzeko.

Erreferentziak

https://cdn.vientosur.info/MaterialesLCR/pdf/Zutik_19870328-0428.pdf

Ariar arraza (arraza ariarra)

Thu, 01 May 2025 07:10:28 +0000

Ariar arraza edo arraza ariarra (*arraza arioa) arraza kaukasiarreko azpiarraza bat den ustezko tipologia arraziala da, indoeuropar hizkuntzak dituzten herrietako jatorrizko populazioari dagokiona. XIX. mendean bigarren erdialdetik XX. mendeko lehen erdialdera egon zen indarrean. Hasieran, ordea, ariar arrazak tipologia fisikoari baino, jatorri etniko edo historiko jakin bati egiten zion erreferentzia. Adolf Hitler-ek ariar arraza garbiari Europako iparraldea jatorri duten populazioen ezaugarri fisikoak esleitu zizkion, ile horikoak, aurpegi luzea, sudur estua eta begi urdinak hain zuzen ere; eta bere ideologia supremazistako arraza gorentzat hartu zuen, nazismoaren printzipio nagusi gisa, pangermanismoa, Lebensraum izeneko proiektu espantsionista, arrazismoa eta bide batez juduen eta beste populazioen sarraskitzea justifikatzeko.

Faktore ekonomikoak (ekonomia-faktoreak)

Thu, 01 May 2025 06:32:07 +0000

Agian ekoizpen-faktoreak bilatzen ari zinen.

Faktore ekonomikoak edo ekonomia-faktoreak arlo ekonomikoko aldagai, fenomeno edo gertakariak dira, gizarte-bizitzako eremuetan eragin zuzenagoa edo zeharkakoa dutenak. Giza jarduera oro baliabide eskasiak mugatzen du; beraz, faktore ekonomikoek, hala nola baliabideen lorpenak, eskuragarritasunak eta kostuak, gure aukera guztiak zehazten eta mugatzen dituzte, indibidualki nahiz kolektiboki. Adibidez, familia mailan, familia batek bizilekua eta bizileku mota aukeratzea, askotan, familia horren erosteko ahalmenaren eta zorpetzeko ahalmenaren mende dago; maila kolektiboan, baliabide mugatuek erabat baldintzatzen dute zerbitzu publikoen hedadura.

Examen: Estadística II, segundo curso ESTE (Donostia), Univ. de Deusto, 1996-97

Wed, 30 Apr 2025 13:32:48 +0000

Aquí, en formato PDF, ponemos a tu disposición un examen de la asignatura de Estadística II (segundo curso ESTE, Universidad de Deusto) del curso 1996-1997, con solucionario incluido.

Emakumearen kosifikazioa

Tue, 29 Apr 2025 17:45:14 +0000

Emakumearen kosifikazioa emakumea objektu edo gauza huts gisa hartzen duen jarrera eta jokabide matxista da, indibiduala nahiz kolektiboa, emakumearen pertsona baztertu eta haren gorputzari baino erreparatzen ez diona, gehienetan gorputz hori objektu sexualtzat hartuz. Jarrera eta jokabide hori hainbat modutara islatzen da: maila indibidualean, emakume baten aurrean haren atal sexualei begiratuz, emakumeekiko harremanak sexu-harremanak izateko helburuarekin planteatzea; eta maila kolektiboan emakumearen irudikapen sexualizatuak piublizitatean eta beste ekoizpen kulturaletan, eta gizonen arteko elkarrizketetan “hau neska katxarroa” (“que tía más buena”, gaztelaniaz) eta antzeko esamoldeak erabiltzea. Maiz, emakumeak rol hori hartu eta aurokosifikatu egiten dira, bere irudia hipersexualizatuz eta gizonen jarrera matxistak bereganatuz; ildo horretatik, iritzi desberdinak daude emakume seuxalizatu horiei buruz: batzuen arabera ahalduntzearen erakusgarria lizatekeen arren, sexualki gizonei aurrea hartuz eta bikotekidea aukeratzeko ahalmena gehituz, beste batzuen arabera ahalduntze faltsua da, orokorrean emakumearen kosifikazioa areagotu baino egiten ez duena. Ikus, gainera

Gardentasuna

Tue, 29 Apr 2025 08:37:38 +0000

Gobernu- eta kudeaketa-eremuetan, gardentasuna da gobernuen eta zuzendaritza-organoen betebeharra, eta herritarrek edo interesa duten pertsonek duten eskubidea, alde batetik, interes publikokotzat jotzen den informazio oro emateko eta jasotzeko, eta, bestetik, kontu-emate eta publizitate-helburuei jarraitzeko. Gobernantza eta kudeaketa onaren funtsezko ezaugarrietako bat da, eta erakunde edo herrialde baten kalitate demokratikoaren adierazlea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, transparencia.

Ikus, gainera

Gobernantza

Baretze-politika

Mon, 28 Apr 2025 15:17:45 +0000

Nazioarteko harremanetan, baretze-politika gatazka batean elkarrizketa eta negoziazioa bultzatzeko ekimena da, aurkako alde biek adostasunak bilatu eta kontzesioak eginez, gatazkaren areagotzea saiheste aldera. Partikularzki, Bigarren Mundu Gerraren aurretik Britainia Handiko eta Frantziako gobernuek, hurrenez hurren Neville Chamberlain eta Édouard Daladier-en buruzagitzapean, Alemania naziarekin garatu zuten kanpo politika izendatzeko erabiltzen den terminoa da, non Adolf Hitler-ek nazioarteko tratatuen aurka behin eta berriz egindako urraketak (Anschluss edo Austriaren anexioa , Sudeteen anexioa, militarizazioa, berrarmatzea eta Espainiako Gerra Zibilean parte hartzea) onartu egin zituzten, Europan berriz ere gerra ez pizteko azken helburuarekin. Britainia Handiko eta Frantziako agintariek, gainera, pentsatzen zuten Hitler-ek ez zuela azkenean joko Mendebaldeko Europako herrialdeen aurka, ideologikoki guztiz aurkakoa zen Stalin-en Sobietar Batasunaren aurka baizik. Denborak erakutsi zuen politika hori guztiz okerra izan zela; izan ere, Hitler-ek bere mugarik gabeko politika espantsionistarekin jarraituz (ikus, gainera, Lebensraum), Polonia inbaditu zuen 1939ko irailean; ondorioz, Frantziak, Britainia Handiak eta bere aliatuek gerra deklaratu zioten Alemaniari; hilabete batzuk geroago, 1940ko udaberrian, Alemaniak Danimarka eta Noruega aurrena, eta ondoren Belgika, Luxemburgo, Herbereak eta Frantzia inbadituko zituen.

baratxuria, zazpi gaitzen kontrako janaria

Sun, 27 Apr 2025 14:33:05 +0000

Baratxuria osasungarria dela eta hainbat gaixotasun prebenitu eta sendatzen dituela adierazteko.

Moio, gordetzea ezinezkoa zen; Kattalin Miner: laburpena

Sun, 27 Apr 2025 13:34:27 +0000

Moio, gordetzea ezinezkoa zen Kattalin Miner hernaniar idazleak 2019an plazaturiko liburua da, bere buruaz beste egin zuen bere herriko neska trans baten istorio errealean oinarrituTakoa.** LABURPENA0. kapitulua

2017ko apirilaren 23an 10 urte bete ziren Aimar Elosegi Ansa, Moio deitzen genuena, gure artetik joan zela. Lehen aldiz 10 urte horietan ezer berezirik egitea erabaki nuen. Fase bat bukatu zela sumatu nuen, dolua amaitua zela. Baina zerbait egin beharra zegoela sentitu nuen. Konturatu nintzen hain publikoa izan zen heriotza hortik bere barnealde intimora eramaten hasi nintzela, eta horretaz hitz egiten nuenean, lotsa ematen zidala. Bolada batez isiltzea erabaki nuen. Eta ernegua eta kulpa ere sentitzen nituen, heriotza horrek bere politikotasuna nigan galdua zuela ikusten nuelako.

Sara, Jabi Elortza: laburpena

Sun, 27 Apr 2025 13:09:11 +0000

Sara Jabi Elortza irakasle bilbotarrak 2017an plazaratu zuen lehen liburua da.

** LABURPENA1. kapitulua

Sara aspiragailuaren zarata jasangaitzarekin esabtu zen igande hartan, jakin arren bere ondoeza ez zela horren ondoriooa, Alaitz bere lagunminarekin bezperan izandako parrandarena baizik, gau horretan asko edan zuelako. Gogoratzen zuen Jokinekin egon zela, eta Alaitzi esan ziola ze mutil katxarroa zen Jokin, ze guapoa. Eta berarekin izandako enkontrua, muxuak eta gerrien mugimendu azkarra. JODEEER, oihukatu zuen, ozenki, ohean. Eta Maria, bere etxeko interina kolonbiarra sartu zen orduan, ea zer gertatzen zen. Modu txarrean bidali zuen Sarak. Bost axola zion, ze bazekien bere aita gonazalea ezagututa, emakume horrek ez zuela asko iraungo etxean. Ideiak argitzen saiatu zen: zenbat jendek ote zekien Jokinekin gertatu zena, nola hasi zen guztia. Bazekien Joseba bere mutilarekin bukatu zuela gaua, baina … Pentsamendu horiek ohetik altxatu zuten, kezkaturik. Mugikorra hartu eta komunera doa, Mariari kasu ere egin gabe. Makillajea zuen oraindik, ura edan zuen komneko iturritik eta aurpegia garbitu, freskatzeko. Gero egingo zuen makillajearena. Pixa egiten duen bitartean, bere burua madarikatzen du. Subnormala naiz, pensatu zuen. Mugikorrean, sare sozialetan mezu berririk ez zegoela ikusi zuen. Beraz, dena lasai. Ohera sartu eta lo seko geratu zen berriz.2. kapitulua

Basajaun (Basajauna)

Sat, 26 Apr 2025 15:24:29 +0000

Basajaun edo Basajauna euskal mitologiako izakia da. Giza itxurako izaki erraldoia da, gorputza biloz estalirik eta adats luzea duena duena. Kobazuloetan eta oihan barrenean bizi da. Artaldeen babeslea da, ekaitza edo otsoa datorrenean artaldeari eta artzainei oihuz ohartaraziz. Beste kondaira batzuetan, izaki beldurgarria da, bereziki gaiztoa ez den arren. Kondaira batzuetan, Basandere izeneko emaztearekin loturik agertzen da.

Arrikulunka

Sat, 26 Apr 2025 14:54:25 +0000

Arrikulunka, Arrikilinka edo Arrikolonka Baztan eskualdeko Argibel mendiaren magalean dagoen harritzar ikusgarria, 3-4 metro zabal, euste-puntu bakarrarekin oinarri baten gainean kulunka egiten duena.

Zor kengarriak

Sat, 26 Apr 2025 14:47:24 +0000

Zor kengarriak ondare bat baloratzerakoan, bereziki Oinordetzen gaineko Zergan, kendu daitezkeen zorrak dira, gertatzen den guztizkoaren gainean karga-tasa edo grabamena kalkulatzeko ondoren.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, deudas deducibles.

Mikelats

Sat, 26 Apr 2025 07:49:32 +0000

Euskal mitologian, Mikelats Mari jainkoaren semea da, Atarrabirekin batera. Atarrabi onbera den bitartean, Mikelatsek gaizkia irudikatzen du, ekaitzak sortu, artaldeak izutu eta uztak hondatuz.

Kixmi

Sat, 26 Apr 2025 07:25:33 +0000

Euskal mitologian, Kixmijentilek** Jesukristo izendatzeko erabiltzen zuten hitza zen, literalki “tximino” esan nahi zuena haien hizkuntzan. Kixmi edo Jesukristoren etorrerak jentilen akabera ekarri zuen. Kondairen arabera, laino misteriotsu bat ikusita jentil agure batek Kixmi etortzear zegoela ohartarazi ondoren, jentilak arrapaladan ihes egin eta denak harri batzuen azpitik lurperatu ziren, jentilen askaziarekin bukatuz horrela.

Jentilak (euskal mitologia)

Sat, 26 Apr 2025 05:25:31 +0000

Euskal mitologian, jentilak, batzuetan mairuak ere deituak, giza itxurako izaki erraldoi eta indartsuen antzinako askazia edo arrazako kideak dira, gizaki arrunt eta fededunak baino lehenagokoak, hainbat euskal kondairetan agertzen direnak. Izaki mitologiko horien arrastoa toponimian ere islatzen da, gehienetan haiek bizi ziren kobazuloekin (Jentilkoba, Jentilzulo, …) eta megalitoekin loturik (jentilarri eta jentil-baratze dolmen eta cromlechak izendatzeko ohiko toponimoak dira). Tokiaren arabera, jentilak lehen erremintariak, lehen nekazariak edo lehen errotariak ere izan ziren; horrela, antzinako mito zibilizatzaile gisa uler daiteke, gizakiari zibilizazioa transmititu ziotenak; kondaira batzuen arabera, Martintxiki izan zen jakintza zibilizatu horiek jentilengandik eskuratu zuena. Artzainak ere izaten dira. Handiak eta indartsuak ziren oso, harri handiak urrutira jaurti eta mugitzeko gauza ziren (esaterako, Adarra mendiko Sanson harritzarra, jentil batek inguruko beste mendi batetik jaurtitakoa dela kontatzen da kondaira batean). Beste toki batzuetan, aparteko indar horri erreferentzia eginez, ermita eta elizen eraikitzaile gisa agertzen dira.

Basanderea

Fri, 25 Apr 2025 07:56:29 +0000

Basanderea euskal mitologiako pertsonaia da, Basajaunaren emaztetzat hartzen dena. Laminen izena ere bada Garazi inguruan. Bereziki Ipar Euskal Herrian ezagutzen da. Kondaira baten arabera, Basajauna Baigorriko neskatxa batez maitemindurik ibili zen. Basanderea, jeloskorturik, neskatxa enbor baten gainean sartu eta ibaiko uretara bota zuen; ibaiak enborra eraman baino zubi batetik igarotzean, negarrak sumatu zituzten bertakoek; enborra hartu eta zabaldu zutenean, neskatxa eta hark egindako haur txikia aurkitu zuten.

Maju (euskal mitologia)

Fri, 25 Apr 2025 07:45:19 +0000

Maju euskal mitologiako pertsonaia da, Azkoitia aldean ezaguna. Mariren senarra omen da, eta biak elkarrekin daudenean ekaitzak eta euri jasak izaten dira.

Karga kengarriak

Fri, 25 Apr 2025 06:56:37 +0000

Karga kengarriak ondasun jakin bati buruzko zerga baten oinarri zergagarria kalkulatzerakoan kendu beharreko karga edo gutxiketak dira, ondasun horren balioa murrizten dutenak, hala nola ondasun batek jasaten duen usufruktu-eskubidea.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cargas deducibles.

Nuremberg-eko epaiketa

Thu, 24 Apr 2025 15:24:57 +0000

Nuremberg-eko epaiketa edo Nuremberg-eko prozesua Bigarren Mundu Gerra bukatuta atxilotu eta preso egindako Hirugarren Reich-eko 24 goi kargu nazien aurka egindako epaiketa izan izen, 1945 eta 1946 urteetan zehar garatu zena. Haien aurkako karguak gerra-krimenak, bakearen aurkako krimenak, gizateriaren aurkako krimenak eta pertsonen aurkako krimenrak izan ziren. Guztira 24 goi kargu naiz epaitu zituzten eta haietatik hamabiri heriotza-zigorra ezarri zitzaien. Exekuzioak, urkamenduz, 1946ko urriaren 16an izan ziren.

Behigorri

Thu, 24 Apr 2025 15:06:30 +0000

Behigorri, batzuetan Zezengorri, Txahalgorri edo Aratxegorri ere deitua, euskal kondaira batzuetan agertzen izaki mitologiko eta fantastikoa da. Gehinietan, haitzuloen inguruetan edo sarreretan agertzen da, zaintzaile gisa, eta inguratzen diren gizakiak erasotzen ditu, eta batzuetan bahitu ere bai. Haitzuloetan gordetzen diren altxorren zaintzaile gisa ere agertzen da, eta beste batzuetan sugarrak jaurtitzen ditu muturretik, hura probokatuz gero. Batzuen arabera, jaietako zezen suzkoaren figura Behigorriren irudikapena izango litzateke.

Metropolitar Frantzia

Wed, 23 Apr 2025 16:19:28 +0000

Metropolitar Frantzia Frantziak Europan dituen lurraldeen multzoa da, Frantzia kontinentala eta Korsika biltzen dituena. Beraz, Metropolitar Frantzian ez dira sartzen Frantziak Itsasoz Bestaldeko Departamenduak edo lurralde ultraperiferiko deitzen direnak, gehienbat Frantziako koloniak izandakoak eta egun Frantziako lurraldea osatzen dutenak.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Francia Metropolitana.

Vichy-ko erregimena (Vichy-ko gobernua)

Wed, 23 Apr 2025 16:13:14 +0000

Vichy-ko erregimena edo Vichy-ko gobernua Alemania naziak 1940ko uztailean Frantzia menderatu eta okupatu eta gero Metropolitar Frantzian ezarri zen erregimen politiko kolaborazionista eta erreakzionarioa izan zen, nazien aldekoa, 1944ko abuztura arte iraun zuena. Denbora horretan zehar, Frantzia bi zatitan banaturik egon zen, eremu okupatua, naizen eskuetan, Frantziako iparraldea hartzen zuena gehienbat, eta “eremu librea”, hegoaldean, tropa nazien presentziarik gabe, frantses armadako Pétain mariskalaren agintaritzapean. “Eremu libreko” hiriburua Vichy hirian kokatu zelako deitzen zaio Vichy-ko erregimen.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, régimen de Vichy, gobierno de Vichy.

Tximista guda (tximista gerra, Blitzkrieg)

Wed, 23 Apr 2025 15:43:41 +0000

Tximista guda, tximista gudua edo tximista gerra, alemanierazko Blitzkrieg izenez ere ezaguna, armada batek etsaiaren aurka garatzen duen gerra-eraso azkar eta sakona da, bereziki unitate militar motorizatuak eta hegazkinak erabiliz, haren defentsa-lerroak guztiz hautsiz etsaiari modu egokian erantzteko astirik ematen ez diona. Bereziki Alemaniako naziko armadak, Wehrmach delakoak, Bigarren Mundu Gerran garatutako taktika izan zen, Poloniaren, Frantziaren eta Errusiaren aurka egindako gerra-erasoetan, Polonian eta Frantzian arrakastaz eta Errusian porrotaz, bereziki 1943ko Kurskeko guduan. Afrika Korps-eko unitate akorazatu alemaniarrek ere estrategia hori garatu zuten Afrikako iparraldean, batzuetan arrakastaz (Tobruk-eko gudua) eta batzuetan porrot nabarmenekin (El Alamein). Estrategia horiek aurrera eramaten nabarmendu zen Erwin Rommel jeneral alemaniarra, Afrika iparraldeko kanpainen ondoren Basamortuko Azeria izenez ezaguna izan zena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, guerra relámpago.

Testu-iruzkina (1936): Euskal Herriko Autonomia-Estatutua (1936-10-04)

Tue, 22 Apr 2025 13:12:04 +0000

Ikus, gainera: Autonomia-estatutua

Diputatuen Kongresuak honako Lege hau agindu eta berretsi du:

art. Errepublikako Konstituzioaren eta Estatutu honen arabera, Arabak, Gipuzkoak eta Bizkaiak eskualde autonomoa osatzen dute Espainiako estatuaren barruan, “Euskal Herria” izena harturik. Haren lurraldea aipatutako probintziek gaur egun osatzen dutena izango da, eta haiek, aldi berean, modu autonomoan gobernatuko dira (…). Euskara, gaztelania bezala, Euskal Herriko hizkuntza ofiziala izango da (…).
art. Euskal Herriari dagokio bere lurralde autonomoaren barruko babes juridikorako eta ordena publikoa mantentzeko polizia-erregimena ezartzea.
art. Euskal Herriaren botereek herriarengan dute sorburua, eta Errepublikako Konstituzioaren eta Estatutu honen arabera erabiliko dituzte berak erabakitzen dituen organoek, honako mugapen hauen arabera: a) Eskualdeko organo legegilea (…) sufragio unibertsal, berdin, zuzen eta sekretu bidez (…) hautatuko da. b) Organo betearazleak organo legegilearen konfiantza izan behar du, eta presidentea izango da eskualdearen ordezkaria Errepublikarekiko harremanetarako (…). Lehen xedapen iragankorra. Gerra Zibilak eragindako ezohiko baldintzek irauten duten bitartean, Euskal Herrian behin-behineko Gobernu batek aginduko du Estatutu honetan xedatutako eskumen guztiekin. Behin-behineko Gobernu horretako lehendakaria Estatutua promulgatu ondorengo zortzi egunen barruan izendatuko dute euskal udalak osatzen dituzten eta euren botoa askatasunez eman dezaketen zinegotzi herriak aukeratuek (…). Behin-behineko Gobernuko lehendakariaren hautaketa Bizkaiko gobernadore zibilak egiaztatuko du (…). Horrela hautatutako lehendakariak behin-behineko Gobernuko kideak izendatuko ditu, eta haiek ez dira bost baino gutxiago izango (…). Gaceta de Madrid, 281. zenbakia, 1936ko urriaren 7koa. Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkariaren 1. zenbakia, 1936ko urriaren 9koa

Xedapen iragankorra

Tue, 22 Apr 2025 13:03:43 +0000

Xedapen iragankorra lege berri bati eransten zaion atala da, non lege berrira moldatzen ez diren aurreko lege zaharren araberako egoerak erregulatzen diren.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, disposición transitoria.

Testu-iruzkina (1876): 1876ko Konstituzioa (1876-06-30)

Tue, 22 Apr 2025 12:49:59 +0000

TESTU-IRUZKINA: 1876KO KONSTITUZIOA (1876-06-30) Alfontso XII.a Jainkoaren graziaz Espainiako Errege konstituzionala denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: egun bilduta jarraitzen duten Erresumako Gorteekin batera eta haiekin bat etorriz, honako hau agindu eta berretsi dudala: Espainiako Monarkiaren Konstituzioa

art. Erlijio Katoliko, Apostoliko eta Erromatarra Estatuaren erlijioa da. Nazioa haren kultua eta haren ministroak mantentzera behartuta dago. Espainiako lurraldean ezingo da inor molestatu ez bere iritzi erlijiosoengatik ez bere kultua praktikatzeagatik, baldin eta kristau moralari zor zaion errespetua gordetzen bazaio. Ez dira baimenduko, ordea, Estatuaren erlijioarenak ez diren jendaurreko zeremonia eta adierazpenak. (…)
art. Espainiar orok du eskubidea: Bere iritzi eta ideiak askatasunez adierazteko, ahoz, idatziz, inprimaketaz edo antzeko beste prozedura batez baliatuz eta aurretiko zentsurari lotu gabe. Bakean biltzeko. Giza bizitzaren xedeetarako elkartzeko (…).
art. Legeak egiteko ahalmena Gorteek dute Erregearekin.
art. Gorteak ahalmen bereko bi gorputz legegilez osatuta daude, gaitasun berberak dituztenak: Senatuak eta Diputatuen Kongresuak.
art. Senatua honela osatuta dago: norberaren eskubideko senatariak; Koroak izendatutako biziarteko senatariak; Estatuko korporazioek eta zergapeko handiek hautatutako senatariak (…).
art. Legeak finkatzen duen metodoaren bitartez hautatu eta berrautatu ahal izango dira diputatuak (…).
art. Erregeak du legeak betearazteko eskumena (…).
art. Kode berberek aginduko dute monarkia osoan, zirkunstantzia jakin batzuen ondorioz legeek xedatzen dituzten aldaketak egin ahal izango badira ere. Epaiketa arrunt, zibil eta kriminaletan, foru bakarra ezarriko da espainiar guztientzat (…). Madrilen, 1876ko ekainaren 30ean.

Aniztasun ekonomikoa

Mon, 21 Apr 2025 06:34:28 +0000

Agian aniztasun sozioekonomikoa bilatzen ari zinen.

Aniztasun ekonomikoa edo ekonomia-aniztasuna herrialde edo eskualde batean hainbat jarduera ekonomiko desberdin, gutxi gorabehera integratuak beraien artean, biltzen dituen egitura ekonomikoaren ezaugarria da. Funtsezkoa da ekonomia sendo eta independentea eratzeko.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, diversidad económica.

Aniztasun sozioekonomikoa

Mon, 21 Apr 2025 06:13:22 +0000

Agian aniztasun ekonomikoaren kontzeptua bilatzen ari zinen.

Aniztasun sozioekonomikoa talde-ingurune, erakunde edo komunitate batean errenta, hezkuntza-maila, okupazio eta lanbide desberdinetako pertsonak eta familiak biltzea da. Gizarte segregazioaren aurkako kontzeptua da eta funtsezkoa da bizikidetzan oinarritutako gizarte bat eraikitzeko. Horren ikerketa azterketa estatistikoaren bitartez garatzen da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, diversidad socioeconómica.

sari bila joan eta neke berriak aurkitu

Sun, 20 Apr 2025 14:42:19 +0000

Etekina lortuko duelakoan aritu baina azkenean porrot eginez bukatzen duenari erreferentzia egiten dion atsotitza.

Itzulpenak

gaztelaniaz, ir por lana eta salir trasquilado

Diru elektronikoa

Sun, 20 Apr 2025 13:42:06 +0000

Diru elektronikoa, sistema informatiko batean kontabilitate-erregistro huts baten bitartez azaltzen den dirua da, banku-kontu batean edo beste finantza-produktu batean eskura dagoen legezko dirua islatu eta ordainketa-bitarteko gisa edo beste era batera erabili ahal izateko gailu elektroniko baten beharra duena, hala nola txartel bat, telefono edo ordenagailu bat.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, dinero electrónico.

Ikus, gainera

zordunketa-txartel, Gizapediako hiztegian.
kreditu-txartel, Gizapediako hiztegian.

Galerna (enbata)

Sun, 20 Apr 2025 12:57:32 +0000

Galerna, enbata ere deitua, Kantauriko ekialdeko kostaldean, bereziki Kantabriatik Baionara bitartean, gertatu ohi den denborale edo ekaitz gogorra da, ipar mendebaldeko haize gogorrekin, itsasotik datorren fronte hotz batek eragindakoak. Bereziki udaberrian eta udazkenean gertatu ohi da eta bere ezaugarri nagusiak dira minutu gutxitan gertatzen diren tenperaturaren jaitsiera azkarra eta bat-batean gertatzen den haize-aldaketa zeru oskarbiarekin hego aldeko haize fin eta epeletatik 100km/h-ko ipar mendebaldeko haize boladetara aldatuz, borraskaren erlojuko orratzen aurkako norabideko errotazio-mugimenduak eraginda.

Angiozar (auzoa)

Sun, 20 Apr 2025 05:47:20 +0000

Aldekona baserria Angiozarren. Indalezio Ojangurenen argazkia.

Angiozar Bergarako auzoa da, herrigunetik 5km ingurura, Angiozar errekaren ibarreko muino batean kokatua. Landako auzoa izan arren, hiri itxurako etxeak ditu. Bere lurraldeak Bizkaiarekin egiten du muga mendebaldean. Auzoaren lehen erreferentzia historikoak 1050 urtekoak dira, Paterniti izenez ezagutzen zen populazio-gune gisa. Historikoki, Elgetako herriari atxikia agertzen da XIV. mendetik gutxienez, garaiko agiri batek erakusten duenez. 1868 urtean Bergararekin lotzen zuen errepidea eraiki zen eta horrek Bergara herriarekiko harremanak sendotu zituen, 1927 urtean herri horretako auzo izatera pasa zen arte. Ondasun historiko nabarmenak dira San Migel eliza eta Beko kalea, harrizko zoladura atxikitzen zuena. Historian, errota batzuk ere egon ziren jardunean, baino gaur egun horien arrasto batzuk baino ez dira geratzen.

Ubera (auzoa)

Sun, 20 Apr 2025 05:06:42 +0000

Uberako San Paulo eliza. Indalecio Ojangurenen argazkia.

Ubera Bergarako landa auzoa da, herrigunetik 3km-ra mendebalderantz, Elgetarako bidean. Toponimoa “ur behera” esamoldetik dator, auzoan menditik behera jaitsi eta bertan bat egiten duten lau errekei erreferentzia eginez. Historian Jaolaza ere deitu izanzaio auzoari. 1927 urtera arte Elgetako udalerriari atxikia egon zen, baina urte horretan Bergararekin bat egin zuen, Angiozar auzoarekin batera. Ondasun nabarmenak dira San Paulo eliza eta San Emeteri eta Zeledonioren ermita, izen hori duten III. mendeko bi martiri kristauen omenez.

Egin (egunkaria)

Sat, 19 Apr 2025 14:38:23 +0000

Egin 1977tik 1998ra arte Euskal Herrian argitaraturiko egunkari abertzale eta ezkertiarra izan zen. Gaztelaniaz nahiz euskaraz idatzia, urte horietan ezber abertzalearen eta bereziki Herri Batasuna alderdiaren orbitako hedabidea izan zen. ETAren komunikatuak argitaratzeagatik ere nabarmendu zen; hain zuzen ere, ETArekin harreman zuzena izateagatik 1998 urtean egunkaria itxi eta egunkariaren argitaletxeko zenbait kide atxilotu zituzten. Hernanin zuen egoitza nagusia.

Tokiko merkataritza

Sat, 19 Apr 2025 14:21:16 +0000

Tokiko merkataritza edo bertako merkataritza hiri, herri eta hirietan bertan egiten den ondasun eta zerbitzuen salerosketa da, bertako herritarrek bertako nahiz kanpoko bezeroentzat garatu eta kudeatutako establezimenduetan, bertakoentzako enpleguak sortuz eta, ahal denean, bertan ekoitzitako produktuekin Alderdi ekonomiko horretaz gainera, tokiko merkataritzak garrantzi sozial eta kultural nabarmena du: giro herrikoia bultzatu, komunitatea sortu eta urteen poderioz tokiko tradizioa eta historia, eta horrekin batera, bertako identitatea garatzen ditu.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, comercio local.

Tarte-estimazioa

Sat, 19 Apr 2025 06:39:36 +0000

Tarte-estimazioa, tartezko estimazioa edo tarte bidezko estimazioa, tarte-zenbatespena, tartezko zenbatespena edo tarte bidezko zenbatespena ere deitua, estimatu nahi den parametro estatistiko bati buruzko tarte bat konfiantza-maila jakin batekin ematen duen estimazio edo zenbatespen mota da. Adibidez, tarte-estimazioa egiten da populazio bateko batezbestekoa $4 \pm 0.5$ tartean %90eko konfiantzaz dagoela estimatu denean. Ikus, gainera

Sakontzeko, ikus: Konfiantza-tarteak
Puntu-estimazioa

Gros (Donostiako auzoa)

Sat, 19 Apr 2025 04:50:51 +0000

Gros Donostiako hirigunetik ekialdean, Urumea ibaiaren bokalearen eta Ulia mendiaren artean. Antzina, egungo Gros auzoa hartzen duen eremua Urumea ibaiaren ekialdean zabaltzen zen hondartza zen. XIX. mendean, Gogorza planaren eta Tomas Gros zabalgunearen ondorioz hasi zen auzoa urbanizatzen. Tomas Gros eremu horren zati handi baten jabea zen, Juan Iribasekin batera, eta Donostiako hiriari eskaini zion auzoa eraikitzeko. Geroztik bere izena darama.

Auzoaren iparraldean Zurriolako hondartza eta Kursaal jauregia daude. 1903 urtean Txofreko zezen-plaza famatua eraiki zen auzoan, 1974 urtean eraitsi zena. Egun giro biziko auzo erresidentzial eta komertziala da.

besteren galtzak ipurdian zulatuta ikusten eta nork bereak ez

Fri, 18 Apr 2025 15:32:42 +0000

Akatsak besteengan bai baino norberarengan ikusten ez direla adierazteko atsotitza.

besteren buruko bartza ageri, gurea zorriz igeri

Fri, 18 Apr 2025 15:29:44 +0000

Txarra dena berarengan ez beste guztiengan ikusten duenari zuzentzen zaion atsotitza.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, (itzulpen literala)* se ve la liendre en cabeza ajena, pero libramos la nuestra de piojos*

Esklabuen morala eta ugazaben morala

Fri, 18 Apr 2025 13:18:24 +0000

Ugazaben morala eta esklabuen morala Friedrich Nietzsche-k Moralaren Genealogia izenburuko lanean (1887) aztertu zituen moralak ziren, elkarren aurkakoak eta bateraezinak. Haren iritziz, onaren eta txarraren kontzeptuetan oinarritzen den esklabuen moralak ahul eta esklabu bihurtzen gaitu eta zapalkuntzaren morala da finean. Aske izango bagara, borondatean kementsu izan edota Nietzschek aipatzen duen botere nahimena garatuko badugu, ugazaben morala guerueganatu behar dugu, kemena, harrotasuna eta jatortasuna dituena ezaugarri. Moral batetik bestera aldatzeko, Nietzschek balioen transmutazioa edo alderantzikatzea proposatzen zuen, ona eta txarra baztertu, eta gure asmoen nolakotasunari erreparatu gabe, gure helburuen alde jardutea, horretarako gure ekintzen azken ondorioei baino ez erreparatuz.

Gure etxian laur ardi (gure etxean lau ardi)

Fri, 18 Apr 2025 12:47:50 +0000

Gure etxian laur ardi, Laurek zortzi beharri. Egündano ez nüzü izan Orain bezain egarri: Kolpüño bat edan eta, A! zer kantaria ni! (bis) .Benedika dakiola Aihenari ondua, Zeren eman beiteio Arduari gozua. Edan dizüt bost pinta-erdi: A! Zer mahast ardoa! Hain alegera ezarri Nai nola biligarrua.

lekuan lekuan ardiak, beltzen artean zuriak

Fri, 18 Apr 2025 12:45:32 +0000

Toki guztietan pertsona bereziak daudela adierazteko.

erratz txarraz, bazterrak narras

Fri, 18 Apr 2025 12:17:59 +0000

Tresna edo bitarteko desegokiarekin gauzak oker ateratzen direla adierazteko.

lehenengo andrea da emazte, bigarrena senikide, hirugarrena gaitz eta kalte

Fri, 18 Apr 2025 09:18:21 +0000

Kutsu sexista nabarmena duen atsotitza, ezkondu edo emakume batekin luzaroan konprometitzearen ondorioez ohartarazten duena.

Aldaerak

lehenengo andrea da emazte, bigarrena senikide, arena gatx ta kalte (bizkaiera)

Berrikuntzaren ekonomia

Tue, 15 Apr 2025 08:40:10 +0000

Berrikuntzaren ekonomia ekonomiaren adar zehatza da, gai hauek aztertzen dituena: aldaketa teknologikoa eta horrek ekonomian duen eragina, teknologiaren garapenean erabakigarriak diren faktoreak, ezagutzan, berrikuntzan eta aldaketa teknologikoan inplikaturiko eragile publiko zein pribatuen arteko harremanak, teknologiaren eta ezagutzaren transferentzia, eta ezagutzaren neurketa eta analisi kuantitatiboa. Ikus, gainera

Éliane Vogel-Polsky

Tue, 15 Apr 2025 07:45:36 +0000

Éliane Vogel-Polsky (1926-2015) belgiar legelaria izan zen, bereziki ezaguna bere lanbidetik emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik. Hain zuzen ere, Erromako Ituneko 119. artikulua, non lan berdina eginda emakume eta gizonen arteko soldata-parekotasuna ezartzen den, praktikan aplikatze aldera borrokatu zen hainbat instituzioetan, eta horren aplikazio-eza Europako Justizia-Epaitegira ere eraman zuen. Ikus, gainera

Soldata-arrakala

otsoak otsoari gaitzik ez, eta lapurrak lapurrari laztan

Tue, 15 Apr 2025 07:31:55 +0000

Lapurrak elkarri laguntzen eta babesten aritzen direla adierazteko, otsoak bezalaxe.

egia, sudurraren ondoan begia

Tue, 15 Apr 2025 07:19:23 +0000

Egia begi bistako errealitatera mugatuz beste guztia irudipen edo iritzi hutsa dela adierazteko.

gaua, gogaiaren ama

Tue, 15 Apr 2025 06:49:56 +0000

Gauaren bakardade eta isiltasuna, hausnartu eta ideia berriak sortzeko parada egokiena dela adierazteko.

Aldaerak

gaua, gogapenaren ama
gaua, hamaika gogoeten ama

Turisme alternatiu

Mon, 14 Apr 2025 13:13:21 +0000

El turisme alternatiu és aquell plantejament, planificació, oferta o activitat turística que, oposada al**turisme massiu o turisme de masses**, es desenvolupa des d’uns principis de sostenibilitat, deixant a un costat els models d’oci turístic tradicionals, fomentant un acostament als llocs, comunitats i cultures de forma descentralitzada, menys invasiva i més integradora, i desenvolupant un coneixement autèntic de la destinació turística més enllà del consumisme d’oci. Pot integrar en el seu si tipologies com l’ecoturisme, etnoturisme, turisme cultural, turisme rural, agroturisme i intercanvis educatius, però fugint de la massificació i entenent el turisme com una activitat que transcendeix el vessant econòmic i que inclou aspectes com l’enriquiment personal i comunitari de manera mútua, tant des de la perspectiva del turista com de la de l’amfitrió.

Hobariak (zergak)

Mon, 14 Apr 2025 08:19:19 +0000

Zerga-erregimenean, hobaria kuota osoan egiten den beherapen orokorra da, portzentaje moduan gehienetan. Horien efektua kenkarien berdina da, kuota osoa jaitsiaraziz, baina kenkariak indibidualki aplikatzen diren arren, egoera bereziengatik, hobariak orokorrago aplikatzen dira. Dena den, puntualki hobariak oinarri zergagarria murrizten duten kantitate edo portzentajeak ere izan daitezke, betiere orokorrean eta ez kasu partikularretan aplikatzen badira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* bonificación fiscal*.

Etekin garbia

Mon, 14 Apr 2025 07:46:27 +0000

Zerga-erregimenean, etekin garbia jarduera edo atal jakin batean (lana, aurrezkia, ondasun higiezinak, …) eskuraturiko etekin edo sarrera gordinei haiei dagozkien gastu kengarriak kenduz eskuratzen den zenbatekoa da. Jarduera-arlo guztietako etekin garbiak gehituz oinarri zergagarri delakoa kalkulatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, rendimiento neto.

Korografia

Sun, 13 Apr 2025 15:05:29 +0000

Korografia herrialde edo eskualde jakin baten deskribapen geografiko zehatza da, fenomeno sozial eta ekonomikoak ere jasotzen dituena. Berpizkundetik aurrera eta XX. mendera arte, korografia funtsezkotzat jo zen kolonizatzen ari ziren lurralde berriak esploratzeko eta ezagutzeko, eta garai hartako literatura-generotzat ere har daiteke. Bere garaian geografiatik eta topografiatik bereizi zen, horiek hurrenez hurren Lurra bere osotasunean eta toki konkretuak irudikatzen dituztela kontsideratuz.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, corografía.

Bizi baldintza duinak

Sun, 13 Apr 2025 05:36:57 +0000

Bizi baldintza duinak pertsona, gizatalde edo komunitate bati pertsona izan edo pertsonez osatua izateagatik ziurtatu behar zaizkion gutxieneko edo premiazko bizi baldintzak dira, oinarrizko beharrak ziurtatzen dituztenak, hala nola aterpea, higienea eta elikadura egokia.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, condiciones de vida dignas.

Kontzentrazio-esparruak

Sat, 12 Apr 2025 06:58:59 +0000

Kontzentrazio-esparruak etsai edo arriskutsutzat hartzen diren populazioak, gizataldeak eta pertsona indibidualak atxilo edukitzeko instalakuntza itxi handiak dira, babes judizialik gabe eta kondizio penagarrietan, oinarrizko giza eskubideak errespetatu gabe. Lehen kontzentrazio-esparruak espainiarrek eraiki zituzten Kubako Independentzia Gerran kubatar populazio zibilak atxikitzeko independentziaren aldeko borrokan parte ez zezaten. Hirugarren Reich-ean zehar naziek juduak, ijitoak, homosexualak, Jehovaren lekukoak eta disidente politikoak atxikitzeko eraikitakoak izan ziren. Maizenik, kontzentrazio-esparruetan bildutakoak deuseztatze-esparruetara eraman zituzten naziek, han akabatzeko. Bigarren Mundu Gerran, Estatu Batuetan, Kanadan eta beste hainbat herrialdeetan ere kontzentrazio-esparruak eraiki ziren, atzerriko populazioak biltzeko. Ikus, gainera

Dibisio Urdina

Sat, 12 Apr 2025 05:41:34 +0000

Dibisio Urdineko boluntarioei Alemaniara trenez egindako bidaian zehar Donostiako Norteko geltokian egindako harrera.

Dibisio Urdina Alemania naziaren alde Bigarren Mundu Gerran borrokatu zuten boluntario espainarrek osaturiko unitate militarra izan zen, 1941eko ekainean sortua eta 1943 urteko azaroan desegin zena. Izena boluntario gehienak falangistak zirelako, atorra urdinak deitzen zirenak. Alemania naziak Sobietar Batasuna inbadituta erabaki zuen Francok laguntza militar hori ematea Hitler-i. Horrela helburu bikoitza lortzen zuen Francok; alde batetik, Hitler-ek Gerra Zibilean emandako laguntza militarra, Kondor Legioaren bitartez bereziki, itzultzea, Hitler-ek Hendaiako elkarrizketan eskatu bezala; eta beste alde batetik komunismoaren aurkako diskurtso frankista indartzea. Gainera, boluntarioek osaturiko tropak bidaliz, Francok Espainiaren beligerantzia-eza ziurtatzen zuen. Hain zuzen ere, boluntario horiek Wehrmacht-eko uniformea janzten zuten. Erregimen frankistak egindako deialdiak uste baino arrakasta handiagoa izan zuen, eta boluntario asko atzera bota behar izan zituzten hasieran. Lehen txanda batean 15.000tik gora boluntario bidali ziren, 2.000tik gora Espainiako ofizial boluntariorekin batera. Guztira, 45.000 soldaduk integratuko zuten Dibisio Urdina 1943 urtean desegin arte.

Testu-iruzkina (1814): Persiarren Manifestua (1814-04-12)

Fri, 11 Apr 2025 15:15:55 +0000

Ikus, gainera: Persiarren manifestua

JAUNA: Antzinako persiarren ohitura zen erregea hil berritan anarkiaz beteriko bost egun igarotzea, hilketa, lapurreta eta beste hainbat zorigaiztoren esperientziek hurrengo erregearekin leialago izatera behartu zitzan. Espainia Berorren Maiestateari leial izateko, ez zuen behar halako saiorik zure gatibutasunak iraun duen sei urteetan. Berorren Maiestatea arbasoen tronura itzulita ikusteaz pozten diren espainiarretatik, begirunezko adierazpen hau Espainiako ordezkari- izaerarekin sinatzen dutenak dira (…). Monarkia absolutua (…) arrazoiaren eta adimenaren lana da: jainkoaren legearen, justiziaren eta Estatuaren funtsezko legeen mende dago: konkista- eskubidearen bitartez edo euren erregeak aukeratu zituzten lehen gizakien borondatezko menekotasunaren bitartez ezarri zen. Horregatik, subirano absolutuak ez du ahalmenik bere agintea arrazoirik gabe erabiltzeko (Jainkoak berak ere eduki nahi izan ez zuen eskubidea); horregatik izan da beharrezkoa botere subiranoa absolutua izatea, bere mendekoei denen interesekoa zaintzen duena agintzeko eta hori nahi ez dutenak obeditzera behartzeko (…). Eskatu behar dugun erremedioa, gure botoak, eta gure probintzienak, paperean jarriz, Espainiako lege, foru, usadio eta ohituren araberakoa da. (…) Xede horrekin bil daitezela Gorteak handitasunez, eta antzinakoak egin ziren bezala (…): bertan behera utz daitezela Konstituzioaren ondorioak eta Cadizen xedatutako dekretuak, eta kontuan har ditzatela Gorte berriek euren deuseztea, injustizia eta desegokikeriak (…) Madrilen, 1814ko apirilaren 12an.

Testu-iruzkina (1839): 1839ko urriaren 25eko Legea

Fri, 11 Apr 2025 15:10:58 +0000

Isabel II.a Jainkoaren Graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Erregina denak eta, haren adingabetasunean, haren Ama Agurgarria den Maria Kristina Borboikoa Erregina alargunak, Erresumako Erregina Gobernatzaileak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: Gorte Nagusiek honako hau agindu dutela eta neronek berretsi dudala:

art. Euskal probintzietako eta Nafarroako foruak berresten dira, monarkiaren batasun konstituzionalari inolako kalterik eragin gabe.
art. Gobernuak, aukera izan bezain laster eta euskal probintziei eta Nafarroari entzun ondoren, lehen aipatutako Foruetan haien interesa aldarrikatzen duen nahitaezko aldaketa proposatuko dio Gorteei, Nazioaren eta Monarkiaren Konstituzioaren interes orokorrarekin bat eginez eta, aldi baterako eta lehen adierazitako moduan eta zentzuan, sor litezkeen zalantzak eta eragozpenak ebatziz eta Gorteei horren berri emanez. Nik, Erregina Gobernatzaileak.- Erreginak eskuz sinatua.– Jauregian, 1839ko urriaren 25ean.

Lurralde Historikoak (Foru Lurraldeak)

Fri, 11 Apr 2025 14:46:36 +0000

Lurralde Historikoak edo Foru Lurraldeak Euskal Autonomia Erkidegoa, Espainiako Konstituzioan ezartzen denaren arabera, osatzen duten probintziak dira, hau da, Araba, Bizkaia, eta Gipuzkoa, haien eskumenen barruan Foru Aldundiek gobernatzen dituztenak, haietako organo legegileak Batzar Nagusiak izanik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Territorios Históricos, Territorios Forales.

Testu-iruzkina (1979): Euskal Herriko Autonomia-Estatutua (1979-12-18)

Fri, 11 Apr 2025 14:40:37 +0000

Juan Carlos I.a Espainiako Erregeak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei zera jakinarazten dizue: Gorte Nagusiek organiko izaerarekin onartu dutela honako Lege hau eta nik berretsi egiten dudala:

art. Euskal Herria, bere naziotasunaren adierazpen gisa eta bere autogobernua lortzeko, Autonomia Erkidego gisa eratu da Espainiako estatuaren barruan, Euskadi edo Euskal Herria izenarekin, eta Konstituzioarekin eta bere oinarrizko erakundearen araua den Estatutu honekin bat etorriz.
art. 1. Arabak, Gipuzkoak eta Bizkaiak, eta baita Nafarroak ere, Euskal Autonomia Erkidegoko kide izateko eskubidea dute.
Euskal Autonomia Erkidegoa Araba, Gipuzkoa eta Bizkaia probintzietako gaur egungo mugekin bat datozen Lurralde Historikoek osatuko dute, eta baita Nafarroak ere, bertan sartzea erabakitzen badu (…).
art. Euskal Autonomia Erkidegoko Lurralde Historiko bakoitzak bere antolamenduari eta autogobernurako erakunde pribatiboei euts diezaieke edo, bere kasuan, berrezar eta eguneratu ditzake.
art. 1. Euskara Euskal Herriaren hizkuntza propioa da, eta, gaztelania bezala, hizkuntza ofiziala izango da Euskadin. Gainera, Euskadiko biztanle guztiek dute bi hizkuntzak ezagutzeko eta erabiltzeko eskubidea.
art. 1. (…) Euskal Autonomia Erkidegoko erakundeei dagokie (…) lurralde autonomoaren barruan pertsonak eta ondasunak babesteko eta ordena publikorako Polizia autonomoaren erregimena antolatzea. Estatuko Segurtasun Indar eta Gorputzak arduratuko dira Autonomia Erkidegoaz kanpoko eta gaindiko polizia-zerbitzuez. XEDAPEN GEHIGARRIA. Estatutu honetan xedatutako autonomia-erregimena onartzeak ez du esan nahi Euskal Herriak uko egiten dienik historiaren kariaz legozkiokeen eskubideei, zeinak antolamendu juridikoak xedatutakoaren arabera eguneratu ahal izango baitira. Madrilgo Errege Jauregian, 1979ko abenduaren hemezortzian. JUAN CARLOS, Errege. ADOLFO SUÁREZ GONZÁLEZ, gobernuburua

Testu-iruzkina (1937): Bizkaian eta Gipuzkoan Kontzertu Ekonomikoak abolitzeko Dekretua (1937-06-23)

Fri, 11 Apr 2025 14:29:42 +0000

Ikus, gainera: Kontzertu ekonomikoa

Euskal probintzietan ekonomia arloan indarrean dagoen sistema itunduak pribilegio nabarmena du erregimen arruntari lotutako gainerako lurralde nazionalarekiko, ez probintzia horietako aldundiek arlo horretan duten autonomia zabalagatik bakarrik, baizik eta probintzia horietako zergapekoak karga publikoak altxatzeko egiten duten ahalegin txikiagoagatik (…). Kontzertua mesedegarri izan zuten askok, botere publikoaren eskuzabaltasuna ahazturik, Gipuzkoan eta Bizkaian, armak hartu zituzten uztailaren 17an abiarazitako Mugimendu Nazionalaren aurka, eta traizioz erantzun zioten salbuespenezko eskuzabaltasun hari (…). Zerga eta administrazio erregimenaren berezitasunak bere sentimendu nazionala eta Aberriaren patu komunarekiko atxikipenaren suhartasuna gero eta gehiago goraipatzeko balio izan du probintzia batzuetan, hala nola Nafarroa txit leialean. Beste batzuetan, aldiz, Espainiaren aurkako politika guztiz baldarra egiteko balio izan du; horiek horrela (…), amaiera eman behar zaio kalte larriak eragiteko tresna gisa erabili zuten sistema horri. Hausnarketa berdinen arabera, Arabako probintzian gaur egun indarrean dagoen sistemak jarraitu egingo du (…). Hori guztia dela eta, honako hau xedatzen dut: Lehen artikulua. Datorren uztailaren batetik aurrera, Estatuko kontribuzio, errenta eta zerga arrunt eta berezi guztien kudeaketa eta bilketa indarrean dagoen erregimen komunaren arabera egingo da Gipuzkoa eta Bizkaia probintzietan (…). Beraz, indargabetuta geratuko da, lehen adierazitako datatik aurrera, haien aldundiekin itundutako eta gaur egun indarrean zegoen ekonomia arloko erregimena. Burgosen, 1937ko ekainaren 23an. Francisco Franco Boletín Oficial del Estado, 1937ko ekainaren 24koa.

Testu-iruzkina (1812): Cádizko Konstituzioa (1812-03-19)

Fri, 11 Apr 2025 14:18:52 +0000

Ikus, gainera: Cádizko Konstituzioa (1812) Cádizko Konstituzioa (1812-03-19)**

Fernando VII.a Jainkoaren graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Errege denak, eta, haren faltan eta gatibutasunean, Gorte Nagusiek eta bereziek izendatutako Erregetzako erregeordetzak, honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: Gorte berek honako hau agindu eta berretsi dutela:

artikulua. Espainiako Nazioa bi hemisferioetako espainiar guztien batasuna da.
art. Subiranotasuna Nazioan datza izatez, eta, arrazoi beragatik, nazioari bakarrik dagokio bere funtsezko legeak ezartzeko eskubidea.
art. Espainiar ororen betebeharra da Estatuaren gastuetan bere ondasunen arabera laguntzea.
art. Espainiako Nazioaren erlijioa katoliko, apostoliko eta erromatarra da eta izango da beti, egiazkoa den bakarra. Nazioak lege jakintsu eta bidezkoekin babesten du, eta beste edozein praktikatzea debekatzen du.
art. Espainiako Nazioaren gobernua monarkia moderatu heredagarria da.
art. Legeak egiteko eskumena Gorteek dute erregearekin.
art. Erregeak du legeak betearazteko ahalmena.
art. Auzi zibil eta kriminaletan legeak aplikatzeko eskumena legeak ezarritako auzitegiek dute.
art. Espainiar guztiek dute euren ideia politikoak idatzi, inprimatu eta argitaratzeko eskubidea, argitalpenaren aurreko lizentzia, berrikuspen edo onarpenik gabe, legeak xedatutako mugapen eta erantzukizunen pean. Cádizen, 1812ko martxoaren 19an.

Elisabet II.a Espainiakoa

Fri, 11 Apr 2025 14:06:15 +0000

Isabel II.a Espainiakoa edo Isabel II.a Borboikoa, euskarazko izenez Elisabet II.a, (1830-1904) Espainiako erregina izan zen bere aita Fernando VII.a hil zenetik, 1833 urtean, hiru urte baino ez zituela, 1868 urtera arte. Haurra zelarik bere ama Maria Cristina Borboikoak hartu zuen erreginaordetza, 1840ra arte; Espartero jeneralak 1843 urtera arte, eta 1843 urteko hilabete batzuetan, behin-behineko gobernu batek. 1843 urtean, 13 urterekin, bihurtu zen erregina, botere guztiekin. 1868ko Iraultza Loriatsuan, erregina izateari utzi eta Frantzian erbesteratu zen. Parisen hil zen 1904an. Bere seme Alfontso XII.a, Espainiako errege izan zen 1874tik 1885era.

Testu-iruzkina (1836): Mendizabalen desamortizazio-dekretua (1836-02-21)

Fri, 11 Apr 2025 13:39:32 +0000

Ikus, gainera: Mendizabalen desamortizazioa MENDIZABALEN DESAMORTIZAZIO DEKRETUA (1836-02-21)**

BERORREN MAIESTATE ERREGINA GOBERNADOREARI EMANDAKO AZALPENA Anderea: Nazioaren jabego bihurtu diren ondasunak saltzea ez da emandako hitza betetzea eta errenten produktuaren amortizazio berdinaren bitartez zor nazionalari berme positiboa ematea soilik; zorion publikoaren iturri oparoa irekitzea da; hildako aberastasuna berpiztea da; industriako eta zirkulazioko kanaletako oztopoak kentzea da; herrialdeari bertako gauza guztiekiko maitasun natural eta sutsua itsastea da; aberria zabaltzea eta aberriarekin bat egiteko lotura berri eta sendoak sortzea da; azken batean, ordenaren eta askatasunaren ikurra den Isabel II.aren tronu gorenarekin identifikatzea da. Ez da, Andere hori, merkataritzako espekulazio hotza, ezta kreditu-eragiketa ere (…); animazio, bizi eta zorioneko elementua da Espainiarako. Horrela azaldu badezaket, haren pizkunde politikorako osagarria da. Nazioak dagoeneko eskuratuak dituen ondasunen salmenta egiteko eta bere emaitza materialerako Berorren Maiestatearen onespen agurgarriaren pean jartzeko ohorea izango dudan dekretuak zor publiko handiaren kopurua murrizteko onura sortu behar du, eta beharrezkoa da bai bere joeran, bai bere helburuan eta bai emaitza hura lortzeko erabiliko dituen bitartekoetan, jabe-familia oparoa sortzeko goi- mailako ideian lotzea eta berarekin bat egitea, eta haren gozamenak eta existentzia batez ere goi-mailako gure instituzioen erabateko garaipenean bermatzea. Gaceta de Madrid, 1836ko otsailaren 21a.20

Kontzientzia fonologikoa

Fri, 11 Apr 2025 08:44:02 +0000

Kontzientzia fonologikoa haurrek hitzen soinuak, fonemak eta silabak identifikatu, bereizi eta konbinatzeko ahalmena da. Behar-beharrezkoa jotzen da irakurketa eta idazketa ikasi aurretik. Adibideak

Zer da LO gehi RE? LORE
PURDIren aurretik I jarrita, zer da? IPURDI

Testu-iruzkina (1945): Baionako Hitzarmena (1945-03-31)

Fri, 11 Apr 2025 07:34:08 +0000

Ikus, gainera, Baionako Hitzarmena gaiari buruz jakiteko.

BAIONAKO HITZARMENA (1945-03-31)

Euzkadik Frantzian dituen erakunde politiko eta sindikalek, Euzkadiko Gobernuarekin bat eginik Francok bideratutako mugimendu iraultzailearen aurka heroikoki borrokatu zirenek, honako hau adierazi nahi dute, etorkizuneko berezitasun ideologikoei uko egin gabe:

Altxamendu militarra zela-eta, indarrak batu zituztela 1936ko uztailaren 18an horren aurka abiarazitako ekintza gauzatzeko, eta batasun hori berretsi egin dutela. Batasun hura era organikoan islatuta geratu zen 1936ko urriaren 7an, Euzkadiko Gobernua osatu zenean, Errepublikako Gorteek bozkatutako Estatutuaren arabera. Gobernu haren lehendakaria Jose Antonio Agirre jaun txit gorena da.
Gobernu horretan konfiantza osoa dutela eta beharrezko laguntza eskainiko diotela, Euskal Herriaren bidezko ordezkari gisa, haien helburu politiko eta sozialak jasotzen baditu, betiere.
Normaltasun demokratikoa berriz ezarritakoan, Euskal Herriak askatasunez adieraziko dituen nahiak errespetatu eta defendatuko dituztela.
Euzkadiko Gobernuak egin beharreko lana aholkatu, prestatu eta babestuko duen erakunde aholku-emailea eratuko dutela, gerraren ondorioz haiek euskal lurraldetik kanporatu dituen demokraziaren aurkako erregimena desagertzean. Erakunde horren funtzionamendua araudi egoki baten bidez arautuko da.
Penintsulako herri, alderdi politiko eta erakunde sindikal guztiekin batera borrokan jarraituko dutela, Francoren gobernuaren, Falangearen eta beste edozein diktadura- erregimenen aurka, baita demokraziaren kontrako eta monarkiaren aldeko beste mugimendu guztien aurka ere.

Errazionamendu-kartilla

Fri, 11 Apr 2025 07:27:24 +0000

Errazionamendu-kartilla, Espainian, 1941.

Errazionamendu-kartilla, munduko hainbat tokitan, Espainian 1939tik 1952ra, frankismoaren hasierako garaian, errazionamendua kudeatzeko banatzen den kartilla edo liburuxka bat, pertsona edo familia bakoitzari dagokion premiazko elikagaietarako kupoiak dituena. Familiako kide kopuruaren eta egituraren arabera, desberdinak izaten dira familiaren beharren edo estatusaren arabera, kupoi kopurua eta kupoiekin eskuratu daitezkeen produktuak eta horien kopuruak. Kanpo loturak

A la mujer, menos arroz: así funcionaba la cartilla de racionamiento de la posguerra, La Razón egunkaria, 2021.

Spinning Jenny (Jenny irulea)

Thu, 10 Apr 2025 14:37:17 +0000

Jenny irulea (ingelesez,Spinning Jenny) 1764 urtean James Hargreaves zurgin eta asmatzaile ingelesak asmatutako iruteko makina izan zen, guztiz eskuz maneiatzen bazen ere, aurreko iruteko tresnen aldean produktibitatea nabarmen gehitzen zuena, haril edo bobina batzuk batera landuz eta hainbat iruleren lana irule bakar batek egiten zuela. Izena James Hargreaves alabarengandik omen dator, Jenny izena baitzuen; beste hipotsi batzuen arabera engine (motorea) hitzetik eratorritako izena litzateke. Hurrengo urteetan, jenny irulea baino eraginkorragoak ziren irute makinak asmatu ziren, water frame edo irundegi hidrauliko delakoa lehenbizi, energia hidraulikoa baliatzen zuena eta mule jenny delakoa ondoren. 1785ean Edmund Cartwright apaizak ehungailu mekanikoa asmatu zuen, lurrun-makina bat zena, eta aurreko makina guztiak gainditu zituena produktibitatearen aldetik. Jenny irulearen bizitza laburra izan zen, beraz, baino esan daiteke lehen makina irulea izan zela, bere diseinuarekin, bobina asko batera jarriz alegia, bidea zabaldu zuena beste makina aurreratuago batzuk asmatzeko.

G hizkuntza-eredua

Thu, 10 Apr 2025 09:06:20 +0000

G hizkuntza-eredua Nafarroan indarrean dagoen hezkuntzako hizkuntza-eredua da, oso osorik gaztelaniaz irakasten dena, euskara irakasgai gisa ere ez duena.

Kondor Legioa

Wed, 09 Apr 2025 09:35:27 +0000

Kondor Legioa Espainiako Gerra Zibilean bando nazional edo matxinatuaren alde mobilizatu eta parte hartu zuten Hirugarren Reicheko aire-armadako indarren taldea izan zen. Analisten arabera, Kodor Legioa erabakigarria izan zen bando nazionalaren azken garaipenerako. Gernikako bonbardaketaren zuzeneko egilea izan zen, non ehunka pertsona hil ziren, gehienak zibilak, zibilen aurkako lehen aire-bonbardaketa masibotzat jo daitekeen ekintza batean. Ikus, gainera

Dibisio Urdina

Lan exodoa

Tue, 08 Apr 2025 15:01:08 +0000

Lan exodoa eskualde bateko herritar kopuru handi batek lanpostu bat lortu edo mantentzeko edota lanpostua baldintza hobeak dituen beste batekin aldatzeko beren bizilekua aldatu edo emigratzeko fenomenoa da. Labur esanda, lan arrazoiengatik gertatzen den emigrazio masiboa da. Lan-exodoak lan-mugikortasun geografikoa adierazten du, eta alde horretatik positibotzat jotzen da lan-merkatuari ematen dion malgutasunagatik, nahiz eta azkenean jatorrizko eskualdean lan-aukerarik ez izatearen emaitza izan. Laneko exodoaren aldaera bat aditu-ihesa da, lanbide-prestakuntza handia duten pertsonei eragiten dien lan-exodoa baino ez dena. Laneko exodoa bizi-kalitatea hobetzeko nahiagatik gertatzen bada ere, berekin badakartza arazoak, hala nola etxebizitza eta gizarte-zerbitzuak eskuratzeko zailtasuna, eskualde berri batean gizarteratzeko arazoak, deserrotzea eta, masiboki gertatzen denean, jatorrizko lurraldean despopulatzea. Ikus, gainera

Biztanleriaren berezko hazkunde-tasa

Tue, 08 Apr 2025 13:18:07 +0000

Biztanleriaren berezko hazkunde-tasa edo biztanleriaren hazkunde-tasa naturala urte batetik bestera herri, hiri, eskualde edo herrialde bateko biztanleriaren berezko hazkundea (hots, jaiotzak eta heriotzak soilik kontuan hartuz eta migrazio-saldoa baztertuz) zenbat igo den adierazten duen portzentajea da. Tasa edo portzentaje hau (t-1) aurreko urteko biztanleriarekin zatituz kalkulatzen da:

$$\begin{aligned} \text{Biztanleriaren berezko hazkunde tasa}_{t-1}^{t} = \frac{\text{Biztanleriaren berezko hazkundea}_{t-1}^{t}}{\text{Biztanleria}_{t-1}} \\ = \frac{\text{Jaiotzak}_{t-1}^{t} - \text{Heriotzak}_{t-1}^{t}}{\text{Biztanleria}_{t-1}} \end{aligned}$$

Adibidez, 2021eko abenduaren 31an, Gipuzkoako biztanleria 700.000 lagunekoa izanik, eta 2022an zehar 7.000 jaiotza eta 3.500 heriotza izan baziren (migrazio-saldoa ez kontuan hartu behar), 2022ko biztanleriaren berezko hazkunde tasa (7.000-3.500)/700.000=%0.5 da, eta horrela berezko biztanleria epe horretan %0.5 igo zela adierazten du, ehun pertsonatik 0.5 alegia. Ikus, gainera

Ekosistema urtarrak

Tue, 08 Apr 2025 07:55:13 +0000

Ekosistema urtarrak biotopotzat ur-masa bat duten ekosistemak dira, hala nola ozeanoak eta itsasoak, aintzirak, ibaiak eta errekak (orokorrean, ur-laster guztiak) eta zingirak. Haien artean, ur gaziko ekosistemak (itsasoak eta ur gaziko aintzirak) eta ur gezako ekosistemak bereizten dira. Beste sailkapen baten arabera, ur lotikoko ekosistemak (ur-lasterrak, alegia), ur lentikoko ekosistemak (ur geldikoak, alegia) eta hezeguneak (ura iraunkorki ez duten eremuak, urmaelak adibidez).

Lokaztiak

Tue, 08 Apr 2025 07:20:25 +0000

Hegaztiak janari bila lokazti batean. Kredituak: Alnus- Commons Wikimedia

Lokaztiak, lokatzak, basatzak edo lupetzak ibai ondoetan eta eremu urtarretan garatzen diren ekosistemak dira, osagai abiotiko nagusitzat lokatza edo sedimentuen partikula txikiak dituena. Oxigenazio eskaseko biotopoa da, partikula txikiek nahiko konpaktatuta egoten direlako, baina aldi berean materia organiko atxikitzen duena, justu hondartzetan gertatzen denaren aurkakoa. Haietan, gasteropodoak, moluskuak eta krustazeoak, eta haietatik elikatzen diren hegaztiak bizi ohi dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, fangal.

Ahalmeneko zerga-politika (eskumeneko zerga-politika)

Tue, 08 Apr 2025 06:43:04 +0000

Ahalmeneko zerga-politikak edo eskumeneko zerga-politikak gobernuek arazo zehatzak konpontze aldera diru-sarrera edo gastu publikoetan eragiteko haien eskumen eta ahalmenen arabera eta beren kabuz erabakita garatzen dituzten zerga-tresnak dira, arlo konkretuetan zuzenean eragiten dutenak. Eragozpena da geldiro eragiten dutela, abian jartzeko behar diren izapide politiko eta instituzionalengatik eta helburuak lortzeko behar izaten den denbora luzeagatik. Gainera, ez dira beti modu eraginkorrean egiten. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, políticas fiscales discrecionales.

Hondar-ikusmena edo ikusmen-hondarra hezkuntza berezian

Mon, 07 Apr 2025 16:12:26 +0000

Hondar-ikusmena ( gaztelaniaz, visión residual) edo ikusmen-hondarra (gaztelaniaz, resto visual) ikusmen-urritasuna duen pertsona batek duen ikusmen-gaitasun murriztua da. Hezkuntzan, ikusmen-urritasuna duten haurrengan baloratu beharreko funtsezko elementua da, hondar-ikuspegi hori ikaskuntza gauzatzeko ahalik eta gehien aprobetxatze aldera. Oftalmologiatik garatu behar den errehabilitazio bisualaz gain, hezitzaile bereziak arduratu behar da haurrak ikasgelan laguntzaile optikoak (lupak, teleskopioak…) izan ditzan; gainera, beharrezkoa denean, irudiak handitu behar ditu (proiektore edo fotokopia zabalduekin), eta argiztapen egokia eta arbeletik hurbil dagoen ikasgelan posizio bat bermatu behar ditu. Ikusgarritasun handiko formen eta irudien bidezko ikusmen-estimulazioa ere, forma egokian antolatuta, hondar-ikusmenarekin erraz ikastea bideratu dezakeen beste baliabideetako bat da.

Erromatar Inperioa

Mon, 07 Apr 2025 13:40:04 +0000

Erromatar Inperioa, Klaudio enperadorearen garaian.

Erromatar Inperioa Antzinako Erromako aldi historikoa izan zen, K.a 27 urtetik, Errepublikaren ondoren, K.o 476 urtera arte luzatu zena, non botere politiko handiena Enperadoreari zegokion. 476 urtetik 1453 urte arte Ekialdeko Erromatar Inperioak iraun zuen bakarrik. Erromatar Inperioan zehar, Antzinako Erromak Mediteraneo inguruko lurralde guztia eta Europako zati handiena menderatu zituen.

Urbanizazio-tasa

Mon, 07 Apr 2025 07:43:35 +0000

Urbanizazio-tasa herrialde bateko hirietan bizi den biztanleriaren portzentajea da, biztanleria osoarekin alderatuta. Munduan zehar, urbanizazio-tasa handiena duten herrialdeen artean Monako, Singapur, Hong Kong, eta Qatar daude, %100eko urbanizazio-tasarekin; urbanizazio-tasa txikiena duten herrialdeen artean, berriz, Afrikan, Asia Erdialdean eta Asia Ekialdean daude (adibidez, Papua Ginea Berriak %13ko urbanizazio-tasa du). Beste hizkintzetan: gaztelaniaz, tasa de urbanización.

Aitzin-hizkuntza

Sun, 06 Apr 2025 19:06:39 +0000

Aitzin-hizkuntza edo protohizkuntza hizkuntza edo hizkuntza familia batek jatorritzat duen antzinako hizkuntza da, horren eboluzioaz egungo hizkuntza ekarri duena. Adibidez, gaztelera, frantsesa, alemaniera, ingelesa, …. eta Europako hizkuntza gehienen aitzin-hizkuntza, ez ordea euskararena, protoindoeuropera da. Protohizkuntzak familia bereko hizkuntzak alderatuz eratzen dira, gehienetan hipotesi edo espekulazio bidez bada ere.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, protolengua.

Hizkuntza familia

Sun, 06 Apr 2025 18:58:06 +0000

Hizkuntza familia jatorritzat aitzin-hizkuntza edo antzinako hizkuntza bera duten hizkuntzen multzo bat da. Horren adibidea da hizkuntza erromantzeen familia, gaztelamiaz, frantsesa, italiera, errumaniera, katalana eta beste hainbat hizkuntza biltzen dituena, guztiek latina jatorri dutelarik; aldi berean, latina, greziera eta Europako hizkuntza gehienek, euskarak ezik, hizkuntza indoeuroparren familia osatzen dute.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, familia lingüística.

Baserri-espazioa

Sun, 06 Apr 2025 18:46:25 +0000

Agian landa-eremua bilatzen ari zinen.

Baserri-espazioa edo baserriaren espazioa euskal baserriak hedatzen diren eremu geografikoa da, Euskal Herriko kantauri isurialdearekin bat datorrena, gehienbat haranetan eta altuera txikiko mendietan, betiere populatze sakabanatua eratuz. Zehazkiago, baserriaren espazio geografikoak hartzen ditu Gipuzkoa eta Bizkaia osoa, Enkarterriak eta Bilbo Handia ezik, Arabako ipar aldea, Ipar Euskal Herri ia osoa eta Nafarroako ipar aldea, hango ekialdeko eskualdeetan ezik.

Tenperatura-alderantzikatzea (alderantzikatze termikoa)

Sun, 06 Apr 2025 13:56:05 +0000

Tenperatura-alderantzikatzea edo alderantzikatze termikoa, egoera antiziklonikoetan, hots, haize gabeko egoera atmosferiko egonkorretan, lurretik gertu dagoen aire geruza, maizenik 200-300 metro bitartekoa, gaineko geruza baino nabarmen hotzagoa denean gertatzen den fenomeno meteorologikoa da, bereziki goizaldean eta goizean zehar nabarmena dena (ikus, gainera, tenperatura atmosferikoa). Fenomeno gauean zehar garatzen da, zeru garbiarekin eta haizerik gabe; egoera horretan, airea azkar hozten da; aire hotz horrek, dentsoagoa denez eta haizerik ezean, aire epelagoaren azpian geruza sortzen du. Fenomenoa oso nabarmena da eremu menditsuetan, mendian gora edo behera joanda, bat-batean tenperatura epeldu eta hoztu egiten dela sumatzen baita, batzuetan oso tarte txiki batean. Tenperatura-alderantzikatzearekin batera, ohikoa da ihintza eta behe lainoa sortzea, hezetasun-maila batera heldu ezkero.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, inversión térmica.

zoritxarra, zoriona baino maisu hobea

Sun, 06 Apr 2025 07:23:50 +0000

Bizitzan, gertatzen zaizkigun kontu txarrekin onekin baino gehiago ikasten dugula adierazteko.

asko dakizu, bizitzen badakizu

Sun, 06 Apr 2025 05:45:09 +0000

Ongi bizitzen jakitea bertute handia dela adierazten duen atsotitza.

Aldaerak

asko dakin zu, bizitzen baldin badakin zu

Testu-iruzkina (1901): Joaquín Costaren Oligarkia eta jauntxokeria lanaren pasartea (1901)

Sat, 05 Apr 2025 18:08:33 +0000

Ikus, gainera: Jauntxokeria Joaquín Costaren Oligarkia eta jauntxokeria lanaren pasartea (1901)**

Horren bitartez, gobernu mota hau osatzen duten faktoreak eta bakoitzak gainerakoekiko okupatzen duen posizioa zehazten ditugu. Hiru dira kanpoko osagai horiek: 1. Bando bakoitzeko oligarkak (“primate” deiturikoak), gizon itzaltsuak edo gailenak, haren “buruzagitza” osatzen dutenak eta, oro har, erdialdean bizi direnak; 2. Lehen, bigarren edo hurrengo mailako jauntxoak, lurraldean sakabanatuak; 3. Gobernadore zibila, haien komunikazio- organo eta tresna den pertsona. Funtsean, horixe da trikimailu guztia, bere zamaren azpian nazioa amore emanda, intzirika eta hankapean daukana. Oligarka eta jauntxoek osatzen dute klase gidari edo gobernatzaile deitzen dioguna eta ‘alderditan’ banatuta eta sailkatuta dagoena. Baina hala deitzen badiogu ere, ez da hala; hala balitz, nazioaren zati eta haren ordezkari organiko izango litzateke. Baina gorputz arrotza baino ez da, zergak ezarri eta kobratzearren ministerioak, kapitaintzak, telegrafoak, trenbideak, bateriak eta gotorlekuak indarrez hartutako atzerritar talde bat izango litzatekeen bezala. Hauteskundeetan (…), ez da herria bozketa faltsifikatu eta sistema galbidera eramaten duena, klase kontserbadoreak eta gobernatzaileak baizik. Horretarako, euren posizioaz, aberastasunaz eta masak zuzentzeko eman zitzaien aginteaz eta botereaz baliatzen dira. Joaquín Costa, Oligarkia eta jauntxokeria Espainiako gaur egungo gobernu mota gisa, Madril, 1901. (Oligarquía y caciquismo como la forma actual de gobierno en España, Madrid, 1901)

Testu-iruzkina (1939): Erantzukizun Politikoen Legea (1939-02-09)

Sat, 05 Apr 2025 17:59:50 +0000

Erantzukizun Politikoen Legea (1939-02-09)

(…) Gobernuak (…) uste du unea iritsi dela Erantzukizun Politikoen Lege bat emateko, balioko duena beren egite edo ez-egite larriekin matxinada gorria gorpuzten lagundu zutenek alde horretatik dituzten erruak garbitzeko (…). Zigorrak ezartzeaz arduratuko diren auzitegietako kideak Armadaren, Magistraturaren eta Falange Española Tradicionalista y de las JONSen ordezkariak izango dira (…).

art. Erantzule politiko deklaratzen dira 1934ko urriaren 1etik 1936ko uztailaren 18ra bitarte Espainiari jasanarazi zitzaion era guztietako subertsioa eragiten edo areagotzen lagundu zuten pertsona fisikoak nahiz pertsona juridikoak, eta orobat bigarren data horretatik aurrera, beren egintza batzuekin edo gelditasun larriarekin, Mugimendu Nazionalaren kontra aritu direnak edo daudenak.
art. Aurreko deklarazioaren ondorioz (…) legez kanpo gelditzen dira 1936ko otsailaren 16an egindako hauteskundeen deialdia egin zenez geroztik Fronte Popularra osatu duten alderdi edo talde politiko eta sozial guztiak, eta orobat harekin bat egin duten edo hari atxiki zaizkien alderdi eta taldeak hori egin izan hutsagatik, erakunde separatistak eta Mugimendu Nazionalaren Garaipenari kontra egin dioten guztiak.
art. Legez kanpo deklaratutako alderdi, talde eta erakundeek osotara galduko dituzte era guztietako eskubideak eta ondasun guztiak. Boletín Oficial del Estado, 1939ko otsailaren 13a.20

Testu-iruzkina (1893): Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)

Sat, 05 Apr 2025 17:53:42 +0000

Ikus, gainera: Librekanbismoa eta protekzionismoa Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)**

Ez, hemen gertatzen den gauza bakarra hauxe da, Espainiaren eta Alemaniaren artean proiektuan den itun deitoragarriaren ondorioz, atzera botako dela eta deseginik geldituko dela egungo**muga-zergen** araubidea ezartzeko egindako lan handia. Eta jokabide horrek zoritxar handia ekarriko dio herrialdeari, zalantzarik gabe; ez bakarrik aurrekari zorigaiztoko bat ezarriko duelako, etorkizuneko edozein industria-ekimen hondatuko lukeena, baizik eta, orobat, zauri hilgarria eragingo liekeelako lantegiei; bai egungo muga-zergen araubidearen babesean altxatu direnei, halakoak baitira gehien-gehienak, baita lehendik altxatuak zirenetan egin diren erreforma eta zabaltze handiei ere. Eta industria-jarduera horren guztiaren heriotzak, ohar gaitezen, hauek guztiak harrapatuko lituzke: Labe Garaiak, galdaragintzako eta makinak egiteko instalazio berrietan; altzairu- ekoizpena; Talleres de Deusto, altzairu moldekatuak eta trakzio-makinak eta -materiala egiteko sailean; Aurrera, haren hodi-fundizio ezin garrantzitsuagoetan, altzairuzko manufakturetan; Talleres de Zorroza eta Talleres de Miraballes, zubigintzan, bagoigintzan, eraikuntzan eta galdaragintzan (…) eta beste asko eta asko, luze joko bailiguke orain denak aipatzeak. Ez aipatzeagatik, jaun-andreok, berebiziko garrantzia duten fabrika-proiektuak — izenik ezin dut eman—, 1892ko muga-zergak jarraitzearen baitan baitago haiek gauzatzea ala ez. Hain ondorio lazgarriak saihesteko, horrenbesteko hondamena saihesteko, Bizkaia ez ezik Espainiako beste eskualde oso garrantzitsu batzuk ere hartuko bailituzke eta eragina izango bailuke nazio osoan, tinko eskatu behar diogu Gobernuari ez dadila urrundu araubidetik, ez dezala suntsi halako modu zalapartatsu eta gupidagabean gaur egungo babes-sistema, eta, beraz, bazterrera utz dezala Espainia-Alemania itun zentzugabe hori. Merkataritza Itunen kontrako mitin-protesta, Bilbon, 1893ko abenduaren 9an. Bilbon, 1894.

Testu-iruzkina (1962): Europar Mugimenduaren Kongresuak 118 ordezkari espainiarren proposamenez Munichen hartutako erabakia (1962-06-07/08)

Sat, 05 Apr 2025 17:34:28 +0000

Ikus, gainera, Munich-eko kongresua. EUROPAR MUGIMENDUAREN KONGRESUAK 118** ** ORDEZKARI ESPAINIARREN PROPOSAMENEZ MUNICHEN HARTUTAKOERABAKIA (1962-06-07/08): Europar Mugimenduaren Kongresuak, Munichen 1962ko ekainaren 7an eta 8an bilduta, iritzi dio ezen, edozein herrialdek Europarekin bat egin nahi badu, izan atxikita edo izan elkartze bidez, herrialde horrek erakunde demokratikoak izan beharko dituela; horrek, Espainiaren kasuan, Gizakiaren Eskubideei buruzko Europar Konbentzioaren eta Europako Gizarte Gutunaren arabera, hau esan nahi du:

Benetan ordezkaritza bidezkoak eta demokratikoak diren erakundeak eratzea, zeintzuek bermatzen baitute gobernua herritarren onespenean oinarritzen dela.
Pertsonen eskubide guztiak bene-benetan bermatzea; bereziki, norberaren askatasunari eta adierazpen-askatasunari buruzkoak, gobernuaren zentsurarik gabe.
Erkidego naturalen izaera berezia aitortzea.
Askatasun sindikalak oinarri demokratikoen gainean baliatu ahal izatea eta langileek beren oinarrizko eskubideak defendatu ahal izatea; besteak beste, greba-eskubidearen bidez.
Iritzi-korronteak eta alderdi politikoak antolatzeko aukera izatea, oposizioaren eskubideak aitortuta. Kongresuak itxaropen sendoa du aurreko oinarri horien araberako eboluzioak aukera emango duela Espainia Europan sartzeko, haren funtsezko osagaia baita; eta adierazgarritzat dauka Kongresuan partaide izan diren espainiar ordezkari guztiek adierazi izana seguru daudela espainiar ordezkari gehienek nahi dutela eboluzio hori zuhurtzia politikoaren arauen arabera egitea, egoerak aukera ematen duen bezainbesteko azkartasunarekin, denen zintzotasunarekin eta eboluzio-prozesuaren aurretik, prozesuan bertan nahiz prozesuaren ondoren bortxakeria aktibo nahiz pasiboari uko egiteko konpromisoarekin. Munich (Alemaniako Errepublika Federala), 1962ko ekainaren 8a.2024

Saeculum

Sat, 05 Apr 2025 15:40:15 +0000

Saeculum pertsona baten bizitza osoari dagokion aldia da edota belaunaldi edo populazio oso bat berritzeko behar den denbora. Termino hori Antzinako Erroman erabili zen bereziki, definizioan oinarrituta, 80-110 urte bitarteko denbora-tarte zehazgabea adierazteko. Herri, kultura edo zibilizazio baten biziraupena kuantifikatzeko denbora-unitate gisa ere erabili zen, eta horrela etruskoen denbora historikoak 10 saeculum hartu zituela aipatzen da. Saeculum hitzetik eratortzen gaztelaniazko* siglo* eta frantsesezko siècle, 100 urteko aldia adierazteko.

hiru belarritan igaran hitz isila, orotan lasterka dabila

Sat, 05 Apr 2025 14:55:49 +0000

Isil-gordean edo sekretuan eduki nahi dena, batzuei esanez gero, laster guztien ahotan izango dela adierazteko.

lana da bertute guztien ama, eta alferkeria gaitz guztiena

Sat, 05 Apr 2025 07:47:36 +0000

Langile fina izatea gauza ona dela, eta alferra gauza txarra, adierazten duen atsotitza.

Kintoak

Sat, 05 Apr 2025 07:39:19 +0000

Kintoak Espainiako armadak soldaduak errekrutatzeko 1704tik 1912ra, derrigorrezko soldadutza ezarri zen arte alegia, indarrean izan zen sistema izan zen. Sistema horren arabera, herri bakoitzeko mutil edo gizon gazteen kinto (gazteleraz, un quinto) edo bosten bateko kupoa esleitzen zen, Armadan izena eman zezaten. Kintoak edo mutilak zozketaz aukeratzen ziren, herriko mutil gazteen zerrendatik. Zozketa hori urtero egiten zen, otsailaren hasieran, herriko udaletxean, eta publikoa zen. Sistemak sumina eragin zuen klase xumeen artean; izan ere, klase boteretsuek kopuru bat ordain ziezaioketen Estatuari seme-alabak betebehar horretatik libratzeko, edo beste bati ordaintzeko, bere ordez bete zezan. Kintoen sistemaren aurkako desobedientzia eta matxinadak ere izan ziren. Horren aplikazioa ez zen orokortu Cadizeko Gorteak indarrean sartu arte, baina Nafarroako, Kataluniako eta Euskal Herriko, Nafarroako eta Kataluniako gazteak salbuetsita egon ziren foru eta arau historikoengatik, 1833, 1845 eta 1876ra arte, hurrenez hurren. Kintoen sistema aldatu egin zen orduan, baina izena tradizioz mantendu egin zen, eta 1912ra arte iraun zuen, Espainiako gizonezko guztientzat soldadutza ezarri zen arte.

Testu-iruzkina (1876): 1876ko uztailaren 21eko Legea

Sat, 05 Apr 2025 07:23:54 +0000

1876ko uztailaren 21eko Legea

Alfontso XII.ak Jainkoaren dohainaz eta Konstituzioaren arabera Espainiako Errege denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi zera jakinarazten dizue: Gorteek honako hau agindu dutela eta nik berretsi dudala:1. artikulua. Legeak deitutakoan arma zerbitzura joateko eta norberaren ondasunen proportzioan Estatuko gastuetan laguntzeko betebeharrak ezarri dizkie Konstituzio politikoak espainiar guztiei, eta betebehar horiek, eskubide konstituzionalak diren heinean, Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako biztanle guztiei ezarriko zaizkie, Nazioko gainerako biztanleei bezalaxe.2. artikulua. Aurreko artikuluan xedatutakoaren arabera, aipatutako hiru probintziak behartuta daude (…), kintoetan eta ejertzitoko garai arruntetan eta berezietan, Legeen arabera dagokien gizon kopurua aurkeztera.3. artikulua. Era berean, (…) Bizkaiko, Gipuzkoako eta Arabako probintziak behartuta daude Estatuko aurrekontu orokorretan esleitutako kontribuzio, errenta eta zerga arrunt eta bereziak ordaintzera, dagokien proportzioan, gastu publikoetarako.4. artikulua. Gobernuari baimena ematen zaio, dagokion egunean Gorteei berri emanez eta 1837ko irailaren 19ko eta 1841eko abuztuaren 16ko legeak eta urte bereko urriaren 29ko dekretua kontutan hartuz, Araba, Gipuzkoa eta Bizkaiko probintzien onespenarekin, egokitzat jotzen badu, euskal herrien ongizateak nahiz nazioaren gobernu onak eta segurtasunak eskatzen dituzten erreformak haien foru-araubide zaharrean adosteari ekiteko. Jauregian, 1876ko uztailaren 21ean.- Nik, Erregeak- Antonio Cánovas del Castillo Ministro Kontseiluko Presidenteak. Gaceta de Madrid, 1876ko uztailaren 25ean.

Hiri zonifikazioa

Sat, 05 Apr 2025 06:59:42 +0000

Hiri zonifikazioa edo hiri zonakatzea arau gisa hiri bateko eremu edo zati bakoitzean erabilera edo funtzio jakin bat ezartzen duen hirigimtza-eredua da, hala nola erabilera erresidentziala, industriala, zerbitzuak, berdeguneak… Hiriaren garapen harmonikoa ahalbidetuko duen hirigintza-plangintza egoki baten beharragatik justifikatzen da, Industria Iraultzaren ondotik eta tamalez gaur egun ere toki askotan hirigintza-garapenak dakarren kaosa saihesteko, osasusun, kutsadura eta dentsifikazio-arazoekin. Hiri-zonakatzea Hiri Antolamenduko Plan Orokorrean zehazten da.

** Beste hizkuntzetan:**gaztelaniaz, zonificación urbana.

Hiri sateliteak

Sat, 05 Apr 2025 06:11:51 +0000

Hiri sateliteak hiri nagusi baten inguruan garatzen diren hiri txikiak dira, espezifikoki hiri nagusiaren funtzio osagarri batzuk betetzen dituztenak, hala nola funtzio erresidentziala eta funtzio industriala. Aldi berean, hiri nagusiak hiri sateliteek ez dituzten zerbitzuak eskaintzen dizkiete haiei. Hiri satelite baten adibidea da Barakaldo, Bilbo hiriaren hiri satelitetzat har daitekeena, funtzio industriala nahiz erresidentziala betez.

Testu-iruzkina (1931): Clara Campoamor diputatua Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01)

Fri, 04 Apr 2025 09:08:10 +0000

Ikus, gainera: Clara Campoamor Clara Campoamor diputatua Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01)**

Utz iezaiozue emakumeari bera den bezalakoa agertzen, bera ezagutu eta epaitzeko; onar ezazue gizaki izateagatik duen eskubidea; (…) eta baldin eskubide konstituziogilea, herri zibilizatuen arau juridiko gisa, gero eta hurbilago badago askatasunaren kontzeptutik, ez iezaguzue arrazoitzat aipa izaki desberdinen arteko desberdintasunaren printzipio aristoteliko zaharkitua (…). Utz iezaiozue emakumeari Zuzenbidean aritzen, hasieran hutsegiteak eta zalantzak izanda ere, horrela soilik heziko baita hartan. (…) Konstituzio honen garaia eta espiritua kontuan harturik, asko poztu nau pentsatzeak mundu zibilizatuan dagoen orain arteko konstituziorik onena, libreena eta aurreratuena izango dela. Eta pentsatu dut, halaber, Errepublika ezarri eta hamabost egunera behin-behineko Gobernuaren dekretuak monarkiaren menpe egon garen aurreko hogei mendeek aitortu ez ziotena aitortuko diotela emakumeari. Uste dut hau izango dela emakumearen [sufragio] eskubidea onartuko duen lehen herrialde latinoa; lehen aldiz entzungo da ganbera latino batean emakumearen ahotsa, emakumea bera bezain xumea, baina egiaren haizeak ekarri nahi dizkiguna; eta guztiz harro sentitzen naiz, nire Espainia izango baita emakumearen askatasunaren bandera jasoko duen herrialdea (…). Eta honela diotsuet, jaun legegileok: (…) ez ezazue onar beste nazio latino batek, datozen egunetan, guk baino lehenago ezartzea bere Konstituzioaren buruan emakumearen askatasuna, zuen kidearen askatasuna. Diario de Sesiones de las Cortes Constituyentes de la República Española; 1931ko irailaren 1eko saioa.

Landa-hiria (landa-herri hiritartua)

Fri, 04 Apr 2025 08:26:47 +0000

Agian bilatzen ari zinen ingurune landa-hiritarra.

Landa-hiria edo landa-herri hiritartua landa-eremu batean kokaturik dagoen biztanleria-nukleoa da, herria baino handiagoa baino hiria baino txikiagoa (esaterako, Estatu Batuetan 10.000-20.000 bitarteko biztanleria duen nukleoa dela ezartzen da), bereziki nekazaritzaren inguruko jarduera ekonomikoak biltzen dituena (adibidez, elikagai-industriak), baina aldi berean hiri bati dagozkion zerbitzuak dituena inguruko eskualdeko herritarrentzat, hala nola osasun-zentroak, ikastetxeak, merkataritza-guneak eta zentro administratiboak. Euskal Herrian, landa-hiri baten adibidea da Lizarra, Nafarroan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, rural city; gaztelaniaz, ciudad rural.

Zergatik zaindu behar da Zumaiako flysch-a? Zergatik da garrantzitsua flysch-a?

Fri, 04 Apr 2025 07:49:29 +0000

Zumaiako flysch-a bereziki babesturik dagoen naturako eremua da, eta bere garrantzi geologikoa aitorturik dago nazioartean, bere arroka-estratuetan Lurreko milioika urtetako bilakaera jasota dagoelako, horien artean Kretazikoko Iraungipen Handia, meteorito batek Lurrako espezie bizidun gehienak iraungi zituenean. Garrantzi geologikoaz gainera, biodibertsitatearen eta paisaiaren aldetik itsas eta lurreko eremu natural aberatsa da.

Testu-iruzkina (1894): Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894)

Fri, 04 Apr 2025 06:40:37 +0000

Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894)1. artikulua: Euskeldun Batzokija izenarekin, sortzen da Bilboko hirian aisiarako zentro bat,helburu duena (…) Bizkaiko Jaun Goikua eta Lagi-Zarra goiburuan jasotako doktrinen jarraitzaile diren herritarren arteko batasun eta adiskidetasun loturak sortzea.2. artikulua: Behin Bizkaiko Elkarte Nagusia sortzen denean, Bizkai - Batzar deituko dena Arana eta Goiri-tar Sabinok idatzitako estatutuak izango dituena, Euskeldun Batzokija harenmende geratuko da (…).3. artik ulua: Jaungoikua. Bizkaia katolikoa, apostolikoa eta erromatarra izango da berebarruko bizitzako adierazpen guztietan eta gainerako herriekiko harremanetan.4. art ikulua: Lagizarra. Bizkaia askatasunez birsortuko da. Bere lege tradizionaletanforuetan, jasotako funtsezkoena osotasunean berrezarriko du. Gure arbasoen usadio eta ohitura onak berrezarriko ditu. Erabat ez bada ere, gehien bat, euskal arrazako familiez osatuko da. Euskara izendatuko du hizkuntza ofizialtzat.5. artikulua: Eta. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren eta gauza jainkotiarren eta gizatiarren arteko harmonia perfektuaren eta adostasunaren gainean ezarriko da Bizkaia.6. artik ulua**: Jaungoikua eta Lagizarra bereiztea. Ordena erlijiosoaren eta politikoaren, eklesiastikoaren eta zibilaren arteko bereizketa argi eta nabarmenaren gainean ezarriko daBizkaia.**7. artik ulua: Jaungoikua Lagizarraren aurretik jarriko da. Politikoak erlijiosoarekiko eta Estatuak Elizarekiko erabateko eta baldintza gabeko mendekotasunaren gainean ezarrikoda Bizkaia.8. artikulua: Bizkaia, bere arraza, bere hizkuntza, bere fedea, bere izaera eta bere ohiturak kontuan hartuta, Araba, Nafarroa Beherea, Gipuzkoa, Lapurdi, Nafarroa eta Zuberoaren senide izanik, sei herrialde horiekin elkartu edo konfederatuko da Euskelerria izeneko (Euskeria) izeneko osotasuna eratzeko, baina bere autonomia partikularra batere murriztugabe (…).

Harzburg-eko Frontea (1931)

Wed, 02 Apr 2025 09:19:39 +0000

Harzburgeko Frontea, 1931n Heinrich Brüning-en gobernu kontserbadorearen aurka Alemanian eratutako oposizio-fronte edo -aliantza bat izan zen. Frontea eskuineko alderdi nazionalistekin eratu zena, horien artean Alderdi Nazia nabarmentzen zelarik. Izenak Brunswickeko Estatu Libreko Harzburg hiriari egiten dio erreferentzia. Bere bizitza politikoan zehar, Harzburgeko Fronteak ez zuen gobernuaren aurkako oposizio indartsu eta eraginkorrik egituratzea lortu, hein handi batean aliantza osatu zuten indar politiko erradikalen arteko desadostasun handien ondorioz. Ikus, gainera

Reichstag-eko sutea (1933)

Reichstag-eko sutea (1933)

Wed, 02 Apr 2025 07:10:37 +0000

Reichstag-eko suteak 1933ko otsailaren 27an Berlingo Reichstag edo Alemaniako Parlamentua suntsitu zuen sutea da, Adolf Hitler Alemaniako kantziler gehiengo soilarekin hautatu eta aste gutxi batzuetara. Sutearen egile gisa, Marinus van der Lubbe atxilotu zuten, Herbehereetako langile komunista bat. Epaitu eta heriotza-zigorra ezarri ondoren, gillotinan exekutatu zuten 10 hilabete geroago. Sutean komunistek izan zuten ustezko parte hartzea aitzakia gisa erabiliz, Hitlerrek Reichstageko sutearen dekretua sinatu zuen sutearen biharamunean, Alemaniako herritarren askatasun zibil politikoak bertan behera uzten zituena. Dekretua modu diskrezionalean erabiliz, buruzagi komunista ia guztiak eta hainbta oposiziogile, guztira hamar mila pertsona inguru, atxilotu zituzten. Horrela, Hitlerrek Reichstageko oposizio komunista ezabatu zuen, gehiengoa sendotuz. Lau aste beranduago, Reichstagek Hitlerri botere legegile osoa ematen zion legea onartzea lortu zuen, horrela Hirugarren Reicha abiaraziz, Hitlerren botere absolutuarekin. Ikus, gainera

Armada Gorria

Wed, 02 Apr 2025 06:21:33 +0000

Armada Gorria sobietar indar armatuen izena izan zen 1917ko Errusiar Iraultzaren garaipenaren ondotik eta hauen izen ofiziala Sobietar Batasunean 1946ra arte, Bigarren Mundu Gerra amaituta.

Kristal Hautsien Gaua (1938)

Tue, 01 Apr 2025 14:54:32 +0000

Kristal Hautsien Gaua (alemanez Kristallnacht edo 1938 Novemberprogrome), 1938ko azaroaren 9tik 10era bitartean gauean zehar gertatu zena, juduen aurkako pogrom edo eraso-segida izan zen, nagusiki Alderdi Naziko SA edo Erasorako Sekzioek eta Alemaniako biztanleria zibilak egindakoak, non dozenaka judu hil zituzten, ehunka zauritu, ehunka pertsona hil, gerora hainbatek beren buruaz beste egin, milaka atxilotu eta kontzentrazio esparruetara erbesteratu, bortxaketa kopuru zehaztugabea eta ezin konta ahala umiliazio egin, eta juduen milaka sinagoga eta jabetza suntsitu edo erre ziren (hortik dator Kristal Hautsien Gaua izena), Alemanian eta Austrian, erregimen naziak toleratu, justifikatu eta bultzatu ere egin zuen istiluetan. Eraso horiek justifikatzeko aitzakiatzat erabili zen poloniar judu gazte batek egun horretan bertan Parisko enbaxada alemaniarreko diplomatiko bat erail izana, juduen aurkako nazien jazarpenaren aurkako protesta edo mendeku gisa. Alemaniako barne-erreakzioa axolagabekeriazkoa izan zen, erregimen naziaren aldetik noski, baina baita erregimenetik kanpoko sektoreetatik ere, hala nola eliza kristauetatik eta ingurune intelektualetik. Nazioarte mailan, ordea, sumina nagusitu zen. Komunitate judua traumatizatuta geratu zen, eta hortik etorri zen gertaera horien ondorioz izandako hainbat juduren suizidioa, Alemaniatik beste herrialde batzuetara juduek ihes egiteko ahaleginak bizkortzen ziren bitartean. Hilketen eta beste krimen batzuen erantzule zuzenak apenas jazarri eta zigortu zituen Alemaniako justiziak. Erregimen naziak gertatutakoa erabili zuen juduen aurkako jazarpena areagotzeko, Holokaustoa ekarri zuen Azken Irtenbidea deiturikoan amaituz.

Ofiziala (gremioak)

Tue, 01 Apr 2025 09:40:25 +0000

Gremioetan, ofiziala ikaskuntza bukatu, ikastun izateari utzi baina artean maisu mailara heltzen ez zen artisaua zen, maisu baten agindupean lan egiten zuena soldata baten trukean.

Comunitat autònoma

Tue, 01 Apr 2025 09:09:55 +0000

Les comunitats autònomes són entitats territorials amb autonomia política de l’Estat espanyol que constitueixen la principal divisió politicoadministrativa d’Espanya. Sobre la base d’aquesta autonomia política, les comunitats autònomes ostenten competències en diversos àmbits, tant dels poders legislatius com executius, en les matèries establertes pels Estatuts d’autonomia de cada comunitat. Les comunitats autònomes van aprovar els seus Estatuts en referemdums celebrats a cada comunitat autònoma. A Espanya hi ha 17 comunitats autònomes i 2 ciutats autònomes.

Ikasliburua: Euskal Gramatika Orokorra

Tue, 01 Apr 2025 08:00:00 +0000

Euskal Gramatika Orokorra euskararen egitura linguistikoa aztertzen duen ikasliburua da. Fonologia, morfologia, sintaxia eta semantika arloak jorratzen ditu, adibide ugarirekin.

Edukia

Fonologia eta grafia: Euskararen fonemak, idazkera arauak eta azentuazioa.
Morfologia: Deklinabidea, aditz trinkoa eta aditz perifrastikoa, hitz eratorriak.
Sintaxia: Perpaus motak, osagaiak eta hurrenkera.
Hiztegia: Sinonimoak, antonimoak, esamoldeak eta lokuzioak.
Diskurtsoa: Testu motak, kohesioa eta koherentzia.
Hizkuntzaren aldaerak: Euskalkiak, erregistroak eta hizkuntzaren bilakaera.

Ikasliburuak ariketa multzo zabal bat dakar, ikasleak gramatika arauak praktikan jar ditzan. Irakasleentzako gida didaktikoa ere badu.

apirilaren azkenean, hostoa haritz gainean

Tue, 01 Apr 2025 05:52:28 +0000

Apirila udaberri beteko hilabetea dela adierazten duen atsotitza, horren bukaeran haritzak hostoz gainezka egon behar direla aipatuz.

Duce

Mon, 31 Mar 2025 03:48:18 +0000

Duce edoIl Duce (euskaraz, “gidari”) Benito Mussolini Italiako buruzagi faxista estatuburu gisa izendatzeko erabili zen titulua izan zen, 1922tik 1945era. Garaiko erregimen totalitarioetan antzeko tituluak erabili ziren agintari gorenak izendatzeko, *** Führer***, Alemanian, Adolf Hitler-i buruz; eta Caudillo edo Generalísimo, Espainian, Francisco Francorentzat.

Führer

Mon, 31 Mar 2025 03:36:41 +0000

Führer (alemanieraz; euskaraz “buruzagi”, “gidari”) 1933tik 1945era bitartean Alemanian Hirugarren Reich-eko agintari nagusi Adolf Hitler izendatzeko erabili zen titulua izan zen. Aurretik erabili zuen titulua ere izan zen, Alderdi Naziko buruzagi gisa. Italia eta Espainiako garaiko erregimen faxistetan antzeko tituluak erabili ziren diktadoreak izendatzeko, Il Duce, Italian; eta Caudillo eta Generalísimo, Espainian. Titulu horien erabilera masiboa agintari horien nortasunaren gurtzaren funtsezko elementua izan zen.

Wehrmacht

Sun, 30 Mar 2025 14:29:56 +0000

Wehrmacht Alemaniako indar armatuen izen ofiziala izan zen Hirugarren Reich edo erregimen nazian zehar. Lurreko Armada (Herr), Gerrako Itsas Armada (Kriegsmarine) eta Aireko Armada (Luftwaffe) adarrak bilduz. Ez ziren Wehrmacht-en integratuta egon SSak, organikoki zuzenean Alderdi Naziaren menpe zeudenak. Wehrmacht izenak Reichswehr ordezkatu zuen, Weimarko Errepublikako alemaniar indar armatuen izena izan zena.

Analepsia

Sat, 29 Mar 2025 16:01:22 +0000

Analepsia narrazio batean denboran zehar linealki garatzen doan narrazio batean iraganeko pasarteak txertatzea, narrazioaren denborazko segida hautsiz horrela.

Mari (jainkosa)

Sat, 29 Mar 2025 07:49:20 +0000

Mari euskal mitologiako jainkosa da, naturako arketipo matriarkala irudikatu eta, beraz, ama nagusi gisa agertu eta naturako indarrak menderatzen ditu, sorgin handi gisa ere jokatuz horrela. Bere senarra Maju da.

Euskal Herriko mitologia

Basajaun - Basandere - Behigorri - Inguma - Lamiak (laminak) - Maju - Mari - Mateo Txistu - Mikelats - Tartalo (Ttarttalo)

Txomin Agirre

Sat, 29 Mar 2025 07:03:06 +0000

Txomin Agirre (Ondarroa, 1864 - Zumaia, 1920) euskal apaiza eta idazlea izan zen. Euskal eleberrigintzaren aitzindaritzat hartzen da, bere obren artean bereziki ezagunak direlarik Auñemendiko lorea (1898), Kresala (1902), bizkaieraz idatzia, eta Garoa (1907), gipuzkeraz. Ohiturazko eleberriak dira horiek guztiak, euskaldun fededunaren arketipo tradizionala garatzen dutenak.

Munich-eko Putsch-a (1923)

Sat, 29 Mar 2025 06:27:26 +0000

Municheko Putsch-a edo Garagardotegiko Putsch-a Alemaniako Munich hirian 1923ko azaroan garatutako estatu-kolpe saiakera izan zen, Adolf Hitlerrek eta Alderdi Naziko kolaboratzaile hurbilenek zuzendua. Saiakera kolpistak porrot egin zuen, Adolf Hitler kartzelan sartu zuten, baina hilabete batzuk geroago askatu zuten, eta Alderdi Nazia debekatu egin zuten. Hala ere, Alderdi Nazia itzuli zenean, boterera igo eta iritsi zenean, gertakari hori nazismoaren sorrerako mugarritzat hartu zen. Testuingurua

Alderdi Nazia 1920an sortu zen eta hasieratik izaera ultranazionalista, antisemita eta antikomunista erakutsi zuen. Adolf Hitler izan zen hasieratik bere bultzatzaile eta lider nagusia. Hasieran, Alderdi Naziak indar txikia zuen, baina, pixkanaka, militanteak bere alderdietara biltzen joan zen, SA edo Erasorako Sekzioak izeneko adar paramilitar bat barne. 1922an, Benito Mussolinik zuzendutako Erromarako Ibilaldiak, Italian boterera eraman eta erregimen faxista abiarazi zuena, Hitlerri Alemanian estatu-kolpe hori errepikatzeko ideia inspiratu zion. Testuinguru soziopolitikoa guztiz egokia zen horretarako. Alemania, Weimarko Errepublikaren erregimenean, krisi ekonomiko larri bati aurre egiten ari zen, hiperinflazio izugarriarekin. Gainera, hilabete batzuk lehenago, 1923ko urtarrilean, frantziar eta belgikar tropek Ruhr eskualdea okupatu zuten, Lehen Mundu Gerraren ondoren Versaillesko Itunean Alemaniari ezarritako gerra-kalteak ez ordaintzeagatik. Testuinguru horretan, nazionalismo alemaniarra gorantz zihoan argi eta garbi, eta giro politiko nahasia zen, Alderdi Naziaren eta Erasorako Sekzioen indar erakustaldi ugariekin. Hori dela eta, larrialdi egoera ezarri zen Bavarian, Munich hiriburutzat duen eskualdean, eta izaera politiko militarreko triunbiratua zuen eskualdearen agintean, kontserbadorea eta nazionalista, baina ez bereziki Hitlerren aldekoa. Kolpea

asko santu gisan, baina gutxi izan

Sat, 29 Mar 2025 05:48:24 +0000

Asko zintzo direla esan arren, benetan zintzoak gutxi direla adierazteko.

Tenperatura atmosferikoa (airearen tenperatura)

Fri, 28 Mar 2025 14:35:31 +0000

Tenperatura atmosferikoa atmosferan edo aire zabalean une jakin batean tenperatura, hots, egiten duen hotz edo beroaren neurria. Airearen tenperatua altitudearen, presio atmosferikoa eta hezetasunaren mendean dago, besteak beste. Eguraldia eta klima definitzen dituen funtsezko parametro meteorologikoa da. Termometro izeneko neurgailuen bitartez jasotzen da. Epe batean zehar, hala nola egunean edo hilabeteetan zehar tenperatura maximoa, tenperatura minimoa eta batez besteko tenperatura ere jasotzen dira. Ikus, gainera

Mailegu alemaniarra

Fri, 28 Mar 2025 08:38:03 +0000

Mailegu alemaniarra edo amortizazio-sistema alemaniarreko mailegua, maileguaren amortizazio-kuota konstanteak dituen mailegu baten amortizazio-sistema bat da, maileguaren interesak aldi bakoitzean amortizatzeke gertatzen den kapitalaren gainean kalkulatuz, mailegua amortizatu ahala interes gutxiago ordainduz horrela. Amortizazio-kuota konstanteak eta interes beherakorrak ezartzen dituenez, mailegu alemaniarrak guztirako kuota beherakorrak dituen mailegua da, beraz. Ikus, gainera

Mailegu amerikarra

Fri, 28 Mar 2025 08:00:57 +0000

Mailegu amerikarra edo amortizazio-sistema amerikarreko mailegua, mailegu-hartzaileak aldian behin printzipalari dagozkion interesak soilik ordaintzen dituen mailegua da, maileguaren amortizazioa kuota bakar batean eginez maileguaren epemugan. Ikus, gainera

Mangladiak

Fri, 28 Mar 2025 07:40:21 +0000

Mangladiak tropikoetako kostalde lauetan, ibaietako bokaleko marearteko eremuetan, garatzen diren ekosistemak dira, ur gazia jasaten duen landaredi zurkara hidrofiloak eratzen duena, non hegaztien, arrainen, moluskuen eta krustazeoen espezie ugari bizi diren. Landaredi zurkararen presentzia handia da, hain zuzen, landaredi belarkara nagusitzen den paduratik bereizten duen ezberdintasun nabarmenena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, manglares.

Estat teocrátic

Thu, 27 Mar 2025 09:07:19 +0000

La teocràcia o estat teocràtic, en sentit estricte, és la forma de l’estat en què les autoritats religioses d’un país són alhora els caps d’estat locals. Tanmateix, també es diu que l’estat és teocràtic quan les autoritats polítiques governen per ordre o sota la direcció del clergat, o quan es considera que les autoritats governen en nom de Déu com a principal base o principi de l’estat. La forma d’estat espanyola va ser totalment teocràtica entre els segles XV i XVIII, quan la monarquia i el clergat governaven de la mà; exemples d’això són la Inquisició espanyola i la colonització d’Amèrica, proclamades per les autoritats per ordre de Déu. Juntament amb l’Era Moderna, i sobretot des de la Il·lustració, els estats teocràtics van desaparèixer dels països occidentals. Actualment, els estats teocràtics són exclusivament estats musulmans, com l’Aràbia Saudita i l’Iran.

Eudaimonia

Wed, 26 Mar 2025 10:04:33 +0000

Eudaimonia ongizatea edo bizitzeko moduko bizitza adierazten du, bizitza bertutetsu eta zoriontasun sakon eta betekoa, egungo zoriontasun kontzeptu azalekoa ez bezalakoa. Kontzeptu horretatik abiatuta, greziar filosofoek bizimodu bertutetsu eta, beraz, eudaimoniara heltzeko modu ezberdinak proposatu zituzten.

Sokratesentzat, eudaimonia edo bizitza ona arrazoimenaren eta ezagutzaren arabera bizitzean datzana da; ona, beraz, jakintsuaren bizitza da, eudaimonia da bere burua ezagutzen duenaren bizitza. Platonentzat, kontzeptua Errepublika obran landuz, eudamoniara egiaren eta justiziaren bidez iristen da, nor bere buruarekin eta besteekin bakean biziz. Horrela, Platonek izaera moralagoko kontzeptu bat sartu zuen, gaur egun ulertzen dugun bezala. Aristotelesek, bere aldetik, Nikomakorentzako Etika obran garatu zuen kontzeptua, bertute propioen arabera eta bizitza oso batean garatuta bizitza gisa; berarentzat, eudaimoniarako bizitzan norberak lortu nahi dituen helburuak bilatu behar dira (phronesis edo bizitza praktikoa), baina bertuteak ahaztu gabe (bizitza teoretikoa).

Itsasertzeko barra (itsasbazterreko barra, kostaldeko barra)

Wed, 26 Mar 2025 07:14:21 +0000

Itsasertzeko barra, itsasbazterreko barra edo kostaldeko barra itsasertzean itsasoko korronte edo olatuen dinamikaren ondorioz eratzen diren sedimentuen metaketak dira, hondarrez, hartxintxarrez edo legarrez osatuak, forma luzea eta orokorrean estua dutenak. Oso altuera txikikoak izaten dira eta batzuetan mareagoran itsasoaren mailaren azpitik geratzen dira. Batzuetan lotu egiten dira itsasertzarekin, mutur batean edo bietan. Kostaldea uharte batekin lotzen dutenean, tonbolo deitzen zaie. Albufera edo itsasertzeko aintzirak sortzen dituzte batzuetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, barra litoral, cordón litoral.

hobe da zuhurtzia damua baino

Wed, 26 Mar 2025 06:33:46 +0000

Zuhur jokatuz, zuhur jokatu ez izanaren damua dakarten arriskuak eta kalteak saihesten direla adierazteko.

Belle Époque

Wed, 26 Mar 2025 05:32:00 +0000

Belle Époque (frantsesez), euskaraz literalki Garai Ederra, XIX. mendeko hamarkadetatik Lehen Mundu Gerraren hasierara, 1914 urtean, doan garai historikoa da, bereziki Europan garatua. Izena garai horretan bizi izan zen aurrerapen ekonomiko, teknologiko (bereziki garraiobideetan eta elektrizitatearen erabilera domestiko eta industrialean) eta sozialari egiten dio erreferentzia, Europan aspalditik bizi izan ez zen bakealdi luze batekin batera. Potentzia eta inperio kolonialen garapenarekin bat etorri zen garaia izan zen orobat, bereziki Frantzia eta Erresuma Batuen kasuan, lurralde kolonialen ustiapenaren bitartez aberastasunak metatu eta burgesia klasea zabaldu zuena. Belle Époque delakoaren beste ezaugarri nabarmenak dira kirol eta aisialdiko beste jarduera batzuen garapena, zinema besteak beste, eta arteen eta modaren loraldia.

1929ko kraka

Tue, 25 Mar 2025 15:00:44 +0000

1929ko kraka: jende oldea New Yorkeko Wall Street-en, burtsako erakinaren aurrean.

**1929ko kraka (*1929ko crakca, *1929ko kraxa) **1929ko urrian Ameriketako Estatu Batuetako burtsetako bat-bateko beherakada izan zen, ondorioz Depresio Handia izeneko atzeraldi ekonomikoa ekarri zuena hurrengo hamar urteetan. Horren aurrekaria 1920 hamarkadako erdialdetik aurrera burtsako akzioen prezioen gorakada handia izan zen, burbuila finantzario izugarria eragin zuena. Horren ondorioz, akzioak espekulaziorako erabili ziren, irabazi azkar eta oparoen esperoan. Jende arrunta ere burtsan inbertitzen hasi zen, horretarako maileguak eskatuz eta beren etxeak ere hipotekatuz. Burbuila espekulatiboa 1929ko urrian lehertu zen, Herbert Hoover presidente zelarik. Lehenagotik horren zantzuak sumatu zitezkeen, ordea: interes-tasak igo ziren urte horretan, kreditua murriztuz; itzuli gabeko maileguak ugaltzen hasi ziren eta sektore produktiboetan atzeraldi ekonomikoa hasita zegoen. 1929ko urriaren 24an, Ostegun Beltza deitu zen horretan, izua zabaldu zen jendartean eta dirua galtzeko beldurrez jendea akzioak saltzera joan zen arrapaladan eta tropelka. Egun horretan, hala ere, bankuek ahalegin handiak egin zituzten saltzen ari ziren akzioak erosteko, eta azkenean, akzioen prezioa %6 baino ez zen jaitsi, Dow Jones indizearen arabera. Astelehenean ordea, Astelehen Beltzean alegia, akzioen prezioak beherantz jarraitu zuen eta azkenean %12.8 jaitsi ziren. Astearte Beltzean beste %12 jaitsi zen akzioen balioa. Azkenean ondorioak askoz ere latzagoak izan ziren, akzioen beharakadatik haratago Depresio Handia izeneko atzeraldi ekonomikoa etorri baitzen, milioika langile langabezian utziz, nekazariak porrotera eramanez eta pobrezia zabalduz, belaunaldi oso bat markatuz. Horri aurre egiteko New Deal izeneko programa ekonomikoa zabaldu zuen Franklin Roosevelt presidente berria 1933an, neurri batean ondorio latzak arindu zituena.

ametsa, gogoaren igandea

Mon, 24 Mar 2025 17:23:05 +0000

Amestu ordez, gauzak lortzeko gogoa edo borondatea jarri behar dela adierazteko.

igaroa, igaro

Mon, 24 Mar 2025 17:07:01 +0000

Igarotakoa honezkero iragana dela eta aurrera begiratu behar dela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, lo pasado, pasado está

Testu-iruzkina (1919): Versaillesko Ituna (1919)

Mon, 24 Mar 2025 09:25:00 +0000

Ikus, gainera: Versaillesko ituna (1919) Versaillesko Ituna (1919)**

Alde batetik, Amerikako Estatu Batuek, inperio britaniarrak, Frantziak, Italiak, Japoniak,itunaren arabera potentzia aliatu eta elkartu nagusiak direnek, aliatu eta elkartu….eta bestetik, Alemaniak, honako erabakiak hitzartu dituzte:

1. art. Debekatuta du Alemaniak gotorlekuak eraikitzea, Rhinaren eskuinaldean zein ezkerraldean.
1. art. Debekatuta du, halaber, 42.artikuluan zehaztu diren lekuetan indar armatuak izatea eta biltzea.
45 .art. Frantziako iparraldeko ikatz meategiak deuseztatzearen ordainetan…Alemaniak Frantziari $arreko ikatz meategien jabetza osoa eta erabatekoa emango dio.

Aldagai ekonomikoak

Mon, 24 Mar 2025 07:10:52 +0000

Aldagai ekonomikoak egoera ekonomiko jakin baten elementu edo alderdi bat deskribatzen duten magnitudeak edo balioak dira, bai maila makroekonomikoan, ekonomia oso bati buruz, bai maila mikroekonomikoan, enpresa eta kontsumitzaile jakin batzuei dagokienez. Aldagai ekonomikoak dira, adibidez, langabezia-tasa, inflazio-tasa, BPGren hazkundea, maila makroekonomikoan; eta enpresa baten urteko salmentak eta familia baten hileko gastua, maila mikroekonomikoan. Aldagai ekonomikoak eredu ekonomikoen bidez lotzen dira elkarren artean, ekonomia baten funtzionamendua ezagutu eta aurresanak egiteko.

Aldagai ekonomikoen arteko bereizketa garrantzitsua da, alde batetik, denbora-tarte bati dagozkion fluxu-aldagaiak bereizten dituena (adibidez, salmentak), eta, bestetik, stock aldagaiak, denboraren une jakin bati dagozkionak (langabezia-tasa, adibidez).

Hirugarren Reich-a (Alemania nazia)

Mon, 24 Mar 2025 05:45:05 +0000

Hirugarren Reich-a, Alemania nazia ere deitua, nazien agindupeko erregimen politikoa izan zen, 1933-1945 bitartean, Adolf Hilter**Führer** edo buruzagi izan zelarik. Erregimen politiko guztiz totalitarioa izan zen, juduen eta barruko disidentzia ororen aurkako errepresio odoltsu eta izugarria egin zuena, milioika hildakoekin, eta Bigarren Mundu Gerra abiarazi. Gerra horren amaieran, aliatuek erregimen nazia erorarazi zuten, Alemania indabidu eta Berlin hiriburua bereganatu eta gero. Egun batzuk lehenago, Adolf Hitler-ek bere buruaz beste egin zuen.

Hirugarren ReichMunich-eko putscha (1923) – Erasorako Sekzioak – Harzburg-eko Frontea (1931) -**Reichstag-eko sutea (1933) – ** Erroma-Berlin Ardatza (1936) - Kristal Hautsien Gaua (1938) -

Labana Luzeen Gaua (1934)

Sun, 23 Mar 2025 18:56:46 +0000

Labana Luzeen Gaua 1934ko ekainaren 30ean SA edo Eraso-Sekzioen aurka Adolf Hitler-ek agindutako operazioa izan zen, non SS eta Gestapoko indarrek SA-ko buruzagi Ernst Röhm eta SA-ko goi mailako hainbat kide erail zituzten. Operazioa alderdi naziaren barneko purga edo garbiketa politikoa izan zen, kaleko indarkeria garatuz kutsu iraultzailea zuen SA-ko buruzagitza eskuratzen ari zen indarra deusezteko. Guztira, gau horretan eta hurrengo egunetan alderdi naziaren barruko 150-200 aurkari politiko erail zituztela zenbatetsi da, SAko buruzagiak eta alderdiko figura kontserbadoreak gehien-gehienak, eta 1.000 inguru atxilotu, gehienak hurrengo egunetan aske utzi bazituzten ere.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Noche de los Cuchillos Largos.

Erasorako Sekzioak (Sturmabteilung, SA)

Sun, 23 Mar 2025 18:40:33 +0000

Eraso-Sekzioetako kideek juduen denden aurkako boikot kanpaina batean.

Erasorako Sekzioak (Asaltoko Sekzioak) (alemanieraz, Sturmabteilung, labur SA; gazteleraz Secciones de Asalto izenarekin ezagunak), Alkandora Arreak ere deituak haietako kideek janzten zuten uniforme marroixkari erreferentzia eginez, Alemaniako alderdi naziaren milizia paramilitarra izan zen, 1921ean sortu eta 1945 urtera arte indarrean izan zena. Alderdiko segurtasun-indarra izateaz gainera, 1920ko hamarkadan zehar etsai politikoen aurkako indarkeria-ekintzak burutzeagatik nabarmendu ziren. 1923ko Munich-eko Putsch-ean izan zuten parte hartzeagatik alderdi nazia legez kanpo jarri zen, eta milizia paramilitarra ere desegin zen ofizialki, baina hortik gutxira berriz ere osatu ziren. Hitler boterera heldu zirenean 1933ean, Erasorako Sekzioetako buruzagia Ernst Röhm-ek botere handiagoa eskuratu nahi izan zuen ordurako 400.000 kide zituen miliziarentzat, eta Alemaniako Armadarekin talka egin zuen; aldi berean, Röhm-en erradikalismoak Hitler-en kontserbadurismoarekin ere talka egiten zuen. Hitler-ek ez zuen onartu alderdiaren barnean Alemaniako ordena zibila kolokan jartzen zuen horrelako buruzagi batek horrenbesteko boterea izatea, garai hartan bere gobernuko ministroa izan arren. SS talde paramilitar naziarekin tentsioak ere agerikoak ziren, SA miliziak bere kabuz jokatzen baitzuen, SS-ko kideek alderdiarekiko diziplina gauza guztien gainetik jartzen zuten bitartean. Gainera Röhm SA-ko beste buruzagi batzuekin batera konspirazio bat prestatzen ari zirelako zurrumurruak zabaltzen hasi ziren. Horiek horrela, 1934ko ekainaren 34an, Hitler-en aginduz SS-ko talde bat Röhm eta SA-ko kargu gorenak erail zituzten, Labana Luzeen Gaua deitu zen horretan. SA talde paramilitarra ez zen desagertu, baina bere rol politikoa guztiz bigarren maila batean geratu zen. Ikus, gainera

besteren ama, ona; norberea, askoz hobea

Sun, 23 Mar 2025 15:06:42 +0000

Beti maite ditugun pertsonen alde egiten dugula adierazteko, besteak ere onak izan arren.

Ibaiko garraioa

Sun, 23 Mar 2025 14:01:51 +0000

Ibaiko garraioa nabigagarriak diren ibai eta kanaletatik, hots, bide nabigagarrietatik, ontziz egiten den garraiobidea da. Kanoaz, txalupaz edo ontzi arinez egiten denean ezik, baldintza batzuk bete behar dira ibaiko garraioa garatzeko: ur-lasterrak gutxieneko sakonera eta zabalera izan behar ditu eta ur lasaiak izan behar dira edota beste era batera esanda, malda txikiko ibilguetan garatu behar da. Ibaiko garraiorako baldintza horiek ibai handietan betetzen dira, bereziki ordokietan eta ibaiak itsasoratzetik gertu. Europan, ibaiko garraioa garratzitsua da Herbehereetan, Belgikan eta Frantziako iparraldean; Nilo, Amazonas eta munduko beste ibai handi batzuetan ere funtsezko garraiobidea inguruko populazioentzat.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, transporte fluvial.

New Deal (Itun Berria)

Sun, 23 Mar 2025 10:39:04 +0000

New Deal (euskaraz, Itun Berria edo Tratu Berria) Ameriketako Estatu Batuetan Franklin D. Roosevelt presidenteak 1933 urtean kargua hartu zuenetik 1938 urtera arte 1929ko krakak eragindako Depresio Handiari aurre egiteko garatu ziren programa ekonomikoen multzoa izan zen, krisialdiaren ondorio sozialak pairatzen zituzten langile eta horien familiak lagundu eta jarduera ekonomikoa sustatzea helburu izan zutenak. Programa horiek Herbert Hoover aurreko presidenteak garatutako politika ekonomikoen porrotaren ondorioz etorri ziren, azkenean atzerakada ekonomikoa ekarri zutenak. Programa horien izena Roosevelt presidenteak bere kanpainan agindu zuen estatubatuar herritarrentzako new deal edo tratu berritik dator. “Lehen 100 egunak” deitu izan den aldian, enplegua sustatzeko berehalako neurriak hartu ziren, milioika langile kontratatuz, bereziki obra publikoak egiteko. Geroago, finantza eta diru-sistemaren erreforma sakona egin zen, 1929 kraxa berriz ere gerta ez zedin. Nekazarien artean dirulaguntzak banatu ziren, industria sustatu egin zen eta langileekin hitzarmen kolektiboak negoziatzeko aukera eman. Hala ere, 1837-38 urteetan beste atzerakada ekonomiko bat gertatu zen. 1938tik aurrera eta Bigarren Mundu Gerran zehar, New Deal-eko programak bertan behera geratzen joan ziren, herrialdea gerra-ekonomia batean murgildu baitzen.

American way of life (amerikar bizimodua, bizimodu amerikarra)

Sat, 22 Mar 2025 17:09:52 +0000

Bizimodu amerikarra edo amerikar bizimodua, ingelesezAmerican way of life, Estatu Batuetako herrikideen bizi, pentsatu eta jokatzeko era da, haien izaera eta mundu-ikuskera alegia. Hertsikiago, haien patriotismo edo abertzaletasuna ulertu eta bizitzeko modua da, haien nazioa norbanakoaren askatasunaren eta oparotasunaren lurra dela sinetsirik, American dream edo amerikar ametsaren mitoa eratuz. Ildo horretatik, bizimodu amerikarrak indibidualismoa, liberalismoa, jabetza pribatua eta kapitalismoa, aberastasun materiala eta horren erakusgarri den kontsumismoa, baikortasuna eta meritokrazia goraipatzen ditu. Horren guztiaren islada da Estatu Batuetako azken presidenteetako batzuek euren kanpainetan erabili dituzten leloak: Yes, we can, Barack Obama-ren kasuan; eta Make Amerika Great Again (MAGA) Donald Trump-enean. Mundu-ikuskera horren sustraiak nazioaren sorreran aurki daitezke, XVII. mendean heldu ziren eta integrista erlijioso ziren lehenengo kolonoen eskutik, Amerikako lurralde hori Bibliako Lur Agindu gisa hartu zutenak.

Atorra Beltzak (Alkandora Beltzak)

Sat, 22 Mar 2025 07:22:04 +0000

Atorra Beltzak edo Alkandora Beltzak Benito Mussoliniren alderdi faxistako milizia izan ziren. 1919 urtean sortua eta hasiera batean squadristi izenez, rol garrantzitsua izan zuten Mussolini boterera eraman zuen Erromarako Ibilaldian. Haien izenak soinean zeramaten uniforme beltzari egiten dio erreferentzia. Mussolini 1923an boterera heldu zenean, Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale izena harturik, estatu faxista ziurtatzeko funtsezko tresna bilakatu zen, disidentziaren aurkako errepresio odoltsua garatuz. Bigarren Mundu Gerrako gudetan ere parte hartu zuten eta Italian partisanoen aurkako borroka. Benito Mussoliniren erorketarekin batera desagertu ziren.

Ugalkortasun-adierazle sintetikoa

Fri, 21 Mar 2025 16:24:50 +0000

Ugalkortasun-adierazle sintetikoak edo ugalkortasun-adierazle koiunturalak, batzuetan ugalkortasun-tasa sintetikoa ere deitua, populazio bateko emakume batek ugalkortasunaldian zehar izango lukeen batez besteko seme-alaba kopuru teorikoa adierazten du. Urte jakin batean adin-tarte bakoitzerako ugalkortasun-tasa espezifikoak batuta kalkulatzen da. Koiunturala esaten zaio urte jakin bati dagokiolako, edo sintetikoa, ugalkortasunaren sintesi edo laburpen bat egiten duelako, ugalketa-bizitza osoan adin desberdinetarako tasa espezifikoak batuz. Kontuan hartu behar da ugalkortasunaren koiunturazko adierazleak 2.1 haur izan beharko lukeela biztanleria egonkor mantentzeko, bizi-itxaropena eta migrazio-saldoa konstante mantenduz; balio horri belaunaldiko ordezkatze-tasa deritzo. Ikus, gainera

azeri zaharrak ile zaharra uzten du, aztura zaharrik ez

Fri, 21 Mar 2025 15:10:21 +0000

Makurra dena beti makur izango dela adierazteko, denboran zehar itxura et moduak aldatzen baditu ere.

Erlazionaturikoak

azeri zaharrak trikimailu berriak dakizki

Fri, 21 Mar 2025 14:53:04 +0000

Maltzurrak itxura aldatu bai, baina beti maltzur jokatzen duela gogorarazteko.

maitasun berriak zaharra ahaztu

Fri, 21 Mar 2025 08:19:12 +0000

Amodioaren arinkeria agerian uzten duen atsotitza, ustezko maitasun zaharra berriarekin azkar ahazten dela adieraziz.

zuhaitzak hosto berriak egiten ditu, baita adar okerrak ere

Fri, 21 Mar 2025 06:29:49 +0000

Gauza guztietan alde onak eta txarrak daudela adierazteko.

Munich-eko Ituna (1938)

Thu, 20 Mar 2025 17:28:35 +0000

Munich-eko Ituna, Munich-eko Hitzarmena, Munich-eko Konferentzia edo Munich-eko Akordioa 1938ko irailaren 30ean Adolf Hitler-ek, Alemaniako buruzagi gisa, Benito Mussolini, Italiako buruzagi gisa, Édouard Daladier, Frantziako gobernuburua, eta Arthur Neville Chamberlain-ek, Erresuma Batuko lehen ministroa, Alemaniako Munich hirian ospatutako konferentzian adostu eta sinatu zuten ituna izan zen, zeinaren arabera Txekoslovakiako Sudeteak eskualdea Alemaniak anexionatu zuen, bertako biztanleak germaniarrak zirela argudiatuta eta bestela gerra lehertuko zela mehatxatuz. Frantziak eta Erresuma Batuak gerraren beldurrez sinatu zuten akordioa (ikus, gainera: Baretze-politika). Txekoslovakiako gobernuak traiziotzat hartu zuen ituna. Sudeteak Lehen Mundu Gerraz geroztik zegoen Txekoslovakian integratuta. Anexioaren ondorioz, eskualdeko txekiarrak kanporatu egin zituzten. Hitler-ek ez zuen akordioa bete eta 1939an bere tropek Txekoslovakia ia osoa hartu zuten.

Endotaldeak eta exotaldeak

Thu, 20 Mar 2025 09:42:55 +0000

Soziologian eta gizarte psikologian, endotaldeak pertsona jakin bat zein taldetakoa den eta zein talderekin identifikatzen den adierazten du; exotaldea, berriz, pertsona jakin bat kide ez den edota kide sentitzen ez den taldea da. Endotalde eta exotaldeen arteko bereizketa garrantzitsua da pertenentzia, identitatea nahiz esklusio eta inklusio dinamikak aztertzeko.

1689ko Eskubideen Aitorpena (Bill of Rights)

Thu, 20 Mar 2025 07:49:39 +0000

1689ko Eskubideen Aitorpena (ingelesez, Bill of Rights) 1688ko Iraultza Loriatsuaren ondoren, non Jakue II.a Ingalaterrakoa, Estuardo Etxekoa, tronutik egotzia izan zen eta Maria II.a Ingalaterrakoa eta Eskoziakoa tronua bereganatu zuen, bere senarra Gilen III.arekin batera, monarka berriek tronura iristeko Ingalaterrako Legebiltzarrean aitortu behar izan zuen herritarren eskubideen eta sistema konstituzional baten aitorpena izan zen, Ingalaterrako erregimen politikoa monarkia absolutista batetik monarkia parlamentario batera aldatu zuena.

nahikide ez da adiskide

Wed, 19 Mar 2025 15:30:12 +0000

Oihenartek jasotako erran zaharra, adierazteko nahikideak edo lehiakideak ez direla adiskidetzat hartzen, areriotzat baizik.

Aldaerak

nahikide ezta adiskide

zahartu eta txartu

Wed, 19 Mar 2025 07:53:20 +0000

Zahardadeak gorputzaren eta buruaren gainbehara dakarrela adierazteko.

ausartarena da mundua

Wed, 19 Mar 2025 07:51:28 +0000

Pena merezi duen zerbait lortzeko ausarta edo adoretsua izan behar dela adierazteko.

Aldaerak

ausartarentzat da mundua

Julián Grimau

Tue, 18 Mar 2025 15:35:05 +0000

Julián Grimau García (1911-1963) Espainiako Alderdi Komunistako aktibista eta buruzagia izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Alderdi Komunistako kide egin eta gobernu errepublikanoaren aurkako eskuin nahiz ezkerreko disidentzia politikoaren aurka jardun zuen gobernuko agente moduan. Gerra bukatuta, Latiamerikara eta gero Frantzian erbesteratu zen. 1959an Alderdi Komunistaren Espainia barneko ardura hartu eta Espainiara sarut zen klandestinoki. 1962 urtean atxilotu eta bortizki torturatu zuten. Epaitegi militar batek epaitu zuen Gerra Zibilean izandako txeka edo gobernu errepublikanoaren errepresio-gune baten ardura izateagatik. Heriotza-zigorra ezarri zioten eta 1963 apirilean fusilatu zuten. Haren epaiketak eta fusilamenduak protesta zabala sorrarazi zuen nazioartean.

Ameriketan ere urrea urrun

Tue, 18 Mar 2025 05:29:10 +0000

Aberastasunak toki guztietan eskasak direla adierazteko, eta beraz eskuratzen zailak.

Testu-iruzkina (1974): Antonio Añoveros Bilboko gotzainaren sermoia (1974-02-24)

Mon, 17 Mar 2025 17:11:06 +0000

Antonio Añoveros Bilboko gotzainaren sermoia (1974-02-24)

Euskal Herriko biztanleen bizikidetzari eta gure elizbarrutiari kalte gehien egiten dien arazo bat da euskal gatazka izenekoa. Zertan da arazo hori? Funtsezkoa bakarrik adieraziz, honela azaldu daiteke: zenbait herritarrek, bakoitzak bere ñabardurekin bada ere, euskal herria zapalduta dagoela baieztatzen dute eta haren eskubideak aitor daitezen eskatu; beste herritar batzuek, ordea, ukatu egiten dute salaketa hori, sumindurik, eta aldarrikatzen dute egoera aldatzeko saio guztiak gizarte-sistemaren aurkako eraso larria direla. (…) Euskal Herriak berariazko ezaugarri kultural eta espiritualak ditu, eta haien artetik nabarmentzekoa da milaka urte dituen hizkuntza. Ezaugarri berezi horiek berariazko nortasuna ematen diote herriari, egun Espainiako estatua osatzen duten herrien artean. Espainiako estatuko gainerako herriek bezalaxe, Euskal Herriak ere eskubide osoa du bere nortasuna mantentzeko, bere ondare espirituala lantzeko eta garatzeko, inguruko herriekiko truke osasungarriaren aurka egin gabe, bidezko askatasuna aitortuko dion antolamendu soziopolitiko baten barruan. Baina, gaur egungo egoeran, Euskal Herriak oztopo handiak ditu eskubide hori bereganatzeko. Euskararen erabilera mugaturik dago, argi eta garbi, irakaskuntzan eta komunikabide orotan (prentsa, irratia, telebista). Adierazpen kulturalak ere mugarik gabe kontrolatzen dituzte. Elizbarrutiaren egoera honetan, Elizak, Kristoren salbamena iragartzeko eta gogora ekartzeko, aholkua eta adorea eman behar ditu, behar bezala aldatzeko (…) gure herriko egoerak (…). Antonio Añoveros, “El cristianismo, mensaje de salvación para los pueblos”, 1974ko otsailaren 24an Bizkaiko elizetan irakurritako sermoia.

Pangermanismoa

Mon, 17 Mar 2025 16:17:50 +0000

Pangermanismoa germaniar herri guztien batasuna aldarrikatzen duen mugimendu nazionalista da. XIX. mendearen hasieratik garatu zen, gerra napoleonikoen testuinguruan, Prusiako estatua erdigune edo ardatz harturik eta Herder, Fichte, Hegel eta Schelling intelektualen ekarpenek elikaturik, besteak beste. Pangermanismoa erregimen naziaren oinarrizko printzipioa izan zen, azkenean Bigarren Mundu Gerrara eraman zuena.

Epanalepsia

Mon, 17 Mar 2025 07:19:13 +0000

Epanalepsia, geminatio ere deitua, errepikapenezko figura literarioa da, esaldi edo bertso batean hitz edo hitz-segidak bereziki adierazten den argudioa edo emozioa indartzearren errepikatzen dituena.

Bigarren hizkuntza

Mon, 17 Mar 2025 07:07:23 +0000

Bigarren hizkuntza lehen hizkuntza edo ama hizkuntzaren ondoren, pertsona batek ikasi eta erabiltzeko gai den hizkuntza da. Bigarren hizkuntza bat bereganatzeak hiztun bat elebidun bilakatzen dela inplikatzen du. Itzulpenak: ingelesez, second language; gaztelaniaz, *segunda lengua; *frantsesez, *langue seconde. *

Bedia

Sun, 16 Mar 2025 13:41:49 +0000

Bedia Bizkaiko barrualdeko udalerri txikia da, Arratia eskualdean eta Ibaizabal ibaiaren ertzetan. Mugakide ditu Galdakao, Usansolo, Lemoa, Igorre eta Zeberio. 1.ooo biztanle inguru ditu. XI. mendean sortutako herria da, garai hartako oinetxe zenbait bilduz. 1858 urtean elizate titulua eman zitzaion. Herriguneaz gainera, Asteitza, Barroeta, Bidekoetxe, Elexalde, Eroso-Ugarte, Ibarra, Murtatza eta Utxarain auzoak barne hartzen ditu. 1742an eraikitako San Joan Bataiatzailearen eliza, estilo barrokokoa, aipatu behar da ondare kultural moduan. Espainiako trantsizioaz geroztik EAJ alderdia izan da beti nagusi bertako udal hauteskundeetan.

Demographic separability

Sun, 16 Mar 2025 06:59:54 +0000

Demographic separability is the difference that exists within a reference population with respect to a set of variables. For example, if it is significantly verified that men and women have different average salary levels, demographic separability is high; that is, it implies that studies on salaries and other associated variables must take this difference into account.

betiko itoginak harria zulatu eta aldi luzeak guztia ahaztu

Sat, 15 Mar 2025 07:50:19 +0000

Denboraren poderioz gogor eta indartsuak diren gauzak ere desegin egiten direla adierazteko.

Errenazimentua (Pizkundea, Berpizkundea)

Sat, 15 Mar 2025 06:29:38 +0000

Botticelli-ren Venus-en Jaiotza margolana. Mitologia klasikoko pertsonaia batean oinarrituta, Errenazimentuaren lan adierazgarritzat hartzen da.

Errenazimentua, Errenazimendua, Pizkundea edo Berpizkundea, Ipar Euskal Herrian Errenaisantza ere deitua, Europan XV. eta XVI. mendeetan izan zen kultura mugimentu berritzaile eta iraultzailea da, Erdi Aroko mundu-ikuskera teozentrista eta dogmatikoarekin hautsi eta**humanismoa** zientziara, artera, politikara eta filosofiara ekarri zuena. Hedaduraz, kultura mugimendu hori garatu zen aro historikoari ere deitzen zaio, gutxi gorabehera Amerikaren Aurkikuntzatik Galileoren garaira zabaltzen dena. Italiatik abiatu zen XV. mendean (Quattrocento) eta Europa osora zabaldu XVI. mendean zehar (Cinquecento). Espainian, Urrezko Mendea delakoa ekarri zuen, artearen eta literaturaren loraldi luzea. Italian Florentzia, Erroma, Napoles, Venezia eta Milango hiriak izan zituen sorleku, eta aitzindari gisa Petrarka (1304-1374) jakintsu eta olerkaria aipatu behar da. Petrarkak ukitu humanista nabarmena eman zion bere obra osoari, antzinako molde klasikoak landuz, eta molde horien zabalkuntza Italian zehar, literaturan nahiz arteetan, abiarazi zuen Errenazimentua. Boccaccio (1313-1375) izan zen Errenazimendua abiarazi zuen beste figura garrantzitsu bat.

Jainkoari erreguz, lanari mailuz

Fri, 14 Mar 2025 15:20:43 +0000

Erlijiotasuna aldarrikatzearekin batera, munduko gauzak, lana bereziki, ahaztu behar ez direla adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, a Dios rogando y con el mazo dando

Giza jarduera

Fri, 14 Mar 2025 14:59:39 +0000

Giza jarduera gizakiak oro har garatzen dituen ekintzen eta funtzioen multzoa da, horretarako bere tresna kognitiboak erabiliz, eta jarduera praktikoen kasuan, baita teknologia ere. Ingurunera moldatu eta espezie gehienekiko nagusitasunerako dituen ahalmenak direla-eta , giza jarduera ingurumenean duen eraginagatik ezagutzen da bereziki; kasu horretan, jarduera edo ekintza antropiko esaten zaio.** Itzulpenak: ** gaztelaniaz, actividad humana.

gaua sartua, dena nahastua

Fri, 14 Mar 2025 14:28:10 +0000

Gauaren iluntasunean gauzak edo pertsonen akatsak ezkutuan geratzen direla eta, beraz, haiek atzematea zaila dela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, de noche, todos los gatos son pardos

Aukeraketa-egiturak

Fri, 14 Mar 2025 09:50:02 +0000

Programazio informatikoan, aukeraketa-egiturak baldintza edo egoera baten arabera ekintza eta prozesu desberdinak garatzen duten kode-egiturak dira. Aukeraketa-egitura oinarrizkoena IF/ELSE da, hots, zerbait betetzen denean (IF), ekintza jakin bat garatzen duena, eta betetzen ez denean (ELSE), beste ekintza bat garatzen duena. Itzulpenak: gaztelaniaz, estructuras selectivas, estructuras de selección.

auzoko umeak, negarrik ez

Fri, 14 Mar 2025 07:03:57 +0000

Bestearena beti hobea dela dioen horri esateko atsotitza.

Esanahi berdinarekin

Azterketak: Estatistika II, 2010 (Josemari Sarasola)

Thu, 13 Mar 2025 16:20:11 +0000

Hemen, PDF formatoan, eskura duzu Josemari Sarasola irakasleak emandako *Estatistika II *irakasgaian (Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola) 2010eko ekainean proposaturiko azterketa.

Etxarri, lepoa bete txintxarri

Thu, 13 Mar 2025 10:13:36 +0000

Etxarriko jendeak buruarina edo txoriburua dela adierazteko (lepoa bete txintxarri eduki: buruarina izan).

Mariano Luis Urkixo

Thu, 13 Mar 2025 08:52:14 +0000

Mariano Luis Urkixo (Bilbo, 1769 - Paris, 1817) Espainiako estatu-idazkaria (lehen ministroaren antzeko kargu politikoa) izan zen ia bi urtez, 1799-1800 bitartean. Bereziki bultzatu zituen erreformengatik da ezaguna, despotismo ilustratuarekin bat eginez Karlos IV.aren erregealdian. Ildo horretatik, esklabotza abolitu zuen, txertaketa sustatu zuen eta Inkisizioaren aurka jo zuen. Napoleonek Espainia bereganatu zuenean, Jose I.a Bonaparte aitortu zuen Espainiako errege gisa eta haren estatu-ministroa izan zen 1808-1813 artean. Frantsestua izanik, Frantziara alde egin zuen Espainiako Independentzia-Gerra bukatuta.

Larreak

Wed, 12 Mar 2025 15:17:43 +0000

Larreak, alhak edo bazkalekuak abereak bazkatzeko baliatzen diren landa-eremuak dira, bereziki abeltzaintza estentsiborako erabiltzen direnak. Landako lurren mota bat da, soro edo laborrekin, basoekin eta alfer-lurrekin batera.** Itzulpenak: **gaztelaniaz, pastos, pastizales.

Jondoni Martinez eguzki, kasu gero otsailari

Wed, 12 Mar 2025 09:41:22 +0000

San Martin eguneko (azaroak 11) eguraldi eguzkitsuak otsailerako neguko eguraldia iragartzen duela adierazteko.

Sinonimoak

azaroa bero, negua gero

txerriari ailegatuko zaio San Martin

Wed, 12 Mar 2025 07:19:53 +0000

Gaizki jokatu duenak noizbait ordaina jasoko duela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, a cada cerdo le llega su San Martín

Ezkutuko diplomazia

Tue, 11 Mar 2025 08:29:12 +0000

Ezkutuko diplomazia edo diplomazia sekretua estatuen arteko hitzarmenak eta itunak iritzi publikoari eta beste estatuei jakinarazten ez zaizkien**diplomazia**- edo estatuen arteko harreman-modua da. Diplomazia molde horretan garatutako nazioarteko harremanek botere-jokoetan eta estatuen arteko transakzioetan oinarritzen dira eta gardentasunaren eta demokraziaren guztiz aurkakoak dira. Estatu Batuetan, diplomazia sekretuaren desagerpena Woodrow Wilson presidente estatubatuarrak 1918an proposatutako Hamalau Puntuetako bat izan zen, gerrari amaiera emateko eta bake iraunkorrerako oinarriak ezartzeko helburuarekin. Itzulpenak: gaztelaniaz,* democracia secreta*.

Lenarrak (lapiazak)

Mon, 10 Mar 2025 13:53:58 +0000

Kredituak:PhilFree-Commons.

Modelatze karstikoan, lenarrak, lapiazak edo karrenak ildaska, zulo eta hutsune gutxi gorabehera sakonek bereizitako kareharrizko arroka multzo eta zerrendak dira, euri-urak arroka gainean dauden ildasketan pilaturik sortzen den kareharriaren disoluzio diferentzialaren kausaz sortzen dena. Krioklastiak ere, arrokak hautsiz, areagotu egiten du ildaska edo zulo horien agerpena. Lenarrek arroketan eragindako ildaska eta zuloak zentimetro batzuetakoak izaten dira gehienetan, baino metro batzuetakoak eta milimetrikoak ere izan daitezke. Itzulpenak: gaztelaniaz, lapiaz, lenar, karren.

Hezkuntza beharrak

Mon, 10 Mar 2025 04:42:51 +0000

Hezkuntza beharrak edo hezkuntza premiak subjektu batek gizartean pertsona gisa erabat garatzeko bereganatu behar dituen ikaskuntzen multzoa da. Pertsonen anitzak funtzionalean oinarrituta, hezkuntza-behar orokorrak edo komunak bereizten dira, pertsona guztientzat berdinak direnak (hala nola irakurtzea, idaztea, …), eta hezkuntza-premia bereziak, egokitzapen edo laguntza zehatza behar duen desgaitasunen bat duten pertsonentzat. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, necesidades educativas.

Gau-eskolak

Mon, 10 Mar 2025 04:02:48 +0000

Gau-eskolak 1960ko hamarkaren hasieratik Euskal Herrian han eta hemen euskara ikasteko helduentzako antolatu ziren eskola informalak izan ziren. 1974 urtean, gau-eskolen lehen elkartea sortu zen. Geroxeago, gau-eskola gehienak AEK euskara irakatsi eta sustatzeko antolakundean sartu ziren. Euskara irakatsi eta zabaltzeaz gainera, gau-eskolek rol garrantzitsua garatu zuten euskararen estandarizaziona, euskara batuaren alde eginez.

Irurac bat, Jokin de Pedro: laburpena

Sat, 08 Mar 2025 06:43:15 +0000

Irurac bat Jokin de Pedro irakasle eta idazle bilbotarrak 2014an plazaratu zuen eleberri laburra da.

** LABURPENALEHEN ATALA 1: Emakume Begibeltza

Aitor basona barrena doa bizikletaz, kezkati eta gogoetatsu, azken aldian pairatzen ari den krisi pertsonalari irtenbidea aurkitu nahian. Itziar bere neskalagunak hautsi egin du berarekin, bost urte elkarrekin eman ondoren. Harreman faltsua izan ote da denbora guzti horretan bizi izan dutena? orain behintzat librea dela esan dezake. Halako batean, bidean makurtuta dagoen txirrindulari batekin egiten du topo. Emakume bat da. Zulatua izan du. Aitorrek laguntza eskaintzen dio. Partxeak baditu. Emakumeak onartu egiten du. Konponketan ari dela, aurpegira begiratzen dio. Begi beltzak dituen emakumea, Hanka politak ditu, badirudi pixka bat herrena dela. Haren telefonoa joka hasten da. Hartu giten du deia. Gari izeneko batekin hasten da hizketan. Elkarrizketak kezka eta ardura islatzen ditu neskarengan. Zulatua izan duela eta gizon baten laguntzarekin ari dela konpontzen esaten du, Aitorri irribarre eginez. Emakume ederra da. Konfirmatzen du herrena dela. Konponketa bukatua du Aitorrek neskak deia bukatzen duenerako. Elkar aurkeztu egiten du. Aitor, Maite. Bakarrik doala esaten dio neskak, eta Aitorrek esaten dio bera ere bakarrik dagoela, neskalagunak utzi egin duelako, agian gehiegizko konfiantza hartuz. Neskak ondo hartzen du eta hurrengo ostiralean paraje beretik ibilalditxo bat egiteko proposamena egiten dio. Aitorrek pozik hartzen du gonbita. Hala ere, eskaini arren, neskak ez du hartu bere telefono zenbakia. Maitek agurtu egiten du, masialean musu bat emanda. Aitorren bihotza bizkortu egin da. Neska bat ezagutu berri du, eta gustuko du. Dena den, zuhur jokatu behar duela pentsatzen du. Bere bidea jarraitzen du, bere betiko zereginetara itzultzeko, ostiralera arte.2: Jantzi iluneko gizona

Germaniar-sobietar Ituna (Ribbentrop-Molotov ituna)

Fri, 07 Mar 2025 16:42:18 +0000

Germaniar-sobietar Ez Erasotzeko ituna, orobat Ribbentrop-Molotov Ituna edo Hitler-Stalin Ituna ere deitua, 1939ko abuztuan Hirugarren Reicheko erregimenaren eta Sobietar Batasunaren artean, Joachim von Ribbentrop eta Viacheslav Molotov kanpo arazoetako beren ministroek ordezkaturik, sinatutako itun edo hitzarmena izan zen. Horren bidez, bi erregimenek elkarri militarki ez erasotzeko konpromisoa hartu eta batak edo besteak etsaitzat jotzen zituzten aliantza politiko edo militarretan parte ez hartzea hitzartu zuten. Hitzarmenak, gainera, isilpeko klausula bat ere bazuen, zeinaren arabera bi erregimenek Europako eragin-esparruak banatzen zituzten. Zehazkiago, itunaren ondorioz, Poloniaren inbasio naziaren ondoren, bi erregimenek lurraldea banatu zuten; Sobietar Batasunak Finlandia inbaditu zuen eta, azkenean, bere lurraldearen zati bat bereganatu zuen, eta Letonia, Estonia eta Lituania, baita Errumaniako eskualde zenbait, inbaditu eta anexionatu zituen. Erabaki geopolitiko eta militar estrategikoek bideratu zuten a priori aurkakoak edo etsaiak zirenen arteko ituna, erregimen nazia bere antitesiarekin, Sobietar Batasuneko erregimen komunistarekin alegia, ados jartzen baitzuen. Alemania naziarentzat abantaila nagusia botere militarra Mendebaldeko Europan zentratu ahal izatea izan zen, eta horri esker Frantzia bereganatu ahal izan baitzuen 1940ko maiatza eta ekaina bitartean izandako tximista gerra batean. Sobietar Batasunarentzat, itunak Poloniaren eta beste lurralde batzuen zati bat anexionatzea zekarren, aldiz mendebaldeko potentzia aliatuekin inoiz adostu ezingo zuena. Era berean, bi erregimenek adostu zuten herrialde batean politikoki jazartuta izateagatik beste herrialdean babestutako errefuxiatuak elkarri entregatzea.

Introitoa (baginako irekidura, baginako zuloa)

Fri, 07 Mar 2025 15:13:48 +0000

Introito baginala, baginako irekidura edo baginako zuloa ere deitua, baginaren sarreran dagoen irekidura da, koitoan zehar zakila baginan sartu, hilerokoaren odola kanporatu eta umekia erauzteko erabltzen dena. Ohikoa da, halaber, introitoaren eta klitoriaren arteko gunea kitzikatzea masturbatzeko.

Genero-indarkeria

Fri, 07 Mar 2025 08:10:19 +0000

Genero-indarkeria beste pertsona baten aurka burutzen den indarkeria edo biolentzia sexista da, haren sexu edo generoarekiko gorroto, herra edo intolerantziagatik eta dominazio-posizio batetik burutzen dena, fisikoa nahiz psikikoa, eremu publiko batean nahiz pribatuan gertatzen dena. Kasu gehien-gehienetan, emakumeek pairatzen duten indarkeria da, gizartean egundaino nagusitu den eta askotan nagusitzen ari den patriarkatua dela medio. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, violencia de género.

Elkar zaintza

Fri, 07 Mar 2025 07:25:29 +0000

Elkar zaintza, zaintza komunitarioa edo zaintza kolektiboa komunitate edo gizatalde bateko kideen ongizatea babestu, bermatu eta sustatzera elkarte zibiletatik nahiz instituzio politiketatik bideratutako politika, ekimen eta ekintzen multzoa da, kide horiek behar berdinak dituzten heinean. Zainketa komunitarioen adibide dira, besteak beste, herri-jantokiak, etorkinentzako arreta, emakume kalteberen babesa eta gizarte-hezkuntza. Ikus, gainera

Oinarri amortizagarria

Thu, 06 Mar 2025 16:09:55 +0000

Oinarri amortizagarria, aktibo batek denboran zehar duen balio-galerari dagozkion amortizazio-kuotak kalkulatzeko oinarri edo erreferentzia gisa erabiltzen den diru-zenbatekoa da, maiz oinarri horren gaineko ehunekoen bidez. Oro har, erosketa-prezioa edo ekoizpen-kostua ken aktibo horren hondar-balioa eginez kalkulatzen da.

** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz,* base amortizable*.

Ikus, gainera

Amortizazio ekonomikoa

Erreguzko mandatua (erreguzko eskaera)

Thu, 06 Mar 2025 07:11:06 +0000

Erreguzko eskaera edo erreguzko mandatua estatu batek beste bati informazio jakin bat eskatzeko burutzen den ekimena da, estatu horretan irekitako auzi judizial bati buruzko froga-elementuak biltzeko helburuarekin. Erreguzko mandatuaren garapena eta ebazpena nazioarteko itun edo hitzarmenen bidez arautzen da, edo, halakorik ezean, batzordea eskatu zaion herrialdeko ordenamenduaren bidez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* comisión rogatoria*.

Espainia

Wed, 05 Mar 2025 15:09:03 +0000

Espainia Europa hego-mendebaldeko herrialdea da, hiriburua Madril duena. Iberiar penintsulako zati handiena hartzen du, eta Kanariar uharteak, Ozeano Atlantikoan; Balear uharteak, Mediterraneoan eta Afrikako iparraldean Ceuta eta Melilla hiriak ere barne hartzen ditu. Mugakide ditu iparraldean Frantzia eta Andorra, mendebaldean Portugal, eta hegoaldean Maroko. Paisaia anitzeko herrialdea da, eta bere ondare historiko eta artistiko aberatsagatik ezaguna. Espainiako hizkuntza ofiziala gaztelania da, baina beste hizkuntza koofizial batzuk ere badaude, hala nola katalana, euskara eta galiziera. 2025ean 47.600.000 biztanle zituen, 505.990 km karratuko hedaduran. Ikus, gainera

Aztarna teknologikoa

Wed, 05 Mar 2025 14:43:50 +0000

Aztarna teknologikoa informazio- eta komunikazio-teknologia modernoetarako gailu elektronikoek eta horiekin loturiko azpiegiturek sortzen duten inpaktu globala da, bereziki haiek ekoizteko beharrezkoak diren materialen erauzketa, haiek ekoitzi eta erabiltzeko beharrezkoa den energiaren kontsumoak eta bizitza erabilgarriaren ondoren modu desegokian tratatzea, hala nola isurketa eta errausketa. Teknologia horiek gaur egungo munduan duten garrantzia dela eta, aztarna teknologikoa aztertzea eta murriztea aintzat hartu berreko funtsezko elementua da egungo gizarteen iraunkortasunerako. Ikus, gainera

Ikasliburua: Geografia Fisikoa

Wed, 05 Mar 2025 11:00:00 +0000

Geografia Fisikoa Lurraren azaleko prozesu naturalak aztertzen dituen zientzia da. Ikasliburu honek paisaiak, klimak, hidrosfera eta biosferaren arteko harremanak aztertzen ditu.

Edukia

Lurraren egitura: Litosfera, geruza geologikoak, plaka tektonikoak eta sumendien jarduera.
Paisaiaren eredugintza: Erosioa, sedimentazioa, glaziarrek eta ibaiek sortutako paisaiak.
Klimatologia: Klima motak, tenperatura, prezipitazioak eta klima aldaketa.
Hidrografia: Itsasoak, aintzirak, ibaiak eta ur baliabideak.
Biogeografia: Landareen eta animalien banaketa munduan zehar.
Euskal Herriaren geografia: Mendiak, kostaldea, klima eta paisaien aniztasuna.

Mapak, irudi satelitaletako argazkiak eta ariketa praktikoak ikasliburuaren parte dira.

Komunismoa

Tue, 04 Mar 2025 16:50:43 +0000

Komunismoa ekoizpen-bitartekoen jabetza kolektiboa dela, gizarte osoarena alegia, defendatzen duen teoria eta ideologia politikoa eta teoria hori praktikara eramaten duen sistema sozioekonomikoa da. Gizarte komunistak, non ondasun guztiak guztionak diren eta partekatu egiten diren eta denok aberastasun materialez berdinak garen (ikus, berdinzaletasuna), antzinatik amestu, pentsatu eta teorizatu badira ere, komunismoaren egungo esanahia teoria marxistatik eratortzen da, ekoizpen-bitartekoen jabetza pribatuan oinarritzen den kapitalismoaren guztiz aurka dagoen ideologia gisa. Zehaztu behar da, ordea, marxismoan bereizi egiten direla sozialismoa, proletarioek botere politikoa bereganatu eta ekoizpen-bideak sozializatu egiten direnean gertatzen den egoera, eta komunismoa, dena guztiona eta guztiontzat den gizartea, sozialismoaren azken helburua izan behar dena eta klase-borrokaren eta iraultzaren bitartez gauzatuko dena, betiere marxisten ustez. Anarkismoaren korronte batzuetatik ere, haien artean anarkokomunismotik, proposatzen da komunismoa sistema gisa. Errealitate historiko gisa, komunismo primitiboa deitzen zaio antzinako herri eta herri indigena batzuetan zegoen elkartasun egoerari; berdintasunean dena partekatzen diren komunitateak ere izan dira historian zehar, hala nola monastegiak; marxismoaren ikuspuntutik, ordea, komunismoa, edo zehatzago bloke komunista edo herrialde komunistak 1917ko Errusiako Iraultzatik eta Sobietar Batasunaren sorrerarekin XX. mendean garatu den sistema politiko eta ekonomikoa izan da, marxismoaren printzipioetan oinarritu dena eta ekoizpen-bide nagusiak kolektibizatu edo sozializatu egin dituena, ekimen ekonomiko pribatua baztertuz eta planifikazio ekonomiko zentralizatua garatuz; sistema komunista horretan bildu ziren Sobietar Batasuna, eta Bigarren Mundu Gerraren ondoren, Europa Ekialde herrialde batzuk (ikus, gainera, Altzairuzko Teloia), Txina eta Kuba, deskolonizatutako beste herrialde batzuekin batera, gehienetan sistema diktatorialak eratuz. Europa Ekialdeko herrialde komunistetan izandako 1989ko Iraultzek eta Sobietar Batasunaren kolapsoak 1991 urtean sistema komunistaren erabateko gainbehera ekarri zuten eta egun herrialde komunistaren izaera aldarrikatzen duten herrialde bakarrak Txina, Kuba, Laos, Ipar Korea eta Vietnam dira. Ikus, gainera

jendearen larrupean, ainitz alimale

Tue, 04 Mar 2025 14:42:14 +0000

Jendeak askotan animaliek bezala, gizalegerik gabe, jokatzen dutela adierazteko.

begi berdeak, dukeak eta erregeak

Tue, 04 Mar 2025 14:37:49 +0000

Begi berdeak ederrak eta aldi berean bakanak direla adierazteko.

arrazoi ez duenak, oihua handi

Tue, 04 Mar 2025 14:34:00 +0000

Bere argudioak eta interesak defendatzeko oihuka eta garrasika egiten dutenek arrazoirik ez dutelako egiten dute.

Aldaerak

arrazin ez duenak, oihua haundi

Errare humanum est

Tue, 04 Mar 2025 08:02:19 +0000

Errare humanum est (“huts egitea humanoa da”) errakuntza edo huts egitea gizakiaren jokabidearen berezko eta ohiko emaitza dela adierazten duen aforismoa da, huts egiteak desenkusatu edo justifikatzeko erabiltzen dena. Bere bertsio osoan honela dio:** e*rrare humanum est, perseverare** diabolicum**; *era horretan adieraziz, txarrena ez dela huts egitea, huts egin eta gero eta huts egiten jarraitzea baizik. Seneka filosofoari zor omen zaio aforismoa.

akatsik gabeko laguna, aurkitu ezin duguna

Tue, 04 Mar 2025 07:50:53 +0000

Lagun perfektorik ez dagoela eta, beraz, haien akatsak onartu behar ditugula adierazteko.

Ikus, gainera

Errare humanum est

Hautespen naturala

Mon, 03 Mar 2025 10:16:14 +0000

Jirafaren arbaso garaiek biziraun eta, beraz, ugaltzeko aukera handiagoak izan zituzten, abantaila hori genetikoki finkatuz egungo jirafak sortu arte.

Biologian, hautespen naturala ingurunera hobeto moldatzen diren espezimen edo banakoek ugaltzeko abantaila edo aukera handiagoak dituzten printzipio biologikoa da, banako horien fenotipoa edo ezaugarri fisikoen multzoa herentziaren bitartez egonkortu eta finkatzea eragiten duena, eboluzio biologikoa bideratuz horrela. Eboluzionismo biologikoa azaltzen duen darwinismoaren oinarrizko printzipioetako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, selección natural.

Ikus, gainera

Langile-auzoak

Sun, 02 Mar 2025 15:38:00 +0000

Donostiako Altzako langile-auzoa, 1977: auzokideen manifestaizoa haurtzaindegi eske.

Langile-auzoak Industria Iraultzan eta ondorengo industrializazio handiko garaietan hirien kanpoaldean eta inguruetan eraiki ziren auzoak dira, oro har lantegietatik hurbil, industria-hiri horietara landa-eremuetatik edo beste herrialde eta eskualde batzuetatik lantoki horietarako eskulan gisa emigratu zuten langile-masak eta haien familiak hartzeko. Izaera erresidentzial nabarmena duten hiri-eremuak dira, hirigintza-plangintza egokirik gabe presaka eraikitako etxebizitzek osatuak. Haien ezaugarri nagusienak dira lantegietatik eta industrialdeetatik gertu egotea, eraikuntza-kalitate eskasa, etxebizitza txikiak, etxe-pilaketa nabarmena eta oinarrizko zerbitzu publikorik eza. Nahiz eta jatorri desberdineko jendeak bizi izan, auzo horietan bizi izan ziren biztanleek sentimendu kolektibo handia garatu zen auzo horietan pobrezia- eta bazterketa-problematika sozialaren ondorioz, maiz langile-borrokei lotua. Izan ere, langile-auzoek gerriko gorria deritzona eratzen dute hiri askoren inguruan. Espainian, Madrilen, Bartzelonan, Bilbon eta Zaragozan garatu ziren batez ere, XIX. mendearen bigarren erdialdetik 1960ko hamarkadara arte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, barrio obrero.

Kontrol-orria

Sun, 02 Mar 2025 07:32:33 +0000

Kontrol-orria datuak modu sistematikoan behaketaz jaso eta denbora errealean ondorioak atera eta erabakiak hartzeko tresna bat da. Lerro eta zutabe batzuek osaturiko taula bat da, non datuak jaso ahala, haiek marra edo gurutze batez markatzen diren dagokien lekuan. Kontrol-orria osatzen denean, datuek sortutako marra-egiturak aztertu beharreko egoera edo fenomenoa azalarazten du, horri buruzko ebaluazioa azkar eta erraz egin eta erabakiak hartzeko aukera emanez. Enpresa arloan maiz erabiltzen da, bereziki kalitate-kontrolaren inguruan, hala nola akats-mota eta ezaugarri kuantitatibo bateko maiztasunak markatutako marren bitartez jasotzeko. Egun ebaluazioa garatzen den edozein arlotan erabiltzen da, hala nola hezkuntzan, ikaslearen jokabideak eta lorpenak jasotzeko. Kontrol-orriak behar bezala kudeatu eta aztertzeko, haietako bakoitzean datu-biltzailearen izena, data, datuak zeri buruzkoak eta non jaso diren azaldu behar da.

arrats gorri, bihar eguraldi; goiz gorri, arrats euri

Sat, 01 Mar 2025 16:22:19 +0000

Iluntzeko laino gorriek biharamunerako eguraldi ona eta goizeko laino gorriek arratsalderako euria iragartzen dutela adierazteko.

Sinonimoak

arrats gorri, goiz garbi

Rhur-en okupazioa (1923-1925)

Sat, 01 Mar 2025 08:36:31 +0000

Rhur-en okupazioa edo Rhur-eko okupazioa 1923ko urtarriletik 1925eko abuztura bitartean Frantziako eta Belgikako tropek Alemaniako Rhur eskualdea militarki okupatzea izan zen, Versailleseko Itunaren ondorioz Alemaniako Weimarko Errepublikak kalte-ordainak ordaintzeari utzirik, Frantziak eta Belgikak, Estatu Batuak eta Erresuma Batua kontra izanik, kalte-ordain horiek lurralde horretan zeuden ikatz-meategiak eta burdin eta altzairu lantegiak bereganatuz eta ustiatuz bere kabuz kobratzea helburu zuena. Okupazio horrek herritarren erresistentzia bizia sorrarazi zuen Alemanian, greba eta istiluekin, krisi ekonomiko larri batekin batera, eta azkenean Hitler-ek bultzaturiko Munich-eko Putsch edo estatu-kolpea ere ekarri zuen, porrot egin arren, erregimen naziaren sorrera-ekitaldi nagusitzat hartzen dena. Azkenean, 1925ean Frantziako eta Belgikako tropak erretiratu egin ziren, Rhur eskualdetik espero zituzten etekin ekonomikoak lortzen ari ez zirela ikusita, eta Estatu Batuek proposatutako Dawes plana onartu zuten, Alemaniari kalte-ordainak betetzeko baldintza arinagoak ezartzen zizkiona.

jaiki zen nagia, erre zuen hiria

Sat, 01 Mar 2025 06:15:06 +0000

Arduragabe jokatzen duten pertsonek ondorio kaltegarriak ekartzen dituztela adierazteko.

Aldaerak

jaiki zen nagis, erre zuen uria

Dawes plana (1924)

Fri, 28 Feb 2025 14:43:15 +0000

Dawes planak Estatu Batuek eta Erresuma Batuak 1924an sustaturiko plana izan zen, Charles Gates Dawes bankari eta diplomatiko estatubaturrak zuzendua, Lehen Mundu Gerrari amaiera eman zion 1919ko Versaillesko Itunean ezarritakoaren arabera Alemaniak, han Weimarko Errepublikaren erregimen politikoa agintean zegoelarik, ordaindu beharreko kalte-ordainak arindu zituena, bereziki ordainketak zatikatuz eta Alemaniari horretarako mailegua ematen ziona. Hala eta guztiz ere, planak ez zuen arrakastarik izan, 1928 urterako argi gertatu baitzen Alemaniak ezingo zituela bere obligazioak bete. Horren ondorioz, Estatu Batuek zorra ordaintzeko beste plan bat aurkeztu zuten 1929 urtean, Young plana izenekoa, 1929ko krakaren eta ondorengo Depresio Handiaren ondorioz abian jartzera ere heldu ez zena. Ikus, gainera

Briand-Kellogg ituna (1928)

Fri, 28 Feb 2025 10:24:45 +0000

Briand-Kellogg ituna Frantziako kanpo arazoetarako ministro Aristide Briand-en eta Estatu Batuetako estatu-idazkari Frank B. Kellogg-en ekimenez 1928ko abuztuan hamabost herrialdek sinatu zuten ituna izan zen, zeinaren arabera herrialde horiek gerra saihesteko konpromisoa hartzen zuten. Itunak ez zien ezartzen inongo santziorik edo zigorrik beste herrialderen bati eraso militarra egiten zion herrialdeei; horrela, bere eragin erreala gutxietsia izan da, hain zuzen ere, itunak ez zituen geldirarazi hurrengo urteetan izandako inbasioak, hala nola Mantxuriako inbasioa, Japoniaren aldetik, eta Abisiniako inbasioa, Italiaren aldetik. Hala eta guxtiz ere, 1945eko Nazio Batuen Gutunaren aurrekari juridikotzat hartzen da. Ikus, gainera

Locarnoko itunak (1925)

Fri, 28 Feb 2025 10:05:17 +0000

Locarnoko (Lokarnoko) itunak edo Locarnoko hitzarmenak Frantziak, Alemanika, Belgikak eta Europako beste zenbait herrialdek 1925 urtean Italiako Locarno hirian sinaturiko itunak izan ziren, gehienbat herrialde horien artean Lehen Mundu Gerraren ondoren ezarritako mugak errespetatzera konprometitu eta muga horiek bortxatu nahi izanez gero herrialdeen arteko garantiak eta arbitrajeak adosten zituena. Itun horiek harreman-esparru baketsu bat ezarri zuen itun hori sinatu zuten herrialdeen artean, 1919-1924 bitartean izan zen tentsio-giroa baretuz. Itun horien sinadurak Locarnoko espiritua izeneko poz eta alaotasun sentimendua zabaldu zuen Europako herritarrengan, gerra berri baten arriskua urrundu egiten zela ikusita. Ikus, gainera

urriko elurra, zortzi hilabeteko elurra

Fri, 28 Feb 2025 08:45:41 +0000

Urriko elurrak negu luzea iragartzen duela adierazteko.

elur-melur, ez nauk hire beldur, etxean badiat nahiko arto eta egur

Fri, 28 Feb 2025 08:28:46 +0000

Batek eguraldi txarrari aurre egiten badakiela adierazi nahi duenean erabiltzen den atsotitza.

Itzulpenak

gaztelaniaz, al mal tiempo, buena cara.

zikina, ustela eta kaka, kakalardoen mauka

Fri, 28 Feb 2025 07:56:09 +0000

Egoera nahasi eta korapilotsuak pertsona oportunistentzat etekina ateratzeko egokiak direla adierazteko.

Sinonimoak

ibai nahasia, arrantzaleen irabazia

ibai nahasia, arrantzaleen irabazia

Fri, 28 Feb 2025 07:53:48 +0000

Egoera nahasiak etekina atera nahian dabiltzan pertsona oportunistentzat egokiak izaten direla adierazteko.

Sinonimoak

zikina, ustela eta kaka, kakalardoen mauka Itzulpenak
gaztelaniaz, a río revuelto, ganancia de pescadores

edozein da arrantzale arraina goserik dabilenean

Fri, 28 Feb 2025 07:21:15 +0000

Egoera nahasietan edozeinek, baita merezimendu txikiena duenak ere, etekina ateratzen duela adierazteko.

Aldaerak

edozein da arrantzale arraina gosez dabilenean

kandela-argitan neska-mutil guztiak eder

Fri, 28 Feb 2025 07:10:02 +0000

Personak azaletik ezagutzen direnean, kandela-argitan edo argi gutxirekin alegia, denak onak edo jatorrak direla adierazteko.

presako lanak gauza onik ez

Thu, 27 Feb 2025 14:00:03 +0000

Presaz egiten dena lanak emaitza onik izaten ez duela adierazteko.

Sinonimoak

lan lasterra, lan alferra

ongi eginez gero loa, osasuna ogi doa

Thu, 27 Feb 2025 13:55:16 +0000

Ondo lo egitea osasunerako onuragarria dela adierazteko.

batek arrosaren kolorea maite, besteak usaina

Wed, 26 Feb 2025 07:23:36 +0000

Jendeak orokorrean gustu ezberdinak dituela adierazteko.

Aldaerak

batek arrosaren kolorea maite, bertzeak usaina Beste hizkuntzetan
gaztelaniaz, para gustos, los colores

Garapen bidean dauden herrialdeak

Tue, 25 Feb 2025 15:25:40 +0000

Garapen bidean dauden herrialdeak 2023an, horiz, Nazio Batuen Erakundearen arabera. Kredituak: Allice Hunter - Wikimedia Commons

Garapen bidean dauden herrialdeak (singularrean, garapen bidean dagoen herrialdea) herrialde garatu edo industrializatuen maila ekonomikora eta ongizate mailara heldu gabe, hazkunde ekonomiko azkarra lortzen ari diren herrialdeak dira, eta ondorioz per capita errenta herri azpigaratuetakoa baino handiagoa dutenak. Hainbat alderditan, ordea, herrialde azpigaratuen ezaugarri berdinak izaten dituzte: marko politiko instituzionala ezegonkorra, giza garapen eskasa, desberdintasun ekonomiko handiak eta alfabetatze eta trebakuntza maila eskasak. Hori dela eta, batzuetan herrialde azpigaratu eta garapen bidean dauden herrialde terminoak sinonimotzat hartu izan dira, estrukturalki, sistema kapitalismoaren barnean, bi egoera horiek berdintsuak direla adierazteko, finean garapen bidean dauden herrialde horiek herrialde garatuen mailara inoiz helduko ez direla baieztatuz aldi berean; hain zuzen ere. Gainera, batzuen arabera “garapen bidean” etiketa eufemismo huts gisa erabili izan da, “herrialde azpigaratu” termino gutxiesgarria ez erabiltzeko. Baina, arestikoa ezeztatzeko, izan badira herrialdeak, herrialde emergenteak alegia, lehen herrialde azpigaratu zirenak, garapen bidean izan direnak eta azkenik herrialde garatuen pareko maila ekonomiko eta soziala lortu dutenak; haientzat, beraz, “garapen bidean” kategoria erabat baliozkoa izan da. Itzulpenak: gaztelaniaz, países en vías de desarrollo.

deus ez duena, balu, emaile handi

Tue, 25 Feb 2025 14:55:15 +0000

Jende apala eskuzabala izaten dela adierazteko.

begitarte ederra, isilikako gezurra

Tue, 25 Feb 2025 14:45:52 +0000

Aurpegi atseginen atzean askotan gezurra eta engainua ezkutatzen direla adierazteko.

entzun gabe, ikasi ez

Tue, 25 Feb 2025 08:44:11 +0000

Ikasteko entzuten jakin behar dela adierazteko.

Kantauri itsasoa

Tue, 25 Feb 2025 08:38:52 +0000

Kantauri itsasoa** (antzinako erromatarrek Cantabricus Oceanus deitua, baita ere Britannicus Oceanus eta Gallicus Oceanus) Bizkaiko Golkoko hegoaldean zabaltzen den kostako itsasoa da, Ortegal lurmuturretik, Coruñako probintzian, Aturri ibaiko bokaleraino, Baionan, luzatzen dena. Kostaldetik plataforma kontinentala zabaltzen den eremuraino 200-300m-ko sakonera hartzen du; hortik, ezponda kontinentalaren amaieran, 4000m-ko sakoneraraino heltzen da. Kostaldea orokorrean oso koskatua da, itsaslabar ugariekin; tarteka hondartzak ere badaude, bereziki ibaiak itsasoratzen diren eremuetan. Hain zuzen ere, urak itsaso horretara isurtzen dituzten ibaien eremuari kantauriar isurialdea deitzen zaio. Klimatikoki, eskualde klimatiko epel-hotz eta epel-beroen artean kokatzen da; neguan, ohikoak ipar eta mendebaleko denboraleak, itsaso zakarra sortuz. Tenperatura 11 gradutik 22 gradura bitartekoa da, batezbeste, negutik udara. Mareek eragindako gorabeherak handiak dira beste itsasoekin alderatuz.

gehiegizkoak beti txarrak eta gutxiegiak ez dira nahiko

Tue, 25 Feb 2025 07:23:52 +0000

Gauza guztiak neurrian, ez gehiegiz ez gutxiegiz, egin behar direla adierazteko.

erlea bahintz, kofoina bahuke

Mon, 24 Feb 2025 15:58:12 +0000

Bizimodua aurrera ateratzen dakien edo beti lanean ibiltzen den pertsonari erreferentzia egiten dion atsotitza.

Ikus, gainera

kofoin, Gizapediako hiztegian.

Sistema sozioekologikoak, sozioekologia eta ikuspegi sozioekologikoa

Mon, 24 Feb 2025 04:58:53 +0000

Ikuspegi sozioekologikoa edo paradigma sozioekologikoa gizarte harremanak eta ingurumen-baliabideak elkar loturik dauden gizarte-arazoak aztertzen dituen ikuspegi epistemologiko sistemikoa da, non natur zientzietatik nahiz gizarte zientzietatik datozen kontzeptuak eta metodoak txertatzen diren diziplinartekotasuna landuz. Batez ere, oinarrizko giza beharrekin lotutako gaietan erabiltzen da, hala nola baliabide naturaletarako sarbidean, elikaduran, landa- eta hiri-garapenean, osasunaren prebentzioan eta, oro har, gizartea eta ingurumena moldaketaz lotuta dauden sistema sozioekologikoen azterketan. Bereziki, ikuspegi sozioekologikoa bereziki baliagarria izan daiteke iraunkortasunarekin lotutako gaietan. Hala, sozioekologiak sistema bizidun autopoietikotzat hartzen du gizartea, eta ingurumenaren zenbait baliabiderekin erlazionatzen da; alde batetik, baliabide horiek eskuratzeko eta ustiatzeko modua egituratzen duten gizarte-harremanen bidez, eta, bestetik, harreman ekologikoen bidez, materia eta energia trukeez, ingurumenaren eta gizartearen artean. Ikus, gainera

Població en atur

Sun, 23 Feb 2025 15:45:13 +0000

La població en atur es la part de la població activa, és a dir, que volent treballar, es troba a l’atur o desocupada.

Primo de Riveraren Direktorio Militarra

Sun, 23 Feb 2025 15:36:40 +0000

Espainiako historian, Primo de Riveraren Direktorio Militarra Primo de Rivera jeneralaren diktaduraren lehen fasea izan zen, 1923 eta 1925eko abenduaren artean, Miguel Primo de Rivera jeneralak 1923ko irailean estatu kolpea eman ondoren, berak hartu zuelarik gobernuburu kargua, eskualde militar bakoitzeko zortzi jeneralek eta kontralmirante batek osatutako direktorio edo agintari-talde baten buru, Alfonso XIII.a erregearen adostasun eta sostenguarekin. Miguel Primo de Riverak Direktorio Militarra behin-behineko egoeratzat harttu zuen, herrialdean bizi zen krisi-egoerari aurre egiteko. Zentzu horretan, Direktorio Militarrak bi helburu nagusi lortu zituen: alde batetik, Marokoko gerra amaiera-bidean jartzea, Frantziarekiko aliantzaren bidez eta Alhucemasen lehorreratze arrakastatsuaren ondoren; eta, bestetik, ordena publikoa berrezartzea, pistolerismoa desagerraraziz eta talde erradikalak, CNT sindikatu anarkista kasu, gogor erreprimituz eta aldi berean sozialistekin akordioak lortzen saiatuz. Halaber, neurriak hartu ziren kazikismo edo jauntxokeriarekin amaitzeko. Euskal nazionalismoak eta nazionalismo katalana jazarriak izan ziren, eta Euskadiko eta Kataluniako kultura-adierazpenak eta berezko hizkuntzak erreprimitzera ere iritsi ziren, Direktorio Militarrak nazionalismo espainiarra bultzatu zuelarik aldi berean. 1925eko amaieran, Direktorio Militarrak Union Patriótica alderdiaren sorrera sustatu zuen 1924an, Direktorio Zibilerako trantsizio-tresna gisa eta Direktorio Militarraren muturreko ideologia nazionalista eta kontserbadorean oinarritzen zena. Ikus, gainera

Fogatjaments

Sun, 23 Feb 2025 15:18:57 +0000

Els fogatjaments van ser durant l’Edat Mitjana i fins al secle XVIII llists i recomptes de focus, “focs” o llars que es feien en certes viles, parròquies o senyoris amb l’objectiu d’establir per a ells un impost per sufragar les finances de l’autoritat d’aquests llocs. Cada foc o llar es distingia pel nom del cap de família. Van ser comuns a diversos territoris la Corona de Castiila i Aragó, així com de territoris de l’actual França. Actualment s’utilitzen com a font per a l’estudi de demografia històrica.

Fogerazioak

Sun, 23 Feb 2025 15:04:35 +0000

Fogerazioak Erdi Aroan eta XVIII. mendera arte hiribildu, parrokia eta jaurerrietan egiten ziren focus, supazter edo familien zenbaketak izan ziren, supazter horiek familia-buruaren izenarekin izendatuz, zergak biltzeko asmoarekin eginak. Demografia historikorako iturri gisa erabiltzen dira. Euskal Herrian, Bizkaian egindako fograzioak ezagutzen dira bereziki.

Spending patterns (consumption patterns, expenditure patterns)

Sat, 22 Feb 2025 16:55:52 +0000

The spending of individuals and families, far from being unpredictable or random, exhibits certain regularities that we call spending patterns, consumption patterns or expenditure patterns, both over time and in the form of cross-sectional data, within a specific group or population of individuals or families. These spending patterns are analyzed primarily from the analysis of expenditure statistics within different product categories. See also

Purchasing patterns

Ane, Alaine Agirre: laburpena

Sat, 22 Feb 2025 15:55:47 +0000

Ane Alaine Agirre idazleak 2020an plazaraturiko eleberria, gazteei zuzendua. LABURPENA1. kapitulua: Botoiak eta bonbak**

Gurasoei erregutu zien ez zuela enpresa ikasi nahi unibertsitatean. Ez zekiela zer egin, baina enpesa ezetz. Nahi zuela urtebete pasa matrikulatu gabe, zer egin pentsatzeko. Alperrik izan zen. Gurasoak tematuta zeuden, enpresa ikasketek irteera ezin hobeak dituztel, eta abar. Eta hortxe dago Ane. Klasean, irakasleak soinean jantzita daukan txaleko berde ilun zaharrean dauden botoiei begira, irakaslea bera bezain zaharrak direnak. Eta orduan, pentsamendua bat-batean etorri zaio, hegazkinetik eroritako bonba bezalaxe: karrera utzi egingo du.2. kapitulua: Hizketan eta hitz gutxi

Karlistak

Sat, 22 Feb 2025 06:37:14 +0000

Karlistak 1833an Fernando VII.a hil eta gero bere anaia Karlos Maria Isidro infantearen Espainiako tronurako oinordetza eskubideak aldarrikatu eta horien alde borrokatu zutenak izan ziren, azkenean tronua hartu zuen Isabel II.aren aurkakoak. Ideologikoki, Antzinako Erregimenaren aldekoak ziren, monarkia absolutista, foruak, maiorazkoa eta Eliza Katolikoaren nagusitasuna baieztatuz, eta liberalismoaren aurkakoak. Bereziki Euskadin, Nafarroan eta Katalunian izan zuten sostengu. Militarki altxatu ziren eta horren ondorioz hiru karlistaldi edo gerra karlista izan ziren XIX. mendean zehar, Isabel II.aren edo horren erregeorde zen Maria Kristina Borboikoaren aurka, Lehen Karlistaldia 1833-1840 bitartean, Bigarren Karlistaldia 1846-1849 bitartean eta Hirugarren Karlistaldia 1869-1876 bitartean, azken honetan erregegai Carlos Maria Borboi Austria-Estekoa izanik, Karlos Maria Isidroren biloba. Hiru karlistaldi horietan galtzaile suertatu ziren. 1936ko Espainiako Gerra Zibilean, karlistek faxisten alde egin zuten, Erreketeak izeneko miliziak osatuz.

Gainzahartze-indizea (gainzahartze-tasa)

Fri, 21 Feb 2025 08:27:50 +0000

Gainzahartze-indizea edo gainzahartze-tasa 65 urtetik gorako populazioan 75 urtetik gorakoek duten proportzioa da. Biztanleriaren zahartzearen ohiko adierazleetako bat da. Itzulpenak: gaztelaniaz,* índice de sobreenvejecimiento*.

dirua, morroirik onena eta nagusirik txarrena

Thu, 20 Feb 2025 09:47:36 +0000

Adierazteko dirua gauza ona dela gure behar eta nahietarako erabiltzen denean, baina oso txarra haren mendean bizi garenean.

Aldaerak

dirua, morroi ona eta nagusi txarra

Misio zibilizatzailea

Thu, 20 Feb 2025 09:27:57 +0000

Misio zibilizatzailea herrialde eta inperio kolonialistek koloniak menderatzeko askotan erabili zuten argudio edo justifikazioa izan zen, kolonietako herri indigenak zibilizatu egiten zituztela baieztatuz. Ikus, gainera

Zibilizazioa

Hondamendi naturalak

Thu, 20 Feb 2025 09:13:18 +0000

Hondamendi naturalak suntsipen eta kalte larriak, askotan pertsonek haien biziak galtzea ere, dakartzan gertakari naturalak dira, hala nola lurrikarak, erupzio bolkanikoak, uholdeak, lehorteak, baso-suteak, krisi klimatikoak eta abar. Hondamendi naturalek larrialdi-egoerak eta krisi humanitarioak eragiten dituzte, babes zibilaren bitartez kudeatu behar direnak. Itzulpenak: gaztelaniaz, desastres naturales.

Ikus, gainera

Hilkortasun katastrofikoa

Examen: Estadística I, 1995, Facultad de CC.EE. y Emp (ESTE), Univ. de Deusto

Wed, 19 Feb 2025 08:58:33 +0000

Aquí, en formato PDF, tienes el examen de Estadística I, de la convocatoria de septiembre de 1995, correspondiente a la Licenciatura de Economía de la ESTE (Univ. de Deusto).

Hilkortasun katastrofikoa

Wed, 19 Feb 2025 07:45:40 +0000

Hilkortasun katastrofikoa ohikoa den hilkortasunetik desbideratzen den hilkortasuna da, dela hondamendi batengatik dela apartekoa den gertakari batengatik. Historian zehar, goseteak, gerrak eta epidemiak (Izurri Beltza, kasu) hilkortasun katastrofikoa eragin duten gertakari ohikoenak. Itzulpenak: gaztelaniaz, mortalidad catastrófica.

Ikus, gainera

arrain handiak jaten ditu txikiak

Wed, 19 Feb 2025 07:06:41 +0000

Boterea duenak ahulak menderatzen dituela adierazteko.

Aldaerak

arrain handiak jaten ditu ttipiak
arrain handia jaten du txikia

Examen: Estadística I, 1994, Facultad de CC.EE. y Emp (ESTE), Univ. de Deusto

Wed, 19 Feb 2025 06:56:40 +0000

Aquí, en formato PDF, tienes el examen de Estadística I, de la convocatoria de septiembre de 1994, correspondiente a la Licenciatura de Economía de la ESTE (Univ. de Deusto).

Teismoa

Tue, 18 Feb 2025 16:10:12 +0000

Teismoa unibertsoa eta mundua sortu dituen jainko baten edo batzuen existentzia baieztatzen duen sinesmen edo jarrera erlijioso edo filosofikoa da. Beraz, horren barnean biltzen dira monoteismoa (Jainko bakar baten existentzia baieztatzen duena) eta politeismoa (jainko batzuen existentziarekiko sinesmena). Horren aurkakoa ateismoa da.

COMECON

Tue, 18 Feb 2025 09:48:58 +0000

COMECON (Elkarren Laguntza Ekonomikorako Kontseilua) Sobietar Batasunak Ekialdeko Blokeko beste herrialdeekin eta beste herrialde komunistekin osaturiko erakunde ekonomikoa izan zen, 1949tik 1991ra arte indarrean izan zena, herrialde haien arteko lankidetza eta harreman ekonomikoak garatzea helburua izan zuena. Horren baliokidea arlo militarrena Varsoviako Ituna izan zen.

Heteronomia morala

Tue, 18 Feb 2025 06:53:43 +0000

Heteronomia morala morala kanpoko eragile edo erakunde batetik inposatu edo ezarririk dagoenean gertatzen den egoera, hots, subjektua autonomoa edo askea ez denean bere printzpio, irizpide eta arau moralak ezartzeko. Ikus, gainera

Autonomia morala

Sufragi universal masculí

Mon, 17 Feb 2025 14:57:00 +0000

El sufragi universal masculí és el dret de vot que es reconeix únicament als homes, sense restriccions entre ells (d’aquí universal), deixant fora a les dones. Va ser habitual és molts països en el segle XIX i primeres dècades del segle XX. Històricament, es considera un sistema electoral intermedi entre el sufragi censatari, que supedita el vot al compliment d’unes certes condicions com a renda o classe social i el sufragi universal. La discriminació que sofrien les dones en aquest sistema electoral va provocar la irrupció del moviment sufragista, reivindicant el dret al sufragi del les dones, que finalment va culminar amb èxit en la majoria dels països.

errezo luzea eta afari motza

Mon, 17 Feb 2025 14:38:08 +0000

Garai bateko afaldu aurreko errezo edo otoitza luzatu eta, osasuna zaintzeko, afari arina egiteko gomendioa egiten duen atsotitza.

oiloa otara eta nire begiak lotara

Mon, 17 Feb 2025 06:52:35 +0000

Lotara joaterakoan agurtzeko formula.

hobe da txori bat eskuan, eta ez bost ezkurrean

Mon, 17 Feb 2025 06:32:05 +0000

Ziur edukitzen den gauza, apala izanda ere, agian edukitzekoa dena baino hobea dela adierazteko.

Aldaerak

hobe da txori bat eskuan ehun hegan baino
hobe da txori bat eskuan ezen ez ehun airean
hobe txori bat eskuan, ze ez bost zuhaitzean Sinonimoak
hobe bat eskuan, ez bi auzoan Beste hizkuntzetan
más vale pájaro en mano que ciento volando

Kutxa-fluxu askea

Sun, 16 Feb 2025 14:25:05 +0000

Kutxa-fluxu askea edo kutxako fluxu askea enpresaren ustiapenean edo jarduera arruntean sortzen den kutxa-fluxu garbia da (diru-sarrerak ken diru-irteerak), jarduera horrekin erlazionaturiko aktibo finkoen ordezkapenarekin loturiko diru-irteerak eta hazkundera bideratutako inbertsioen despoltsapenak ere kenduz. Enpresak zorra ordaintzeko eta kapitala saritzeko eskuragarri duen diruaren adierazlea da. Itzulpenak: ingelesez,* free cash flow*; gaztelaniaz, flujo de caja libre.

Autonomia morala

Sun, 16 Feb 2025 13:55:51 +0000

Kant-en filosofian, autonomia moralaren printzipioak baieztatzen du lege moralak subjektuaren baitatik sortu behar direla, eta ez subjektutik kanpo kokatzen den arrazoi heteronomo batetik. Autonomia pertsonalaren osagai nagusietako bat da. Ikus, gainera

Diru-sarrerak

Sun, 16 Feb 2025 09:47:06 +0000

Diru-sarrera pertsona, enpresa edo beste erakunde baten ondarean dirua gehitzen den bakoitzean gertatzen den eragiketa finantzarioa da, kobrantza baten bitartez gauzatzen dena. Horren aurkakoa da diru-irteera edo despoltsapena. Ez dira nahastu behar diru-sarrerak sarrera kontzeptu kontablearekin, sarrerek ondare garbiaren gehikuntza dakartelako beti. Adibidez, enpresa batek makina bat saltzen duenean, erosi zuen prezio berean, diru-sarrera bat gertatzen da, baino ez da zentzu hertsi kontablean sarrera bat, horren ondorioz enpresaren ondarea gehitu ez delako. badira, halere diru-sarrerak sarrera direnak; adibidez, enpresak alokairu bat dirutan kobratzen duenean.** Itzulpenak: **gaztelaniaz, entrada de efectivo. Ikus, gainera

Etengabeko inbentarioa (inbentario etengabea)

Sun, 16 Feb 2025 07:50:16 +0000

Etengabeko inbentarioa edo inbentario etengabea inbentario edo biltegi batean gertatzen diren sarrerak eta irteerak gertatzen diren unean bertan erregistratuz inbentarioaren egoera une oro kontrolatzen duen inbentario-kudeaketa mota da, gehienetan software egoki baten bitartez garatzen dena. Horren alternatiba aldizkako inbentarioa da. Itzulpenak: gaztelaniaz, inventario permanente.

Biztanleria Aktiboaren Inkesta

Sat, 15 Feb 2025 08:55:27 +0000

Biztanleria Aktiboaren Inkesta Espainiako Estatistika Institutuak hiru hilean egiten egiten duen enplegu eta lanari buruzko inkesta bat da, Espainian lanean eta lan bila ari diren, hots, biztanleria aktiboa osatzen duten, pertsonen kopurua estimatu, eta hortik langabeziaren tasa edo proportzio bat estimatzen duena. Langabezia neurtzeko adierazle nagusia da, eta hilero publikatzen den langabezia erregistratua baino fidagarriagoa dela irizten da. Itzulpenak: gaztelaniaz, Encuesta de Población Activa.

Ikus, gainera

Jarduera-tasa

Egiturazko langabezia

Sat, 15 Feb 2025 08:17:50 +0000

Egiturazko langabezia ekonomia batean epe luzean mantentzen den langabeziaren osagaia da, sasoiko langabezia eta langabezia ziklikoa baztertzen dituena. Bereziki lan merkatuan lanpostuak betetzeko eskakizunak eta langileek duten trebakuntza bat ez etortzeagatik eta lanpostu hutsak betetzeko lan-eskatzaile gehiegi izateagatik gertatzen den langabezia mota, langabezia frikzionala ere barne hartuz. Itzulpenak: gaztelaniaz, paro estructural, desempleo estructural.

Sasoiko langabezia (urte-sasoiko langabezia, urtaroko langabezia)

Sat, 15 Feb 2025 07:58:51 +0000

Sasoiko langabezia, urte-sasoiko langabezia edo urtaroko langabezia ere deitua, urte-sasoi jakinetan zehar sektore ekonomiko edo lanpostu batzuetan gertatzen den langabezia da, hala nola nekazaritzan, uztalditik kanpo, edo, turismo sektorean, udaldiko turismo masiboa bukatu eta gero. Itzulpenak: gaztelaniaz,* paro estacional, desempleo estacional*.

Ikus, gainera

Langabezia ziklikoa
langabezi frikzionala, Gizapediako hiztegian.

haur jaio eta haur hil

Fri, 14 Feb 2025 07:23:14 +0000

Inoiz pertsona heldu baten modura jokatzen ez duten pertsonari erreferentzia egiten dion atsotitza.

Aldaerak

ume jaio eta ume hil

zelan baita oihala, halakoa mendela

Fri, 14 Feb 2025 07:04:26 +0000

Pertsona edo gauza batetik horren izaerari dagozkion emaitzak edo ondorioak espero behar direla adierazteko.

Sinonimoak

nolako zura, halako ezpala Ikus, gainera
mendel, Gizapediako hiztegian.

Gastu orokorrak

Thu, 13 Feb 2025 15:30:18 +0000

Kontabilitatean, gastu orokorrak ekoizpen-bolumenarekin edo zerbitzuak ematearekin zuzenean lotuta ez dauden gastuak dira, baina aldi berean enpresaren jarduera mantentzeko beharezkoak direnak, hala nola administrazio-gastuak, hornidura orokorrak eta eraikin, makina eta ekipamenduaren mantentze-lanekin loturiko gastuak. Itzulpenak: gaztelaniaz, gastos generales.

Kontzentrazio-gobernua

Thu, 13 Feb 2025 09:29:02 +0000

Kontzentrazio-gobernua herrialde batean krisi larria dagoen uneetan, hala nola krisi ekonomiko, politiko edo instituzional larrietan eta hondamendi- edo gerra-egoeretan, alderdi eta korronte politiko ezberdinak, eta batzuetan aurkakoak ere, batuz osatzen den gobernua da, haien arteko desadostasun politikoak baztertuz krisi larriari ahalik eta eragile politiko gehienek modu egokienean aurre egiteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, gobierno de concentración.

Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)

Thu, 13 Feb 2025 08:58:34 +0000

Espainiako historian, Seiurteko Demokratikoa edo Seiurteko Iraultzailea 1868ko iraileko Iraultza Loriatsutik 1874ko abenduko Borboien Berrezarkuntzara bitarteko aldia da.

Seiurteko Demokratikoa krisi ekonomiko eta politiko larri baten ondorioz piztutako 1868ko Iraultzaren ondoren etorri zen. Iraultzaren aurretik, Elisabet II. a erregina zelarik, trenbide-konpainien gehiegizko zorpetzearen ondorioz hainbat bankuk porrot egin zuten, industria-krisi garrantzitsua ere gertatu zen, batez ere ehungintzari eragin ziona, inportatutako kotoiaren prezioaren igoeraren eta eskari baxuaren ondorioz. Krisi horiek, gainera, nekazaritza-krisiarekin eta gobernua zergak igotzera behartu zuen krisi fiskalarekin batera gertatu ziren. Politikan, ustelkeria zen nagusi. Testuinguru horretan sinatu zuten Ostendeko Ituna indar politiko nagusiek Isabel II.aren aurka, eta, azkenean, 1868ko iraileko altxamendu militar eta herrikoia ekarri zuen, La Gloriosa (Loriatsua) izenekoa. Isabel II.ari leial zitzaizkion tropak Alcoleako batailan garaituak izan ziren, eta, horren ondorioz, Isabel II.ak Frantzian erbesteratu behar izan zuen. Seiurteko Demokratikoaren hasiera zen, eta horren barruan ondo bereizitako hiru (edo lau) etapa bereizi ziren:(i) behin behineko gobernua**, 1868 eta 1871 bitartean, non Serranok, alderdi unionistakoa, gobernuaren agintea hartu zuen. Garai hartan ezarri zen lehen aldiz gizonezkoen sufragio unibertsala. 1869ko Konstituzio berria egin eta onartu zen, eta eskubide zibilak onartu zituzten, hala nola elkartzeko eta prentsa egiteko askatasuna eta esklabotzaren abolizioa. Azken neurri horrek eragina zuen oraindik Espainiak zituen kolonietan. Urte horietan, errepublikanismoa, korronte politiko antimonarkiko, demokratiko eta laiko gisa, indarra hartzen joan zen, baina, hala ere, monarkiaren aldeko alderdiek irabazi zuten hauteskundeetan. Serrano jeneralak bere gain hartu zuen erregeordetza 1869an, baina errege berri bat bilatu zen, Borboien dinastiatik at zegoena, eta Amadeo Savoiakoa aukeratu zuten Gorteetan 1871n, Amadeo I.a bezala gobernatu zuena.(ii) Amadeo I.aren erregealdia 1871ko urtarriletik 1973ko otsailera bitartean garatu zen, monarkia parlamentarioaren sistemaren pean Espainiako historian lehen aldiz. Bere erregealdia giro politiko tentsionatu batean izan zen. Izan ere, Amadeo I.aren erregealdia liberalen liderra zen Prim jeneralaren heriotzarekin inauguratu zen atentatu batean. Errepublikanoek, goraka ari zirelarik, ez zuten errege berria onartu. Gainera, 1872an Hirugarren Karlistaldia hasi zen. Egoera horrekin, Amadeo I.ak azkenean 1873ko otsailean abdikatu zuen, eta, ondoren, Espainiako Lehen Errepublika sortu zen.(iii) Espainiako Lehen Errepublikak, 1873-1874 bitartean, ondo bereizitako bi fase izan zituen. Lehen fasean, Errepublika Federala deiturikoan, 1874ko urtarrila arte, hauteskundeak deitu ziren, non errepublikanoek gehiengo handia lortu zuten, baina guztiz banatuta beraien artean. Izan ere, errepublikarren fakzio batek, intrantsigente deiturikoek, kantonamenduen matxinada bultzatu zuten (ikus, gainera, kantonalismoa), militarki zapaldu behar izan zutena. 1874ko urtarrilean, matxinada garaituta, Castelar-en eskuineko gobernu errepublikanoaren aurkako zentsura-mozio bat garatu ondoren, zeina galdu egin baitzen, eta gobernu errepublikar federal berri baten alde bozkatzen ari zirelarik, Pavia jeneralak Kongresuan sartzeko agindua eman zuen estatu-kolpe bat emateko. Kolpea arrakastaz amaitu zen eta ondorioz Serrano jenerala izendatu zuten berriro gobernuburu, errepublikano federalak baztertuz kontzentrazio-gobernua osatu zuena. Horrela, Errepublika Bateratua deiturikoari bide eman zitzaion, Errepublikaren bigarren fase gisa, 1874. urte osoan zehar. Karlistekin izandako gerra-giroan, Serranok gobernua utzi eta operazio militarrei ekin behar izan zien. Canovas del Castillo, alfontsotarra, protagonismoa hartzen joan zen bitartean, eta aukera politikotzat ikusi zuen borboitarren monarkia berrezartzea Alfontso XII .aren irudian, Isabel II .aren semea, liberal konbentzituarekin aurkeztuz. Berak bultzatu ez bazuen ere, Martinez Campos jeneralak protagonizatutako erabaki militar batek Errepublika zapuztu zuen eta Borboien Berrezarkuntza bide eman zion 1874ko abenduan. Horrela amaitu zen Seiurteko Demokratikoa.

gure poza putzura, amets zoroen modura

Thu, 13 Feb 2025 08:15:14 +0000

Gure alde ziren gertakariak azkenean zapuztu direnean adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, nuestro gozo en un pozo

Ikus, gainera

gure poza putzura, Gizapediako hiztegian

Errekuntzako motorra

Wed, 12 Feb 2025 08:10:50 +0000

Errekuntzako motorra erregai bat errez sortutako beroa energia mekaniko bihurtzen duen motorra da. Sailkapen oinarrizko baten arabera, badira barne-errekuntzako motorrak, non errekuntza gailuan bertan gertatzen den, eta kanpo-errekuntzako motorrak, non errekuntza gailutik kanpo gertatzen den. Errekuntzako motorra Industria Iraultza bultzatu zuen gailu garrantsitsuena izan zen, lurrun makinaren bitartez lehenik, zeina kanpo-errekuntza motorra den, eta barne-errekuntzako motorren bitartez gero, garraiobideen zabalkuntza ekarri zutenak, petroliotik eratorritako erregaiak (gasoila, gasolina, …) automobil eta hegazkinen bitartez. Erregai horien errekuntzak sorrarazitako isuri masiboek eragindako berotze globalari aurre egiteko, errekuntzako motorrak motor elektrikoekin ordezteko premia sortu da XXI. mendearen hasieratik. Itzulpenak: gaztelaniaz, motor de combustión.

Akonfesionaltasuna

Tue, 11 Feb 2025 15:27:49 +0000

Akonfesionaltasuna edo akonfesionalitatea inolako fede edo sinesmen erlijiosorekin bat egiten ez duen erakundearen izaera eta egoera da, baina, aldi berean, laikotasunean ez bezala, egitate erlijiosoa eremu pribatutik haratago errealitate sozial gisa onartzen duena, erlijio-konfesio batekin edo batzuekin harreman eta lankidetza sozialak landuz. Ikus, gainera

Estatu akonfesionala

Jolas soziala

Tue, 11 Feb 2025 14:48:19 +0000

Jolas soziala bi pertsona edo gehiagoren artean praktikatzen den jolasa. Bereziki haur-jolasen sailkapen batzuetan erabiltzen den kategoria da, haurraren garapen ebolutiboaren fase batekin bat datorrena. Horrela, jolas soziala jolas bakartiaren eta jolas paraleloaren ondoren etorriko litzatekeen jolasaren modalitatea litzateke batzuen arabera. Jolas sozialaren barnean ere beste kategoria batzuk bereizten dira: jolas sozial asoziatiboan, haurrak elkarrekin jolasten dira, material berdinekin, baino ez dago haurren arteko lankidetzarik; jolas sozial kooperatiboetan, berriz, haurrek helburu amankomun baten alde egiten dute jolas. Edonola ere, jolas soziala haurraren trebezia sozial eta kognitiboak garatzeko funtsezko jardueratzat hartzen da, bereziki hizkuntza eta emotibitatea garatze aldera. Itzulpenak: ingelesez, social play; gaztelaniaz,* juego social*.

Zenbatekoa da Euskal Herriko biztanle-dentsitatea?

Mon, 10 Feb 2025 15:27:42 +0000

Euskal Herriko lurraldeak 20.950,3 km² ditu, eta 3.193.513 biztanle 2020 urtean. Beraz, urte hartako biztanle-dentsitatea 3.193.513/20950.3=152.4 biztanle/km² da. Dena den, eskualdearen eta lurraldearen arabera asko aldatzen da; hain zuzen ere, Gipuzkoan, Bizkaian eta Lapurdin handiagoa da emandako kopurua baino, eta Araba, Nafarroan, Behe Nafarroan eta Zuberoan txikiagoa.

Ikasliburua: Zientzia Orokorra

Mon, 10 Feb 2025 09:30:00 +0000

Zientzia Orokorra ikasliburuak natura ulertzeko metodo eta ezagutzak biltzen ditu. Zientziaren oinarriak, metodologia eta gaur egungo aurrerapen nagusiak azaltzen ditu euskaraz.

Edukia

Fisika: Mekanika, termodinamika, elektromagnetismoa eta mekanika kuantikoa.
Kimika: Atomoen egitura, lotura kimikoak, erreakzioak eta material zientzia.
Biologia: Zelulen egitura, genetika, eboluzioa eta ekosistemak.
Lurraren Zientziak: Geologia, meteorologia, ozeanografia eta astronomia.
Zientziaren metodoa: Hipotesiak, esperimentazioa, datuen analisia eta zientzialarien etika.

Ikasliburuak adibide praktikoak, laborategi ariketak eta gaurkotasuneko albiste zientifikoak biltzen ditu ikaskuntza aktiboa sustatzeko.

Ad hominem falazia

Sun, 09 Feb 2025 13:36:37 +0000

Ad hominem falazia edo ad hominem argudioa (literalki, euskaraz, pertsonari buruz egindako argudioa) proposizio baten aurkako aurkako argudio oker edo faltsua da, proposizioa horren adierazleari kritika pertsonala eginez ukatzen duena. Adibidez, ad hominem argudioa da pertsona batek politika-gai buruz adierazitakoa baztertu behar dela esaten denean, besterik gabe pertsona hori eskuin muturrekoa edo ezker muturrekoa delako. Ikus, gainera

Falaziak

Oier, Alaine Agirre: laburpena

Sun, 09 Feb 2025 09:50:23 +0000

Oier Alaine Agirre idazleak (Bermeo, 1972 - ) idatziriko eleberri laburra, gaztetxoei zuzendua.** LABURPENA1 kapitulua: Mantela

Oier bere gurasoekin eta anaiarekin batera afaltzen ari da etxean, egunero bezala. Elkarrekin dauden eguneko une atsegina da, baina egun horretan amak esaten die urtebeteko bizitza eman diotela medikuek, bat-batean. Aitak bazekien, eta aurrez amak zerbait inportante kontatu behar ziela esan die. Afarian. Beti gogoratu du amak nolako energiaz astintzen zuen mantela. Beti iruditu zaio amak bazekiela gauzak nola egin, nola egon, nola esan. Bere anaia kanpoan bizi da, bere aita zinegotzia da, eta laurak bildurik daude mahaian gau horretan. Jon anaiak ikasketak kanpoan egin zituen, eta karrera bukatuta kanpoan geratu zen, lana aurkitu zuen arte. Gutxitan etortzen da etxera, bisitan bakarrik. Amak dio proba batzuk egin dizkiotela eta gaitza duela atera dela haietan. Jon haserretu da: zergatik ez diote ezer esan lehenago? Oierrek zerbait bazekien: ama etxera etorri eta ohera sartu zenekoa, edo konortea galdu zuenekoa. Baina ez du ezer esan. Eta Jon suminduta dago, anaiaren aurka, eta gurasoen aurka. Nahikoa!, esan du amak. Eta isildu egin da. Negarrez hasi da. Ama ere negarrez hasi da. Aita isilik dago. Oier, sinetsi ezinik. Amari galdetzen dio zer duen. Eta esan du: leuzemia.2. kapitulua: Argidun txingurriak

Izurrite Beltza (Izurri Beltza)

Sun, 09 Feb 2025 07:33:37 +0000

Izurrite Beltza edo Izurri Beltza Europa, Asia eta Afrika Iparraldeko populazio zabalak XIV. mendean, Europan ereziki 1347tik 1353ra, erasan zituen izurri bubonikoaren pandemia izan zen. Izurrite horren ondorioz, Europako biztanleriaren %30tik %60ra bitartean eta mundu osoan 200 milioi pertsona hil zirela zenbatetsi da. Historian izandako hondamendi handienetakoa izan da.

Narratzaile kanpodiegetikoa (narratzaile estradiegetikoa)

Sat, 08 Feb 2025 09:00:14 +0000

Narratzaile kanpodiegetikoa edo narratzaile estradiegetikoa narraziotik kanpo kokatzen den narratzailea, hartan esku hartu gabe, eta beraz haria edo istorioa, diegesia alegia, hirugarren pertsonan kontatzen duena. Horrela, ez da narrazioaren pertsonaia. Normalean, istorioaren xehetasun guztiak ezagutzen ditu, pertsonaiek ez dakizkitenak, hots, aldi berean narratzaile orojakilea da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, narrador extradiegético.

1834ko Errege Estatutua

Sat, 08 Feb 2025 08:23:02 +0000

Espainiako historian, 1834ko Errege Estatutua urte horretan Maria Cristina erregordeak plazaratu eta indarrean jarri zuen erresumako lege nagusia izan zen, gutun aitortu gisa, estatuko erakunde nagusien eraketa eta funtzionamendua ezartzen zituena. Horren ezaugarri nagusia izan zen monarkiari estatu mailako erabakiak hartzeko ematen zion kontrol eta botere absolutua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Estatuto Real de 1834.

ahazkorra, gezurti txarra

Sat, 08 Feb 2025 06:17:28 +0000

Ahaztu izana, egin beharreko zerbait egin ez duela justifikatzeko aitzakia merkea dela adierazteko.

bihar eguna zabalduko du

Sat, 08 Feb 2025 06:05:24 +0000

Gauzak lasai egiteko, presa eta premiarik gabe, eskatzeko esaten den atsotitza. Nekeak neke, bizitza aurrera doala adierazteko ere erabili daiteke.

Aldaerak

bihar ere argituko dik
bihar ere argituko din

ez da horixe atzo goizekoa

Sat, 08 Feb 2025 05:56:03 +0000

Zerbait zaharra edo aspaldikoa dela adierazteko.

laguna eta ardoa, zaharrak

Thu, 06 Feb 2025 15:15:36 +0000

Lagunik onena, ardoa bezalaxe, zaharra dena dela adierazteko.

Aldaerak

laguna ta ardaua, zarrak
laguna ta ardua, zarrak

mundu honetan nahi duenak bizi, ez du behar etsi

Thu, 06 Feb 2025 15:11:55 +0000

Oztopoak oztopo, bizitzan beti aurrera jarraitu behar dela adierazteko.

Aldaerak

mundu honetan nahi duenak bizi, gerta ala gerta, ez du behar etsi

Txomin ito zen tokian, Joxe lasai igerian

Thu, 06 Feb 2025 15:07:59 +0000

Batzuentzat zailak edo gogorrak diren gauzak, beste batzuek aise, gogoz eta atseginez hartzen dituztela adierazteko.

tokian, tokiko gisa

Thu, 06 Feb 2025 15:02:24 +0000

Toki bakoitzean bertako jokamoldeak eta ohiturei jarraitu behar zaiela adierazteko.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, donde fueres, haz lo que vieres

Inauteriak Euskal Herrian

Thu, 06 Feb 2025 05:55:26 +0000

Kaldereroak, Donostian inauteriak iragartzen dituen jaia.

Euskal Herrian, inauteriak neguan zehar herri eta hirietan ospatzen diren jai-zikloen multzoa dira, bereizgarri nagusi mozorrotzea eta dibertimendua dituena. Europan antzinatik ospatu diren eta egun ere ospatzen diren inauterien parekoa da guztiz, jai horiek antzinako jatorri komuna dutela erakutsiz horrela. Tradizionalki, landa eremuko jaia izan da baina XIX. mendetik hirietara zabaldu den jaia ere izan da. Horixe da, hain zuzen, egun Euskal Herrian ospatzen diren inauteri-jaien beste ezaugarri bat: herri txikietako eta hiriko inauterien bikoiztasuna, antzinako inauteriak eta inauteri modernoak bereizten dituena, hurrenez hurren.

Hizkuntza autoktonoa (hizkuntza bernakuloa, bertako hizkuntza, hizkuntza indigena)

Wed, 05 Feb 2025 15:11:01 +0000

Hizkuntza autoktonoa, hizkuntza bernakuloa, bertako hizkuntza edo tokiko hizkuntza, batzuetan hizkuntza indigena ere deitua, lurralde eta komunitate etniko eta historiko jakinen barnean sortu edo denbora luzean garatu den hizkuntza da. Horren aurkako hizkuntza aloktonoa da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, autochtonous language, indigenous language; gaztelaniaz, lengua autóctona.

Ekolalia

Wed, 05 Feb 2025 09:21:51 +0000

Ekolalia beste pertsonei entzundako hitzak eta esaldi osoak errepikatzeko joera da, hizkuntzaren asalduratzat hartzen dena. Bereziki arrunta da espektro autistako nahasmendu pairatzen duten pertsonen artean. Ekolalia azaltzeko hipotesien artean, pertsona autista batzuek hizkuntza modu analitikoan prozesatu eta garatzeko oztopoek petsona haiek entzundako esaldi osoak errepikatzera bultzatzen dituela aipatu izan da. Beste buruko nahasmendu batzuetan ere jasotzen den jokaera mota da, hala nola eskizofrenian. Ikus, gainera

Afasia

Lana

Tue, 04 Feb 2025 14:38:31 +0000

Lana gizakien beharrizanak asetzeko egiten den ahalegina da, zuzenean norberaren beharrak asetzeko, edota zeharkakoa, beste batentzat lan egiten denean ordainsari baten trukean (ikus, enplegua). Lurrarekin eta kapitalarekin batera, ekoizpen-faktore nagusietako bat da.

Marxismoan, lana eta lan egiteko moduak ekoizpen-harreman jakinen mendean daude, ekoizpen-bideen jabetza eta etekinen banaketa nolakoak izan behar diren ezartzen dutenak; horrela, sistema kapitalista, sistema kooperatiboa eta sistema komunista lan egiteko modu guztiz ezberdinak proposatzen dituzte. Lana ahalegin gisa definitzeak ekartzen dituen kritikak eta zalantzak saihesteko (kirola egitea lana al da?), lana ekoizpen eta gizarte-harreman jakinen arabera definitzen da, hots, sistema sozioekonomiko edo ekoizpen-modu bakoitzean zehazten da zer den lana. Ildo horretatik, sistema sozioekonomiko guztiak ekoizpenera bideratu daudenez, lana zerbaiten ekoizpena dakarren ahalegin gisa definitu daiteke zehatzago. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, trabajo.

Norberaren Ikas Alorra (NIA)

Tue, 04 Feb 2025 07:24:09 +0000

Norberaren Ikas Alorra edo NIA ikasleak bere ikaskuntza pertsonala garatzeko baloiatzen dituen baliabida informazional eta teknologikoen multzoa da, hala nola gailuak, aplikazioak, sare sozialak, baliabide digitalak eta abar. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Personal Learning Environment (PLE); gaztelaniaz, Entorno Personal de Aprendizaje.

Ikus, gainera

Konpetentzia digitalak

Kontsonante ezpain-horzkariak

Tue, 04 Feb 2025 07:02:10 +0000

Kontsonante ezpain-horzkariak ebakortzak eta ezpainak gerturatuz artikulatzen diren ahots-soinuak dira, hala nola f eta n. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, consonantes labiodentales.

Gizarte berdintasuna (berdintasun soziala)

Sun, 02 Feb 2025 07:51:59 +0000

Gizarte berdintasuna edo berdintasun soziala gizarte edo komunitate bateko kide guztiek eskubide eta aukera berberak izaten dituzten egoera kolektiboa da, berdintasun horren onarpen moral, zibil eta politikotik abiatuta egiazko errealitate sozial eta politiko gisa ezartzen duena (berdintasun substantiboa), estatus desberdinak eta diskriminazio- eta bazterketa-mekanismoak eratzera eraman dezaketen desberdintasunik sortu gabe. Berdintasun politikoarekin batera, gizarte-berdintasuna gizarte-garapenaren, demokraziaren eta askatasunaren funtsezko baldintzetako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, igualdad social.

Ikus, gainera

Paisaiaren elementuak

Sat, 01 Feb 2025 16:02:12 +0000

Paisaiaren elementuak paisaia eratu eta moldatzen duten entitate eta faktore bereziak dira. Bi motako elementuak bereizten dira funtsean: alde batetik, elementu naturalak daude, paisaia naturala eratzen dutenak, haien artean daudelarik elementu abiotikoak (erliebea, hidrografia eta klima) eta elementu biotikoak (landaredia eta fauna); beste alde batetik, elementu antropikoak ere badira, gizakiaren jarduera jatorri dutenak, paisaia naturala eraldatuz paisaia antropikoa eratzen dutenak, haien artean izanik biztanleria, garraiobideak, nekazaritza, abeltzaintza eta industria, besteak beste.

Materiaren zikloak

Sat, 01 Feb 2025 08:09:53 +0000

Materiaren zikloetako bat: uraren zikloa. Kredituak:Jooo-Commons.

Materiaren zikloak, ziklo biogeokimikoak ere deituak, planetako material edo elementu kimiko jakin batzuk eraldatu eta berritu egiten dituzten prozesuak dira. Prozesu horiek hainbat mailatan garatzen dira: atmosferan, geosferan, hidrosferan, eta aurreko guztiekin batera, biosferan. Materiaren ziklo horiei esker, besteak beste, oreka ekologiko iraunkorra sortzen da ekosistemetan. Materialaren edo elementuaren arabera, uraren zikloa, karbonoaren zikloa, oxigenoaren zikloa eta hidrogenoaren zikloa bereizten dira, besteak beste. Ikus, gainera

Égalité des genres

Fri, 31 Jan 2025 16:09:29 +0000

L’égalité des genres est une véritable égalité entre les hommes et les femmes dans la société, sans discrimination, avec des chances égales et sans écarts. Pour atteindre cet objectif, des politiques de parité (égalité de traitement entre hommes et femmes) et d’équité de genre (discrimination positive en faveur des femmes) doivent être développées.

Ikasliburua: Finantza-matematikako formularioa

Fri, 31 Jan 2025 06:38:11 +0000

Hemen, PDF formatuan, finantza-matematikarako formulario bat duzu eskuragarri.

saldu orduko, damutu

Thu, 30 Jan 2025 05:47:43 +0000

Zerbait egin eta berehala horretaz damu denari adierazteko.

Gobernazio-Ministerioa

Wed, 29 Jan 2025 08:57:21 +0000

Gobernazio-Ministerioa edo Gobernazioaren Ministerioa Espainian 1812ko Konstituzioarekin batera sortutako gobernuko saila izan zen, Gobernazio-Ministro bat buru, hasiera batean eta izenak adierazten duen bezala orokorrean herrialdearen gobernu aferez arduratzen dena, hala nola ekonomia, lan publikoak, justizia, osasuna, posta eta segurtasuna. Urteetan zehar, eskumenak galtzen zen joan zen ministerioa izan zen; hala, XIX. mendearen bukaeran justizia penaleko eskumenak galdu zituen eta segurtasunarekin loturikoek pisu handiagoa hartu zuten, eta Bigarren Errepublikan osasun publikoa kudeatzeko Osasun Ministerioa sortu zen. Francoren diktaduran barne-segurtasuna kudeatu zuen, eta beraz, baita errepresio politikoa ere, probintzia guztietan zeuden gobernadore zibilen bitartez. 1977ko Konstituzioarekin batera desagertu zen eta Barne Arazoetako Ministerioa izan zen haren eskumenak hartu zituena, gehienbat segurtasun publikoarekin eta poliziarekin lotuak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Ministerio de la Gobernación.

Encasellat

Tue, 28 Jan 2025 16:48:41 +0000

L’encasellat (encasillat) va ser una pràctica política d’abús de poder, emmarcada dins del caciquisme, que es va generalitzar al llarg de la Restauració Borbònica (1874-1931) que va tenir com a objectiu assegurar el turnisme o repartiment de poder per torns entre els partits dinàstics de liberals i conservadors. Segons aquest sistema, quan arribava el moment de passar el poder d’un partit a un altre, el Govern dimitia, de manera que calia organitzar noves eleccions, les llistes de candidats a diputats per districte s’acordaven i repartien entre els dos partits, col·locant (encasellant) els candidats amb més opcions en els primers llocs. Una vegada decidit l’encasellat, per a assegurar-se el resultat electoral favorable, va ser freqüent, amb l’ajuda dels cacics locals, la pràctica de la topinada, perquè sortissin elegits els candidats encasellats, consistent a manipular el cens electoral i fins i tot les urnes de votació, per exemple donant dret de vot a persones mortes o inexistents i duplicant vots.

nagusiak hobenak, etxeko andereak penak

Tue, 28 Jan 2025 14:41:10 +0000

Errugabeak errudunaren kulpak ordaindu ohi dituela adierazteko.

Sinonimoak

erretoreari jausten zaion urak bikarioa bustitzen
zaku berean sartu, eta denak makilatu Ikus, gainera
ardien kulpak bildotsak pagatu

erretoreari jausten zaion urak bikarioa bustitzen

Tue, 28 Jan 2025 14:36:59 +0000

Errua duenaren kulpak errurik ez duenak pagatzen dituela adierazteko.

Sinonimoak

nagusiak hobenak, etxeko andereak penak
zaku berean sartu eta denak makilatu Ikus, gainera
ardien kulpak bildotsak pagatu

zaku berean sartu, eta denak makilatu

Tue, 28 Jan 2025 14:30:13 +0000

Azkenean kulpak errudunak nahiz errugabeak pagatzen dituela adierazteko.

Sinonimoak

nagusiak hobenak, etxeko andereak penak Ikus, gainera
ardien kulpak bildotsak pagatu

Zein gertakizunek eman zion hasiera Aro Modernoari?

Mon, 27 Jan 2025 09:38:53 +0000

Data adierazgarri bat emateagatik, Amerikaren aurkikuntza, 1492 urtean, hartzen da Erdi Arotik Aro Modernorako mugarri gisa. Hala ere, trantsizio horrek garai hartako gizarteetan izandako aldaketa sakonagoen ondorioa izan zen. Aldaketa sako horien artean aipatu behar dira humanismorako itzulera, Berpizkundea alegia, Antzinate Klasikoko pentsamenduaren berreskuratzearekin; ildo horretatik, Aro Modernoaren ezaugarri nabarmena izan zen antropozentrismoa, gizakian zentraturiko gizarte eta pentsamendua, Erdi Aroko teozentrismoa alde batera utziz. Horretan lagundu zuen noski inprentaren asmakuntza 1440an Johannes Gutenberg-en eskutik, liburu klasikoen edizioa erraztu zuena. Unibertsoaren eta ondorioz munduaren ikuspegi berriak ere garatu ziren, geozentrismo edo Lurra unibertsoaren erdigunetzat hartzen zuten teoriak baztertuz. Garai hartan zabaltzen hasi ziren merkataritza-bideek eta kapitalismoaren garapenak garai ekonomiko berria ere abiarazi zuten. Politika arloan, Erdi Aroan nagusitu zen feudalismoa ere krisialdian sartu eta estatu zentralizatuak sortu ziren monarkaren inguruan. Ikus, gainera

laster bildua, laster urratua

Mon, 27 Jan 2025 09:17:29 +0000

Adierazteko erraz irabazten dirua erraz urratu edo xahutu egin ohi dela (eta bide batez, nekez irabazten den dirua erraz ez dela gastatzen).

gaitz orok du bere gaitzagoa

Mon, 27 Jan 2025 09:14:05 +0000

Gauzak beti okerrago joan daitezkeela, eta beraz gaitzari bere alde ona beti ikusten ahal zaiola adierazteko.

goiz jaikia, ez da egunsentia

Mon, 27 Jan 2025 06:51:39 +0000

Goiz jaikitzeagatik eguna lehenago hasten ez dela ohartarazteko; adiera zabalagoan, gauzak dagokien garaian egiteko aholkatzen duen atsotitza.

Itzulpenak

gaztelaniaz, no por mucho madrugar, amanece más temprano

Brest-Litovsk-eko ituna (1918)

Sun, 26 Jan 2025 18:29:50 +0000

Brest-Litovsk-eko itunean Errusiak galdu eta alemaniarek okupaturiko lurraldeen eremua

Brest-Litovsk-eko ituna 1918ko martxoan Lehen Mundu Gerran elkarren aurkako gudan ari ziren Erdialdeko Inperioen, Alemaniar Inperioak zuzendurik, eta Sobietar Errusiaren arteko bake-ituna izan zen, Bielorrusiako Brest-Litovsk hirian sinatua, zeinaren arabera ekialdeko fronteko gudak bertan behera utzi eta Sobietar Errusiak Finlandiatik Ukrania eta Besarabiako lurraldeetaraino luzatzen zen lurralde-zerrenda bati uko egiten zion. Itunak oso iraupen laburra izan zuen, 1918ko azaroan Lehen Mundu Gerra Alemaniaren porrotarekin bukatuta, ituna bertan behera utzi baitzen, eta Errusiak galdutako lurralde gehienak berreskuratu zituen. Ikus, gainera

Agamemnon

Sun, 26 Jan 2025 14:54:02 +0000

Agamemnon greziar mitologiako heroia izan zen, Mizenaskoa errege eta akaiarren buruzagi militarra, Troiaren aurka itsas-armada zuzendu zuena. Eztabaidatsua da pertsonaia historikoa izan ote zen. Bere emaztea Klitemnestra izan zen, Agamemnonen hilketan parte hartu edo burut zuena, kondairaren bertsioaren arabera.

Antikominterm ituna (Kominternaren aurkako ituna)

Sun, 26 Jan 2025 07:54:09 +0000

Antikominterm ituna edo Komintermaren aurkako ituna 1936ko azaroan Alemania naziak eta Japoniak Sobietar Batasunaren aurka sinaturiko ituna izan zen. Itunak bi erregimenen komunismoaren aurkako jarrera garbi uzten bazuen ere, ez zituen herrialde horiek militarki zuzenean inplikatzen Sobietar Batasunaren aurako balizko guda batean. 1945 urtera arte, beste herrialde batzuk atxiki zitzaizkion itunari, hala nola Italia faxistak 1937an eta Espainia 1939an. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *Antikominterm ituna. *

Ikus, gainera

-Anschluss

Anschluss (Austriaren anexioa, 1938)

Sun, 26 Jan 2025 07:27:52 +0000

Kredituak:Kramler-Wikimedia Commons.

Anschluss (alemanieraz; euskaraz, literalki, “anexioa”) Alemaniak, Hirugarren Reich erregimen naziaren mendean, 1930ko martxoan gauzatu zuen Austriaren anexioa izan zen. Egun batzuk lehenago, Austriako kantzilerrak erreferenduma deitua zuen Alemaniarekin bat egiteari buruz. Adolf Hitler-ek ez zuen, ordea, erreferenduma onartu eta Austria inbaditu zuen, erresistentziarik gabe. Hilabete beranduago, oposizio politiko oro indargabeturik, erreferenduma deitu zuen Hitler-ek Austrian eta ia erabateko baiezkoa lortu zuen horretan. Ikus, gainera

Zoo, Goiatz Labandibar: laburpenak

Sat, 25 Jan 2025 16:24:10 +0000

Zoo Goiatz labandibar emakume idazle oiartzuarrak 2024 urtean plazaturiko ipuin liburua da. Hamabi ipuin biltzen ditu, denak kanpinetan aurkitzen den giza “fauna"ren inguruan, hortik zoo izenburua.** LABURPENAKLehena: Programa

Alemaniar emakumeak ordu t’erdirako programatu du garbigailua, alu horrek. Hortxa dago, azazkalak margotzen bere autokarabana erraldoiaren aurrean eserita. Garbigailura inguratu eta ikusi dut ordu t’erdi falta zela oraindik bukatzeko. Bera aurretik pasa eta irribarre egin dit. ez dakit zer adierazi nahi zuen: adiskidetasuna, errukia ala burla. Nire arropak garbigailuaren aurrean jarri ditut. Ikusi dut orain irakurtzen ari dela eta jakinmina sortu zait zer ari ote den leitzen, baino saiatu arren ez naiz gauza izan izenburuaren bi letra ere ikusteko. Garbigailua eta alemaniarra batera kontrolatzen hasi naiz, begiak dantzan. Jende gehiago hurbiltzen da garbigalura, zenbat geratzen den ikusi eta ilaran jartzen ditu arropak, muturtuta, noski. Ni ere inguratzen naiz batzuetan ea zenbat geratzen den. Asko. Eta oraindik ez naiz gauza zer ari del leitzen ikusteko. Gorroto dut, horrenbeste non ezingo nuke jasan nik gustuko dudan liburua berak irakurtzea. Azal biguneko liburua da, 300 orrialde edo. Zein ote da? Ni ere ari naiz leitzen, baina ezin dut alemaniarraren jokabide makurra jasan, ezin dut burutik kendu. Nola bururatzen zaizu ordu t’erdiko programa jartzea?, hori da kanpineko beste batek esan didana, eta esan diot ez naizela ni izan, eta alemaniarra seinalatu dut. Ea deskuidatu eta arropa koloredun bat jarri duen arropa zurien artean. Horrek konpentsatuko luke besteoi egindako kaltea.

idiak erausi beharrean, gurdiak

Fri, 24 Jan 2025 07:28:43 +0000

Norbait motiborik gabe edo besteak baino gehiago kexatzen dela aditzera emateko.

Aldaerak

idiak erasi beharrean, gurdiak Itzulpenak
gaztelaniaz, en lugar de mugir el buey, lo hace el carro

Ikus, gainera

erausi, Gizapedia hiztegian

STEILAS (STEE-EILAS)

Fri, 24 Jan 2025 06:36:15 +0000

**STEILAS (2014 urtera arte, STEE-EILAS), Sindicato de Trabajadores de la Enseñanza de Euskadi eta Euskadiko Irakaskuntzako Langileen Sindikatua izenen akronimoa, Hego Euskal Herriko irakaskuntzako sindikatu independentea da, irakasleak eta irakaskuntzako administrazio eta zerbitzuetako langileak biltzen dituena. 1970eko hamarkadan sortu zen, antolakuntza asanblearioarekin. Hain zuzen ere, asanblearismo hori eta asanblearismo horrekin batera doazen independentzia ideologiko eta partidista eta aniztasun ideologikoa izan dira sindikatuaren ildo nagusiak, ikuspegi ezkertiar batetik. Irakaskuntza, eskola publiko bakarraren eta eskola inklusikoaren alde jarduten du.

handia beti legez, txikia behin ere ez

Thu, 23 Jan 2025 09:56:39 +0000

Nabarmentzeko arrazoia beti boteretsuari ematen zaiola, eta mendekoari edo apalari inoiz ez.

Aldaerak

haundia beti legez, txikia behin ere ez

Lima, Miren Gorrotxategi: laburpena

Wed, 22 Jan 2025 16:05:42 +0000

Lima Miren Gorrotxategi idazleak 2022 plazaraturiko gaztetxoentzako liburua da.** LABURPENA1. kapitulua: Munduko pertsonarik zorigaiztokoena

Oporretatik etorri zirenetik euria eta euria ari du Osinalden, etengabe. Lima leihotik begiratzen du nola jausten diren tantak. Eguraldi petrala, tristea guztiz, eta bera ere triste dago. Negarrez egiten du maiz. Nahaiago luke Zarazketako hondartzan egon, udan bezala.

Instian hasi berri da eta lehenengo egunetatik etxeko lanak. Horiek egiten hasi da, biharko. A ze zoritxarra! gainera lehenengo ilaran eseriarazi dute, Egoitzen ondoan. Futbolerako baino bizi ez den mutil ergel hori. Aitak afaltzera joateko esan dio, eta ea lanak bukatu dituen. Bai, dio Limak, baino egia esan ez du aurrera egiten. Biharko idazketa egin behar du euskaraz. Ea zergatik deitzen dioten Lima, ba Lili Maiuri delako bere benetako izena. Non bizi den, bada, Osinalden. Ea nolakoa den fisikoki: masailak oreztaz beterik, … Aitak afaltzera joateko, eta idazketa bukatzeko. Okerrena: euskarako irakaslea bere aita bera da, Bizenta Mogel institutuan. Konfiantzaz, aitari esaten dio idazketa txatxu hori zergatik egin behar duen. Aita, beste guztiek bezala egin behar duela. Afaldu, hortzak garbitu eta ohera doa. Euria ari du. Eta gogoa udako oroitzapenetan murgiltzen zaio: hondartza, izozkiak eta Markos surflaria. Hitzik ere dio esan uda osoan, baina ezin du burutik kendu. Lotsatia da Lima, eta aldoi berean alaia eta hunkibera.

Goi mailako hizkuntza (akrolektoa)

Wed, 22 Jan 2025 14:40:51 +0000

Goi mailako hizkuntza edo akrolektoa komunitate batean prestigio edo ospe handia duen hizkuntza edo hizkuntza-aldaera da, eremu formalean erabiltzen dena eta arau estandarrak izaten dituena, literaturan, liturgian edo administraziona historian garai luzeetan baliatu den hizkuntza izateagatik gehienetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* lengua de prestigio.*

Ikus, gainera

Behe mailako hizkuntza

Minorizazio-prozesua (soziolinguistika)

Wed, 22 Jan 2025 14:27:17 +0000

Hizkuntza baten minorizazio prozesua hura naturaltasunez erabiltzen den komunitatean baztertu, jazarri edo debekatzearen ondorioz hizkuntza hori hizkuntza gutxitu bilakatzeko prozesu historikoa da, non hizkuntza nagusi batek horren lekua hartzen doan, diglosia egoera sorrarazi edo hizkuntza gutxitua desagerrarazteraino.

Kategoria biofisiologikoak

Wed, 22 Jan 2025 08:40:05 +0000

Kategoria biofisiologikoak gizakiengan hauteman daitezkeen bereizgarri biologikoak eta fisiologikoak dira, hala nola azalaren kolorea eta gizon ala emakumea izatea (genitalei edo hormonei erreparatuz). Gizartean rolak eta estereotipoak ezartzeko erabiltzen dira, maiz mendekotasunezko egitura ideologikoak eratzeraino, horien artean arrazismoa eta generoaren ideologia.

Hiri-ardatzak

Tue, 21 Jan 2025 10:18:35 +0000

Hiri-ardatzak eskualde batean zehar errepidez eta baita beste garraiobideez loturik dauden hiriek osatzen duten lerro irudikaria. Hiri-ardatz bat eratzen duen garraiobide-lerro horren bitartez, hiri horien arteko harreman sozioekonomiko estuak garatzen dira. Espainian, hiri-ardatz nagusi hauek bereizten dira:

kantauriar ardatza, Donostia ingurutik abiatu eta Oviedoraino luzatzen dena, Bilbo eta Santanderretik igaroz; ardatz hau, gainera, ardatz atlantikoko zatia da;
ardatz mediterraneoa, Gironatik Cartagenaraino, Murtzian alegia, luzatzen dena, Bartzelona, Tarragona, Castelló, Valentzia eta Alacantetik igarotzen dena;

Nekazaritza-iraultza (XVII-XIX. mendeak)

Mon, 20 Jan 2025 15:45:36 +0000

Agian Lehen Nekazaritza-Iraultza edo Iraultza Neolitikoari buruz bilatzen ari zara.

Britaniar Nekazaritza Iraultza XVII mendetik XIX. mendera Britania Handian, Europako beste herrialde batzuetan, Ipar Amerikan eta beste herrialde batzuetako nekazaritzan izandako berrikuntza garrantzitsuen multzoa izan zen, nekazaritzan produktibitatea nabarmen gehitzea eragin zutenak. Horien artean daude Norfolk sistema izeneko laboreen errotazioa, Rotherham golde berriaren erabilera, lor-aberearen indarra hobeto aprobetxatzen zuena, enclosure edo lursail itxiak nagusitzea. Nekazaritza Iraultza honi esker, landako langile asko hirien inguruetan garatzen ari ziren lantegietara bideratu ahal izan ziren, Industria Iraultza bultzatuz horrela.

Zein da parlamentuaren funtzio nagusia?

Sun, 19 Jan 2025 18:29:50 +0000

Parlamentuaren funtzio nagusia da herritarren borondatea ordezkatuz herrialdea eta bertako herritarrak kudeatzeko legeak egitea da.

Ikus, gainera

Botere legegilea

Limoiondoaren loreak, Lur Gallastegi: laburpena

Sun, 19 Jan 2025 16:05:47 +0000

Limoiondoaren loreak Lur Gallastegi irakasleak 2017an plazaraturiko eleberria da.1 kapitulua

Luna azal iluna duen neska gaztea, bere ama Bioleta, bere amaren lagun Claudia, Claudiaren alabatxoa den Daniela eta etxearen jabea den Inaxi elkarrekin bizi dira etxe batean. Lunaren ama Nikaraguan da, eta Claudia da Lunaren ardura duena, maitasunez bere alaba balitz bezala tratatzen duena. Ekaineko arratsalde bat da. Luna liburutegian dago lagunekin, baino lagunak utzi eta hondartzara joatea erabakitzen du. Claudiari esan dio liburutegian geratu behar zela eta lagunei etxera joan behar zela,.Claudiak goiz etxeratzeko eskatu zion, Daniela oheratu baino lehen, baino hala ere hondartzara joan da, bakarrik egoteko gogoa zuen eta. Eguzkia ezkutatu eta etxera doa, Danielak irekitzen dio atea. Danielak esaten dio Inaxirekin joan dela hondartzara. Bera ikusi ote du?, pentsatu du Lunak, asaldaturik. Liburutegian egon dela esan dio, halere. Sukaldera joan eta Claudiari ere liburutegian egon dela esan dio, nahiago izan du horrela, egia izan arren amaren hutsunea sentitzen duela.

ekaina eder, uda halaber

Sun, 19 Jan 2025 15:36:53 +0000

Ekaineko eguraldi onak uda osorako eguraldi ona iragartzen duela adierazteko.

Merkataritza mugikorra (m-merkataritza)

Sat, 18 Jan 2025 18:43:03 +0000

Merkataritza mugikorra, m-merkataritza edo m-commerce ere deitua, telefono mugikorraren bitartez produktuak eta zerbitzuak erosi eta ordaintzeko garatzen diren teknologien multzoa da. XX. mendearen bukaeratik abiaturik, telefono mugikorren zabalkuntzarekin batera, abiarazitako teknologia, urte gutxitan aurrerapen handiak eta gizartean zabalkuntza itzela izan duena. 2010eko hamarkadatik teknologiak aurrerapausoa egin eta edozein erosketa, denda fisikoan bertan edo online, telefonoaren bitartez ordaintzeko aplikazioak garatu ziren, kreditu- eta debitu-txartel fisikoen beharrik gabe; horrela, orokorrean online merkataritza denda tradizionalen kaltetan garatu bada ere, merkataritza mugikorra denda tradizionaletan erosi eta ordaintzeko baliabidea dela esan behar da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, comercio móvil.

Heinen korrelazioa

Fri, 17 Jan 2025 09:58:51 +0000

Estatistikan, heinen korrelazioa aldagai kuantitatibo biren hein edo mailen arteko korrelazioa da. Halaber, aldagai ordinal eta kuantitatibo baten arteko korrelazioa aztertzeko ere erabil daiteke. Aldagai biak kuantitatiboak direnean, haietatik heinak edo mailak kalkulatuta aldagai ordinalak sortzen dira; beraz, heinen korrelazioa asoziazio ordinalaren aldaera dela esan daiteke, asoziazio ordinalaren terminoa datuak kontingentzia-taula batean biltzen direnerako, eta, beraz, berdinketa edo errepikapen asko daudenerako hobetsi behar den arren. Heinen-korrelazioa aztertzeko neurriak dira Spearman-en ro koefizientea, Kendall-en tau koefizientea, Goodman eta Kruskal-en gamma koefizientea eta Somers-en D koefizientea. Adibide bat

Zer egozten zaio publizitateari ikuspuntu kritiko batetik?

Thu, 16 Jan 2025 09:21:34 +0000

Ikuspuntu kritiko batetik, publizitateari egozten zaio kontsumismoa bultzatzea, hots, neurrigabeko kontsumoa eta bereziki benetan behar ez ditugun gauzen kontsumoa.

Il Duce

Thu, 16 Jan 2025 08:47:34 +0000

Il Duce (euskaraz, literalki, “buruzagia”) Benito Mussolini diktadore faxista izendatzeko faxistek baliatzen zuten ohorezko izengoiti edo titulua zen, Espainian Franco diktadorea izendatzeko erabiltzen zen Caudillo izengoitiaren parekoa.

Planeta finitua

Thu, 16 Jan 2025 08:29:37 +0000

Planeta finitua Lurra planetako baliabide ez-berriztagarriak finituak, eskasak eta beraz noizbait agortuko direla baieztatzen duen ideia da. Bereziki, garapen iraunkorrari eta desazkundeari loturiko ideia da, egun nagusitzen den sistema ekonomikoaren funtsezko zutabea den hazkunde ekonomikoa infinituraino ezin dela luzatu agerian utziz.

Gaitasunak (hezkuntza)

Thu, 16 Jan 2025 08:11:50 +0000

Hezkuntzan, gaitasunak pertsona batek bere ikaskuntza prozesua garatu, lanean arrakastaz jardun orokorrean zerbait egiteko dituen potentzialidade edo ahalmenak dira, horiek gauzatuta izan ala ez. Pertsonaren berezko ezaugarriak dira eta hezkuntzan horiek landuz, hau da, ezagutza eta trebetasunak eskuratuz eta jarrera egokiarekin, pertsonak konpetentziak eskuratzen ditu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, capacidades.

Ikus, gainera

Desgaitasuna

Itsas aintzira

Wed, 15 Jan 2025 18:16:00 +0000

Itsaso Txikia deitzen den itsas aintzira, Murtzian.

Itsas-aintzira sakonera txikiko itsasertzeko aintzira bat da, itsasotik kostaldeko barra, kordoi edo zerrenda estu batek bereizten duena, baina zenbait gunetan itsasora irekia dena. Kostaldeko zerrenda hori inguruko ibaietako ibai-jalkinez eta itsasoko ekarpenez dago osaturik. Itsas aintzirako ura gazikara da, baino itsasoko ura baino gezagoa eta ur geza baino gaziagoa. Baldintza horiek, inguruko kostaldekoak baino ur beroagoak izatearekin batera, biotopo gisa eratzen dute, itsas bizitzan eta hegaztietan aberatsa den ekosistema bati lotua.

tximist haundi eta euri gutxi

Wed, 15 Jan 2025 17:52:49 +0000

Itxuraz handia dena, askotan azkenean ezerezean geratzen dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, mucho ruido y pocas nueces

Ekonomia Politikoa

Wed, 15 Jan 2025 15:44:20 +0000

Ekonomia Politikoa XVI. mendetik XIX. mendearen amaierara arte garatu zen ezagutza ekonomikoari erreferentzia egiteko erabili da, azken helburutzat estatu sortu berrien baliabideak ondo gobernatzea eta administratzea duten jakintzei buruz teorizatzen duen diziplina gisa. Ikuspuntu horretatik, estatuen bilakaera ekonomikoan eragiten duten indarrak eta mekanismoak aztertzen dira Ekonomia Politikoan, betiere estatuen esparru instituzionalaren barruan, eta, beraz, baita ikuspegi historiko batetik ere. Ekonomia politikoa, beraz, XIX. mendearen amaiera arte ekonomia osoa izan zen, jardun politikotik edo dinamika sozialetik bakarrik ulertzen zelako. Horren barruan, merkantilismoa nabarmendu behar da, pentsamendu ekonomikoaren lehen eskola edo korronte handi gisa. Ekonomiari buruzko Ekonomia Politikoa ere bada, Jean-Baptiste Say, David Ricardo, Thomas Malthus, John Stuart Mill eta Karl Marx bezalako ekonomialariek garatu zutena, horiek guztiek Ekonomia Politikoaren izenburupean lanak garatu zituztelako. Ekonomia Politikoa ere garatu zuen Adam Smith ekonomia klasikoaren aitak (Nazioen Aberastasuna, 1776), nahiz eta berak ez zuen inoiz izen hori hartu bere lanetarako. XIX. mendearen amaieratik, Iraultza Neoklasikoa izeneko paradigma ekonomikoa garatu zenean, ekonomiaren ardatza ekoizpenetik, banaketatik edo balioaren teoriatik, prezio erlatibo, preferentzia eta utilitatera aldatu zen, hori guztia abstrakzio maila handiarekin, aldi berean kontsiderazio historiko guztiak bazter utziz. Ideia berri horiekin koherentziaz jokatuz, Ekonomia Politikoa terminoa zientzia ekonomiko berritik baztertuz joan zen, eta Ekonomia izena, besterik gabe, nagusitu zen. Gaur egun, Ekonomia Politikoa terminoa, batez ere, harreman ekonomikoak ikuspegi historiko, sozial, politiko eta instituzionaletik aztertzen dituen jakintza ekonomikoari erreferentzia egiteko erabiltzen da. Ildo horretatik, batzuen iritziz, ekonomia beti da definizioz Ekonomia Politikoa, gizartearen esparrutik banaezina den diziplina izanik.

Ikasliburua: Historia Unibertsala

Wed, 15 Jan 2025 10:00:00 +0000

Historia Unibertsala gizateriaren bilakaera aztertzen duen ikasgaia da, hasiera historikoetatik gaur egun arte. Ikasliburu honetan, giza komunitateen antolamendu soziala, ekonomia, politika eta kulturaren aldaketak aztertzen dira aldi historiko desberdinetan.

Edukia

Ikasliburuak ondorengo gaiak jorratzen ditu:

Aldi historiko nagusiak: Antzinatea, Erdi Aroa, Aro Modernoa, Aro Garaikidea eta XX. mendea.
Iraultza teknikoak: Nekazaritza iraultza, Industria Iraultza, Iraultza digitala.
Gizarte mugimenduak: Lan mugimendua, feminismoa, ekologismoa eta giza eskubideen aldeko borrokak.
Gatazka handiak: Gerra Mundialak, Gerra Hotza eta gaur egungo gatazkak.
Globalizazioa: Munduaren interkonexioa, migrazioak eta kultur aniztasuna.

Ikasliburu hau ikasle eta irakasleentzako tresna gisa diseinatuta dago, azalpen argiak, kronologiak, mapak eta ariketak eskainiz.

Eskola-baratzeak

Tue, 14 Jan 2025 10:26:40 +0000

Eskola-baratzeak eskoletan lantzen diren lur-eremu eta espazio pedagogiko txikiak dira, ikasleak eta irakasleak lankidetzan barazkiak eta belarrak erein, hazi eta jasotzeko, modu horretan, landereekin lan eginez haiei buruzko ezagutzekin batera, arlo fisikoa, emozionala eta erlazionala lantzeko aukera ematen dutenak. Elikadurari buruzko edukiak lantzeko ere balio dute. Beraz, ideia garrantzitsu gisa, eskola-baratzea ez da soilik baratze bat, elkarrekin ikasi eta bizitzeko esperientziazko espazio bat. Espainian Bigarren Errepublikatik eta Trantsizio Demokratikotik han hemenka abiarazitako esperientziak badira ere eskola-baratzeen inguruan, bereziki XX. mendearen bukaeratik eta XXI. mendean hasieratik zabaldu diren espazioak dira, eskola-baratzeen sareak eta topaketak osatuz baita ere hainbat eskualdeetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, huertos escolares.

Meiji Aroa

Tue, 14 Jan 2025 06:27:44 +0000

Meiji Aroa Japoniako historia aroa da, 1868tik 1912ra bitartekoa, Meiji Tennō edo Mutsuhito enperadorearen agintaldiarekin bat datorrena, eta Japoniaren irekiera mundu zabalera ekarri zuena, Japoniara modernizazio politiko, ekonomiko, kultural eta teknologikoa ekarriz, aurreko Tokugawa shogunerriko aroko itxia ondoren. Hain zuzen ere, Meiji japonierazko izenak berak “argitasunezko gobernua” adierazten du.

Elebitasun trantsizionala (trantsiziozko elebitasuna)

Mon, 13 Jan 2025 09:33:02 +0000

Elebitasun trantsizionala edo trantsiziozko elebitasuna, L1 lehen hizkuntza edo ama hizkuntza soilik irakaskuntza L2 edo bigarren hizkuntzan garatzeko bitarteko gisa baliatzen denean gertatzen den irakaskuntza elebidunaren aldaera da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* bilingüismo de transición; bilingüismo transicional*.

besteren akatsak ikusteko ez da betaurreko beharrik

Mon, 13 Jan 2025 06:56:23 +0000

Besteen akatsak erraz ikusten ditugula nabarmentzeko, geureak ikustea gehiago kostatzen zaigula iradokiz.

Aldaerak

besteen akatsak ikusteko betaurreko beharrik ez

non fida, han gal

Mon, 13 Jan 2025 05:22:06 +0000

Gehiegizko konfiantzaren arriskuaz ohartaratzen duen atsotitza.

Itzulpenak

gaztelaniaz, la confianza pierde al hombre

nori berea da zuzenbidea, Jainkoari arimea

Sun, 12 Jan 2025 06:23:15 +0000

Bakoitzari dagokiona eman behar zaiola adierazteko, garai batean ohikoak ziren Jainkoari buruzko aipamen batekin batera.

Sinonimoak

bakoitzari berea, Jainkoaren legea Itzulpenak
gaztelaniaz, a cada uno lo suyo y a Dios lo de todos

Parisko Hitzarmena (2015)

Sat, 11 Jan 2025 09:05:06 +0000

Parisko hitzarmena munduko herrialdeek 2015ean Parisen ospatu zen nazioarteko konferentzian sinatu zuten hitzarmena izan zen, berotze globala industria-aroaren aurreko mailatik 2 gradutik gora ez igo eta ahal den neurrian 1.5 gradura mugatzeko konpromisoa ezartzen diona herrialde bakoitzari, konpromiso hori betetzeko kontrol neurriak ere ezarriz. Beste hizkintzetan: gaztelaniaz, Tratado de París.

Basoberritzea (oihaneztapena)

Fri, 10 Jan 2025 16:45:57 +0000

Basoberritzea edo oihaneztapena, basoa galdu den (ikus, gainera, deforestazioa) eremuetan zuhaitzak landatu eta basoa berriz ere zabaltzeko garatzen diren jardueren multzoa da, hala nola zuhaitz berrien landaketa bera, eta baita horren plangintza eta ondorengo kontrola, basoberritzerako aurrez ezarritako helburuak betetze aldera.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, reforestación.

Krausismoa

Fri, 10 Jan 2025 08:43:40 +0000

Krausismoa korronte intelektual humanista eta idealista izan zen, Karl Christian Friedrich Krause (1781-1932) filosofo alemaniarraren doktrinatik abiatuta Espainian garatu zena batez ere, batez ere XIX. mendearen bigarren erdialdean eta XX. mendearen lehen urteetan. Eragin garrantzitsua izan zuen Espainiako intelektualen artean gai etiko, juridiko eta hezitzaileei dagokienez, batez ere Julián Sanz del Río (1814-1869) legelariaren, Francisco Giner de los Ríos (1839-1915) pedagogoaren eta Federico de Castro y Fernández (1834-1903) filosofoaren eskutik. Krausismoaren printzipioak izan ziren teologia panenteista, arrazoia eta zientziaren nagusitasuna, liberalismo politikoa, tolerantzia eta progresismo soziala. Ildo horretatik, Erregenerazionismo izeneko mugimendu intelektual eta politikoa inspiratu zuen doktrina izan zen. Institución Libre de Enseñanza delako inspiratu zuen, XX. mendearen amaiera eta XX. mendearen hasiera bitartean Espainian eragin sozial eta kultural handia izan zuen hezkuntza-ekimen erreformatzailea.

Watt-en lurrun-makina

Thu, 09 Jan 2025 16:35:13 +0000

Watt-en lurrun-makina James Watt ingeniari ingelesak (1736-1919) diseinatu eta garaturiko lurrun-makina izan zen. Lehen lurrun-makina izan ez bazen ere, aurreko lurrun-makinen aldean abantaila zenbait zituen, hala nola lurrunaren kondentsadore bereizia, bero-galtzea murriztu egiten zuena. Honi esker, Watt-en makina hainbat jardueran erabiltzen hasi zen, hala nola meategietan ura ponpatzeko, errotak mugitzeko eta aurrerago lokomotorak eta baporeontziak mugiarazteko; horrela, Industria-Iraultzaren funtsezko elementu teknologikoetako bat izan zela esan daiteke.

elurra bere aroan asegarri, handik kanpo gosegarri

Tue, 07 Jan 2025 10:37:43 +0000

Nekazaritzari buruzko atsotitza: elurra neguan mesedegarria baina hortik kanpo kaltegarria dela adierazten du.

aita biltzaile, seme gastatzaile

Tue, 07 Jan 2025 10:33:44 +0000

Literalki interpretatu behar den atsotitza: dirua irabazi egiten duen aitari, batzuetan lan asko eginda, semea gastatzaile izaten du. Horrela, seme eta alabekin pentsatuz dirua ez aurrezteko gomendioa egiten duen atsotitza da.

Aldaerak

aita biltzaileak, seme hondatzaileak
aita biltzaile, seme galtzaile
aita biltzaileari, seme barreiari
aita biltzaile, seme hondatzaile

Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2024-2025

Mon, 06 Jan 2025 13:17:34 +0000

Hemen, PDF formatoan, 2024-2025 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia duzu.

nahi duena esaten duenak, nahi ez duena entzuten du

Mon, 06 Jan 2025 05:50:46 +0000

Beste bati buruz iritzi txarra garbi esaten duenari beti buelta etortzen zaiola adierazteko.

Aldaerak

nahi duena esaten duenak, nahi ez duena entzungo du
nahi duena esaten duenak, gero nahi ez dituenak aditu behar

ez xahutu irabazten duzuna baino gehiago

Sun, 05 Jan 2025 14:50:32 +0000

Irabazten den sos edo diruarekin bizi edo jardun behar dela adierazteko, dirua zorretan eskatu gabe.

Paris ez da egun batean egina

Sun, 05 Jan 2025 14:39:35 +0000

Adierazteko lan eta proiektu handiak garatzeko ardura, dedikazio eta pazientzia behar direla.

Parisko Bake Konferentzia (1919)

Sun, 05 Jan 2025 14:27:45 +0000

Parisko Konferentzian parte hartu zuten estatuburuen taldea.

Parisko Bake Konferentzia edo Parisko Bake Biltzarra Lehen Mundu Gerraren amaieran aliatuek garaitutako inperio eta nazioei inposatu beharreko erabakiak adosteko biltzarra izan zen, 1919ko urtarriletik 1919ko abuztura bitartean garatu zena. Bake Konferentzian Alemaniar Inperioaren, Otomandar Inperioaren eta Austria-Hungariako Inperioen desagerpena, Polonia, Txekoslovakia eta Jugoslaviako nazioen sorrera, eta gerrako kalte-ordainak erabaki ziren, bereziki Alemaniaren aurka, haien artean Alemaniako lurralde batzuk bereganatzea; hain zuzen ere, Alemaniari dagokionean bake-baldintza horiek Versailles-ko Itunean sinatu ziren 1919ko ekainean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Conferencia de Paz de París.

Gizarte-erantzukizun publikoa (gobernuaren gizarte-erantzukizuna)

Sun, 05 Jan 2025 09:36:26 +0000

Gizarte-erantzukizun publikoa edo gobernuaren gizarte-erantzukizuna gobernuko erakundeek eta administrazio publikoek gizartearen ongizaterako eta aurrerapenerako ekimenak garatzeko duten ardura da, gizarteari begira burutzen duten jardueran nahiz barneko kudeaketan. Erantzukizun hori hainbat arlotan garatu behar da. Gizarte-erantzukuna gizarteko eragile guztiei badagokie ere, gobernu erakunde eta administrazio publikoen kasuan, ardura izateaz gainera eginbeharra ere bada, gobernantza publikoa deitzen dena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, *responsabilidad social pública, responsabilidad social gubernamental. *

merkeak garestia berekin du

Sat, 04 Jan 2025 07:10:54 +0000

Merkea dena kalitate txarekoa izaten dela eta hortaz azkenean garesti ateratzen dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, lo barato es caro

Loturikoak

mando merkea, nagusiaren nekea

Exekuzio tipikoko proba

Sat, 04 Jan 2025 07:06:46 +0000

Exekuzio tipikoko probak subjektu baten nortasuna, ohiko portaera, jarrerak eta iritziak ikertzeko eratzen diren probak dira, exekuzio edo erantzun zuzenik ez dutenak. Exekuzio maximoko probetan ez bezala, exekuzio tipiko probetan subjektuak ez ditu bere gaitasunak erakutsi edo frogatu behar eta beraz ez da saiatu behar ondo erantzuten edo nodo egiten, naturaltasunez jokatzen baizik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pruebas de ejecución típica.

Gaitasun ilokutiboa

Sat, 04 Jan 2025 06:40:55 +0000

Gaitasun ilokutiboa egoera batean adierazi nahi dena, komunikazio-asmoa alegia, hizkuntzaz adierazteko gai izatea da, esamolde eta esaldi adierazkorrak baliatuz; adibidez, maitasuna adierazteko, hiztuna “maite zaitut”, “atsegin zaitut” eta antzeko esaldiak adierazteko gauza denean. Hala ere, hizkuntza-komunikazioa egokia izan dadin, hots, gaitasun pragmatikoa osoa izateko, hiztunak gaitasun soziolinguistikoa ere garatu behar du, hau da, bere komunikazio-asmoa gauzatzeko erabiltzen dituen esaldiak testuingurura modu egokian moldatu behar dira; arestiko adibideari helduz,maite den pertsonari “maite zaitut” esatea lagunen arteko giroan desegokia izaten da. Ikus, gainera

Exekuzio maximoko proba

Fri, 03 Jan 2025 15:39:04 +0000

Exekuzio maximoko proba edo exekuzio gehieneko proba subjektu batek haren gaitasunak eta ezagutzak frogatu edo neurtzeko erabiltzen den proba da, subjektuak berez ahalik eta ongien, exekuzio maximoaz alegia, burutzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prueba de ejecución máxima.

Ikus, gainera

Exekuzio tipikoko proba

Reserva senyorial

Wed, 01 Jan 2025 13:53:00 +0000

En l’Edat Mitjana, la reserva senyorial són les terres d’un señorio o feu explotades totalment en benefici del senyor, fent-se amo de tota la producció agrícola i ramadera obtingudes d’aquelles. Per a això utilitzava la mà d’obra dels serfs, que es veien obligats a treballar en la reserva, sobretot en unes certes èpoques de l’any, que al seu torn havien de treballar per a la seva subsistència en els mansos del feu concedits pel senyor. Formen part de la reserva senyorial el propi castell del senyor i els seus voltants, així com els boscos del feu, l’explotació cinegètica del qual i forestal corresponia només al senyor i als sol podien accedir els serfs amb permís i pagant un impost.

Distraktoreak

Wed, 01 Jan 2025 07:36:06 +0000

Distraktoreak edo nahasgarriak aukera anitzeko proba batean galdera bakoitzean erantzun zuzenarekin batera, erantzuteko aukera gisa eskaintzen diren erantzun okerrak dira. Distraktoreak eraginkorrak izan daitezen baldintza hauek bete behar dituzte:

subjektu guztietatik egon behar da**proportzio** bat distraktore bat aukeratzen duena; izan ere, inork ez badu aukeratzen disktraktore hori, distraktorea alperrik txertatu da proban;
puntuazio total altua dutenek distraktoreak proportzio txikiagoan hautatu behar dituzte, eta beraz erantzun zuzena proportzio handiagoan;
puntuazio total baxua dutenek distraktoreak proportzio handiagoan hautatu behar dituzte, eta beraz erantzun zuzena proportzio txikiagoan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, distractores.

Eskaintza (ekonomia)

Tue, 31 Dec 2024 14:45:08 +0000

Ekonomian, eskaintza merkatu batean ekoizleek ondasun edo zerbitzu batetik eskaini edo saltzeko prest dauden kantitatea da, ondasun edo prezio horren prezioaren, ekoizpen-faktoreen kostuaren, loturiko produktuen prezioen eta beste faktore batzuen arabera. Eskaintza eta prezioalotzen dituen funtzio edo erlazioari, beste faktoreak aintzat hartu gabe edo haiek konstante atxikirik, eskaintza-kurba deritzo.

Behe-mailako hizkuntza (basilektoa)

Tue, 31 Dec 2024 06:58:24 +0000

Behe mailako hizkuntza, behe mailako erregistroa edo basilektoa, maila apaleneko hizkuntza-barietatea da, hizkuntza jasoaren aurkakoa, eta maiz maila sozioekonomiko baxuko gizarte-klaseek erabiltzen dutena. Behe-mailako hizkuntzan biltzen dira barbarismoak (euskaldunon artean erdarakadak), arrunkeriak eta lagunarteko esamoldeak, bere testuingurutik kanpo erabiliak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, basilecto, variedad inferior de la lengua.

Ikus, gainera

Goi mailako hizkuntza

Gaitasun diskurtsiboa

Mon, 30 Dec 2024 14:03:12 +0000

Gaitasun diskurtsiboa pertsona batek hizkuntza batean diskurtsoa osatu edo hizketa eta idazketa modu egokian egiteko gaitasun edo konpetentzia da, ohikoak diren komunikazio-egoeretan. Hizkuntza-gaitasuna osatzen duten funtzio nagusietako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, competencia discursiva.

Kexiloa (Ketxiloa)

Mon, 30 Dec 2024 13:37:07 +0000

Kexiloa edo Ketxiloa Urruñako auzoa da, Zibururekin muga egiten duena eta harekin hiri continnum bat osatzen duena. Auzoaren toponimoa “ke” eta “zulo” (xilo) hitzetatik eratortzen omen da.

Glaziar esekia

Sun, 29 Dec 2024 13:52:58 +0000

Kredituak:Manuel Velázquez-Wikimedia Commons

Glaziar esekia izotza zirku batean pilatu eta labar batean behera bertikaltasun handiz amiltzen den glaziarra da. Horren ondorioz, glaziarrak mihi laburra izaten du, maiz izotz-jausi bortitzen bidez hausten dena, beheragoko haranera iritsi arte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, glaciar colgante, galciar colgado.

Aintzira glaziarrak

Sun, 29 Dec 2024 13:28:01 +0000

Aintzira glaziarra edo glaziar aintzira, laku glaziarra ere deitua, glaziar bat atzera egin edo desagertzean, haren ibilbidean zehar sortutako sakonune edo glaziar-zirkunn bertan sortutako aintzira edo lakua da. Glaziar batek sortzen dituen glaziarismo ohiko eta bistakoenetakoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lago glaciar, laguna glaciar.

Glaziar alpetarra (haraneko glaziarra)

Sun, 29 Dec 2024 10:23:28 +0000

Ez nahastu haran glaziar kontzeptuarekin.

Glaziar alpetarra edo haraneko glaziarra zirku glaziarretik gainez egin eta haran batean behera izotza hedatzen doan glaziar mota bat da, glaziar-mihia eratuz eta glaziar-aurrealde batean bukatuz. Ohikoa da Alpeetan eta goi-mendietako beste mendilerroetan.

Zirkuko glaziarra

Sun, 29 Dec 2024 09:56:16 +0000

Ez nahastu zirku glaziar kontzeptuarekin.

Zirkuko glaziarra izotzaren hedadura zirku glaziarrera mugatzen duen glaziar mota bat da, eremu menditsuetan garatzen dena. Glaziar baten aurrealdearen atzerakadaren ondorioz sortzen den glaziarra izaten da, glaziarrak glaziar-mihi osoa galdu duenean. Baliteke baita ere glaziar baten eratzearen lehen faseko glaziarra izatea, izotzak zirkutik gainez egin eta artean maldan behera egiten hasi ez denean.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, glaciar de circo.

Maiztasun metatuen banaketa

Sat, 28 Dec 2024 17:58:33 +0000

Histograma batetik eratorritako maiztasun metatuen banaketa, maiztasun metatuen histograma nahiz ojiba gisa (eskuinean).

Aldagai estatistiko kuantitatibo baten maiztasun metatuen banaketa taula edo irudikapen grafiko bat da, datuen baliorik txikienetik abiatuta eta modu ordenatuan aldagaiaren balio bakoitzeko**maiztasun metatua** ematen duena, hau da, haren berdinak edo txikiagoak diren datuen kopurua,maiztasun absolutu edo erlatibo gisa.Aldagai diskretu baterako balioen zerrenda ordenatu bat bezala agertzen da, dagozkien maiztasun metatuekin; aldagai jarraitu baterako, berriz, datua biltzen dituzten tarteak ezarriz eraikitzen da, tarte bakoitzari tarte horren goiko mugaraino metatutako maiztasuna esleituz. Aldagai jarraituen zein diskretuen kasuan, metatutako maiztasunak 1eko balioarekin amaitzen dira, eta, jakina, beti goraka doaz, maiztasun metatuak direnez. Adierazpen grafikoa egiteko, metatutako maiztasunak erakusten dituen**barra-diagrama** bat erabil daiteke, eta aldagai jarraitu baten kasuan, metatutako maiztasunen**histograma ** bat. Histograma horretatik eratortzen da ojiba deritzona, eta haren maldaren bidez tarte jakin bateko datu-dentsitatea erakusten du.Zorizko aldagai baterako metatutako maiztasunen banaketaren baliokidea**banaketa-funtzioa** da. Metatutako maiztasunen banaketa banaketa-funtzioarekin alderatuz, zorizko aldagaiari esleitutako probabilitate-banaketa datuetara modu egokian egokitzen den zehaztu daiteke, adibidez, Kolmogorov-Smirnov probaren bidez.

Bernoulli-ren prozesua

Fri, 27 Dec 2024 08:30:33 +0000

Populazio bitar batetik egiten diren erauzketen segida, elementuak itzultzen direlarik, Bernoulli-ren prozesu bat da.

Bernoulliren prozesua, prozesu puntual binomiala ere deitua, Bernoulli-ren zorizko saiakuntza indeependenteen errepikapena da, aldi kopuru jakin edo zehazgabe batez. Horrela, Bernoulli-ren prozesua garatzen doan aldietako bakoitzean bi emaitza posible izan daitezke, arrakasta eta porrot izenekoak, p eta q=1-p probabilitateekin (hau da, p+q=1), independentzia dagoelarik emaitza posible batetik bestera, hots aldi bakoitzeko emaitzak ondorengo emaitzetan eragin gabe. Independentziak aldi batetik bestera arrakasta izateko probabilitatea berdina izatea dakar. Beraz, Bernoulli-ren prozesua aldagai independente eta berdinki banatuen prozesu estokastiko bat dela esan daiteke, zorizko aldagai haietako bakoitza Bernoulli-ren banaketa bati darraiolarik.

Bernoulli-ren saiakuntza

Fri, 27 Dec 2024 07:53:06 +0000

Txanpon baten jaurtiketa, bere bi emaitza posibleekin, kutx ala pil, Bernoulli-ren saiakuntzaren adibide bat da.

Bernoulliren saiakuntza edo Bernoulliren esperimentua, aldi bakoitzean elkarrekin bateraezinak eta exhaustiboak diren bi gertaera, arrakasta eta porrota izenekoak, dituen zorizko saiakuntza. Orokorrean, arrakasta eta porrot emaitza horiei 1 eta 0 balioak esleitzen zaizkie hurrenez hurren, p eta q=1-p probabilitateekin, Bernoulli-ren banaketa sortuz horrela. Arrakasta eta porrot izendapenek ez dute adierazten abantaila eta kaltea; izan ere, arrakasta kontsideratzea komeni den gertaera baino ez da. Bernoulli-ren saiakuntza baten adibideak dira txanpon baten jaurtiketa (kutx ala pil), dado bat jaurtikiz 6 zenbakia ateratzen den ala ez, pertsona baten sexua (gizon/emakume) eta ikasle batek azterketa gainditzen duen.

hilak lurpera, biziak mahaira

Thu, 26 Dec 2024 15:58:14 +0000

Gertukoak hil arren, besteok penak gainditu eta bizitzen jarraitu behar dugula adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, el muerto al hoyo y el vivo al bollo

trapu zikinak etxean garbitzen dira

Thu, 26 Dec 2024 15:54:26 +0000

Senitartekoen arteko gatazkak eta arazoak haien artean konpondu behar direla adierazteko, inork muturra sartu gabe.

urrutiko mahatsak, beti beteak

Thu, 26 Dec 2024 15:42:59 +0000

Batzuek kanpokoa edo urrutikoa goresteko izaten duten joera nabarmentzeko.

Zorizko aldagaia (ausazko aldagaia)

Wed, 25 Dec 2024 09:00:34 +0000

Intuitiboki, ez ordea formalki, zorizko aldagaia edo ausazko aldagaia zorizko esperimentu baten emaitzei esleitzen zaizkien zenbakizko balioen multzoa da. Adibidez, txanpon bat jaurtitzen dugunean, lagin-espazioa aurpegi eta gurutze (busti eta lehor) gertaerek osatzen dute $(\Omega =\{O, X\})$; orduan, zorizko aldagai bat izango genuke 0 balioa aurpegiari eta 1 emaitza gurutzeari esleitzen diogunean. Adiera arruntean, esan liteke zorizko edo ausazko aldagai bat zoriz edo aldakortasunez gertatzen diren zenbakizko balioen multzoa dela, hala nola dado bateko puntuazioa, makina batean egun jakin batean gertatzen den matxura-kopurua, irakasgai batean ikasle batek lortzen duen kalifikazioa eta denda bateko eguneko salmentak.

Txebixev-en desberdintza

Tue, 24 Dec 2024 10:08:03 +0000

Zorizko aldagai bati dagokion probabilitate-banaketa ezaguna ez denean, Txebixev-en desberdintzak edo Txebixev-en ezberdintzak esperantzaren eta bariantzaren balioak soilik ezagututa probabilitateak mugatzen dituen probabilitate-formula bat da. Zehazki, bariantza finitua $\sigma ^ 2$ eta $\epsilon>0$ balioa duen zorizko aldagai baterako, Txebitxev-en ezberdintzaren arabera:

$$P [| X-\mu |\geq\epsilon]\leq\cfrac{\sigma^2}{\epsilon^2}$$

Aurreko desberdintzak gehienezko balio bat ezartzen die muturretako probabilitateei, distantzia batetik $\epsilon$ haratago, $\mu$ batezbestekoaren inguruan.

Formula aise aldatzen da batezbestekoaren inguruko tarte baten probabilitatea mugatzeko, probabilitate osagarria baliatuz:

Markov-en desberdintza

Sun, 22 Dec 2024 18:35:36 +0000

Zorizko aldagai bati dagokion probabilitate-banaketa ezaguna ez denean, Markov-en desberdintzak edo Markov-en ezberdintzakesperantzaren balioa soilik ezagututa zorizko aldagai horri buruzko probabilitateak mugatzen dituen probabilitate-formula bat da. Zehazki, Markoven desberdintzak hau ezartzen du $E[X]$ itxaropen finitua duen $X$ zorizko aldagai ez-negatibo baterako gutxienez $k$ balioa izateko probabilitateari buruz:

$$P[X\geq k]\leq\cfrac{E [X]}{k},\ \forall X\geq 0; k>0$$

Hau da, Markov-en desberdintzak goiko mutur baten probabilitatea mugatzen du.

$k =\lambda E[X]$ eginez, Markoven desberdintzak aukerako formulazio hau ere hartzen du:

adiskide gabeko bizitza, auzo gabeko heriotza

Sun, 22 Dec 2024 10:34:58 +0000

Bizitzan bakarrik egon dena, hiltzeko orduan ere bakarrik egongo dela adierazteko.

Dibertsifikazio kurrikularra

Sat, 21 Dec 2024 07:36:12 +0000

Dibertsifikazio kurrikularra desgaitasunak eta ikasteko oztopo eta zailtasunak dituzten ikasleentzako eskolako curriculum berezia diseinatu, garatu eta gauzatzeko prozesua da, haien ikaskuntza behar eta gaitasun berezietara moldatuz (ikus, baiat ere, moldakeka kurrikularra). Bereziki desgaitasunak dituzten ikasleei, gutxiengo etnikoetako ikasleei eta arazo sozioekonomiko larriak dituzten ikasleei zuzentzen zaie, eta helburu nagusia ikasle horien eskola eta gizarte-inklusioa da. Dibertsifikazio kurrikularrak elementu didaktiko bereziak eskatzen ditu, hala nola irakasle-ikasle harreman zuzena, proiektuetan oinarritutako ikaskuntza eta ikasle talde txikia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *diversificación curricular. *

Hirugarren Internazionala (Komintern)

Thu, 19 Dec 2024 15:55:26 +0000

Hirugarren Internazionala (III. Internazionala), Komintern edo Internazional Komunista ere deitua, 1919 urtean Errusiako Alderdi Komunistak Vlaidimir Lenin-en ekimenez sorturiko nazioarteko erakunde komunista izan zen, helburua komunismoa mundu zabalera hedatzea helburu izan zuena, 1922an sortuko zen Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna eredu. 1943 urtera arte jarraitu zuen indarrean , aldiro hainbat herrialdeetako alderdi komunistako delegazioak bilduz komunismoaren aldek estrategia eztabaidatzeko. Bigarren Mundu Gerraren giroan, Hirugarren Internazionalari amaiera ematea erabaki zen, Alemania naziaren aurkako gerran aliatuak ziren herrialde kapitalisten mesfidantzak ezabatzearren.

Diasistemak

Thu, 19 Dec 2024 08:46:03 +0000

Diasistema hizkuntza-aldaera homogeneo batzuk biltzen dituen hizkuntza-sistema da, haien arteko desberdintasun eta antzekotasunekin batera. Orokorrean, diasistema batek hizkuntza historiko edo natural osatzen du, elkar ulergarriak diren baina aldi berean desberdinak diren aldaerekin batera. Hain zuzen ere, diasistema kontzeptuan hizkuntzaren aldakortasuna nabarmentzen da, funtsezko ezaugarri gisa.

Egoera soziolinguistikoa

Thu, 19 Dec 2024 08:30:06 +0000

Egoera soziolinguistikoa hiztun-komunitate batek une jakin batean garatzen duen hizkuntzaren erabilera, hiztunen gaitasunak, hizkuntzaren transmisioa eta hizkuntzarekiko jarrera biltzen dituen errealitatea da, finean hizkuntzaren egoera orokorra islatzen duena. Egoera soziolinguistikoen berri izateko, ikerketa soziolinguistikoak garatu behar dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, situación sociolinguística.

Laugarren industria-iraultza

Thu, 19 Dec 2024 07:26:56 +0000

Laugarren industria-iraultza edo industria 4.0, 2010eko hamarralditik aurrera zabaldutako garapen industrialaren ustezko aro berria da, digitalizazioa ekoizpen-arlora bideratu eta zabaldu egiten duena, enpresetan ekoizpen-prozesuak guztiz malgutu, interkonektatu eta produktibitatea optimizatzeko. Bereziki teknologia hauek biltzen ditu: gauzen interneta, adimen artifiziala, big data, errealitate areagotua eta hodeiko konputazioa. Laugarren industria-iraultza, elektronikan eta komunikazio eta informazio-teknologietan oinarritutako Hirugarren Industria-Iraultzaren ondotik dator, aurreko biak izanik ikatzaren energian oinarritutako industriaren garapena ekarri zuen Lehen Industria-Iraultza eta petrolioan eta elektrifikazioan oinarritu zen Bigarren Industria-Iraultza. Hain zuzen ere, laugarren industria-iraultza hirugarren industria-iraultza zabalkuntza dela esan daiteke. Industria-aro berri honen gakoak Munduko Foro Ekonomikoaren buru izan den Klaus Schwab ekonomialariak eman ditu eta horren inguruan* Shaping the Future of the Fourth Industrial Revolution* (2018) eta The Fourth Industrial Revolution (2016) liburuak idatzi dituelarik. Dena den, egun industria-aro berri hau errealitatea baino gehiago, aurreikuspen eta estrategia bat dela esan daiteke, kontzeptua industria guztietara zabaltzeko asko falta delarik.

Kriosfera

Thu, 19 Dec 2024 06:46:08 +0000

Kriosfera izotzez edo elurrez estalitako Lurraren azala da, itsasoan nahiz eremu kontinentaletan. Honako elementu geografiko hauek biltzen ditu: glaziarrak, permafrosta, kasko polarrak, iceberg-ak, itsaso, ibai eta aintziretako izotza eta urtaro jakinetan elurrez eta izotzez estalitako lur eremuak. Kriosfera klima erregulatzen duen funtsezko faktorea da, bereziki ziklo hidrologikoan eta itsas korronteetan eraginez.

ero, baino bero

Wed, 18 Dec 2024 15:44:52 +0000

Norberak bere senari jarraitu behar diola adierazteko, jendeak esaten duena esaten duela.

Itzulpenak

gaztelaniaz, ande yo caliente y ríase la gente.

azeriak buztana ezin ezkutatu

Wed, 18 Dec 2024 15:05:25 +0000

Maltzurraren intentzioak begi bistakoak direnean adierazteko atsotitza.

azeriak buztana jaso ezin eta bai gabia; handi den arren indarra, nagusi jakiteria

Wed, 18 Dec 2024 14:53:55 +0000

Azeri azkarrak erakusten duen bezala, jakiteriak eta trebeziak indarrak baino gehiago balio duela adierazteko.

aldi luzeak, guztia ahaztu

Wed, 18 Dec 2024 14:37:43 +0000

Denboraren poderioz dena ahaztu edo pasa egiten dela adierazteko.

oiloari oloa eta astoari lastoa

Wed, 18 Dec 2024 14:15:56 +0000

Bakoitzari dagokiona eman behar zaiola adierazteko.

nagusiaren begiak gizentzen ditu abereak

Wed, 18 Dec 2024 09:42:10 +0000

Norberarenak diren gauzak beti onak edo bestearenak baino hobeak direla esaten duenari erreferentzia egiten dion atsotitza.

Aldaerak

nagusiaren begiak gizentzen ditu zamariak
nagusiaren begiak gizentzen ditu behiak

egia egi, ogia ogi, ardaua ardau, bi eta bi lau

Wed, 18 Dec 2024 09:31:58 +0000

Aipatu dena egia biribila dela adierazteko.

kantari txarra beti kantetan dago

Wed, 18 Dec 2024 09:15:09 +0000

Zoritxarrez, gauzak egiten ez dakiten horiek (politikariak, kasu) gauzak egin behar dituztenak izaten direla adierazteko.

txoriak ere, duen hainbat odol ematen du

Wed, 18 Dec 2024 09:00:43 +0000

Inoren gaitasuna gutxietsi behar ez dela eta beraz denok gauza handiak egin ditzakegula adierazteko.

Balio-katea

Tue, 17 Dec 2024 07:25:48 +0000

Balio-katea produktu edo zerbitzu bat garatu, ekoitzii eta banatzeko garatzen diren jarduera ekonomikoen multzoa da, produktu edo zerbitzua kontsumitzailearen esku jartzen den arte, prozesu horretan garatzen diren jarduera osagarriekin batera, hala nola giza baliabideen kudeaketa eta teknologiaren garapen, besteak beste. Beraz, diseinu, ekoizpen, logistika eta merkaturatze-jarduerak biltzen ditu bere kate edo lerro nagusian. Jarduera horien zerrenda hutsa baino, balio-katea enpresaren analisi estrategikorako tresna bat da, enpresaren abantaila lehiakor edo konpetitiboak edo horien gabezia antzemateko baliatzen dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cadena de valor.

Kanala (garraiobidea)

Sun, 15 Dec 2024 14:33:42 +0000

Kanala ibai, itsaso eta aintziren arteko bide artifiziala da, gehienetan nabigagarria, gauzak eta pertsonak garraiatzeko eraikia. Munduan, ontzien trafiko handiena duten bi kanalak dira Suez-ko kanala, Itsaso Gorria eta Mediterraneoa lotzen dituena, eta Panamako kanala, Karibe Itsasoa eta Ozeano Barea lotzen dituena.

Xibaren malkoak, César Mallorquí: laburpena

Sun, 15 Dec 2024 14:07:08 +0000

Xibaren malkoak César Mallorquí idazle espainiarrak 2002an plazaraturiko eleberria da, bereziki gazteei zuzendua. LABURPENA

Oraingoz ez dugu prest liburu honen laburpena. Gaztelerazko laburpena, berriz, hemen eskura dezakezu, Las lágrimas de Shiva izenburupean.

Agroecología feminista (no es broma)

Sun, 15 Dec 2024 13:35:39 +0000

La agroecología feminista es un paradigma científico psicosocialconstructivo para el cambio colectivo de las mentes y el entono medioambiental que preconiza que las mujeres son las personas más adecuadas para trabajar la tierra, porque históricamente han sido las que se han ocupado de los cuidados, y por ello mismo, aunque dicha división sexual de trabajo sesgada hancia los cuidados sea un aporte de la cultura patriarcal, han interiorizado la forma más comprometida de amor hacia las plantas y cultivos, lo cual favorece su crecimiento. De esta forma, la agroecología feminista rompe con toda una tradición de sentido común resumida en el adagio de “confundir el tocino con la velocidad” para unir dos conceptos que, aunque a sinple vista, parecen ajenos y extraños el uno al otro, están íntimamente relacionados. Como todo paradigma científico, este se ha venido reforzango con múltiples argumentos y evidencias: cuando los hombres orinan sobre las plantas, las plantas cultivadas se marchitan inmediatamente; los orines femeninos son el elixir que dara a los alimentos la fuerza vital, que según se ha demostrado, no solo incrementará la producción, sino que no daña el medio ambiente, desarolla la biodiversidad e incluso añadirá propiedades curativas y milagrosas, conviertiéndonos en seres de luz.

Hitzaurrea (aintzinsolasa, atarikoa)

Sun, 15 Dec 2024 07:16:41 +0000

Hitzaurrea, aitzinsolasa edo atarikoa idatzitako obra baten edizioaren hasieran gehitzen den testu laburra da, egileak berak edo hirugarren pertsona batek egina, obraren alderdi zenbait azaldu, baloratu edo argitzea helbnuru duena. Hitzaurre batzuk gehitzen dira batzuetan, hainbat edizio argitaratu ondoren metaturik. Hitzaurrea obra baten paratestuaren elementuetako bat da, hitzaurreaz gain, izenburua, eskaintza, epilogoa eta oharrak jasotzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prólogo.

Azpiposizionamendua

Sat, 14 Dec 2024 18:02:34 +0000

Marka baten azpiposizionamendua kontsumitzaileek marka horretan abantaila konpetitiborik hautematen ez dutenean gertatzen den egoera, kontsumitzaileek marka horrek lehiakideen marken aldean ezer eskaintzen ez duenean alegia edota besterik gabe, enpresa ahalegindu arrne, kontsumitzaileek marka ezagutzen ez dutenean. Azpiposizionamenduko egoerari buelta emateko epe laburreko estrategien artean daude cobranding edo marken arteko lankidetza, beste marka batek duen balioa marka propioan txertatzeko, eta marka-enbaxadoreak, hots, marka ordezkatuko duen pertsona ospetsuak. Ikus, gainera

Posizionamendua

Pilarea (arkitektura)

Sat, 14 Dec 2024 08:53:07 +0000

Arkitekturan, pilarea sekzio poligonala duen elementu bertikal sostengatzailea da, sekzio zirkularra duen zutabea ez bezala. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pilar.

Ikus, gainera

pilare, Gizapediako hiztegian.

Elementu sostengatzaileak (euskarri arkitektonikoak)

Sat, 14 Dec 2024 08:48:50 +0000

Arkitekturan, elementu sostengatzaileak edo euskarri arkitektonikoak gaineko egiturak sostengatzen dituzten elementu bertikalak dira. Honako hauek dira:

zutabea edo koloma, sekzio zirkular edo kurboa duena;
pilarea, sekzio poligonala duena;
pilastra; horma bati atxikitako zutabea edo pilarea.

Pilastra (arkitektura)

Sat, 14 Dec 2024 08:42:28 +0000

Arkitekturan, pilastra horma bati atxikita dagoen pilarea edo zutabea, hormaren beraren eta gaineko egituren elementu sostengatzaile gisa.

Arkitektura arkitrabatua (arkitektura dintelduna)

Sat, 14 Dec 2024 08:24:26 +0000

Antzinako Greziako arkitektura arkitrabatua izan zen. Irudian, Atenasko Erekteion tenpluko Kariatideen Atea.

Arkitektura arkitrabatua, arkitektura dintelduna, ateburudun arkitektura edo ateburu-arkitektura zutabe, pilare eta beste elementuen arteko lotura eta estalki gisa, elementu lau eta horizontalak baliatzen dituen arkitektura-sistema da, arkuak eta gangaak erabili ordez. Antzinako Greziako arkitekturaren ezaugarri nagusietako bat izan zen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, arquitectura arquitrabada, arquitectura adintelada.

Ikus, gainera

Arkitrabea

Arkua (arkitektura)

Sat, 14 Dec 2024 07:54:52 +0000

Arkua bi horma, zutabe edo pilareen artean kokatzen arkitektura-elementu zuzentzailea da, kurba edo poligono formakoa, gaineko egiturak alboko horma edo zutabeetara bideratzen duena. Ikus, gainera

Ferra-arkua

Sat, 14 Dec 2024 07:43:14 +0000

Arkitekturan, ferra-arkua zirkuluerdia baino luzexeagoa den arkua da, halako eran non ferra edo zaldi eta beste zamari batzuei jartzen zaizkien burdinazko piezen itxura hartzen duen. Antzinatetik erabili den arkua izan arren, bereziki islamiar arkitekturan ohikoan erabilitako arkua izateagatik da ezaguna. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, arco de herradura.

goiz saltsa-hotsa, berandu bazkaria

Fri, 13 Dec 2024 07:18:22 +0000

Saltsako platerek luze jotzen dutela eta beraz bazkaria atzeratu egiten dutela adierazteko.

martxoan aire gorri, goizero elur berri

Fri, 13 Dec 2024 07:13:40 +0000

Martxoan, ipar ekialdeko haizeak (aire gorriak, alegia), elurra ekartzen duela adierazteko.

goiz orok du bere arratsaldea

Fri, 13 Dec 2024 07:06:34 +0000

Gauza guztiak noizbait bukatzen direla adierazteko.

Aldaerak

goiz guztiak du bere arratsaldea

zaunka ari ez den txakurra, hari eduki beldurra

Thu, 12 Dec 2024 14:16:50 +0000

Hozka egiten duten txakurrak zaunka egiten ez duten horiek izaten direla adierazteko.

Ikus, gainera

zakur zaunkaria, nekez zaunkaria

Dinamismo demografikoa

Thu, 12 Dec 2024 08:24:17 +0000

Dinamismo demografikoa biztanleriaren hazkunde demografikoa edo gaztetzea bideratzen duten faktoreen multzoa da, hala nola jaiotza-tasa handiak eta ondoriozko hazkunde begetatiboa, gazteen ehuneko handia eta migrazio-saldo positiboa. Negu demografikoaren aurkako egoera da.

Egur ikatza

Wed, 11 Dec 2024 13:53:44 +0000

Egur ikatza egiteko txondorra.

Egur ikatza egurra tenperatura altuetan eta inguruneko oxigeno gutxirekin berotzean, erretzera heldu gabe, sortzen den erregaia da, hezetasuna eta osagai organiko lurrunkorrak desagerraraziz. Egur naturala baino berotze-ahalmen handiagoa du. Egur ikatza ekoitzeko prozesu fisikoaren izen zehatza pirolisia da. Egur ikatzaren ekoizpena jarduera tradizionala izan da Euskal Herriko hainbat eskualdeetan, ikazkinen eskutik, pago, haritz eta gaztainondoko egurra txondor izeneko egitura biribiletan pilatuz eta horri barrutik su emanez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *carbón vegetal. *

Absidea

Wed, 11 Dec 2024 13:20:45 +0000

Absidea (latinezko absis hitzetik, “ganga, arku”) eliza baten burualdean edo atzealdean dagoen forma biribileko atala da, maiz kupuladuna ere dena. Abside irtena izan daiteke, horma biribilak kanpotik ere ikusten direnean, edo ez-irtenak, horma biribilak barrutik baino eraiki ez direnean. Antzinatik eraikitzen den atala da, baina bereziki kristau elizetan erabili da.

Ikus, gainera

Transeptua

Kostu operatiboak (funtzionamendu-kostuak)

Tue, 10 Dec 2024 14:26:38 +0000

Kostu operatiboak edo funtzionamendu-kostuak enpresa batek bere jardueran jasaten dituen kostu arruntak dira, egunerokoan edo epe laburrera sortzen direnak eta gehienbat ekoizpen-faktoreen kontsumoarekin lotuak, hala nola lehengaien kontsumoa, soldatak, alokairuak eta bestelako kontsumoak (bulego materiala, argindarra, garraioa, …). Kapital-gastu edo CAPEX deitzen diren epe luzerako kostuekin kontrajartzen dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, costes operativos, costes de funcionamiento.

Kostu industriala (fabrikazio-kostua)

Tue, 10 Dec 2024 12:35:37 +0000

Kostuen kontabilitatean, kostu industriala edo fabrikazio-kostua ekoizpen-faktoreen kostu guztiak (lehengaiak, beharginen soldatak, makineria, ….), hau da, ekoizpen-prozesuarekin loturiko kostu operatiboak, biltzen dituen kostua da, gehienetan unitateko kostu gisa kalkulaturik. Bere barnean ez ditu biltzen merkataritza- eta administrazio-kostuak, ezta azpijarduera-kostuak ere. Produktuaren prezioa ken kostu industriala marjin industriala da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, coste industrial, coste de fabricación.

Ikus, gainera

Estaldura-marjin industriala

Lanaldi murriztua

Mon, 09 Dec 2024 16:07:32 +0000

Lanaldi murriztua langileak bere lan kontratuan ezarrita duen baino ordu kopuru txikiagoa betetzen dueneko lanaldia da, aldi baterako eta dagokion soldata murrizketa proportzionalarekin. Lanaldi murriztua ezartzen denean, lanaldi-murrizketa gertatu dela esaten da. Espainian, langilearen eskubidea da, horretarako aurreikusita egoeretan, hala nola seme edo alaba baten zaintza, gaixorik edo ezindua dagoen senitarteko baten zaintza eta ikasketak. Enpresak ere eskatu dezake lanaldi murriztea, Enplegu Erregulazio-Espediente (EEE) baten bitartez, arrazoi produktibo, ekonomiko, tekniko edo antolakuntzazkoengatik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, jornada reducida.

Implicit action

Sun, 08 Dec 2024 16:01:50 +0000

In computer science, implicit action is the procedure by which a computer program or algorithm performs actions that have not been explicitly or specifically requested by the user.

Gertaeren bilketa (gertaeren bildura)

Sun, 08 Dec 2024 08:00:37 +0000

Zorizko gertaera bi edo gehiagotarako, haien bilketa gutxienez zorizko gertaera horietako bat gauzatzea ematen duen eragiketa logikoa da; horren emaitzari, gutxienez gertaera bat gauzatzeari alegia, gertaeren bildura deitzen zaio. A eta B zorizko gertaerak emanda, A eta B gertaeren bildurak A bakarrik gertatzea, B bakarrik gertatzea eta A eta B batera gertatzea biltzen ditu.

Gertaerak elkarrekiko baterazinak edo disjuntuak direnean, “A eta B” multzo hutsa da, eta beraz bildurak A bakarrik eta B bakarrik gertaerak baino ez ditu biltzen.

Gertaeren bilduraren probabilitatea: batuketaren erregela

Sat, 07 Dec 2024 13:56:35 +0000

Batuketaren erregelaren arabera zorizko gertaera bateraezinen bilduraren probabilitatea gertaera horien probabilitateen batura baino ez da. Honela formulatzen da:

Probabilitate horrek gertaera horietatik edozein gertatzeko probabilitatea adierazten du, aintzat harturik beraien artean bateraezinak direla. Adibidea

Sei aldeko dado bat jaurtitzean zenbaki bikoitia ateratzeko probabilitatea honela plantea daiteke batuketaren erregela bitartez, kontuan harturik dadoko puntuazioak beraien artean bateraezinak direla:

Ikus, gainera

Probabilitate konposatua (ebakidura baten probabilitatea): biderketa-erregela

Gertaeren ebaketa (gertaeren ebakidura)

Sat, 07 Dec 2024 08:28:24 +0000

Agian ebakidura marrazketa teknikoan bilatzen ari zinen.

Gertaeren ebaketa zorizko gertaera bi edo gehiago batera edo aldi berean gauzatzea eragiten duen eragiketa logikoa da. Ebaketaren bitartez gertatzen den baterako zorizko gertaerari gertaeren ebakidura deritzo. Adibidez, A zein B zorizko gertaerak harturik, A eta B gertaeren ebaketak**“A eta B”** batera gertatzea dakar, eta honela adierazten da:

Gertaeren ebakidura baten probabilitatea kalkulatzeko biderketa-erregela erabiltzen da. Adibideak

Irakasgai bat gainditzeko bi azterketa partzial gainditu behar badira, irakasgai osoa gainditzea bi azterketa partzial horietako bakoitza gainditzearen ebakidura da, bi azterketa horiek gainditzearen ebaketaren emaitza alegia.

Protokultura (aurrekultura)

Thu, 05 Dec 2024 16:34:47 +0000

Protokultura edo aurrekultura kultura baten hasierako aldia da, bereziki kultura hori behar bezala garatu ez denean edota beste kulturen aldean bereizgarririk ez duenean.

penaren karameloa, esperantza

Thu, 05 Dec 2024 16:20:02 +0000

Esperantzak penak eta atsekabeak arintzen dituela adierazteko.

Oiartzun, pareta zaharrak erantzun

Thu, 05 Dec 2024 16:18:56 +0000

Batek Oiartzun aipaturik, beste batek horri erantzunez erabiltzen ohi den hitz-jokoa.

ilea zuritzea hobe da burua baino

Thu, 05 Dec 2024 16:14:44 +0000

Zahartzean, burua argi izatearen garrantzia nabarmentzen duen atsotitza, orduan zuritzen den ileari garrantzia kenduz.

eguneroko izerdia, eguneroko ogia

Thu, 05 Dec 2024 16:12:06 +0000

Bizimodua aurrera ateratzeko lan egin behar dela nabarmentzen duen atsotitza.

urtarril hotza, neguaren bihotza

Thu, 05 Dec 2024 15:56:41 +0000

Urtarrila hotza izatea neguaren erdi-erdian gaudela adierazten duen atsotitza, eta hortik aurrera pixkanaka epeltzen joango dela adierazteko, hotz erasoren bat edo beste tartean.

Hizkuntza-askatasuna

Thu, 05 Dec 2024 09:55:02 +0000

Hizkuntza-askatasuna pertsonek euren hizkuntzan komunikatzeko eskubidea da. Askatasun hori eskubide zenbaiten bidez zehazten da; horrela, hizkuntza-askatasunak horretan hitz egin eta idazteko eskubidea jasotzen du, eta kontzeptua era zabalagoan ulertuz, eta bereziki hizkuntza-komunitate baten barnean, hizkuntza horretan bizitzekoa eta hizkuntza hori erabiltzekoa gizarte harremanetan, partikularzki administrazio publikoarekin. Nabarmendu behar da hizkuntza-askatasuna hizkuntzak berak ez baizik eta pertsonek dutela; izan ere, hizkuntza ez da eskubideen subjektua, pertsona baten eskubideak bermatzeko objektu edo bitarteko bat baizik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* libertad linguística*.

Hizkuntza-komunikazioa

Thu, 05 Dec 2024 09:10:26 +0000

Hizkuntza-komunikazioa hizkuntza baliatuz, hots, hitz eta bestelako zeinuen bitartez, ahoz, idatziz edo zeinu-hizkuntza erabiliz, garatzen den komunikazioa da. Gizakiaren funtsezko gaitasunetako bat da, beste animaliengandik bereizten duena, eta hezkuntzan garatu beharreko konpetentzia nagusi bat da (ikus, gainera,hizkuntza-gaitasuna). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* comunicación linguística*.

Afekzio-saria

Tue, 03 Dec 2024 14:38:30 +0000

Desjabetze batean, afekzio-saria desjabetuari ordaintzen zaio balio justuaz gainera, desjabetzeak eragiten duen kaltea saritu edo konpentsatzeko ordaintzen den diru gehigarria da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, premio de afección.

Soldata erreala

Mon, 02 Dec 2024 12:31:45 +0000

Soldata erreala langileek dirutan jasotzen duten soldatari, soldata nominalari alegia, inflazioaren efektua kenduta gertatzen den soldataren zenbatekoa da, langilearen benetako erosahalmena islatzen duena. Soldata errealak urte oinarri deitzen den urte jakin bati egiten dio erreferentzia, eta urte horretako prezioetara deflaktatuz kalkulatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, salario real.

Ikus, gainera

Kopuru nominalak eta kopuru errealak

barruan ziria, ahoan irria

Sun, 01 Dec 2024 08:41:23 +0000

Ziria sartu edo engainatu nahi gaituztenek maiz ezpainetan irria daukatela datozkigula ohartarazteko. Irriz etortzen zaizkigunekin kontuz ibiltzeko aholkatzen duen atsotitza, maiz irri faltsua dela ohartaraziz.

sasiak entzuna, bitik bat gezurra

Thu, 28 Nov 2024 15:32:21 +0000

Zurrumurru edo esamesek egiatik baino gezurretik gehiago izaten dutela adierazteko.

baino, euria denean laino!

Thu, 28 Nov 2024 15:12:32 +0000

Huskeria edo begi bistakoa den zerbait esaten duen norbait nabarmen uzteko, euria egiten duenean lainotuta dagoela begi bistakoa delako analogia baliatuz.

Amaierako ebaluazioa

Wed, 27 Nov 2024 16:33:19 +0000

Amaierako ebaluazioa, bukaerako ebaluazioa, azkeneko ebaluazioa edo azken ebaluazioa ikaskuntza-irakaskuntza prozesu estandar baten ondoren, hala nola sekuentzia didaktiko baten ondoren eta ikasturtea edo hezkuntza-zikloa bukatuta, garatzen den ebaluazioa da, hasieran planteaturiko helburuak bete diren zehazte aldera. Haur-hezkuntzan, haurraren garapena egokia den erabiltzen da. Ebaluazio hezitzailearen azken mugarri gisa interpretatu daiteke edo ebaluazio sumatibo huts gisa, besterik gabe azken helburuak bete diren egiaztatzeko, zuzendu edo hobetzeko aukerarik eman gabe.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* evaluación final*.

Portaera-arazoak (arazo konduktualak)

Tue, 26 Nov 2024 15:04:35 +0000

Portaera-arazoa edo arazo konduktuala moldaera-erreakzio desegoki edo gehiegizkoa erakusten duen jokabide gutxi gorabehera errepikakor eta iraunkorra da, gogo-aldaketa, antsietate eta estres egoeretan jokabide antisozial, bulkadazko eta kontrolaezinak eragiten dituena, askotan indarkeriazkoak; hala nola drogen gehiegizko kontsumoa eta jarduera deliktiboa. Portaera-arazoak denbora zehar errepikatu eta luzatzen direnean, portaeraren nahasmendua eratzen dutela esan daiteke. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, problema de conducta, problema conductual.

hizkuntza bat hiltzen den bakoitzean munduak begi bat galtzen du

Tue, 26 Nov 2024 12:25:19 +0000

Hizkuntzak mundu-ikuskerak direla, eta haietako bat hiltzen denean, munduaren ikuspegi oso bat galtzen dela ohartarazten aforismoa.

gizon buruzuri, oilanda zale

Tue, 26 Nov 2024 06:49:32 +0000

Adierazteko gizon zaharrek neska gazteak dituztela gogoko.

Loturikoak

Bizkaian ezaguna da Domingo da Domeka k0pletan:

Agure buruzuri oilanda zalea nok irakatsi deutsu gurera bidea?

zahar bat hiltzen den bakoitzean, liburutegi bat erretzen da

Tue, 26 Nov 2024 06:44:42 +0000

Pertsona zaharren jakinduria eta hura jaso eta aintzat hartu beharra nabarmentzen dituen aforismoa.

Anakabe

Tue, 26 Nov 2024 06:41:20 +0000

Etimologia jakinik gabeko abizena, batzuen arabera *Oyanagabe-*ren laburketa dena, “beheko eremuan dagoen oihana” adieraziko lukeena. Lekeitio eta Ondarroan zabaldurik dagoen abizena da.

sutatik gertuago eta beroago

Mon, 25 Nov 2024 14:53:16 +0000

Arriskutsuak diren egoeretan murgiltzeak dakarren kalteaz ohartarazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, quien con fuego juega se quema

Groeneveld-Meeden's coefficient of skewness

Mon, 25 Nov 2024 06:35:11 +0000

Groeneven-Meeden’s coefficient of skewness is a family of measures of skewness proposed by professors Richard A. Groeneveld and Glen Meeden in 1984. It’s a generalization of the Bowley’s coefficient of skewness. Its general formula is the following:

where $P_p$ and $P_{(1-p)}$ are the percentiles of rank , with $0

The interpretation of the coefficient is as follows:

when $A_G>0$, the distribution is right-skewed;
when $A_G<0$, the distribution is left-skewed.

The Bowley’s coefficient of skewness is a special case of the Groeneven-Meeden’s coefficient, when the percentiles involved are $P_{25}$ and $P_{75}$, that is to say, the first and third quartiles respectively.

Jatorrizko bekatua

Sun, 24 Nov 2024 16:58:20 +0000

Jatorrizko bekatua edo jatorrizko pekatua kristau teologia nagusietan Bibliako Hasiera liburu Adan eta Eba ongiaren eta gaizkiaren zuhaitzetik fruitu debekatua jateko debekua haustearen pasarteari buruz egiten den interpretazioa da, zeinaren arabera gizakiak hasieratik berez ustelak eta bekatugileak diren. Agindu horren haustearen ondorioz, Adan eta Eba Edengo lorategitik erauziak izanziren, Katolizismoan, bataioak bekatu horren barkamena ekarriko luke. Judaismoan, berriz, Bibliako pasartea ez da interpretatzen bekatu gisa, eta gizakiak garbi jaiotzen dira berez eta haien erabakimen askeaz erabakitzen duten ongia ala gaizkia jarraitzen duten.

Mani

Sun, 24 Nov 2024 16:06:05 +0000

Mani Persiako III. mendeko maisu erlijioso eta teologoa izan zen, manikeismoaren dotrinaren sortzailea.

utzi ezazu ona hobeagatik

Sun, 24 Nov 2024 15:41:01 +0000

Gauzak beti hobeto egin daitezkeela eta beraz hobeto egin behar direla adierazteko.

Aldaerak

utz ezak ona hobeagatik
utz ezan ona hobeagatik

Akzio baten balio teorikoa

Sat, 23 Nov 2024 06:24:06 +0000

Enpresa baten akzio baten balio teorikoa bere egoera-balantzetik eratortzen den akzioaren balioa da, ondare garbia akzio kopuruarekin zatituz kalkulatzen dena. Burtsako kotizazioaren beste aukera bat da akzioak zenbatesteko, eta akzio balio intrintseko edo objektiboa kalkulatzeko irizpideetako bat da. Ikus, gainera

Akzio baten balio nominala

Biltzar-sistema (asanblada)

Thu, 21 Nov 2024 16:11:07 +0000

Biltzar-sistema politikoa edo asanblada elkarte edo komunitate politiko batean erabakiak hartzeko kide guztien biltzar edo batzarra entitate politiko nagusi eta erabakitzailetzat hartzen duena da. Biltzarraren funtsa kide guztien iritziak jaso, haien artean eztabaida egin, kontsentsua bilatu eta azkenean erabakiak hartzea da, gehienetan modu demokratiko batean. Demokrazia modu garbienean garatzen duen sistema da, baina erabakiak hartzeko efizientea izaten ez dena, eztabaidetan hartzen den denboragatik. Bereziki egokia da elkarte eta komunitate txikietan; hain zuzen, landa-eremua izan da historian zehar biltzarraren sistema gehien garatu den eremua, hala nola Bizkaiko elizateetan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, town meeting; gaztelaniaz,* asamblea, sistema asambleario*.

Nazionalismo bateratzaileak eta nazionalismo sakabanatzaileak

Thu, 21 Nov 2024 12:23:13 +0000

Ideologia nazionalista XIX. mendean garatu zen bereziki, erromantizismoaren altzotik, Ilustrazioko arrazoia baino gehiago komunitate nazional batekiko pertenentzia sentimendua lehenetsiz. Mende horretan bertan, aurkakotzat jo daitezkeen bi nazionalismo joera bereizi ziren:

alde batetik, nazionalismo bateratzailea edo nazionalismo zentripetoa, komunitate historiko txikiak bateratuz nazio-estatu handia eratzea bilatzen zuena, haiek partakatzen zuten ezaugarri komun batean oinarrituz. Hala gertatu zen, esaterako, egungo Alemaniako eta Italiako nazio-estatuen sorreran.
beste alde batetik, nazionalismo sakabanatzailea, nazionalismo banatzailea edo nazionalismo zentrifugoa, komunitate nazionalak, maiz etniaren eta hizkuntzaren gainean eratuak, nazio-estatu batetik bereizi eta independentzia aldarrikatzea helburu dutenak, identitate etniko eta kulturala babeste aldera. Horren adibide dugu gurean euskal abertzaletasuna, Espainiatik eta Frantziatik bereiztea helburu duena. Europako beste nazionalismo sakanatzaileak dira Kataluniakoa, Galiziakoa, Okzitaniakoa, Bretainiakoa, Eskoziakoa, Irlandakoa, Valoniako eta Flandirakoa.

sagarrondoak ez du mahatsik ematen

Thu, 21 Nov 2024 07:00:32 +0000

Erreferentziarik gabeko esaera, gauza edo pertsona bakoitzari dagokiona eskatu behar zaiola adierazteko.

Aldaerak

sagar arbolak ez dau mahatsik emoten

baten zoriona, askoren inbidia

Thu, 21 Nov 2024 06:55:04 +0000

Jendartean inbidia ohikoa dela adierazteko.

Hiru urteko labore-txandaketa

Wed, 20 Nov 2024 10:12:51 +0000

Hiru urteko labore-txandaketa bereziki Europa Atlantikoan Erdi Aroan, XIII. mendetik aurrera, erabili zen labore-sistema bat da (ikus, gainera, labore-txandaketa), eta laboratu beharreko lursaila bat hiru sorotan banatzen duena. Soro horietan hiru labore txandakatzen dira hiru urtetan zehar, zehazki, neguko zereal bat lehenengoan, udako zereal bat edo lekak bigarrenean, eta hirugarrena lugorrian utziz.

Horrela, hiru urteko txandakatzeak lurraren emankortasuna mantentzen zen, lurrak hiru urtez atsedena hartzen baitzuen, produktibitatea handituz horrela. Gainera, laboreak txandakatzean, labore jakin batekin izurriteen eta belar txarren aurkako hesi bat sortzen zuen. Azkenik, nekazaritzako produktuen aniztasuna zekarren. Hala ere, lurra lugorrian uztean, posible zen urte jakin batean uzta txarra jasoz gero lugorri izatea, eta horrek urritasun-arriskua areagotzen zuen.

Transeptua

Wed, 20 Nov 2024 06:12:25 +0000

Eliza bateko transeptua. Kreditua: Lusitana-Commons.

Arkitekturan, transeptua eliza baten zeharkako nabea, elizaren nabenagusia perpendikularki zeharkatzen duena. Transeptua eta nabe nagusia parketzen duten espazioari gurutzadura deritzo. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, transepto; frantsesez, transept.

Ikus, gainera

Absidea

Abeltzaintza nomada (abeltzaintza ibiltaria)

Tue, 19 Nov 2024 14:41:30 +0000

Abeltzaintza nomada edo abeltzaintza ibiltaria abereentzako larreak edo bazkalekuak etengabe aldatzen dituen abeltzaintza-mota da. Ohikoa da Saharan, Sahelen, Eurasia estepetan eta orokorrean kondizio klimatikoek larreen iraunkortasuna eragozten duten eskualdeetan. Abeltzaintza nomadaren aldaera transhumantzia da, non larreen kokapena txandakatu egiten den urtaroen zikloan zehar. Antropologiaren ikuspegitik, gizataldeak guztiz baldintzatzen dituen jarduera mota bat da, abeltzainak eta horien familiak abereekin batera mugitu behar direlako, bizitoki finkorik gabe eta beraz haiek ere nomadak bihurtuz. Ikus, gainera

Europako funtsak

Mon, 18 Nov 2024 12:25:59 +0000

Europar Batasuneko Funtsak edo Funts Europarrak Europar Batasunak kide diren herrialdeei eta haietako administrazio publiko, enpresa eta partikularrei eskaintzen dizkien finantzazio-funtsak dira, mailegu edo dirulaguntza moduan, Europar Batasuneko kohesio ekonomiko eta soziala sustatzeko. Haien artean, funts nagusiak dira Europako Gizarte Funtsa, enplegua eta hezkuntza sustatzen duena gehienbat; Kohesio-Funtsa, garapen jasangarrira zuzendua; eta Landa Garapenerako Europako Nekazaritza Funtsa, landa eremuko arazoei zuzendua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, fondos europeos.

Ikus, gainera

Nekazaritza Politika Bateratua

eroria, borrokara

Sun, 17 Nov 2024 13:34:52 +0000

Porrot egin arren, altxa eta aurrera egin behar dela adierazteko.

Kontsulatua (Frantziako historia)

Sun, 17 Nov 2024 13:16:04 +0000

Frantziako historian, Kontsulatua Direktorioa desegin zuen Brumarioko 18ko estatu-kolpetik (1799ko azaroak 9), zeinaren ondorioz Napoleon Bonapartek Lehen Kontsularen kargua hartuz agintea hartu zuen, Lehen Inperiora arte, non Napoleon bera enperadore izan zen, indarrean egon zen erregimen politikoa zen.

nihaur hemen, gogoa han, zentzu gutxi buruan

Sun, 17 Nov 2024 13:06:06 +0000

Egiten ari den horretan kontzentraturik egotearen komenientzia nabarmentzeko.

jan porru, gero dolu

Sun, 17 Nov 2024 13:01:49 +0000

Porrua jateak ekar ditzakeen tripako minez (sabeleko hantura, gasak, …) ohartarazteko.

Ebaluazio egiaztatzailea

Sun, 17 Nov 2024 08:09:55 +0000

Ebaluazio egiaztatzailea irizpide edo helburu batzuk betetzen diren ala ez edo zenbateraino betetzen diren zehazten duen ebaluazio mota da. Orokorrean, ebaluazio prozesu bukaeran burutzen den ebaluazio sumatiboarekin identifikatzen da, baino ikaskuntza prozesuaren bukaeran ere izan daiteke, ebaluazio diagnostiko moduan, ikasleak irakaskuntza-prozesua abiatzeko gutxieneko ezagutza-mailak betetzen dituen frogatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, evaluación verificativa.

Inbentarioaren errotazio-indizea

Sat, 16 Nov 2024 17:42:51 +0000

Izakinei buruz, inbentarioaren errotazio-indizeak urtean inbentarioa edo biltegia batez beste zenbat aldiz berritzen den adierazten du. Honela kalkulatzen da intsumoen biltegiari buruz: errotazio-indizea = urteko kontsumoa / batezbesteko stocka

Salgai edo produktu bukatuei buruz, berriz, honela kalkulatzen da: errotazio-indizea = urteko salmentak / batezbesteko stocka

Adibidez, biltegi batean 2.000 unitateko segurtasun-stocka badago eta hileko beste 2.000 unitateko eskaera egiten da, gehienezko biltegia 2.000+2.000=4.000 unitatekoa, eta batezbesteko stocka 2.000+4.000/2=3.000 izango da. Urteko kontsumoa 12.000 unitatekoa bada, esan dezakegu urtean, errotazio-indizea kalkulatuz, 12.000/3.000=4 biltegi, batez besteko mailan betiere, kontsumitzen direla. Ez da nahastu behar urtero egiten den eskaera kopuruarekin; adibidez, aurreko adibideak, eskaera kopurua 12 da, eskaerak hilero egiten direlako.

Ahozko literatura

Sat, 16 Nov 2024 08:35:25 +0000

Ahozko literatura jatorrian idatzi gabeko literatura da, ahotsaren bidez erakusten eta transmititzen dena. Literatura tradizionalaren ohikoa modua da, batez ere herri-literaturari lotua, bereziki elezaharrak, ipuin laburrak, poemak, azken horiek askotan abesti gisa, pasadizoak eta asmakizunak biltzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* literatura oral*.

ororen adiskide dena, ez da inoren

Sat, 16 Nov 2024 07:53:15 +0000

Adiskide asko dituenak azkenean lagunmin edo egiazko adiskiderik izaten ez duela adierazteko.

Aldaerak

guztien adiskide dena, ez da inorena
ororen adiskidea dena, ezta nehorena

egiak esan eta adiskideak gal

Sat, 16 Nov 2024 06:51:27 +0000

Egiak esateak, bereziki adiskideei buruzko egia desatseginak, adiskide horiek galtzea dakarrela adierazteko.

Aldaerak

egia esan eta adiskidea gal
egiak adiskideak galdu, gezurrak irabazi

Lege itunduak (lege hitzartuak)

Sat, 16 Nov 2024 06:13:58 +0000

*Agian 1841eko Lege Itundua, Nafarroako Foruei buruz, bilatzen ari zinen. *

Lege itunduak edo lege hitzartuak estatuaren eta beste entiate baten arteko itun bat jatorri duten legeak dira, eta beraz horiek aldatzeko eta indargabetzeko bi alderdi horien arteko akordioa behar dutenak.

Berdegunea

Fri, 15 Nov 2024 07:18:58 +0000

Berdeguneak hiri-lurzoruko eremuak dira, landaretza erdinaturala dutenak, belarrez, lorez eta zuhaitzez osatuak. Landaretza horren ondoan edo tartean, sartzeko eta ibiltzeko bideak, hiri-altzariak, herritarrek gozamenerako. Nagusiki, parkeak, zuhaitzak dituzten plazak eta parterre edo azalera berde txikiak biltzen dira berdeguneen kategoria zabalean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, zona verde.

1848ko Iraultzak (Herrien Udaberria)

Thu, 14 Nov 2024 14:47:20 +0000

1848ko Iraultzak, Herrien Udaberria izen metaforikoarekin ere ezagunak, Europan zehar 1849 urtean gertatu ziren mugimendu iraultzaileen mulltzoa izan zen. Frantzia izan zuten abiapuntu eta Europa Erdialdeko herrialde batzuetara, hala nola Alemaniara, Austriara, Errumaniara, Poloniara eta Hungariara, eta egungo Italiara zabaldu ziren gero. Mugimendu iraultzaile horiek Vienako Biltzarraren ondoren Europan nagusitu zen aginte absolutistaren aurka erreakzioa izan ziren, eta langileen erreibindikazioak eta herrien identitate nazionalen defentsa ere barne hartu zituen. Iraultzek porrot egin zuten, bereziki haien antolakuntza eskasagatik. Hala ere, argi geratu zen garaiko agintari europarren artean Antzinako Erregimena desegin eta ideia liberalak, oligarkien pribilejioak babestuz betiere, bereganatu behar zirela.

ahuntza baino lehen, joale

Thu, 14 Nov 2024 14:13:17 +0000

Ezkutuan ibili ohi dela-eta, ahuntza ikusi baino lehen, hark eragindako joale, joare edo zintzarriaren soinua adituko dugula adierazteko.

abar su, laster su

Thu, 14 Nov 2024 14:09:30 +0000

Abar edo adar txikiekin egindako sua laster itzaltzen dela adierazteko.

Adbekzioa (meteorologia)

Thu, 14 Nov 2024 13:58:57 +0000

Meteorologian, adbekzioa aire masen mugimendu horizontala da atmosferan zehar, konbekziozko mugimendu bertikalari kontrajartzen zaiona. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, advección.

ohitura gaiztoa, berandu ahaztua

Thu, 14 Nov 2024 08:02:05 +0000

Ohitura txarrak hartzearen arriskuaz ohartarazteko, haiek baztertzeko zailtasuna dela-eta.

Jolas paraleloa

Thu, 14 Nov 2024 06:40:57 +0000

Jolas paraleloa haurrak elkarrekin baina elkarren artean interakziorik egin gabe jolasten diren haur-jolas modalitatea da; beraz, banakako jolas mota bat da. Bi eta lau urte bitarteko haurren artean gertatzen da, eta jolas kooperatiborako trantsiziotzat hartzen da. Ikus, gainera

gaitza, lapur isila

Wed, 13 Nov 2024 06:49:32 +0000

Gaitzak edo gaixotasun kronikoak bizitza poliki lapurtzen edo higatzen duela adierazteko.

urik ez duen errotak ez du soinurik egiten

Wed, 13 Nov 2024 06:31:10 +0000

Antzematen diren zantzuek edo seinaleek jatorri eta kausa badutela adierazteko; adibidez, zerbaiten inguruko zurrumurruak zabaltzen direnean, atzetik zerbait badagoela adierazteko.

festak aurrea ederragoa du atzea baino

Tue, 12 Nov 2024 15:35:21 +0000

Ez da tradiziozko esaera eta bere erreferentziak nahiko berriak dira, baino adieraziko luke izango diren festen zai egoten direla asko, eta iraganekoak azkar ahazten direla.

aldatza, ipurdi latza

Tue, 12 Nov 2024 14:33:54 +0000

Erreferentzia eskas eta zalantzazko atsotitza da, gainera esanahi lausoa duena. Agian, aldatzak (aldatsa edo aldapa) igotzea ipurdiarentzat latza edo gogorra dela adierazten du.

aharrausi usua, gose edo lo-mezua

Tue, 12 Nov 2024 09:16:49 +0000

Pertsona bat ahozabalka aritzeak loguraz edo gosez dagoela erakusten duela adierazteko.

Aldaerak

aharrausi usua, lo edo gose-mezua Sinonimoak
aharrausi luzea, loa edo gosea
ahozabal luze, logale edo gose

abenduko lainoa, euria edo hegoa

Tue, 12 Nov 2024 09:08:27 +0000

Euskal Herrian hain ohikoak diren beste atsotitz bat, literalki interpretatu behar duguna, abenduan edo abenduaren inguruan lainoak euria edo hego haizea dakarrela adierazteko.

ahuntzak garia ikusi, baina ez hesia

Mon, 11 Nov 2024 14:15:12 +0000

Gauzen alde onari begiratzeaz gainera, oztopo eta eragozpenei ere erreparatu behar zaizkiela ohartarazteko atsotitza.

Menditarrak

Sun, 10 Nov 2024 15:50:49 +0000

Frantziako Iraultzan, menditarrak (montagnards) jakobinoen sektore erradikala osatzen zuten figura politiko iraultzaileak ziren, asanbleako goiko eserlekuetan kokatzeagatik horrela deituak. Izu Garaian agintera heldu eta gorondinoen aurkako jazarpen eta errepresio odoltsua garatu zuten. Kalean, sans-culottes direlakoen sostengua izan zuten. Haien artean, figura nabarmenena Robespierre izan zen.

Maximilien Robespierre

Sun, 10 Nov 2024 15:41:18 +0000

Maximilien de Robespierre (1758-1794). Musée Carnavalet

Maximilien Robespierre (1758-1794) Frantziako Iraultzako figura politiko nabarmena izan zen. Ikasketaz eta lanbidez legegizona, Frantziako Iraultzako hasieratik nabarmentzen da. Hirugarren estatuko diputatua iraultzaren hasieran, posizio iraultzaile erradikalenak defendatu zituen, esklabotzaren eta heriotza zigorraren abolizioa eta sufragio unibertsala besteak beste. Konbentzio Nazionalekan menditarren taldeko kide, Izu Garaiaren protagonista nagusienetakoa da, Salbamen Publikoaren Batzordeko kide gisa. Garai horretan aurkari politikoen errepresio odoltsuaren erantzuletzat hartu da eta aldi berean ideal iraultzaileen defendatzaile sutsu eta geldiezintzat.

Izualdia (Izu Garaia)

Sun, 10 Nov 2024 14:29:58 +0000

Frantziako Iraultzan, Izualdia, Izu Garaia edo Izuaren Garaia (La Terreur) 1793tik 1794rako bitarteko aldia izan zen, Konbentzio Nazionalean zehar, non jakobinoek, eta haien artean menditarrek, sektore iraultzaile muturrekoenek alegia, agintea hartu zuten. Izena, Izua alegia, aldi historiko horretan gertatu ziren sarraski, exekuzio eta masazko hilketetatik datorkio, non hamarka mila pertsona hil ziren Frantzian zehar, haien artean girondinoen liderren aurka. Garai horretako azken asteetako aldiari Izu Handia (Grande Terreur) deitu zitzaion. Izualdia zuzendu zuten pertsonaien artean Maximilien Robespierre aipatu behar da, Frantzia aldi horretan gobernatu zuen Salbamen Publikoaren Batzordeko kide gisa. Hain zuzen ere, Izualdia Robespierreren eta bere jarraitzaileen atxiloketa eta exekuzioarekin amaitu zen, moderatuen agintaldiari bide emanez.

Definizio unibertsalak (Sokrates)

Sun, 10 Nov 2024 13:35:14 +0000

Sofisten eszeptizismo eta erlatibismoaren aurka, Sokratesek bertute morala badela aldarrikatu zuen, eta horretarako lehen baldintza bertutearekin, moralki ongi dagoenarekin alegia, loturiko ideia eta kontzeptuen definizio unibertsalak bilatu behar ziren. Harentzat, beraz, definizio unibertsalak ezagutzara, erlatibismo orotik kanpo, eta hortik bertutera heltzeko kontzeptu moral orokor eta absolutuen definizioak ziren. Definizio unibertsaletara ere arrazoiketa induktiboa proposatzen zuen, kasu partikularrak aztertuz, haiek guztiak biltzen dituen definizioa osatuz. Ikus, gainera

Unibertsalen kontzeptu orokorra filosofian

Aliantza Laukoitza (1815)

Sun, 10 Nov 2024 10:02:18 +0000

Aliantza Laukoitza 1815 urtean sinatu eta 1830 urtera arte indarrean izan zen Europako lau nazioen arteko ituna eta aliantza izan zen, Austriak, Prusiak, Errusiak eta Erresuma Batuak adostu eta sinatua, non gerra napoleonikoak edo horien parekorik gerta ez zitezen neurriak hartu eta elkarri babesa eskaintzen zioten. Finean, 1815ean osaturiko Aliantza Santuaren zabalkuntzaren ondorioa izan zen, Erresuma Batua gehituta. Azken helburua Frantziar Iraultzako idealen aurkako harresi politiko eta militarra eratzea izan zen, herrialde horietan agintean zeuden monarkia absolutistak babesteko. 1818 urtean, Napoleon agintetik erauzita, Frantzia bera ere aliantza horretara bildu eta Aliantza Boskoitza sortu zen. Aliantza hori garatu eta erabakiak hartzeko, hainbat kongresu edo biltzar garatu ziren Europan nazio horietako agintarien artean. Hori dela eta, garai historiko horri Kongresuen Europa edo Biltzarren Europa deitu izan zaio.

1841eko Lege Itundua (Lege Hitzartua, Hitzarturiko Legea)

Sun, 10 Nov 2024 07:10:27 +0000

*Agian orokorrean lege itunduei buruz jakin nahi zenuen. *

1841eko Lege Itundua, Lege Hitzartua edo Hitzarturiko Legea, izen ofizialez Foruak Eraldatzeko Legea, Espainiako Gorteek 1841eko abuztuan onartutako legea izan zen, araubide ekonomiko-administratibo berezia ezarri zuena Nafarroarentzat Espainiako gainerako probintzien aldean, foruak indarrean dagoen sistema konstituzionalera egokituta berrezartzeko helburuarekin. Lege Itunduaren jatorria Bergarako Hitzarmena izan zen (1839), Lehen Karlistaldiari amaiera eman ziona. Bertan, beste akordio batzuen artean, Nafarroako foruak atxikitzea erabaki zen. Akordio hori urte horretan bertan zehaztu zen Foruak Berresteko Legearekin, non aurreratu baitzen legean aldaketak egin behar zirela Konstituzioaren araubidera egokitzeko, eta aldaketa horiek, azkenean, Lege Itunduan zehaztu ziren. Aldaketa garrantzitsuenen artean, Legearen ondorioz Nafarroak Erresuma izateari utzi ziona aipatu behar da, foru-probintzia hutsa izateko. Itundutako Legea 1982ko Foru Amejoramenduaren Legearen aurrekaria izan zen, Nafarroako foru sistemaren oinarria dena gaur egun. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* Ley Paccionada.*

Integrazio-estrategia

Sat, 09 Nov 2024 08:18:27 +0000

Integrazio-estrategia enpresa batek bere negozio edo sektorean hornitzaileak (atzeranzko integrazio bertikala), banatzaileak (aurreranzko integrazio bertikala) edo lehiakideak (integrazio horizontala) kontrolatu edo zuzenean bereganatzea bilatzen duen enpresa-estrategia da. Integrazio-estrategia abantailak dira, alde batetik, marjina eta errentagarritasun handiagoak lortzea ahalbidetuko duten irismen-ekonomiak eskuratzea, eta, integrazio bertikalaren kasuan, negozioari lotutako balio-katea maila handiago batean kontrolatzea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* estrategia de integración*.

George Washington

Sat, 09 Nov 2024 06:26:41 +0000

George Washington** (1732-1799) estatubatuar negozio-gizona, militarra eta politikaria izan zen. Bereziki Ameriketako Estatu Batuetako lehen presidentea izateagatik da ezaguna, 1789tik 1797ra. Militar gisa, Estatu Batuetako independentzia gerran, indar amerikarren komandanteburua izan zen. Ameriketako Estatu Batuetako historian nazioaren aita fundatzaileetakotzat hartzen da eta ugari dira Estatu Batuetan haren omenez eraturiko monumentuak, haietan nabarmenena izanik Washington hirian haren omenez dagoen obeliskoa, 169mko altuera duena.** Ikus, gainera**

Thomas Jefferson

Leipzig-eko gudua

Fri, 08 Nov 2024 14:03:05 +0000

Leipzig-eko gudua, Nazioen Gudua ere deitua, 1813ko urrian Leipzig hiriaren inguruetan, garai hartako Saxonia Erresuman, egungo Alemanian, Frantziako Armadaren, Grande Armée delakoaren, eta Errusiak, Prusiak, Austriak eta Suediak osaturiko koalizio-armadaren arteko gudua izan zen, Frantziako Armadaren porrotarekin amaitu zena. Napoleondar gerretako gudu garrantzitsuenetakoa izan zen. Gudua Frantziako Armadaren Errusian garatu zuen kanpaina militarraren porrotaren ondoren etorri zen eta Napoleon-en Lehen Inperioaren gainbehera areagotu zuen, bi urte geroago, Waterloo-ko guduaren ondorioz, hondoa joko zuena.

Versaillesko Ituna (1783)

Thu, 07 Nov 2024 10:03:51 +0000

*Agian 1919ko Versaillesko Ituna bilatzen ari zinen. *

Versailleseko Ituna edo Versaillesko bakea, Parisko bakea ere deitua, 1783ko irailaren 3an Britainia Handiak Frantziarekin, Espainiarekin eta Herbehereekin hurrenez hurren sinaturiko bake-akordioen multzoa izan zen, aurreko urteetan Britainia Handiak herrialde horiekin garatu zuen gerrei amaiera emateko, gehienetan lurralde. Britainia Handia galtzaile atera zen orokorrean gerra horietan eta menderatzen zituen lurralde batzuk entregatu behar izan zituen bakea ziurtatzeko. Espainiarekin sinaturiko itunean, non Aranda kondea izan zen negoziatzailea, Espainiak Menorca eta Florida berreskuratu zituen, baina ez ordea Gibraltar.

Parisko ituna (1783)

Thu, 07 Nov 2024 09:46:31 +0000

*Parisko ituna (Pariseko ituna) Parisen 1783ko irailaren 3an Britania Handiaren eta Hamahiru Kolonietako ordezkarien artean sinaturiko bake-hitzarmena izan zen, Ameriketako Estatu Batuetako independentzia-gerrari amaiera eman ziona; aldi berean, Britainia Handiak Ameriketako Estatu Batuen subiranotasuna errekonozitu zuen. Egun berean Versaillesko Ituna sinatu zen.

hilaren hirugarren eguna nolako, hil guztia halako

Thu, 07 Nov 2024 09:18:25 +0000

Meteorologiaren aurreikuspena egiten duen atsotitza, jatorrian seguruenik egutegiko hilabeteekin (urtarrila, …) loturik baino, hilabete astronomikoekin lotura duena.

gezurtia eta herrena arin jausten dira

Thu, 07 Nov 2024 06:53:12 +0000

Gezurretan ibiltzen dena azkar, herren bati bezain azkar, harrapatzen dela adierazteko.

Kontabilitate-printzipioak

Wed, 06 Nov 2024 14:27:37 +0000

Kontabilitate-printzipioak enpresak kontabilitatea garatzean eta urteko kontuak osatzean derrigorrez jarraitu behar dituen printzipio edo irizpideak dira. Egun, 2007an indarrean sartu Kontabilitate-Plan Orokorraren arabera, hauek dira jarraitu beharreko printzipioak:

funtzionamenduan dagoen enpresaren printzipioa, zeinaren arabera kontabilitatea enpresak bere jardueran aurrera jarraitu behar duela suposatuz garatu behar den, gutxienez likidazlikidazio kasuan izango litzatekeen balioa jaso gabe;
sortzapen-printzipioa, zeinaren arabera eragiketa finantzarioak gertatu egiten direnean jaso behar diren kontabilitatean, eta ez haien kobrantza edo rdainketa egiten denean;

G8

Wed, 06 Nov 2024 13:44:53 +0000

G8 2002tik 2014ra munduko zortzi herrialde ekonomikoki indartsuenek, hain zuzen Alemaniak, Kanadak, Estatu Batuek, Frantziak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak eta Errusiak, osatu zuten taldea, urtero bilkurak egiten zituena munduko egoera politiko eta ekonomikoari buruz erabakiak hartzeko.

Gizonen sufragio unibertsala

Wed, 06 Nov 2024 08:52:47 +0000

Gizonezkoen sufragio unibertsala edo gizonen sufragio unibertsala, boto-eskubidea gizonei bakarrik eta gizon guztii, murrizketarik gabe, ematen dien hauteskunde-sistema politikoa, emakume guztiak baztertuz. Ohikoa izan zen herrialde asko XIX. mendean eta XX. mendeko lehen hamarkadetan. Historikoki, botoa baldintza jakin batzuk (errenta edo klase soziala, esaterako) betetzen dituztenentzat erreserbatzen duen sufragio zentsitarioaren eta sufragio unibertsalaren artean kokatzen da. Hauteskunde-sistema horretan emakumeek jasaten zuten diskriminazioak mugimendu sufragistaren agerpena eragin zuen, emakumeen sufragiorako eskubidea aldarrikatuz, arrakastaz emakumeen boto eskubidea lortu zuena herrialde gehien-gehienetan.

Batzar Nagusiak

Wed, 06 Nov 2024 07:23:37 +0000

Batzar Nagusiak Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko lurralde historiko edo foru lurraldeetako asanblea legegileak dira, foru aldundien organo gorena, dagozkien eskumenen arabera lurralde haietarako legeak proposatu eta onartu, bertako aldundi presidenteak, aurrekontuak onartu eta gobernu-jarduna kontrolatu egiten dutenak. Batzar nagusietako kideei batzarkide deitzen zaie eta udal hauteskundeekin batera egiten diten foru hauteskundeetan aukeratzen dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Juntas Generales.

putza izan ez eta puzkerra izan nahi

Wed, 06 Nov 2024 06:46:28 +0000

Handiputz, handiuste edo benetan dena baino gehiago dela uste duenarentzako atsotitza.

ez da ogirik neke gaberik

Tue, 05 Nov 2024 09:10:03 +0000

Bizimodua aurrera ateratzea beti neketsua dela adierazteko.

Aldaerak

neke gaberik ez da bizitzerik

Zuzenbide prozesala

Tue, 05 Nov 2024 07:01:31 +0000

Zuzenbide prozesala auzi judizialen jurisdikzioa, hiritarren babesa bermatu, bereziki defentsarako eskubideari buruz, eta prozesu judizialen garapena erregulatu egiten dituen ordenamendu juridikoaren adarra da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derecho procesal.

ardi txikia, beti bildots

Tue, 05 Nov 2024 06:24:57 +0000

Txikiak diren pertsonek beti gazte diruditela adierazteko.

Aldaerak

behi txikerra beti bigantxa
ardi xipia, beti bildots Itzulpenak
gaztelaniaz, vaca pequeña, siempre novilla

Asanblea Nazionala

Mon, 04 Nov 2024 15:17:38 +0000

Egun, Asanblea Nazionala (Asanblada Nazionala) Frantziako herritarrak ordezkatzen dituen behe ganbera da, Senatuarekin batera Frantziako bi ganberetako bat. Bere funtzioak legeak proposatu, eztabaidatu eta onartu eta gobernuaren jarduna kontrolatzea da. 1789 urtean sortu zen, Frantziako Iraultzaren hasieran, Antzinako Erregimeneko Estatu Orokorrak ordezteko.

Fenomeno naturalak

Mon, 04 Nov 2024 14:39:45 +0000

Fenomeno naturalak naturan berez gertatzen diren fenomeno edo gertakariak dira. Fenomeno naturalak natur zientzien ikergai nagusia dira, horien kausak aztertzeko, behaketaz eta esperimentuak garatuz; hain zuzen ere berez naturakoak izan arren, gizakiak fenomeno natural horiek askotan eragin eta simulatu egin ditzake eta haien kondizioak kontrolatu, esperimentuak garatzeko.

Gizartean duten eraginaren arabera, fenomeno naturalak onuragarriak (euria, neurrian, laboreetarako ona da), neutroak eta kaltegarriak izan daiteke, arrisku natural bihurtuz azken kasu honetan eta hondamendiak eraginez. Ikus, gainera

maite ditugun begietan, lausorik ez

Mon, 04 Nov 2024 12:30:39 +0000

Maite ditugun pertsonen akatsak ikusten ez ditugula adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, el amor es ciego

Waterlooko gudua

Mon, 04 Nov 2024 07:28:21 +0000

Waterlooko gudua (guda) edo Waterlooko bataila 1815eko ekainaren 18an egungo Belgikako Waterloo herritik gertu Napoleonek bertatik zuzenduriko Frantziako armada alde batetik, eta bestetik britaniarrek, herbeheretarrek, alemaniarrek eta prusiarrek osaturiko armada-koalizioaren arteko gudua izan zen. Gudua tropa napoleonikoen porrotarekin bukatu zen. Horren ondorioz, Napoleonek lau egun geroago abdikatu egin zuen, agintea bere seme Napoleon I.aren esku utziz. Koalizioko indarrak Parisera sartu ziren uztailaren 7an. Napoleonek ihes eginda zegoen, baina azkenean uztailaren 10ean britaniarren esku utzi zuen bere burua uztailaren 10ean. Atlantiko erdiko Santa Elena uhartera eraman eta han eduki zuten preso 1821ean hil zen arte. Ikus, gainera

Hamahiru Koloniak

Mon, 04 Nov 2024 07:00:11 +0000

*Hamahiru Koloniak (13 koloniak) Britainia Handiak Ipar Ameriketako ekialdeko kostaldean XVI. eta XVII. mendeetan zehar mendean izan zituen koloniak izan ziren. Lehen kolonia-asentamendua Plymouth-eko kolonia izan zen, egungo Massachussets estatuan, Mayflower ontzian Ingalaterratik etorritako 100 bat puritano anglikanoek 1620an sortua. Hortik aurrera, koloniak garatzen hasi ziren, kostaldean nahiz ehunka kilometro barnealdean, New Hampshire, Massachusetts, Rhode Island, Connecticut, New York, New Jersey, Pennsylvania, Delaware, Maryland, Virginia, North Carolina, South Carolina eta Georgia probintziak osatuz. 1775 urtean, kolonia horietako biztanleria 2.5 milioi biztanle izatera heldu zen. Britainia Handiaren menpekotasunetik askatu nahian, 1775 urtean hasita eta 1783 urtera arte, gerra lehertu zen kolonietako herritarren eta britainiarren artean, zeinaren ondorioz koloniek independentzia lortu eta Ameriketako Estatu Batuak sortu ziren. Ikus, gainera

Txatbota

Mon, 04 Nov 2024 05:28:07 +0000

Txatbota online eta web interfaze gisa funtzionatzen duen aplikazio informatikoa da, erabiltzaileari galderak eta eskaerak egin eta elkarrizketak garatzeko aukera ematen diona, modu natural batean, horretarako adimen artifiziala eta zehatzago hizkuntza naturalaren prozesamenduaren bitartez. Beste hizkuntzetan: ingelesez, chatbot.

El Pardoko ituna (1885)

Sun, 03 Nov 2024 15:28:47 +0000

Espainiako historian, El Pardoko ituna, 1885ean, Alfontso XII.a hil baino lehentxeago, Canovas del Castilloren eta Sagastaren artean ustez egindako hitzarmena izan zen. Bi politikari horiek Borboien Berrezarpeneko bi alderdi politiko garrantzitsuenetako liderrak ziren, kontserbadoreen eta liberaleen aldetik hurrenez hurren. Itunaren xedea erregearen heriotzak eragin zezakeen ezegonkortasunaren aurrean indarrean zegoen erregimen politikoa onartu eta agintean bi indar politikoen arteko txandakatze politikoa bermatzea izan zen, jada indarrean zegoen turnismoaren sistemaren bitartez, karlismoaren eta errepublikanismoaren indar antisistemen aurrean. Hala, erregea hil ondoren, Maria Cristina Habsburgokoaren erregeordetza-aldian, turnismoa ziurtatu eta Errestaurazio Borbonikoaren sistema indartu egin zuen, 1923an Primo de Riveraren diktadura indarrean sartu zen arte,

Kontinenteak

Fri, 01 Nov 2024 12:33:05 +0000

Kontinenteak Lurran ozeanoek mugatutako lur eremu handiak dira. Orokorrean, honako kontinente hauek bereizten dira: Europa, Asia (batzuen iritziz, Eurasia izeneko kontinente bakarra osatzen dutenak), Afrika, Amerika (batzuen arabera, Ipar Amerika eta Hego Amerika kontinenteetan banatzen dena), Ozeania eta Antartika.

Kredituak: ماني Commons

Geologikoki, kontinenteak lurrazala banatzen den lurrazal-eremu mota bietako bat dira, lurrazal kontinentala deitzen dena, lurrazal ozeanikoaren batera. Lurrazal kontinentala lurrazal ozeanikoa baino lodiagoa da, 35km-koa batez beste. Ikuspuntu geologiko horren arabera, lurrazal kontinentalak, kontinenteek alegia, itsasoaren gaineko lur-eremuez gainera, kontinenteeetako kostaldetik haratago maiz ehundaka kilometrotara zabaltzen den itsasoaren azpiko plataforma kontinentala ere hartzen du.

Zein da zergak ordaintzearen funtzioa? Zertarako ordaintzen dira zergak?

Thu, 31 Oct 2024 16:49:49 +0000

Zergak estatuaren beharrak eta zerbitzu publikoak ordaintzeko erabiltzen dira,, hala nola hezkuntza eta osasun publikoak eta gizarte zerbitzuak.

Euskalki literarioak

Thu, 31 Oct 2024 16:43:26 +0000

Euskalki literarioak historian zehar idatzizko literatura eman duten euskalkiak dira. Luis Luziano Bonaparte eta Arturo Campion izan ziren XIX. mendean euskalki literario horiek aztertu zituztenak:

lapurtera klasikoa, XVII. mendean gailendu zena, bereziki Sarako eskolari esker garatua literatura erlijiosoaren inguruan, Axularren Gero lana izanik erreferentzia nagusi bat.
zuberera, Joan Tartas eta Arnaud Oihenart izanik erreferentziak.
gipuzkera, Manuel Larramendi bere euskal gramatika eta hiztegiarekin iozanik ordezkari nagusia;
bizkaiera, Joan Antonio Mogel eta Pedro Antonio Añibarro, XVIII. mendean eta XIX. mendearen hasieran izanik idazlerik nagusienak.

Gobernadore zibila

Wed, 30 Oct 2024 13:43:10 +0000

Espainiako historian, gobernadore zibilak 1824tik 1997ra arte probintzia bakoitzean indarrean izan zen figura politiko eta administratiboa izan zen, estatuaren agintari eta ordezkari nagusi gisa jarduten zuena estatuak probintzietan zituen eskumenak zuzenduz. Hego Euskal Herrian, errepresio politikoa zuzentzen nabarmendu ziren frankismoan zehar. 1997tik aurrera gobernuko azpidelegatuaren figurak ordeztu zuen. Ikus, gainera

Gobernazio-Ministerioa

Konbentzio Nazionala

Wed, 30 Oct 2024 10:18:50 +0000

Konbentzio Nazionala Frantziako Iraultzan zehar 1792tik 1795era bitartean indarrean izan zen asanblea eratzailea eta horri dagokion erregimen politikoa izan zen. Horren baitan hiru aldi politiko bereizi ziren: Konbentzio girondinoa, 1792tik 1793ra, girondinoak, legalistak eta moderatuak, zirenean boterean; Konbentzio menditarra, 1793tik 1794ra, jakobinoak eta sans-culotteak, iraultzaile erradikalak alegia, nagusitu zirenean eta Izu Garaia izeneko aldi odoltsua gertatu zenean eta Berolisko Konbentzioa, 1794tik 1795era, boterera indar moderatu eta liberalak itzuli zirenean. Konbentzioan zehar Frantziako Lehen Errepublika aldarrikatu zen, Lehen Urteko Konstituzioa plazaratu zuena, baina ez zen inoiz indarrean jarri. Azkenik, Konbentzio nazionala 1795ean desegin zen, Direktorioa izeneko aldi politikoari bidea emateko. Ikus, gainera

Zerga-sistema (tributu-sistema)

Tue, 29 Oct 2024 14:58:07 +0000

Zerga-sistema edo tributu-sistema estatuak zerbitzu publikoen finantzaziorako ezartzen diren zerga eta beste tributuen multzoa da, haiek kudeatu, bildu eta kontrolatzeko instituzio eta baliabideen multzoarekin batera. Zerga-sistema administrazio-maila zenbaitetan garatu eta zabaltzen da; Espainian esaterako, zerga-sistema estatala, autonomikoak, udal mailakoak eta Gipuzkoa, Araba, Bizkaia eta Nafarroako foru zerga-sistemak bereizten dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sistema tributario.

Joan Goienetxe

Tue, 29 Oct 2024 14:39:57 +0000

Joan Goienetxe (Arizkun, Baztan bailara, 1656-Nuevo Baztán, Madril, 1735), gaztelaniaz Juan de Goyeneche y Gastón, espainiar politikari eta negozio-gizona izan zen, Felipe V. errege borboitarraren babespean jardun zuena. Mutiko zelarik, Madrilgo aristokraten ikastetxean ingresatu zuten. Han, aristokraziako semeekin harreman sendoak eratu zituen. Espainiaren berrikuntzaren beharra aldarrikatu zuen, merkantilismoaren eta bereziki Frantziatik zetorren kolbertismoaren haritik, non esportazioak eta protekzionismoa bultzatzen diren estatuaren esku hartze handiarekin. Bide horretan, bere ideiak ez ziren aintzat hartu Karlos II. Habsburgokoaren erregealdian baina bai Filipe V. errege borboitarrak Espainiako tronua bereganatu zuenean, Ondorengotza Gerraren ondotik. Filipe V.aren erregealdian espainiar industria sustatu zuen, kanpoko dependentzia alde batera uzteko eta Nuevo Baztán izeneko herri berriaren proiektu aurrerakoia diseinatu eta gauzatu Madrildik gertu, hainbat lantegi eta azpiegitura zabalduz bertan. Aldi berean, Karlos II.aren eta Filipe V.aren emazteen administratzailea izan zen. Espainiako despotismo ilustratuaren aitzindaritzat hartzen da.

mendian jaioak, mendira nahi

Tue, 29 Oct 2024 13:56:39 +0000

Norberak jaio den gigora eta hezi den moldeetarako joera duela adierazteko.

Sans-culottes

Mon, 28 Oct 2024 15:52:51 +0000

Frantziako Iraultzan), sans-culottes (culotte-rik gabeak) direlakoek sektore herrikoi erradikalena osatzen zuten, monarkiaren eta aristokraziaren guztiz aurkakoa. Izena culotte edo galtzazpi hitzetik datorkie; hain zuzen ere, sans-culotte direlakoek aristokraziak jantzi ohi zituen culotte edo galtzazpi horiek janzten ez zituztelako, horien ordez praka luze batzuk soinean jarriz, maiz goitik beherako koloretako zerrendak zituztenak. Frigiar txanoa ere horien ezaugarria izan zen. Sans-culotte-en taldean bildu ziren bereziki langile arruntak, artisauak, merkatari txikiak, morroiak eta neskameak. Frantziako Iraultza gertakari bortitzenetan protagonista izan ziren, hala nola Bastillaren Hartzean. Izu Garaian, menditarrak direlakoen sostengu nagusia izan ziren kaleetan. Izu Garaia bukatuta, ordea, haien aurkako errepresio gogorra izan zen eta rol politikoa guztiz galdu zuten.

Koke ikatza

Mon, 28 Oct 2024 09:34:54 +0000

Koke ikatza eta, besterik gabe, kokea, ikatza kiskali edo kaltzinatua da, erregai moduan ikatza bera baino propietate hobeak dituena. Esan liteke egurretik egur ikatza sortzeko prozesuaren antzekoa dela ikatzetik koke ikatza lortzekoa. Koke ikatzaren propietateak antzinatik ezagunak baziren ere, bere ekoizpen masiboa XVIII. mendean abiatu eta bereziki XIX. mendean garatu zen eta garrantzi handia izan zuen Industria Iraultzan zehar industria siderurgikoaren garapenean, bereziki labe garaiak izenekoak elikatzeko. Ikus, gainera

Egur ikatza

Kapitalizazio-aldia (kapitalizazio-epea)

Sun, 27 Oct 2024 15:32:10 +0000

Kapitalizazio-adia edo kapitalizazio-epea finantza eragiketa batean interesak sortu eta kapitalera biltzen diren aldia da. Adibidez, %1eko interesarekin egiten den hileko kapitalizazioak adierazten du hilero %1eko interesak ordaintzen direla. Horrekin loturiko kontzeptua da kapitalizazio-maiztasuna, urtebetean zenbat kapitalizazio-aldi dauden adierazten duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, periodo de capitalización.

Ezker politikoa

Sat, 26 Oct 2024 06:55:21 +0000

Ezker politikoa edo, besterik gabe, ezkerra, gizakiaren berdintasuna balio lehen eta gorentzat duten alderdi eta sektore politikoen multzoa da, espektro politikoan eskuin politikoari kontrajarrita. Horren jarraitzaileak ezkertiarrak direla esaten da. Berdintasuna oinarri eta idealtzat harturik, ezker politikoa eliteen, hierarkien, eta agintaritzaren aurka dago, eta herri borondatearen eta gizarte aldaketaren alde, eskuin politikoak orden soziala, tradizioa eta agintaritza defendatzen dituen bitartean, baina berdintasunaren aldean askatasuna lehenetsiz. Aipatu izan da ezker politikoak askatasuna bilatzen duela berdintasunetik abiaturik, eskuinak berdintasuna bilatzen duelarik askatasuna idealtzat harturik. Beste diferentzia bat bien artean estatuaren zereginarekin loturik dago: ezkerrarentzat, estatua gizarte aldaketarako tresna izan behar da eta zeregin horretan gizabanakoen bizitza gidatu behar du; eskuinarentzat, berriz, estatuak ahalik eta zeregin txikienak hartu behar ditu gizartean, eta gizabanakoaren askatasuna bermatzera mugatu behar da.

Zerga-motak

Fri, 25 Oct 2024 06:18:30 +0000

Zerga-mota ezberdinei buruz jakiteko ikus:

Xerofitoak (formazio xerofiloak)

Thu, 24 Oct 2024 13:10:58 +0000

Xerofitoak edo formazio xerofiloa eremu lehorretan garatu ohi diren diren formazio begetal edo landareen multzoa da, zurtoin haragitsua, sustrai sakonak eta arantzak dituztenak.

Asanblea konstituziogilea (asanblea eratzailea)

Thu, 24 Oct 2024 12:44:29 +0000

Agian batzar sortzailea bilatzen ari zinen.

Asanblea (asanblada) konstituziogilea edo asanblea eratzailea (Espainian, Gorte Konstituziogileak edo Gorte Eratzaileak ere deituak) erregimen politiko berri bat abiatzean konstituzio berri bat adostu eta onartu eta erregimen politiko berriaren oinarriak erabakitzeko osatu edo hautatu egiten den diputatu edo bestelako hautetsien asanblea edo batzar nazional politikoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, asamblea constituyente, Cortes Constituyentes.

Ikus, gainera

Botere eratzailea

Batzar sortzailea

Wed, 23 Oct 2024 15:20:11 +0000

Batzar sortzailea merkataritza-sozietate bat (hala nola, sozietate anonimoak eta kooperatibak) edo bestelako baltzu edo elkarte sortzerakoan bazkideek egiten duten lehen batzarra da, non sozietatearen estatutuak, zuzendaritza-organoak eta kapital-ekarpenak zehazten diren.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, asamblea constitutiva.

Mundu hautemangarria eta mundu adigarria

Wed, 23 Oct 2024 13:16:24 +0000

Mundu hautemangarria eta mundu adigarria Platon filosofoak errealitatearen edo izatearen bi alderdiak izendatzeko erabiltzen dituen terminoak dira (ikus, gainera, dualismo ontologikoa Platonengan, gaiaren beste aurkezpen bat izateko). Mundu hautemangarria, mundu sentigarria, mundu ikusgarria edo mundu ikusgaia (azken bi horiek izanik Platonek maiz aipatzen duen izendapena) zentzumenen bitartez jasotzen dugun errealitatea da, mundu fisikoa alegia, itxura hutsa dena, iragankorra, aldakorra eta inperfektua, haitzuloaren mitoan erakutsi zuen bezala. Mundu adigarria edo mundu uler garria ideien mundua da, betierekoa eta perfektua, gauza fisikoen oinarrizko ideia unibertsalak edo kontzeptuak barne hartzen dituena, arrazoimenetik soilik ezagut daitekeena, eta zeinaren bitartez, mundu hautemangarria ulertu dezakegun.

ilargi eta laino, sorginentzat giro

Wed, 23 Oct 2024 12:48:14 +0000

Kutsu mitologikoa duen esaera, zeruan ilargia eta lainoa ikisten diren gauak, Euskal Herrian maiz hego haizearekin loturik, sorginek euren errituak egiteko aproposak direla adierazteko.

Uniformetasun-printzipioa

Tue, 22 Oct 2024 17:31:38 +0000

Uniformetasun-printzipioa kontabilitatea eratzeko irizpideak behin erabaki eta aplikaturik, hala nola izakinak baloratu eta amortizazio ekonomikoa garatzerakoan, irizpide horiek finkatu eta aurrerantzean ere, ekitaldiz ekitaldi, aldatu gabe aplikatu behar direla baieztatzen duen**kontabilitate-printzipioa** da. Irizpide horiek aldatu beharko lirateke soil-soilik haiek erabiltzeko arrazoiak ere aldatzen direnean.

Uniformetasun-printziopioaren helburua kontabilitateak ematen duen informazioa homogeneoa izatea da, ekitaldi batetik bestera kontabilitate-egoerak modu egokian alderatu ahal izateko. Uniformetasun-printzipioak kontuen gardentasuna bermatzeko baldintza ere bada. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, principio de uniformidad.

ikasteko, isildu eta entzun

Mon, 21 Oct 2024 08:37:36 +0000

Mihiluzeak eta jakin gabe hitz egiten dutenak gaitzetsi behar dira eta beti ikasi nahi dutenak goretsi, horretarako jarrera egokiena isilik egotea eta entzutea izanik. Bada esaera zaharra horrekin loturik: aho hertsirik ez da eulirik sartzen.

zuhaitz onak, itzal ona

Mon, 21 Oct 2024 05:42:55 +0000

Ona den pertsona babes eta laguntza ematen duen hura dela adierazteko, besteak beste.

Estats Generals

Mon, 21 Oct 2024 05:39:04 +0000

A la història de França, els Estats Generals van constituir l’assemblea general de l’Antic Règim, que reunia els tres estaments (noblesa, clergat i Tercer Estat) i que convocava el monarca per prendre decisions en situacions greus. Els Estats Generals mancaven de poder legislatiu i eren cridats sense més per rebre les opinions dels tres estaments. El Monarca designava els representants del clergat i de la noblesa, i el Tercer Estat era l’únic sector que s’elegia més o menys democràticament. Sigui com sigui, els membres dels Estats Generals no eren representants en sentit estricte, sinó delegats, i només podien comunicar les opinions i queixes dels seus districtes respectius. Els representants d’aquests tres estaments es reunien en estats o assemblees separades i després cada estament votava un únic vot (vote par ordre), és a dir, els delegats no votaven individualment. Com que el clergat i la noblesa s’unien, la capacitat de decisió del Tercer Estat era escassa. La Revolució francesa va suprimir aquest sistema i va instaurar l’Assemblea Nacional, elegida democràticament i que decidia per majoria de diputats.

Thomas Jefferson

Mon, 21 Oct 2024 04:26:34 +0000

Thomas Jefferson** (1743-1826) Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren presidentea izan zen 1801etik 1809ra bitartean. Halaber, Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Aldarrikapenaren egile nagusia izan zen. Estatu Batuetan izandako presidente ospetsuenetakoa da, eta horrekin batera intelektual itzaltsua hainbat arlotan eta Ilustrazioaren ordezkari nabaria.** Ikus, gainera**

George Washington

Zigilu legea

Sun, 20 Oct 2024 05:52:33 +0000

Zigilu legea edo zigiluaren legea Erresuma Batuak 1765ean Ameriketako Hamahiru Kolonietan ezarri zuen zuzeneko zerga izan zen, hainbat agiri eta dokumentuetan, hala nola egunkari eta panfletoetan, aurrez ordiandu beharreko zigulu jartzera derrigortzen zuena. Zergaren helburua diru bilketa hutsa zen, 1756-1763 bitarteko Zazpi Urteko Gerraren ondoren Erresuma Batua finantza-egoera larrian zegoelako. Ameriketako kolonoak biziki protestatu zuten zigilu legearen aurka inposatutako zamaren aurka. Zigilu legeaz gainera, metropoliak kolonoen interesen aurkako beste erabaki batzuk hartu zituen hurrengo urteetan (ikus, tearen matxinada). Erreakzio gisa, Erresuma Batuaren mendekotasunetik askatu eta independentzia lortzeko mugimendua azkartuz joan zen, harik eta 1775 urtean Ameriketako Estatu Batuetako independentzia gerra piztu zen arte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ley del sello.

Alpetar mendikateak

Sat, 19 Oct 2024 07:21:39 +0000

Alpetar mendikateak, grisez markatuta.

Alpetar mendikateak alpetar orogeniaren ondorioz, duela 55 milioi bat urte, Zenozoikoan, Indiako eta Afrikako plaka tektonikoek Eurasiako plaka tektonikoekin talka egitean sorturiko mendikateak dira. Horien artean daude Himalaia, Kaukasoa, Karpatoak, Balkanak, Alpeak eta Iberiar Penintsulan Pirinioak, Mendikate Betikoak eta Mendikate Iberikoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cordilleras alpinas.

Direktorioa (Frantzia)

Fri, 18 Oct 2024 05:49:34 +0000

Frantzian, Direktorioa 1795tik 1799ra bitartean indarrean izan zen aro politikoa izan zen, Lehen Errepublikan zehar, Konbentzio Nazionalaren ondoren. Izena gobernua osatzen zuten bost direktore edo lehen ministroen taldetik datorkio, tirania saihesteko osaturikoa. Konbentzio Nazionalean zehar gertatu zen Izu Garaiaren aldean, aldi moderatua eta egonkorra izan zen, non burgesia politikoaren lehen planora itzuli zen, bere interesak defendatuz. Bonaparte anaiek zuzendu zuten estatu-kolpearekin bukatu zen 1799an, Kontsulatu izeneko erregimen politikoari bide emateko. Ikus, gainera

Frantziako Iraultza

Tearen matxinada

Thu, 17 Oct 2024 13:40:20 +0000

Bostongo tearen matxinada edo tearen mutina 1773ko abenduaren 16an Ipar Ameriketako Boston hirian izandako matxinada izan zen, non kolono batzuek, indioz mozorroturik, hiru ontzi ingelesetako te zama uretara bota zuten, Erresuma Batuak kolonoek merkaturatzen zituzten salgaiei Tea Act delakoaren bitartez ezarritako zerga gehigarriak jartzearen eta Ekialdeko Indietako Konpainiari ematen zitzaion pribilegiozko tratuaren aurka. Erresuma Batuak tokiko gobernua desegin, Bostongo portua itxi eta zigor legeak ezarri zituen kolonietako protestak geldiarazteko. Protesta honen ondoren gisa bereko beste protesta batzuk ere izan ziren, metropoliak Ameriketako kolonoetan garatzen zuen politikaren aurka, eta azkenean 1775tik 1783ra garatu zen Ameriketako Estatu Batuetako Independentzia Gerraren abiarazle izan zela esan daiteke.

oihan orotan otso bana

Thu, 17 Oct 2024 05:30:37 +0000

Toki guztietan maltzurrak edo maleziaz jokatzen duten pertsonak daudela adierazteko.

Abeltzaintza egonekoa (abeltzaintza sedentarioa)

Wed, 16 Oct 2024 16:20:36 +0000

Abeltzaintza egonekoa, egoneko abeltzaintza edo abeltzaintza sedentarioa abereak toki finko batean hazten dituen abeltzaintza mota, transhumantzia ez bezalakoa. Abeltzaintza egonekoa larreetan garatu daiteke, abeltzaintza estentsiboaz alegia, edo ikulu eta antzeko instalakuntzetan, abeltzaintza intentsiboaz. Ikus, gainera

Bakanketa (entresaka)

Wed, 16 Oct 2024 16:13:05 +0000

Basogintzan, bakanketa edo entresaka baso batean baliagarriak ez diren zuhaitzak eta sastrakak moztea da, ihartuta edo txikiak direnak alegia, zuhaitz handientzako bizi-espazioa zabaldu, basoa modu uniformean garatu eta su-arriskuak saihesteko helburuarekin. Ikus, gainera

Mozketa selektiboa

Merkatuaren autorregulazioa

Wed, 16 Oct 2024 13:44:41 +0000

*Agian merkatuaren erregulazio bilatzen ari zinen. *

Merkatuaren autorregulazioak (merkatuaren autoerregulazioa) merkatu aske edo gutxi gorabehera aske batean eskaintzak eta eskariak bat etortzeko berezko joera da, estatuaren edo kanpoko esku hartzerik gabe, aldagai ekonomiko guztiak (ekoizpena, salmenta, prezioa) orekara eramaten dituena. Merkatu autorregulatzeko joera honi XVIII. mendeko Adam Smith ekonomilari zor zaion esku ikusiezinaren metafora erabiliz ere izendatzen da. Ikus, gainera

Merkatu autorregulatuak

Merkatu-erregulazioa (erregulazio ekonomikoa)

Wed, 16 Oct 2024 13:29:38 +0000

*Agian merkatuaren autorregulazioa bilatzen ari zinen. *

Merkatu-erregulazioa edo erregulazio ekonomikoa merkatu edo sektore ekonomiko baten jarduera kontrolatzea da, hartan bete beharreko araudietan eragile ekonomikoen merkatu-askatasuna mugatuz edo horretarako baldintzak jarriz, betiere sektore horretako segurtasun juridikoa eta interes orokorra helburu nagusiak izanik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, regulación económica. Ikus, gainera

Antropologia filosofikoa

Wed, 16 Oct 2024 07:19:10 +0000

Antropologia filosofikoa gizakia bere kontzeptu eta zentzurik sakonenean zer den hausnartzen duen antropologiaren adarra da, hausnarketa horretatik abiatuta, antropologiak berak diziplina gisa garatu eta gizakia aztertze aldera. Zehazki, antropologia filosofikoak giza errealitatearen eta esperientziaren oinarri ontologikoak, fenomenologikoak eta epistemologikoak, psikismoa, kontzientzia eta identitatea, oro har, ezarri nahi ditu, gero oinarri zehatz horietatik ikerketa antropologiko positiboan planteatzen diren giza fenomenoei heldu ahal izateko.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, *antropología filosófica. *

Zerga bereziak

Wed, 16 Oct 2024 06:03:43 +0000

Zerga bereziak produktu jakin batzuen kontsumoa, hala nola hidrokarburoak, edari alkoholdunak eta tabakoa, era berezian, bereziki karga-tasak gehituz, zergapetzen duten zeharkako zergak dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, impuestos especiales.

Afiliazio-marketina

Wed, 16 Oct 2024 05:40:49 +0000

Afiliazio-marketina afiliatu izeneko pertsona batek edo batzuek enpresa batek eskaintzen duten produktua edo zerbitzua online sustatzea da, haien sare sozialen, webguneen, bideo-kanalen, blogen eta abarren bitartez. Horrela, afiliatuak ordainsari edo komisio bat kobratzen du hedabide horien bisitariek enpresaren online kanalerantz sortzen duten interakzio bakoitzeko. Ordainsaria ematen duten elkarrekintza horiek ez dute zertan izan produktu edo zerbitzu bat zuzenean erostea, baizik eta kontu bat sortzea edo, besterik gabe, bisita bat egitea. Afiliatuak enpresarekiko konpromiso-maila desberdinak ere izan ditzake sustatzeko orduan: bere hedabidean enpresaren webgunera daraman banner bat baino ez edota produktuaren edo zerbitzuaren gomendioa zuzeneko mezu pertsonal baten bitartez.

enara batek ez du udaberria egiten

Tue, 15 Oct 2024 08:01:18 +0000

Kasu partikular edo berezi batetik ondorio orokorrak atera ezin daitezkeela adierazteko.

bihar ere eguzkia aterako da

Tue, 15 Oct 2024 05:28:28 +0000

Gauzak gaizki joanda ere, bizitza aurrera doala eta esperantzia ez dela galdu behar adierazteko.

Aldaerak

bihar ere eguzkia aterako dun
bihar ere eguzkia aterako duk

jaten duten santuekin ez dago fidatzerik

Tue, 15 Oct 2024 05:24:18 +0000

Onbera eta zintzo fama duten pertsonekin kontuz eta adi ibili behar dela adierazteko, denok baititugu alderdi ilunak.

Aurkezpen digitalak

Mon, 14 Oct 2024 16:56:56 +0000

Aurkezpen digitala dokumentu digital bat da, modu sekuentzialean erakusten diren diapositiben edo koadroen formatuan gai zehatz bat laburbilduta eta eskematikoki erakutsi eta garatzen duena, diapositiba bakoitzean taulak, koadro sinoptikoak, zerrendak, diagramak eta grafikoak erakutsiz. Normalean, diapositiba bakoitzaren barruan ere edukia modu sekuentzialean garatzen da, trantsizio deiturikoen bidez, eduki berri bat erakusten duen aurrerapausoak banaka erakutsiz. Aurkezpen digitalak aurkezpen-software berezitua erabiliz diseinatu eta erakusten dira. Diapositiba izenaren jatorria programa mota hori garatu aurretik egiten ziren aurkezpenetan dago, zeinetan aurkezpena argazki-diapositiba batzuen proiekzioaren bidez egiten zen. Beste hizkuntzetan: ingelesez, slide show; gaztelaniaz, presentación digital.

otea loretsu, negua elurtsu

Mon, 14 Oct 2024 05:19:07 +0000

Oteak lore ugari izateak negu hotza eta elurtsua iragartzen duela adierazteko.

Aldaerak

otea loretsu, negua edurtsu

Lurren deslotzea (lurren desbinkulazioa)

Sun, 13 Oct 2024 09:30:43 +0000

Espainiako historian, lurrak deslotzea edo lurrak desbinkulatzeajaurgoak abolitu, maiorazkoari loturik zeuden lurrak lehenseme edo premuari oinordetzan uztera derrigortzen zuen araua bertan behera utzi eta lur horiek guztiak besterendu eta beraz saltzea guztiz debekatzea ezartzen zuten xedapenak ezabatzeko XIX. mendean zehar, erregimen liberalen ekimenez, garatu zen prozesu legegilea izan zen. Prozesu horrek, Elizako lurren desamortizazioak bezalaxe, esku hiletako lurrak “askatzea” helburu izan zuen, haien merkatuan jarri, saldu edo besterendu eta modu eraginkorrago ustiatzea helburu zuena. Jaurgoak desegiteak gatazka ekarri zuen nobleziaren eta nekazari xeheen artean, nobleziak desbinkulazioak abolitzen zituen jaurgo jurisdikzionalak ahalik eta gehien mugatu eta jaurgoaren erreserba ahalik eta gehien atxiki nahi izan zuelako. Desbinkulazioa oso motel joan zen XIX. mendean zehar, eta desamortizazioan elizarekin ez bezala, nobleziaren alde egin zuen argi eta garbi, esaterako nobleziaren lurren erdia maiorazkoari atxikiz hasiera batean. Bere eragina, beraz, eskasa izan zen orokorrean eta praktikan lur horiek bere horretan jarraitu zuten. Aristokraziak jarraitu zuen. legeek uzten zituzten zirrikituak baliatuz, maiorazkoaren instituzioa betikotzen, familia barneko itun eta komenientziazko ezkontzen bitartez esaterako, eta horrela ondare itzelak eta bide batez euren posizio menderatzailea gizartean atxikiz.

Bigarren Industria Iraultza

Sat, 12 Oct 2024 06:15:42 +0000

Bigarren Industria Iraultza 1870tik XX. mendearen erdialdera arte Mendebaldean izan zen garapen industrial handiko aldi historikoa izan zen. Lehen Industria Iraultzan bezalaxe, aurrerapen teknologikoak eta energia-iturri berriak izan ziren industria-garapenaren aldi hau bultzatu zutenak, hala nola altzairuaren ekoizpen masibo eta merkea, Bessemer bihurgailuen bitartez, petrolioaren ustiapena, elektrizitatea eta errekuntzako motorra. Berrikuntza horien ondorioz, industria-sektore berriak garatu ziren hala nola automozioa eta industria kimikoa. Garraiobideetan, aipagarria da aldi horretan zehar trenbideak munduzabalean izan zuen garapen itzela. Garapen industriala bultzatu zuten beste faktore edo eragile garrantzitsuak taylorismo edo lanaren antolakuntza zientifikoa eta fordismoa edo kateko produkzioa. Ikus, gainera

Zerga berdintasuna

Thu, 10 Oct 2024 14:43:03 +0000

Zerga berdintasuna zerga sistema bateko oinarriko printzipio bat da, zeinaren arabera zerga guztiak egoera berean dauden hiritar guztiei modu eta neurri berean aplikatu behar zaizkien, haien artean diskriminazio pertsonalik egin gabe. Adiera zabalagoan, beste bi alderdi ere barne hartzen ditu: alde batetik, ahalmen ekonomikoaren arabera finkatu behar dira zergak, ahalmen handiagoa dutenei eta erakusten dutenei zerga handiagoak jarriz; eta bestetik, zergen bitartez gizartean berdintasun handiagoa ekarriko duen errentaren birbanaketaren beharrak. Aurreko hiru alderdi hauek honela izendatu izan dira hurrenez hurren: (i) berdintasuna zergetan, (ii) berdintasuna zergen aurrean eta (iii) berdintasuna zergen bitartez.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, igualdad tributaria.

Eurozentrismoa

Thu, 10 Oct 2024 13:49:05 +0000

Eurozentrismoa Europa eta kultura europarra beste kulturen gainetik zibilizazioaren erdigune edo ardatz gisa hartzen dituen jarrera kulrura, soziologiko eta intelektuala da. Ikuspegi eurozentrikoak eragina du iraganeko eta etorkizuneko historiaren garapenean, Europari buruzko kontakizun bat inposatzen duen heinean, Europa potentzia kolonial eta inperialista, esplotatzaile eta genoziden sehaskaren irudia alde batera utzi eta erretratu atsegin bat egiteko, goi mailako kulturaren, balio demokratikoen eta modernitatearen sorleku gisa. Ikus, gainera

Etnozentrismoa

Zazpi Urteko Gerra

Thu, 10 Oct 2024 08:52:07 +0000

Zazpi Urteko Gerra 1756tik 1763ra bitartean Frantzia eta Erresuma Batua, haietako bakoitzaren aliatuekin batera, elkarren aurka aritu ziren gerra izan zen, hegemonia edo nagusitasun koloniala bereganatu nahian. Guda gehienak Europan izan baziren ere, Ipar Amerikan eta Indian ere gudak izan ziren. Gatazka luzean, Frantzia atera zen galtzaile. Irabazle suertatu arren, Erresuma Batuak ere gerraren ondorio latzak jasan zituen; hain zuzen ere, estatuko finantzak kolokan geratu ziren gerraren kostuagatik, eta zerga berriak jarri behar izan zituen, bereziki Ameriketako Hamahiru Kolonietan haserrea eragin eta independentziarako gogoa piztu zutenak. Ikus, gainera

Antierlatibismo morala

Thu, 10 Oct 2024 06:02:43 +0000

Antierlatibismo morala sofistek aldarrikatzen zuten nomos, hots, instituzio politiko nahiz arau moralen erlatibismo eta konbentzionalismoaren aurka Sokrates filosofoak erakutsi zuen jarrera izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Sofisten arabera, ez dago irizpide finko, zuzen edo egiazkorik legeak eta arau moralak nolakoak izan behar diren ezartzeko; nomos edo arau horiek aldi bakoitzean zehazten dira, jendearen ustearen, borondatearen eta uneko interesen arabera. Sofisten printzipio hori argi eta garbi laburbiltzen da Protagorasen aforismoan: gizakia gauza guztien neurria da. Sokrates erlatibismo horren aurka agertu zen; bere antierlatibismo morala “zuzena”, “ona”, “txarra” kontzeptuek berez eduki behar zuten definizio unibertsalean oinarritzen zen, definizio unibertsal eta antierlatibista horiek gabe ezinezkoa suertatuko litzatekeelako gizakien artean ados jartzea. Definizio unibertsal horiek zehaztu eta finkatzeko, indukzioa proposatu zuen, ona eta txarra orokorrean zer den behatuz eta bereziki eztabaidatuz, maieutikaren bitartez.

idi zaharrari, arran berri

Wed, 09 Oct 2024 06:40:47 +0000

Zerbaiti bere izaerari ez dagokion apaindura edo distira eman nahi zaionean erabiltzen da; baita ere, batek merezi ez dituen alabantzak jasotzea bilatzen duenean.

Itzulpenak

gaztelaniaz, a buey viejo, cencerro nuevo

Ikus, gainera

arran, Gizapediako hiztegian.

ondo dantzatzen dakienak, musika gutxi behar

Wed, 09 Oct 2024 06:30:25 +0000

Zerbaiti buruz dakienak azalpen askoren beharrik ez duela adierazteko.

Pentsamendu ilustratua

Wed, 09 Oct 2024 06:11:50 +0000

Ilustrazioa izeneko mugimendu historikoa, bereziki XVIII. mendean garatu zena, intelektuala da bere oinarrian. Hauek dira pentsamendu ilustratuaren gako nagusiak:

mugimendu arrazionalista da, mundura ezagutza arrazionalaren bitartez hurbiltzea bilatzen duena, erlijioa ukatuz;
hala ere, filosofia arrazionalista zabalaren barnean, muturreko arrazionalismoaren eta enpiristen arteko gatazkan, enpiristen alde egin zuen gehienbat;
hala ere, ezin esan daiteke Jainkoa ukatzen duen mugimendua denik; Jainkoaren problemaren aurrean deismoa sustatzen du, hots, Jainkoarenganako hurbilketa filosofikoa, erlijio orotik kanpo;
pentsamendu ilustratua gizakiaren askatasunaren aldekoa da, eta bereziki pentsamendu askearen aldekoa;

Polisemia (hitz polisemikoak)

Tue, 08 Oct 2024 15:53:24 +0000

Hizkuntzalaritzan, polisemia gertatzen da hitz edo esamolde batek adiera edo esanahi bat baino gehiago dituenean. Beraz, hitz polisemikoak esanahi bat baino gehiago dituztenak dira. Euskaraz, hitz polisemikoen adibideak dira gorri (kolorea nahiz latza edo gogorra dena adieraz dezake) eta buru (gorputz atala, muturra, bukaera edo abiapuntua adieraz dezake).

Aurrezteko joera marjinala

Mon, 07 Oct 2024 14:04:28 +0000

Aurrezteko joera marjinala familia batek errentatik aurrezten duen diruaren zenbatekoa da, proportzio moduan adierazita, errenta-maila bakoitzeko. Adibidez, errenta-maila baterako aurrezteko joera marjinala 0.4 bada, familiak jasotzen duen errenta osotik %40 aurrezten duela esan nahi du. Aurrezteko joera marjinala gehi kontsumitzeko joera marjinala 1 da.

Fitxategi-kudeatzailea (fitxategi-arakatzailea)

Sun, 06 Oct 2024 09:21:03 +0000

Fitxategi-kudeatzailea edo fitxategi-administratzailea erabiltzaile-interfazearen aplikazio bat da, maiz sistema eragilean txertatua, sistema informatiko baten fitxategiak eta haiek biltzen dituzten karpetak eta direktorioak kudeatzeko aukera ematen duena, hala nola fitxategiak izendatu, karpeta edo direktorio batetik bestera mugitu, ezabatu, kopiatu, itsatsi eta bilatzeko. Fitxategiak eta karpetak bilatzeko aplikazio edo funtzio espezifikoari fitxategi-arakatzailea edo fitxategi-esploratzailea deitzen zaio.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, gestor de archivos, explorador de archivos.

Enplegu-politikak

Sun, 06 Oct 2024 07:31:44 +0000

Enplegu-politikak administrazio publikoetatik garatzen diren politika ekonomikoak dira, langabezia egoeran dagoen langilea babestuz, langileari ematen zaizkion diru-prestazioen bitartez, nahiz enpleguak sortuz, hala nola enpresa berriak sortzeko programak zabalduz, eta langilearen enplegagarritasuna hobetzeko, haren heziketa eta trebakuntza bultzatuz. Bi motako enplegu-politikak bereizten dira, enplegu-politika pasiboak, langilea babesten dutenak, eta enplegu-politika aktiboak, enpresak sortu eta enplegagarritasuna bultzatzen dutenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, políticas de empleo.

Neolitikoa (Neolitoa, Iraultza Neolitikoa)

Sun, 06 Oct 2024 07:18:17 +0000

Iraultza Neolitikoak populazioen finkapena eta horrekin batera lehenengo hirien sorrera ekarri zuen. Irudian: Hiri neolitiko bat Iraken. Kredituak: Véronique Dauge-Commons.

Neolitoa, Neolitikoa edo Iraultza Neolitikoa, Lehen Nekazaritza Iraultza ere deitua, Historiaurreko azken aldia da, eskualdearen arabera K.a 7.500 urtetik K.a 2.500 urtera luzatu zena, ezaugarri nagusitzat nekazaritzaren eta abeltzaintzaren garapena izanik, ehiztari eta biltzaileen ekonomia batetik abiaturik. Neolitikoaren iturburu geografikoa Ilgora Emankorra izeneko eskualdea izan zen, Ekialde Hurbilean.

Ilgora Emankorra

Sun, 06 Oct 2024 06:53:50 +0000

Ilgora Emankorra, Kredituak: Sémhur-Rafy-Commons.

Ilgora Emankorra Iraultza Neolitikoa garatu zen lehen lurraldea izan zen, Ekialde Hurbilean. Nilo bailaratik Mediterraneoko Ekialdeko kostaldean zehar Anatoliaraino eta gero handik jaitsiz Mesopotamiatik Persiar Golkoraino. Eskualde zabal horretan garatu ziren, beraz, lehen aldiz nekazaritza eta abeltzaintza eta horrekin batera lehenengo hiriak eta zibilizazioak, ehiztari eta biltzaileen ekonomia batetik abiaturik. Ilgora Emankor honen loraldia K.a 7.500 urtetik K.a 4.000 urte bitartean gertatu zen. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Fertile Crescent; gaztelaniaz, Creciente Fértil.

Oximoron

Sat, 05 Oct 2024 07:39:53 +0000

Oximorona estilo-figura bat da, aurkakoak edo bateraezinak diren esanahi edo zentzua duten hitzak edo esamoldeak lotzen dituena (adibidez, “maitasun gorrotagarria” , “izotz kiskalgarria”). Aurkakoen lotura horren bitartez, irakurlearen edo entzulearen arreta erakarri eta horrekin batera, nahasmendua eta asaldura sortzen dira harengan.

Adiera arruntagoan eta hizkuntza arruntarekin lotuta, oximorona ere barne-kontraesana duen edozein adierazpena da.

Bezeroaren gogobetetzea

Sat, 05 Oct 2024 06:46:32 +0000

Bezeroaren gogobetetzea erositako produktua edo zerbitzua kontsumitzean haren asebeharrak, nahiak eta desirak guztiz bete eta horrel harengan esperientzia gogangarria eratzea da, bezeroarengan produktua edo zerbitzua berriz ere erosi eta kontsumitzeko gogoa piztu, haren fideltasuna atxiki eta horrela bezeroaren bizitza-zikloaren balioa gehitzeko. Beraz, bezeroaren gogobetetzea enpresaren helburu nagusi bilakatu behar da, haren diru-sarreretan zuzeneko efektua duenez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, satisfacción del cliente.

Bezeroaren Bizitza-Zikloaren Balioa (BBB)

Sat, 05 Oct 2024 06:04:05 +0000

Bezeroaren Bizitza-Zikloaren Balioa (BBB) bezero arrunt batek enpresa baten produktu edo zerbitzuei atxikita irauten duen denboran zehar ekartzen duen batez besteko diru-sarrera da. Enpresak bezeroaren fideltasuna zaintzen saiatu behar da, bezeroaren bizitza-zikloa luzatu eta BBB delakoa gehitzeko.

Honela kalkula daiteke:

$$\text{batezbesteko erosketa-zenbatekoa} \times \text{aldi bakoitzeko erosketak} \times \text{bezeroa atxikita dagoen batez besteko aldi kopurua}$$

Beste hizkuntzetan: ingelesez, Customer Lifetime Value (CLV); gaztelaniaz, valor de vida del cliente.

Paralelismoa (estilo-figura)

Thu, 03 Oct 2024 13:12:49 +0000

Estilo-figura gisa, paralelismoa ondoz ondoko bertso edo esaldietan egitura sintaktiko, semantiko edo silabiko (azken hau bereziki olerkigintzan) bera errepikatzea da. Anafora paralelismoaren aldaera murritza dela esan daiteke, non hitzak bertso edo esaldiaren hasieran baino ez diren errepikatzen.

burura igo, burua jo

Thu, 03 Oct 2024 12:47:19 +0000

Bere dohaiak eta lorpenak harrokeriaz erakusten dituena, azkenean burua makurtu beharko duela adierazteko.

Ergonomia (definizioa)

Thu, 03 Oct 2024 07:09:45 +0000

Ergonomia produktu, instalakuntza edo jarduera bat ahalik eta modu eraginkorrenean garatu eta aldi berean erabiltzailearen edo langilearen erosotasun, maneiagarritasun eta ongizate fisiko eta psikologiko moldatu eta istripu eta kalte fisikoen probabilitatea minimizatzeko garatzen diren diseinu, teknologia eta prozesuen multzoa da. Ikus, gainera

Lan arriskuak
Lan osasuna
kronoergonomia, Gizapediako hiztegian

Milizia Nazionala (Espainiako historia, XIX. mendea)

Thu, 03 Oct 2024 06:59:09 +0000

XIX. mendean, Milizia Nazionala Espainian osaturiko milizia edo hiritarrek osaturiko talde armatua izan zen, konstituzionalismoa eta liberalismoa babestu eta absolutismoaren aurka jardun zuena. Bereziki, udal mailan antolatua, polizia, ordena publiko eta kontrol sozialeko funtzioak betetzen zituen. 1812 urtean sortu zen, Cadizko Konstituzioarekin batera, eta 1814 arte jardun zuen hasiera batean. 1814an, absolutismoaren berrezarkuntzarekin batera, desegin egin zen. Hirurteko Liberalean berriz ere osatu zuen, Zorizgaiztoko Hamarkadan berriz ere desegiteko. Isabel II.aren errealdian zehar indarrean egon zen, baina alderdi politiko nagusien arteko desadostasunak sortu ziren horren inguruan, Alderdi Moderatua horren aurka eta Alderdi progresista horren alde zirelarik hurrenez hurren. Azkenean, Borboien Berrezarkuntzarekin batera desegin zen behin betiko. Ikus, gainera

Realistak (Espainiako absolutismoa)

Wed, 02 Oct 2024 16:01:22 +0000

Espainiako historian, eta zehatzago Fernando VII.aren erregealdian, partida realistak Hirurteko Liberalean, 1820tik 1823ra, erregimen absolutista, betiere Fernando VII-a buru, berrezartzearen alde borrokatu ziren talde gerrilari kontrairaultzaileak izan ziren. Gerra zibileko giroa sorrarazi bazuten ere, azkenean garaituak izan ziren eta Frantziara eta Portugalera ihes egin behar izan zuten. Bigarren berrezarkuntza absolutistaren atarian, 1823an, absolutismoa berrezartzea lortu zuten frantziar armadako tropek osaturiko San Luis Ehun Mila Semeen gorputz militarrean integratu ziren. Hortik aurrera, Zorigaiztoko Hamarkada deitu zen horretan, realistak armadako gorputz erregularra osatu zuten, Boluntario Errealisten Gorputza izenarekin, eta ultrarrealista edo apostolikoen adar militarra bilakatu ziren, liberalen aurkako eraso gogorretan aktiboki parte hartuz. Ikus, gainera

Autonomia pertsonala

Wed, 02 Oct 2024 15:22:38 +0000

Autonomia pertsonala pertsona batek bere bizitza eratzen duten erabakiak askatasunez eta arrazoimenez hartzeko ahalmena da, independentziaz eta mendekotasunik gabe, hainbat aukeren artean. Bereziki Immanuel Kant filosofoak (1724-1804) azterturiko gaia izan zen, esplizituki bere obran aipatzen ez den arren, zoriontasunaren bilaketarekin alde batetik eta bestetik moralarekin loturik (ikus, gainera, autonomia morala).

Hiponimoak (hiponimia)

Wed, 02 Oct 2024 08:28:15 +0000

Hiponimoak beste hitz batek adierazten duen entitatearen mota desberdinak adierazten dituzten hitzak dira. Adibidez, uso hitza txori hitzaren hiponimoa da. Beraz, hiponimia, hiponimoen hizkuntza-fenomenoa alegia, inklusiozko harreman semantikoa dela esan daiteke, hiperonimiarekin batera, non hiponimoak dagokien hiperonimoetan barneratzen diren kontzeptuak diren.

Graben (hobi tektonikoa)

Tue, 01 Oct 2024 15:14:37 +0000

Graben (alemanieraz; euskaraz, literalki, “hobi”) edo hobi tektonikoa faila paralelo bik aurkako norabideetan eragindako indarrek sortzen duten sakonunea da. Ikus, gainera

Horst (mazizo tektonikoa)

Horst (mazizo tektonikoa)

Tue, 01 Oct 2024 15:07:16 +0000

Horst (alemanieraz; euskaraz, literalki, “eremu goratua”) edo mazizo tektonikoa faila batek eragindako indarrek sortutako goi-lautada da, non eremu horretako geruzak inguruko eremuetakoak baino zaharragoak diren. Ikus, gainera

Graben (hobi tektonikoa)

min neukan lepoan, lotu ninduten zangoan

Tue, 01 Oct 2024 13:40:14 +0000

Lagundu ordez traba egin duenari adierazteko.

Zertan bereizten dira aristokratak eta oligarkak?

Tue, 01 Oct 2024 13:32:27 +0000

Aristokratak, jatorrian, bikainak diren gobernariak dira, gobernatzen hoberenak (antzinako grezieraz, aristoi, “onenak” da euskaraz). Antzinako Grezian, filosofo askok aldeztu zuten gobernu era izan zen haiena, aristokrazia alegia. Oligarkak, berriz, boterean dauden politikoen talde txikia dira (antzinako grezieraz, oligos, “gutxi” da euskaraz); halaber, pribilegioak eta botere ekonomiko handia atxikitzen duten pertsonak izendatzeko erabiltzen da.

Inklusio-politika (enpresa)

Tue, 01 Oct 2024 11:28:28 +0000

Enpresan, inklusio-politika enpresa barneko desberdintasunak ezabatu edo ahal neurrian gutxitu eta enpresako kide guztiek tratu berdina jasotzen dutela ziurtatzeko erabaki eta abian jartzen diren erabakien multzoa da. Politika hori giza baliabideen sailaren ardura izaten da.

Gaitasun fisikoak

Tue, 01 Oct 2024 06:19:28 +0000

Gaitasun fisikoak pertsona batek jarduera fisiko bat garatzeko dituen ahalmenak dira. Jarduera fisikoaren arabera, gaitasun fisikoak desberdinak dira eta neurri desberdinetan garatu behar dira, baina orokorrean hauek dira oinarrizko gaitasun fisikoak: erresistentzia, abiadura, indarra eta mugikortasuna (azken honen baitan elastikotasuna eta malgutasuna bilduz). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *capacidades físicas. *

Banku-transferentziak

Mon, 30 Sep 2024 17:19:26 +0000

Banku-transferentziak banku-kontu bateko titularraren edo baimenduaren aginduz kontu horretatik beste banku-kontu batera, banku berean edo beste batean, egiten den diru-bidalketa da. Transferentzian ezarri den diru-zenbatekoaren arabera gutxituko da bere kontuko saldoa, eta helmugako kontuan sarrera gisa agertu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* transferencia bancaria*.

Arloko alfabetatzea

Mon, 30 Sep 2024 17:03:25 +0000

Arloko alfabetatzea ikasleei jakintza-arlo edo diziplina batean erabiltzen diren idazketa, irakurketa, hizketa eta ikerketa moduak erakustea da, hots arlo horretako diskurtsoak nola osatu eta ulertzea, arlo horretako adituek egiten duten bezala, betiere diskurtso horiek esanahi konkretu eta zuzena har dezaten. Adibide gisa, matematikako alfabetatzeak ikasleei matematika-ikurrak, adierazpen matematikoen irakurketa, matematikan gauzak nola adierazi eta abar irakastea da. **Beste hizkuntzetan:**ingelesez, disciplinary literacy; gazteleraz, alfabetización disciplinar.

egia zango luze, gezurra hanka motz

Mon, 30 Sep 2024 08:31:00 +0000

Egiarekin urruti iritsiko gara, baina gezurretan azkar harrapatuko gaituztela adierazteko.

Gazteleraz: antes se coge la mentiroso que al cojo

gezurra esan nuen etxean, ni baino lehenago kalean

Mon, 30 Sep 2024 08:25:08 +0000

Gezurrak azkar deskubritzen direla adierazteko.

Kideko atsotitzak

gezurra esan nuen Getarian, eta ni baino lehenago zen atarian
egia zango luze, gezurra hanka motz
gezurra esan nuen mendian, ni baino lehenago zen kalian Gazteleraz: antes se coge al mentiroso que al cojo

jaioak, hiltzea zor

Mon, 30 Sep 2024 08:17:05 +0000

Naturaren legeari jarraiki, hiltzeko jaiotzen garela, hots, hiltzea beste paturik ez dugula, adierazteko.

Kideko atsotitzak

lurrak hazi eta lurrak jan

Bost erreinuak

Sat, 28 Sep 2024 15:22:44 +0000

Bost erreinuak izaki bizidunen sailkapenetako bat dira, haiek bost multzo handi hauetan biltzen dituena, gehienbat haien nutrizio-motaren arabera:

landareen erreinua edo erreinu begetala, autotrofoak direnak, hots, nutrienteak materia inorganikotik sintetizatu egiten dituztenak
animalien erreinua, heterotrofoak edo beste izaki bizidun batzuengandik elikatzen direnak;
fungi edo onddoen erreinua, saprofitoak edo hildako materia organikotik elikatzen direnak;
protistoen erreinua, protozooak eta alga eta lizun gehienak biltzen dituena;
monera direlakoen erreinua, bakterioak eta arkeak (zelula bakarreko organismoak, material genetikoa zitoplasman sakabanatua dutenak) biltzen dituztenak, aldi berean prokariotoak direnak, hots, nukleorik ez dutenak eta material genetikoa zitoplasman sakabanatua dutenak.

alfer egon eta alferlana egin, biak berdin

Fri, 27 Sep 2024 13:54:52 +0000

Alferrak egiten dituen lanaka alferrekoak edo baliogabeak izaten direla adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, hacer el vago y realizar un trabajo en vano, ambos la misma cosa.

aberatsak, guztiak adiskide

Fri, 27 Sep 2024 13:10:17 +0000

Aberatsak lausengatzaile asko izaten dituela adierazteko.

goiz gorri, arrats euri

Fri, 27 Sep 2024 13:03:08 +0000

Egunsentian zeruan ikusten diren laino gorriek arratsalderako euria iragartzen dutela adierazteko.

Aldaerak

goizean oskorri, gauean iturri
goiz gorri, arratseko iturri

goizean oskorri, gauean iturri

Fri, 27 Sep 2024 12:57:47 +0000

Goizeko laino gorriek iluntzerako euria iragartzen dutela adierazteko.

Aldaerak

goiz gorri, arrats euri

First comers (Industria Iraultza)

Fri, 27 Sep 2024 07:03:05 +0000

Historia ekonomikoan, first comers (literalki, etorritako lehenengoak) direlakoak Erresuma Batuan industria-iraultza gauzatu ondoren XIX. mendeko lehen hamarkadetan Europan industrializatu ziren herrialdeak izan ziren, hala nola Frantziako iprraldea, Belgika, Alemaniako eskualde batzuk eta Estatu Batuetako ekialdea.

Aginte taula integrala

Fri, 27 Sep 2024 06:30:41 +0000

Aginte taula integrala (ingelesez, balanced socrecard) enpresak ezarritako helburu orokorrak erakundeko sail eta pertsona guztiengana zabaltzeko zuzendaritza estrategikotik baliatzen den tresna da, hurrenez hurren finantza, bezero, barne-prozesu eta heziketa eta garapen arloetan helburu zehatzak, neurriak, estrategiak konkretuak eta horien lorpena kontrolatzeko adierazleak biltzen dituena. Horren guztiaren helburua enpresako kide guztiak enpresak ezarritako helburu eta estrategia komunen alde lanean jartzea da, era koordinatuan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cuadro de mando integral.

CAME analisia

Fri, 27 Sep 2024 06:19:50 +0000

Zuzendaritza estrategikoan, CAME analisia (Correct, Adapt, Maintain, Explode) AMIA analisitik eratortzen den analisi osagarria da, AMIA analisiko faktoreak (aukerak, mehatxuak, indarguneak eta ahuleziak) gurutzatuz, ardatz estrategikoak plantetazen dituena. Zehazkiago, honako hauek dira ardatz estrategiko horiek:

aukera eta indarguneen kasuan, enpresak planteamendu erasotzailea garatu behar du, faktorea horiek ematen dizkioten abantailak aprobetxatuz;
aukera eta ahulezien aldetik, enpresak berrorientazio-planteamenduak garatu behar ditu, ahuleziak gainditzen saiatuz;
mehatxu eta indarguneen konbinazioan, enpresak bere kokapena babesten saiatu behar da, bere indarguneak baliatuz;

asto izan eta mando bizi

Thu, 26 Sep 2024 13:24:02 +0000

Haiek uste baino gutxiago direnentzako atsotitza.

astoak mandoari arre

Thu, 26 Sep 2024 13:19:09 +0000

Gutxi dakienak berak baino gehiago dakienari erakutsi nahi dionean adierazteko.

zaldirik ezean, asto gainean

Thu, 26 Sep 2024 13:13:25 +0000

Egokiena denaren ezean, dagoenarekin konformatu behar dela adierazteko.

Estrategia-mailak

Thu, 26 Sep 2024 09:45:29 +0000

Enpresan, estrategia-maila estrategiak garatzen diren erabaki-arloetako bakoitza da. Estrategia-maila korporatiboan, estrategia maila nagusiena dena, enpresaren negozioak definitzen dira. Maila korporatiboko estrategia beste bi estrategia-mailatan banatzen da ondoren: lehia-estrategia, negozio bakoitzeko estrategia, lehiakideen aurrean egoki kokatzeko garatzen dena, eta estrategia funtzionala, enpresako arlo jakinetan garatzen dena, hala nola produkzioan edo finantzan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, nivel de estrategia.

Efektibotasuna (enpresa)

Thu, 26 Sep 2024 09:28:48 +0000

Enpresan, efektibotasuna, Peter Drucker kudeaketan adituaren arabera, aldi berean efikaza eta efizientea izatea da, hots, helburu zuzenak finkatu eta horiek modu egokian lortu, ahalik eta baliabide gutxienekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, efectividad.

Ekintza didaktikoa

Thu, 26 Sep 2024 07:36:03 +0000

Ekintza didaktikoa hezkuntza erakunde baten baitan modu planifikatuan irakatsi eta beraz ikasleak ikas dezan antolatu eta garatzen den jarduera eta praktika zehatza da. Ekintza didaktikoa partekatua da, irakaslearen eta ikaslearen artean garatzen da, eta ildo horretatik ekintza dialogiko eta beraz, transakzio, interakzio eta komunikazio gisa ere hartu behar da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, acción didáctica.

Irteera-hesiak

Wed, 25 Sep 2024 12:46:03 +0000

Ekonomian, irteera-hesiak enpresa bati bere jarduera bertan behera uztea oztopatu edo eragotiz egiten duten faktoreak dira, galerak izanda ere enpresa jarduera horretan jarraitzera behartzen dutenak. Irteera-hesien artean daude enpresaren aktiboek une jakin batean likidazio-balio txikia izatea, lan-erregulazio zorrotzak, langileak kaleratzea eragozten dutenak, enpresa filiala denean jarduera estrategikoa izatea enpresa nagusiarentzat, bezeroekiko epe luzerako konpromisoak eta gobernuen presioa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, barreras de salida.

Ikus, gainera

Sarrera-hesiak

Alborapen algoritmikoa (isuri algoritmikoa)

Wed, 25 Sep 2024 09:11:12 +0000

Alborapen algoritmikoa edo isuri algoritmikoa adimen artifizialeko sistema batek edo orokorrean algoritmo informatiko batek sistematikoki, aldian behin edo sarritan, erroreak edo emaitza desegokiak ematen dituenean gertatzen den egoera da, jasotako datuetan dauden akats edo joera soziologiko edo kulturalen edota algoritmoaren diseinuaren ondorioz. Adibide gisa, aseguruetarako adimen artifizialeko sistema batek enpresa bateko bezeroen datu-basearekin entrenatu bada, gerta daiteke sistematikoki maiztasun handiagoz istripuak izan dituzten bezero tipologia bati, gizon helduei esaterako, asegurua sistematikoki ukatzea, ageriko diskriminazioa sorraraziz horrela. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sesgo algorítmico.

trostan doan zaldia ez da erraz ezagutzen

Wed, 25 Sep 2024 06:41:49 +0000

Zaldiak, eta hedaduraz pertsona, ondo ezagutzeko, egoera gogorretan (zaldia lasterka eta ez trostan) ikusi behar direla adierazteko.

Genero Berdintasunaren Indizea (GBI)

Tue, 24 Sep 2024 13:56:27 +0000

Genero Berdintasun Indizea edo Genero Berdintasunaren Indizea (GBI) herrialde edo eskualde batean genero berdintasunaren egoera portzentaje edo puntu kopuru baten bitartez neurtzen duen adierazle sintetikoa da. Sei dimentsio edo faktore bateratuz kalkulatzen da, non azpidimentsio batzuk hartzen diren kontuan: enplegua (hala nola, emakumeen enplegu-tasa edo segregazio-tasa sektorearen arabera); dirua (hala nola, soldata arrakala gizonen eta emakumeen artean); ezagutza (hala nola, segregazioa ikasketetan); denbora (hala nola, emakumeek zaintzan ematen duten denbora); boterea (hala nola, emakumeen presentzia ardura handiko lanpostuetan) eta osasuna (hala nola, bizi-itxaropena osasun egoeran). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* Índice de Igualdad de Género.*

Giza Kapitalaren Indizea (GKI)

Tue, 24 Sep 2024 13:19:19 +0000

Giza Kapital Indizea edo Giza Kapitalaren Indizea (GKI) herrialde edo eskualde batean bertako herritarren potentzial ekonomikoa neurtzen duen adierazle sintetikoa da, puntu kopuru baten bitartez zehazten dena. Faktore edo dimentsio hauetan oinarritzen da: 5 urtera arte bizirik irauten duten haurren portzentajea, haurren hazkuntza osasuntsu, 18 urtetako eskolatze-tasa, hezkuntzaren kalitatea eta helduen biziraupen-tasa 15 urtetik 60 urtera bitartean. Indize honetako lehenengo postuetan dauden herrialdeak dira Singapur, Hong Kong, Japonia eta Hego Korea. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Human Capital Index (HCI); gaztelaniaz, Índice de Capital Humano (ICH).

Botere absolutua

Mon, 23 Sep 2024 17:27:58 +0000

Botere absolutua botere politikoa agintari bakar baten borondatearen mendean uzten duena da, botere legegilea, betearazlea eta judiziala bereizten ez dituena, botere banaketaren aurkakoa, horrela botere politikoaren jarduna kontrolatu ahal izateko aukerak itxiz. Diktadura, autokrazia eta monarkia absolutisten ezaugarria da, demokraziaren aurkakoa.

behi zaharrak, pauso segurua

Mon, 23 Sep 2024 17:14:57 +0000

Zahartzaroak zuhurtasunaren jakinduria, arriskuak nola saihestu, ematen duela adierazteko.

Metopa

Sun, 22 Sep 2024 13:32:12 +0000

Metopa, bi trigliforen artean. Kredituak: Jose Luiz Bernardes Ribeiro.

Antzinako Greziako arkitekturan, metopa frisoan zehar triglifoen artean tartekatzen diren zatiak dira, gehienetan behe-erliebez apainduak.

Cella (arkitektura)

Sun, 22 Sep 2024 13:24:34 +0000

Tenplu etrusko eta eromatarretan cella delakoa tenplu barruan dagon espazio itxia zen, non dibinitatearen irudia zegoen. Santutegiko espazio sakratua zen eta gehienetan soilik apaizek egon zitezkeen bertan. Hitz horretatik eratortzen da euskarazko gela hitza.

Ikus, gainera

Naos

Naos (arkitektura)

Sun, 22 Sep 2024 13:19:56 +0000

Antzinaroan, naos delakoa tenpluetako gune zentral sakratua zen, non dibinitatearen irudikapenak gordetzen ziren. Tenplu etrusko eta erromatarretan naos delakoak cella izena hartu zuen.

Kouros (kuros)

Fri, 20 Sep 2024 11:52:12 +0000

Kouros edo kuros (antzinako grezieratik euskarara literalki itzulita, “gizon gaztea”, “mutil nerabea”) bat Greziako Aro Arkaikoko estatua mota bat da, K.a. VII-V. mendekoa, gizon gazte bat irudikatzen duena. Antzinako Egiptoko estatuen estiloan zizelkaturik daude, era hieratikoan, garai hartako greziarrek Egiptorekin zituzten harremanen eraginez.

Ibiltarte erlatiboa

Fri, 20 Sep 2024 06:29:14 +0000

Estatistikan, ibiltarte erlatiboa ibiltartea (datu handiena ken datu txikiena) zati batezbesteko aritmetiko sinplea da, sakabanatze-neurri erlatibo gisa kalkulatzen dena, datu-multzo desberdinetako sakabanatze-mailak alderatzeko. Bereziki kalitate-kontrolean erabiltzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, recorrido relativo.

Unitate morfologikoak

Thu, 19 Sep 2024 13:45:49 +0000

Hizkuntzalaritzan, unitate morfologikoak hitza osatu eta eratu duten elementuak dira. Hauen artean badago mailakatze bat:

hitza, perpaus baten barruan beste hiz batzuekin sintaxiaz loturik esanahi osoa duen unitate morfologiko nagusia;
lexema edo erroa, esanahi lexikoa ematen duen osagaia;
kasu-markak, lexemari erantsita hitzari funtzio gramatikala ematen diotenak;
atzizkia, hitzaren bukaeran jarrita, lexema berriak sortzeko balio dutenak;
aurrizkia, hitzaren hasieran jarrita, lexema berriak sortzeko balio dutenak.

Mailegu linguistikoak (hitzen mailegutza, hizkuntza mailegutza)

Thu, 19 Sep 2024 07:53:34 +0000

Hizkuntzalaritzan, maileguak beste hizkuntza batetik nolabait ekarritako hitzak dira. Ekarpen hori nola egiten den ikusita, mailegu mota zenbait bereizten dira:

xenismoak, beste hizkuntza batetik zuzenean, inongo moldaketarik gabe, ekarritako hitzak; adibidez, software, surf, chip, ….;
kalkoakedo, zehatzago, kalko semantikoak, existitzen den hitz bati adiera berri eransten zaionean, literalki beste hizkuntza batetik ekarritakoa; adibidez, sagua (ordenagailuko tresna);

** kalko lexikoak**, lexi, hitz edo esapide berri bat sortzen denean, hauen artean bereiziz,

Morfologia (hizkuntzalaritza)

Thu, 19 Sep 2024 06:10:25 +0000

Morfologia hitzen eraketa eta egitura aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da. Bi adar nagusietan banatzen da: eratorpena eta mailegutza, hots, hitz berriak nola eratzen diren, eta flexioa, hau da, hitz bati morfema erantsiz nola zehazten den haren zentzu gramatikala. Ikus, gainera

Unitate morfologikoak

Lursail itxiak (landa itxiak)

Wed, 18 Sep 2024 17:33:24 +0000

Lursail itxietako paisaia, landa itxien paisaia edo, besterik gabe, lursail edo landa itxiak, partzelazio motarekin lotutako nekazaritza-paisaia mota bat da, lursail ireki edo openfield delakoarekin kontrajarria, non landa-eremua tamaina txikiko lursail ugarik, minifundioek alegia, osatzen duten, harrizko hormatxoz, zuhaitz-lerroz edo hesiz bereizita. Nekazaritza intentsiboko paisaia tipikoa da, nahiz eta nekazaritza estentsiboko sistemetan ere badagoen. Paisaia horren aldaera nagusietako bat bocagea da, bereziki Bretainian eta Normandian, non lursailak irregularrak diren eta bidexka sare trinko batez loturik dauden.

Mendi-gailurra

Wed, 18 Sep 2024 14:03:30 +0000

Txindokiko gailurra, laino artean. Kredituak: Namiac-Commons.

Geografia fisikoan, *mendi-gailurra (mendigailurra) mendi baten puntu gorena da, inguruko guztiak baino gorago dagoen gunea. Erpin formakoa izan daiteke, zorrotza alegia, edo leun eta biribildua.

Curriculum malgua (kurrikulu malgua)

Wed, 18 Sep 2024 12:30:52 +0000

Curriculum malgua edo kurrikulu malgua ikasleen aniztasuna aintzat hartu eta haietako bakoitzaren egoera eta zirkunstantzia pertsonaletara moldatzen den curriculum mota da, hezkuntza inklusiborako ezinbesteko tresna gida. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, curriculum flexible.

Ikus, gainera

Curriculum inklusiboa, sinonimotzat har daitekeen terminoa

bat ehunen, ehun ez baten

Wed, 18 Sep 2024 07:11:35 +0000

Bakar batek ehunek balio dutena baino gehiago balio dueneko egoeretan erabiltzeko.

Itzulpena

gaztelaniaz, uno vale cien, cien no valen uno.

Egitura exokarstikoak (forma exokarstikoak)

Wed, 18 Sep 2024 06:59:32 +0000

Modelatze karstiko batean, egitura exokarstikoak edo forma exokarstikoak (exo- aurrizkia: kanpo) lurrazalean, lurzoruaren mailan, agertzen diren forma karstikoak dira, hala nola lenarrak, dolinak, poljeak eta arroilak.

Berrespena (legeak)

Wed, 18 Sep 2024 06:29:58 +0000

Legeak berretsi egiten dira, haiek idatzi, eztabaidatu, bozkatu eta onartu ondoren, horretarako eskumena duen agintaritzak legeak indarrean jartzeko agindua ematen duenean. Espainian, legeen berrespena Erregearen esku, Gorteek baiezko botoarekin onartu ondoren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sanción.

Herri xehea (herri xumea)

Wed, 18 Sep 2024 06:16:44 +0000

Herri xehea edo herri xumea historian zehar gizarte klase baxua edo apala izendatzeko erabili izan den terminoa da (ikus, gainera, klase soziala). Garai historikoaren arabera, herri xeheak beste izen batzuk ere hartu izan ditu: Antzinako Erroman, herri xehea plebeioak ziren, patrizioak ez zirenak alegia; Erdi Aroan, herri xehea jopuak ziren gehienbat, jaunaren lurrari atxikiak, jaunaren lursailak laboratu behar zituzten nekazariak alegia, eta hari uztaren zati handi bat eman behar ziotenak; Antzinako Erregimenean, herri xehea hirugarren estatua zen, pribilegiorik gabeko klasea, noblea eta klerikoak ez zena (burgesak ere pribilegiorik gabeak ziren, hirugarren estatuan kokatu behar dira, baina ezin dira herri xehetzat hartu, botere ekonomiko handia zutelako); kapitalismoan, herri xehea langile klasea edo proletargoa da. Herri xehearen azpiratzea goi klase edo klase pribilegiatuaren konstantea izan da historian zehar, eta herri xeheak azpiratze horren aurkako eta berdintaunezko gizarte baten aldeko mugimendu altxamendu eta matxinadak ere bai; ildo horretatik, marxismoa izan da, XIX. ,mendetik, herri xehearen egoera salatu eta egoera iraultzeko hark duen indarra aldarrikatu duen mugimendu filosofiko eta politiko nagusia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pueblo llano.

Aranjuezko matxinada

Tue, 17 Sep 2024 15:30:03 +0000

Aranjuezko matxinada 1808 urtean Madrildik gertu dagoen Aranjuez herrian izan zen herri matxinada izan zen, orduko Karlos IV.aren erregealdian Espainia de facto gobernatzen zuen Manuel Godoyren aurka eta Karlos IV.ak tronua Fernando VII.a semearen esku uzteko exijitzeko. Matxinadaren oinarrizko arrazoia aurreko hilabeteetan Karlos IV.aren kanpo politika izan zen, Espainia Napoleonen esku utziz, Fontainebleauko Itunaren bitartez. Orduan herrialde osoan herritarrek pairatzen zuten krisi ekonomiko latzak ere izan zen matxinada piztu zuen beste kausetako bat. Matxinadak bere helburua lortu zuen eta Karlos IV.ak azkenean bere seme Fernando VII.arengan abdikatu zuen.

Tomas Akinokoa

Tue, 17 Sep 2024 15:06:30 +0000

Tomas Akinokoa (1224-1274) Erdi Aroko teologo eta filosofoa izan zen, ospetsua sistema filosofiko aristotelikoa kristau teologiarekin lotzeagatik, arrazoia fedearekin uztartuz. Eskolastika izeneko mugimendu intelektualaren figura garrantzitsuena izan zen. Bere sistema filosofiko eta teologikoari tomismo deritzo. Ikus, gainera

Bosgarren bidea (Tomas Akinokoa)

arbola gaztea den bitartean zuzendu behar da

Tue, 17 Sep 2024 13:09:13 +0000

Hedaduraz, pertsonak gazteak direnean hezi behar direla adierazteko, alperrik baita heldutakoan joera bat harturik zuzendu nahi izatea.

zertan harro, hartan herren

Tue, 17 Sep 2024 05:49:11 +0000

Pertsona batek bere buruaren alderdiren bat nabarmentzeak horretan hutsunea duela adierazten du.

Ingalaterrako Iraultza Loriatsua (1688)

Sun, 15 Sep 2024 17:46:03 +0000

Agian Espainiako Iraultza Loriatsua (1868) bilatzen ari zinen.

Ingalaterrako Iraultza Loriatsua 1688 Jakue II.a tronutik egotzi edo bota zuen konspirazioa izan zen, absolutismoari amaiera eman eta demokrazia parlamentarioa ezarri zuena. Iraultza edo konspirazioa baketsua izan zen Ingalaterran, Eskozian eta irlandan hildakoak egon ziren arren. Konspirazioa Gillen Orangekoak eta parlamentari batzuek antolatu zuten. Jakue II.a egotzi eta Gillen Orangekoak Bills of Rigths edo Eskubideen Legea onartu behar izan zuen, herrialdearen konstituzio-arau moduan.

Bergarako Errege Mintegia

Sun, 15 Sep 2024 09:35:11 +0000

Bergarako Errege Mintegia, gaztelaniaz Real Seminario de Nobles de Vergara, historian zehar beste izen batzuk ere hartu dituelarik, 1776 urtean Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen eskutik Bergaran sorturiko ikastetxea izan zen, Ilustrazioaren idealek inspiraturik, elite intelektuala osatzea helburua izan zuena, gehienbat noble, goi mailako funtzionario eta militarren semeek osatua. Gainera, Bergarako Errege Mintegia Europako zentro zientifiko bilakatu zen, Europan garrantzitsuenetakoa. Besteak beste, wolfram izeneko elementu kimikoa aurkitu zuten bertako laborategi kimikoan Elhuyar anaiek 1783an, mintegiko irakasle zirelarik.

Mendilerroa

Sat, 14 Sep 2024 06:07:22 +0000

Gredosko mendikatea, Iberiar Penintsulako Erdialdeko Sistemaren barnean. Kredituak: Miguel303xm - Wikimedia Commons.

Geografía fisikoan, mendilerroa edo mendizerra mendien zerrenda edo segida bat da, gutxi gorabehera luzetara antolatua, eta gehienetan mendikate edo beste erliebe-unitate handiago baten atala dena edo horren ondoan dagoena.

Erliebe-formak

Goraguneak Mendiak (muinoak) – Mendi-multzoak: mendikateak, mendilerroak, mendiguneak – Mendi-adarrak Goi-lautadak

Beste erliebe- formak Sakonuneak – Haranak edo ibarrak

Mazizoa (mendigunea)

Sat, 14 Sep 2024 05:00:27 +0000

Frantziako Mazizo Zentraleko mapa topografikoa. Kredituak: Babsy-Wikimedia Commons.

Geografian, mendigunea edo mazizoa elkarren ondoan dauden mendien multzoa da, batzuetan haien arteko haranek banatuak. Luzetarako formako mendikateak ez bezala, mazizoek forma masibo edo trinkoko erliebe-unitate handiak dira, inguruko eremuaren gainetik goratuta, eta hamarka edo ehunka kilometroko azalera hartzen dute orokorrean.

hartuak, emana zor

Fri, 13 Sep 2024 17:13:37 +0000

Hartu egiten dena zor gisa geratu eta azkenean nolabait eman egin behar dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, lo que se toma, se debe.

Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra (Caracasko Gipuzkoar Konpainia)

Thu, 12 Sep 2024 13:32:41 +0000

Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra edo, labur, Caracasko Gipuzkoar Konpainia, Felipe V.ak Espainiako erregeak emandako pribilegioekin euskal merkatari talde batek 1728 urtean eratu zuen konpainia izan zen, Venezuelako probintzietako merkataritzaren kontrola eta esklusibotasuna izan zituena, Espainiako produktuak han saldu, hala nola burdina, armak eta oihalak, eta hango kakao eta tabakoa, besteak beste, Espainiara ekartzeko. Konpainiak 1785 urtera arte iraun zuen, beste konpainia batzuekin bateratuz Filipinetako Konpainia osatzeko desegin zelarik.

Konpainiak Venezuelaren eta Espainiaren arteko merkataritza nabarmen bultzatu zuen, ordura arte ingelesek eta holandesek lurralde haietan garatzen zuten kontrabandozko merkataritza eragotziz. Donostiako garapen ekonomikoan eragin handia izan zuen, 1751an konpainiaren egoitza Madrilera aldatu bazen ere. Venezuelako garapen ekonomikoan ere eragile garrantsitsua izan zen. Kulturan ere eragina izan zuen: Ilustrazioaren printzpioak bereganatu eta Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen babeslea izan zen eta ideia horiek Venezuelan zabaldu zituen.

Basileako Bakea (1795eko uztailaren 22a)

Thu, 12 Sep 2024 12:56:04 +0000

Basileako Ituna edo Basileako Bakea Espainiako Erresumak eta Frantziako Lehen Errepublikak 1795ean sinaturiko bake-ituna izan zen, Konbentzioaren Gerrari amaiera eman ziona. Itunean adostutakoaren arabera, Espainiak utzi egingo zion Frantzia iraultzailearen aurka Europako herrialde batzuek osatzen zuten Lehen Koalizioan parte hartzeari; Frantziak, berriz, Espainian okupatutako lurralde guztietatik erretiratuko zituen bere tropak.

Ikasliburua: Espainiako historia: Antzinako Erregimenaren krisialdia (1808-1833)

Thu, 12 Sep 2024 09:07:58 +0000

Aurkibide analitiko-kronologikoa

Antzinako Erregimena (absolutismoa, estamentuak - noblezia, kleroa, hirugarren estatua-) . Borboitarrak XVIII. mendean zehar (Filipe V.a, Fernando VI.a, Karlos III.a, Karlos IV.a): zentralismoa (Oin Berriko dekretuak); Ilustrazioa eta despotismo ilustratua Espainian (borboitarren erreformismoa): Erret-fabrikak, Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra, barne aduanen desagerrarazpena, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Bergarako Errege Mintegia . Oztopoak eta aurkako erreakzioak: esku hilak, Inkisizioa.

Antzinako Erregimenaren krisialdia: Frantziako Iraultza (1789). Liberalak. Karlos IV.aren erregealdia Espainian: Konbentzioaren Gerra (1793-1795) - Basileako Bakea- , Manuel Godoy.

Espainiako Independentzia Gerra (1808-1814): frantsestuak , Fontainebleauko Ituna (1807), Aranjuezko matxinada (1808) - Valençayko ituna - Persiarren Manifestua - Valentziako Dekretua - Seiurteko absolutista (1814-1820) - Hirurteko Liberala (1820-1823) - Zorigaiztoko Hamarkada (1823-1833)

Juglareak

Thu, 12 Sep 2024 07:29:26 +0000

Juglareak (latinezko iocularis hitzetik, “dibertigarria”) Erdi Aroko artista ibiltariak ziren, jendaurrean musika jo, koplak abestu, dantza egin eta akrobaziak egiten zituena, dibertitzeko asmoarekin. Batzuetan errege eta erreginen gorteko kide izatera ere heldu ziren.

Irteera-unitateak

Wed, 11 Sep 2024 15:13:03 +0000

Ordenagailu batean, irteera-unitateak, irteera-gailuak edo irteera-periferikoak ordenagailuak prozesatutako informazioa erakutsi edo eskura jartzeko baliatzen dituen gailu periferikoak dira, hala nola pantaila eta inprimagailua. Beste hizkuntzetan: ingelesez, output devices; gaztelaniaz, dispositivos de salida.

Ikus, gainera

Sarrera-irteera unitateak

Sarrera-unitateak

Wed, 11 Sep 2024 15:05:33 +0000

Ordenagailu batean, sarrera-unitateak, sarrera-periferikoak edo sarrera-gailuak erabiltzaileak ordenagailuan informazioak sartu edo aginduak emateko erabiltzen dituen gailu periferikoak dira, hala nola giltzadia, sagua edo eskaner bat. Beste hizkuntzetan: ingelesez, input devices; gaztelaniaz, dispositivos de entrada.

Ikus, gainera

Sarrera-irteera unitateak

Sarrera-irteera unitateak

Wed, 11 Sep 2024 14:53:25 +0000

Ekipo informatiko batean, sarrera-irteera unitateak, sarrera-irteera gailuak edo sarrera-irteera periferikoak aldi berean informazioa sartu (input) eta informazioa jaso (output) egiten duten periferikoak dira. Adibidez, ukipen-pantaila batek edo inputak jasotzen ditu hartzailearengandik bere gainean ukituz, eta aldi berean pantailan bertan informazioa erakusten du. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, unidades de entrada-salida.

Ekintza motorra

Wed, 11 Sep 2024 12:58:44 +0000

Psikologian, ekintza motorra (ekintza motorea) edo akzio motorra, subjektu batek helburu jakin batez muigmendua eragiteko prozesua osoa, helburu hori burmuinean aktibatzen den unetik mugimendua gauzatu arte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, acción motor.

Immobilismo soziala (immobilismo bertikala)

Tue, 10 Sep 2024 16:00:37 +0000

Immobilismo bertikala edo immobilismo soziala gizabanako bat klase sozial batetik bestera ezin igarotzeko fenomenoa da, mugikortasun sozialaren aurkakoa. Antzinako Erregimeneko estamentuzko gizartearen ezaugarria izan zen, noblezia eta hirugarren estatua talde sozial guztiz itxiak zirelarik, hots, hirugarren estatuko gizabanako bat ezin zen nobleziara heldu, eta nobleak beti ziren noble, izaera hori belaunaldiz belaunaldi transmitituz.

Gaitasun soziolinguistikoa

Tue, 10 Sep 2024 06:15:27 +0000

Gaitasun soziolinguistikoa pertsona batek hizkuntza jendartean eta gizartean erabiltzeko gaitasuna edo oinarrizko ahalmena da, bere hizketa eta idazketa egoera bakoitzaren erabilera-eremu edo testuingurura moldatuz, kasu bakoitzean gramatika-arauetatik haratago arau kultural eta psikologiko egokiak baliatuz. Besteak beste, agurtzeko modua eta begirunearen adierazpena, hizkuntza-erregistro egokia erabiltzea eta hitzik gabeko komunikazioa. Komunikazio-gaitasunaren ataletako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, competencia sociolingüística.

Lur laua (historia)

Mon, 09 Sep 2024 08:11:21 +0000

Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean, Lur laua antzinako ohiturazko foruaren jurisdikzioa zuten lurraldeak ziren, elizaren zaintzapean, non biztanleria elizate eta merindadeetan antolatzen zen, erregearen foruaren jurisdizkioa zuten Bilbo hiria, beste hiribildu batzuk eta Durangaldea eta Enkarterriak ezik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Tierra Llana.

Balearretako itsasoa

Sat, 07 Sep 2024 07:53:52 +0000

Balearretako itsasoa Balear uharteetatik ipar mendebaldera Iberiar penintsulako kostalderaino, Gironako San Sebastian eta Alakanteko San Antonio lurmuturrek mugatuta, zabaltzen den Mediterranear itsasoko zatia da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Balearic Sea; gaztelaniaz, Mar Balear.

Tirreniar itsasoa

Sat, 07 Sep 2024 07:31:29 +0000

Tirreniar itsasoa Italiar penintsulako kostaldetik mendebaldera Korsika eta Sardinia uharteetaraino, eta hegoalderantz Siziliaraino dagoen Mediterranear itsasoko zatia da. Izena antzinaroan haren kostaldean bizi ziren etruskoen grezierazko izenetik dator, hain zuzen ere, Τυρρηνός, *Turrênós, *izeneko herritik. Gutxi gorabehera 275.000 km karratuko azalera du.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *Mar Tirreno. *

Itsaso Jonikoa (Joniar itsasoa)

Mon, 02 Sep 2024 14:46:24 +0000

Itsaso Jonikoa edo, besterik gabe, Jonikoa, batzuetan Joniar Itsasoa ere deitu izan dena, Mediterranear itsasoko zati bat da, Italia hegoaldearen eta Albania eta Grezia artean, Itsaso Adriatikoaren hegoaldean, zeinetik Otrantoko kanalak bereizten duen.

Itsaso Adriatikoa

Mon, 02 Sep 2024 14:23:16 +0000

Itsaso Adriatikoa edo, besterik gabe, Adriatikoa, Mediterraneo itsasoko golko bat da, Italiar penintsularen eta Balkanetako penintsularen artean. Bere kostaldean dauden herrialdeak Italia, Eslovenia, Bosnia-Herzegovina, Montenegro eta Albania dira. Itsaso Jonikoarekin bat egiten du hegoaldean, Otrantoko kanalean hain zuzen.

Monroe Doktrina

Sat, 31 Aug 2024 04:50:16 +0000

James Monroe Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak 1823an emanda, Monroe Doktrina Estatu Batuen kanpo-politika interbentzionista bat izan zen, Amerikako edozein herrialdetan esku hartzen zuten potentzia europarren aurkako esku-hartze politiko edo militarra proposatzen zuena. “Amerika amerikarrentzat” leloan laburbilduta, doktrina horrek Estatu Batuen nazioarteko harremanak markatu zituen XIX. mende osoan Latinoamerikan, baita XX. mendean ere, Gerra Hotza izenekoan. Politika antikolonialista gisa interpretatu bada ere, Amerikan eta munduan potentzia hegemoniko gisa Estatu Batuen nagusitasuna garatzeko eta sendotzeko ere balio izan du. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Doctrina Monroe.

Aturri ibaia

Fri, 30 Aug 2024 12:55:06 +0000

Aturri ibaia Frantziako hego mendebaldea zeharkatzen duen ibaia da, 308kmko luzera duena. Ipar Euskal Herriko iparreko muga zeharkatzen du bere urak Kantauri itsasoan isuri baino lehen, Baionan hain zuzen ere, non nabigagarria den. Pic du Midi de Bigorre mendialdean sortzen da, Pirinioetan.

Hyperglobalism (hyperglobalist approach)

Thu, 29 Aug 2024 08:24:24 +0000

Hyperglobalism or hyperglobalist approach is a perspective of analysis of economic, political and social phenomena from the confirmation and assumption that the phenomenon of globalization and its acceleration will essentially transform the world, tearing down the borders of states and establishing a new world order based on neoliberalism as the dominant economic paradigm. This new world order is perceived by hyperglobalists in a positive way, so that they anticipate the disappearance or loss of relevance of states as relevant decision-making forces, the extension of human rights worldwide, extreme technologization and the reduction of inequalities. In this way, the hyperglobalist approach opposes both a skeptical approach, which limits the changes caused by globalization, considering them a mere extension of previous historical trends, and a transformationalist approach, which, recognizing the transformative relevance of globalization, thinks that this will lead to increased inequalities and the development of economic elites that come to take political power and control the world. May be you are also interested in:

Osasun-zuzenbidea

Thu, 29 Aug 2024 05:42:13 +0000

Osasun-zuzenbidea osasun-erakundeen aurrean pertsona fisikoen osasun-eskubidea bermatzeko legeriaz eta horren inguruko auziez, hala nola osasun arloko profesional eta arduradunek pazieentekin dituzten harremanetan, arduratzen den zuzenbidearen alorra da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derecho sanitario.

Arlokako laginketa

Wed, 28 Aug 2024 08:02:42 +0000

Arlokako laginketa eremu geografiko bat arlo, puntu edo sekzio batzuetan banatu eta haietatik laginak jasotzeko arlo batzuk hautatzen dituen laginketa-mota da. Bereziki erabilgarria populazioko elementuen zerrenda eshaustiboa eskura ez dagoenean eta beraz, haiek ausaz edo zoriz aukeratu ezinean, laginak hartzeko haiek kokatzen diren arloak hautatzen direnean. Populazioa geografikoki oso sakabanatua dagoenean ere erabiltzen da, azken laginketa-unitateak hautatzeko ikertzailea hara eta hona ez ibiltzeko puntu batetik bestera. Beraz, labur esanda, bere abantailak kostu ekonomikoarekin daude loturik.

Ikerketa-unitatea

Tue, 27 Aug 2024 13:01:32 +0000

Ikerketa batean, ikerketa-unitatea, azterketa-unitatea edo analisi-unitatea ikertu egiten den elementu-mota da, unitate horien ezaugarriak aztertu eta haien arteko alderaketak egiteko. Adibidez, eskualde bateko familiak aztertu nahi direnean, eskualdeko familien tipologia orokor bat eratze aldera, familia da ikerketa-unitatea. Garrantzitsua da ikerketa-unitatraren definizio zehatza aldez aurretik finkatzea, ikerketaren helburu diren elementuak zehazteko.

Ohartarazi behar da batzuetan ikerketa-unitatea batzuetan ez datorrela bat behaketa-unitatearekin; adibidez, eskualde bateko ikastetxeak alderatu nahi direnean haietako ikasleen batez besteko kalifikazioari buruz, ikerketa-unitatea ikastetxea da baina behaketa-unitatea, berriz, ikaslea, ikasleen kalifikazioak behatu edo jaso behar direlako ikastetxeak alderatzeko.

Antzinaro Berantiarra (Antzinate Berantiarra)

Mon, 26 Aug 2024 12:30:59 +0000

Antzinaro Berantiarra edo Antzinate Berantiarra (ikus, gainera, Antzinaroa) Erromatar Inperioarekin lotura izan zuten lurraldeei loturiko aldi historikoa da, III. mendearen bukaeratik V. mendearen bukaerara luzatzen dena, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren erorketarekin batera. Horren ondorengo aro historikoa Goi Erdi Aroa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Antigüedad tardía.

Goi Erdi Aroa

Mon, 26 Aug 2024 12:22:33 +0000

Goi Erdi Aroa Erdi Aro izeneko garai historikoaren hasierako zatia, V. mendetik X. mendera luzatzen dena. Horren aurreko aro historikoa Antzinaro Berantiarra da. Horren hasiera eta bukaera zehatza eta eremu geografikoa eztabaidatsua izan da historialarien arabera. Hasiera data gisa 476 urtea proposatu da, Mendebaldeko Erromatar Inperioaren Romulo Augustulo enperadorearen egozpenaren data. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Alta Edad Media.

Galarraga (abizena)

Mon, 26 Aug 2024 06:09:01 +0000

Gipuzkoan bereziki zabaldutako abizena, Belauntzan oinetxe bat duena. Etimologikoki, galar hitzetik dator, -aga leku-atzizkia erantsita, hots, adar ihartuak edo zuhaitz hondakinak dauden tokia adieraziko luke.

Erreduflazioa (murrizflazioa)

Sun, 25 Aug 2024 13:53:47 +0000

Erreduflazioa, murrizflazioa edo inflazio kamuflatua,inflazio edo prezioen igoera orokorraren egoera batean, enpresa batek kopuruka saltzen duen produktu batetik salneurri beretsuan kopuru txikiagoa eskaintzeko erabakia da, kontsumitzaileak prezio igoera nabari ez dezan eta ondorioz lehiakideengana jo edo ordezko produktuak eros ditzan eragozteko. Horren adibidea izan daiteke olio-marka batek litroko olio-botilak 10 eurotan saltzeari utzi, eta prezio beraren trukean kontsumitzaileari hiru litro laurdeneko olio-botila eskaintzen dionean. Erreduflazioan kontsumitzaileak berdina ordaintzen badu ere, garbi dago bere erosteko ahalmena kalteturik eta egiaz inflazioa gertatzen dela. Beste hizkuntzetan: ingelesez, shrinkflation; gaztelaniaz, reduflación.

Hizkuntza-plangintza

Sun, 25 Aug 2024 13:35:06 +0000

Hizkuntza-plangintza hizkuntza-politikaren tresna nagusia da, babestu edo sustatu nahi den hizkuntza baten egoera soziolinguistiko eta kulturalari buruzko helburuak ezarri eta helburu horiek lortzeko neurriak zehazten dituena metodologia sistematiko bat erabiliz. Hizkuntza-plangitzaren arlo nagusiak hezkuntza, hedabideak eta administrazio publikoa dira. Hizkuntza-plangintza abiarazteko lehen pausoa hizkuntzaren egoeraren analisia izango da, bereziki horren estatus legal eta soziolinguistikoari dagokionez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, planificación linguística.

Errotazismoa (nahasmendu fonetikoa)

Fri, 23 Aug 2024 06:20:43 +0000

*Agian errotazismoa fenomeno linguistiko gisa bilatzen ari zinen. *

Errotazismoa -r- soinu biguna behar bezala ahoskatu ordez, -rr- soinu gogorraz ahoskatzeko nahasmendu fonetikoa da. Ahots-aparatuan izan daitezkeen arazo fisikoen nahiz ahots-aparatua gaizki erabiltzearen ondorioz gerta daiteke. Hitz egiten ikasten ari diren haurren artean azaltzen denean, ohikoa den bezala, logopeda baten laguntzaz aise zuzendu daitekeen akatsa da.

Errotazismoa (hizkuntzalaritza)

Fri, 23 Aug 2024 05:50:29 +0000

*Agian errotazismoa nahasmendu fonetiko gisa bilatzen ari zinen. *

Hizkuntzalaritzan, errotazismoa kontsonante bat r bilakatzeko fenomenoa da. Ohikoa da latin hizkuntzan, baita ere latinetik beste hizkuntzek mailegatu dituzten hitzetan ere. Horren adibidea da euskaraz kare hitza, latinezko cals hitzetik eratorria.

Elgorriaga (abizena)

Thu, 22 Aug 2024 13:18:34 +0000

Berastegiko eta Nafarroako Elgorriaga herriko abizena. Elorriaga (“elorri-tokia”) abizenaren aldaera da.

Beitia (abizena)

Thu, 22 Aug 2024 13:14:35 +0000

Beitia Bizkaia jatorri duen euskal abizena, Araban eta Gipuzkoan zabaldua. Toki izena adierazten duen abizena, beste hainbta abizen bezala, “behealde” esanahiarekin.

Konstrukzionismoa

Wed, 14 Aug 2024 12:12:31 +0000

Konstrukzionismo soziala edo soziokonstrukzionismoa gizartearen eta bere baitan garatzen diren fenomenoen izaerari buruzko paradigma bat da. Alfred Schutz eta Chicagoko Eskolako William I. Thomas soziologoek (1863-1947) garatu zuten eta interakzionismo sinbolikoaren eta beste eskola soziologikoen oinarri izan da. Paradigma konstrukzionistaren arabera, gizarteko fenomenoak ez dira berez sortzen edota ez daude berez gizartean, subjektuek beraiek sortu dituzte, haien arteko interakzioen eta subjektuen beraien sinesmen, iritzi eta pertzepzioen bitartez.

Konstruzkionismo sozialak izenez eta izatez gogora ekartzen du pedagogiako eta psikologiako paradigma konstruktibista, zeinaren arabera ikaskuntza subjektuak berak eraikitzen duen, bere baliabideak eratuz eta ingurunera moldatuz.

Nekazaritza ibiltaria

Tue, 13 Aug 2024 05:45:27 +0000

Landatutako labaki bat, Indian.

Nekazaritza ibiltaria edo labaki nekazaritza lur eremu batetik bestera aldatzen doan nekazaritza sistema da, aldi bakoitzean lur eremu berrietako landaredia kenduz edo errez eta ostera laboreekin landatuz. Uzta baten ondoren lurrak emankortasuna galtzen duelako gertatzen da lur eremu batetik bestera aldatu beharra. Bereziki, biziraupen nekazaritzarekin loturiko sistema da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, agricultura itinerante, agricultura de roza y quema.

Bustoa

Wed, 07 Aug 2024 13:38:12 +0000

Bustoa giza irudi baten eskultura da, aurpegia eta enborraren goi aldea irudikatzen dituena, estatua moduan eta beraz estilo errealista batez. Pertsonaia ospetsu baten omenez egiten da, espazio publiko batean erakusteko, gehienetan idulki baten gainean.

Maritxu, nora zoaz? (abestiaren letra)

Wed, 07 Aug 2024 13:13:43 +0000

Maritxu, nora zoaz? euskal abesti herrikoia, emakume (Maritxu) eta gizon (Bartolo) baten arteko amodiozko harremana bien arteko elkarrizketa arin eta ironiko batez irudikatzen duena.

** Letra (hitzak)**

-Maritxu, nora zoaz, Eder galnt hori? -Iturrira Bartolo nahi badezu etorri. -Iturrian zer dago? -Ardotxo txuria. -Biok edango degu nahi degun guztia. Maritxu zuregana biltzen naizenean, poza sentitutzen det nere barrenean. -Bartolo, nik ere det atsegin hartutzen, ur bila noanean banazu laguntzen. Maritxu, lagunduko dizut gaur mendira, ur fresko eder bila hango iturrira. -Iturri eder hortan dagon ur garbiak, Bartolo, alaituko dizkizu begiak. Maritxu, pentsatutzen badezu ezkontzea, lehendabiziko nitaz oroitu zaitea. -Zure mende jartzen naiz denbora guziko. -Bartolorekin gaizki ez zera biziko."

Kleopatra VII.a

Wed, 07 Aug 2024 12:59:29 +0000

Kleopatraren bustoa, Berlingo Altes Museoan.

Kleopatra VII.a, maiz Kleopatra izen hutsez ezaguna (K.a. 69- K.a 30) Antzinako Egiptoko azken erregina-faraoia izan zen askoren ustetan, ptolometoar dinastiakoa, azken urteetan bere seme Zesarion, Julio Zesarrekin izan omen zuen semea, izan bezen ere nominalki faraoia. Marko Antonio eta Julio Zesar buruzagi erromatarrekin izan zituen harremanen onsorioz, seme-alaba batzuk izan omen zituen. Julio Zesar erahil ondoren garatu zen gerra zibilean Marko Antonioren alde egin zuen. Gerra horretako Aktiumgo guduan galdu eta gero, bere buruaz beste egin zuen. Historian, emakume eder, seduktore, azkar eta maltzur gisa irudikatu da, femme fatale gisa alegia, pertsonaia legendario bihurtuz horrela, literaturan eta zineman hainbat eta hainbat aldiz islatua.

Zoriona (zoriontasuna)

Mon, 05 Aug 2024 14:16:37 +0000

Zoriona edo zoriontasuna bizipoz eta gogobetetasun egoera pertsonal iraunkorra da. Definizio hori, ordea, bi eratara uler daiteke: (1) egoera psikologiko gisa eta beraz subjektiboa; (2) ongizate egoera gisa, eta beraz, objektiboa eta ondorioz kanpotik ere baloratu daitekeena. Hasiera batean eta orokorrean, zoriona egoera psikologiko gisa ulertzea zentzuzkoena dirudien arren, egoera psikologiko hori zehazten hasten garenean sortzen dira zalantzak; izan ere, esan dugun bezala, ikuspuntu horretatik zoriona egoera subjektiboa da, eta beraz batek esan lezake beretzat zoriontasuna telebista patxadan ikustea dela edota egunero tabernara joatea garagardo batzuk hartzera, eta ziurrenik askok ulertuko lukete egoera horietan pertsona bat zoriontsu izatea; baino zer esango lukete horiek beraiek pertsona batek esango balu beretzat zoriontsu izatea mozkortuta edo drogen mendean egotea edota gauzak puskatzea? Kontraesan horretan ikus dezakegu zoriona ongizate egoera gisa ere ulertzen dela gizartean, eta ongizatea, ongi bizitzea, dakarten eredu jakin batzuk daudela, denok zoriontsu egiten gaituztenak. Auzia, hartara, ongizatea ematen diguten horiek zeintzuk diren jakitean edo hausnartzean datza. Hausnarketa horretan murgildu dira hainbat eta hanbta pentsalari filosofiaren historian zehar.

Zapalduaren antzerkia

Sat, 03 Aug 2024 07:05:40 +0000

Zapalduaren antzerkia antzezlana zapalduen askapenaren aldeko tresnatzat hartzen duen antzerki-mugimendua, publikoa obraren errepresentazioan zehar interpelatzen eta inplikatzen saiatzen dena. 1960ko hamarkadatik aurrera garatu zen, Augusto Boal (1931-2009) antzerkigile brasildarraren eskutik. Antzerki zapalduaren modalitateen artean, antzerki foroa dugu, non zapalkuntzazko eszenak antzezten dira, eta ikusleari aukera ematen zaio zapalkuntza antzeztu horren aurka parte hartzeko; beste aldaera bat, aldi bereko dramaturgia da, antzezpenaren erdian obra eteten denean, publikoari obrari eta haren ebazpenari buruz duen iritziari edo proposamenei buruz galdetzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, teatro del oprimido.

Ekintza-batasuna

Sat, 03 Aug 2024 06:42:58 +0000

Literaturan eta, bereziki, antzerki-lan batean, ekintza-batasuna edo ekintza-unitatea** printzipio bat da, zeinaren arabera antzezlanak hari nagusi bati jarraitu behar dion, bigarren mailako hari edo argumentuetan galdu gabe, obrak batasunez azal dadin, publikoak eroso jarraitzeko. Ekintza-batasuna hiru aristoteliar batasun edo unitateetako bat da, denbora eta toki batasunarekin batera, Aristotelesek bere Poetika lanean ezarri zuenez.

Ekosistemak

Fri, 02 Aug 2024 15:43:57 +0000

Ekosistema ingurune jakin batek, ezaugarri fisiko eta kimiko jakinekin (biotopo deitzen dena), eta bertan bizi diren izaki bizidunek (biozenosi izenekoa) osatzen duten multzoa da, haien arteko interkazio eta harremanekin batera. Ikus, gainera

Ekosistema urtarrak

Ekotonoak

Fri, 02 Aug 2024 15:20:51 +0000

Ekotonoak ekosistemen arteko muga-eremuak dira, mugakide diren ekosistemen espezie bizidunak biltzen dituztenak, askotan muga horietako espezie propioekin batera. Ekosistema desberdinetako espezie aniztasun hori dela eta, biodibertsitate handiko eremuak dira.

Hartzekodunen konkurtsoa (hartzekodunen lehiaketa, hartzekodunen pilaketa)

Wed, 31 Jul 2024 12:44:35 +0000

Espainiako eta beste herrialde batzuetako ordenamendu juridikoetan, hartzekodunen konkurtsoa, hartzekodunen lehiaketa eta hartzekodunen pilaketa enpresa batek kaudimengabezia egoeran dagoenean, bere zorrak kitatu ezin dituenean alegia, agintaritza judizialak enpresaren kontrola hartu, haren egoera aztertu eta zorrak ahal den neurrian kitatzeko abiaratzen den prozesu judiziala da, Espainian 2003 Konkurtso-Legeak arautzen duena. Lege horrek aurreko lege batean aurreikusten ziren porrot eta ordainketa-etendura prozesuak ordezkatu zituen. Konkurtsoa enpresa zordunak berak edo haren hartzekodunek eskatuta abiatzen da, epailearen aginduz. Konkurtsoan zehar, epaileak konkurtsorako administratzaile bat izendatzen du enpresaren kontrola hartu eta enpresaren egoera aztertzen duena. Ondoren, zordunaren eta hartzekodunen artean zorrak kitatzeko akordio batera iristen saiatzen da, enpresaren egoera eta ondarea aintzat harturik, legeak berak hartzekodunen artean zorrak kitatzeko ezartzen duen lehentasun-ordena, zorren luzapena edo zorren kitapen zatitua finkatuz. Akordiorik ezean, epaileak enpresaren ondareakin likidazioa erabaki dezake, Espainian garai batean porrot egoeran gertatzen zenaren antzera, likidazioan eskuratzen den dirua hartzekodunen artean banatuz betiere legeak ezartzen duen lehentasun-ordenaren eta beste irizpideen arabera. Ikus, gainera

otsein barriak galbaheaz ura; zaharrari edarreaz bere lekurik emon ez gura

Tue, 30 Jul 2024 09:04:57 +0000

Mendebaldeko euskalkian jasotako atsotitza, Mogelen Peru Abarka lanean agertzen dena. Gazteak (otsein berriak) gauzak egiten jakin ez (galbaheaz ura jaso nahian dabilelako) eta gero esperientzia duen zaharrari mespretxua egitea (bere edarre edo pegarretik edaten eman nahi ez izatea) kritikatzen du.

Ikus, gainera

leku eman, Gizapediako hiztegian.

beltz guztiak ez dira ikatzak

Tue, 30 Jul 2024 08:57:01 +0000

Itxuraz txarreko guztiak denak txarrak direla esanez egiten den orokortzearen aurka ohartarazten duen atsotitza.

Aldaerak

beltz guztiak ez dira beleak
zuri guztiak ez dira irinak

Adios

Mon, 29 Jul 2024 08:48:12 +0000

Adios Nafarroako herria da, Iruñeko merindadean, Izarberibar bailaran. 155 biztanle zituen 2017an. Bertako herritarrak adiostarrak dira.

Supertxotxongiloa (supermarioneta)

Sun, 28 Jul 2024 07:42:32 +0000

Supertxotxongiloa edo supermarioneta Edward Gordon Craig (1872-1966) antzezle eta antzerki-zuzendariak asmatutako metafora bat da, aktoreak antzerki-obra batean antzeztu beharko lukeen eredu edo idealari erreferentzia egiten diona. Craig-en iritziz, aktoreak bere izaera eta talentu propioa alde batera utzi eta antzezlanaren jarraibideei baino ez lieke kasu egin behar, hezur-haragizkoa eta nortasun propioa duen pertsonaren bidez errealitate faltsua transmititu nahi duen antzerki-errealismo orotatik kanpo, aktorearen interpretazioa bere emozioek baldintzatuta baitago. Horrela, supertxotxongiloak islatzen du aktorearen ikuspegi eraldatzailea, autonomoa izateari utzi eta antzezlanaren berezko interpretazioari zirrikiturik gabe obeditzen dion txotxongilo huts gisa, tradizio errealista orotatik kanpo, Craigen arabera, tradizio errealista hori antzezlanaren muina aktorearen bitartez desitxuratzen duen gezur bat baino ez da. Horren ordez supertxotxongiloa proposatzen du, antzezlanaren hariek erabat kontrolatzen duten aktorea, inolako independentziarik gabe, obraren indarra eta distira itzaltzeko moduko ezaugarri propiorik gabe.

Ziklorama

Sun, 28 Jul 2024 06:03:06 +0000

Arte eszenikoetan, ziklorama, orokorrean, agertoki, eszenatoki edo argazki- edo bideo-plato bateko hondoa betetzen duen irudikapena, ikuskizuna nolabait girotu egiten duena. Antzerkian, atze-oihal gisakoa izaten da, paisaia edo eszena bat irudikatuz; plato batean, modelo, aktore edo hizlarien atzean dagoen hondo uniformea da askotan, haien presentzia eta jarduna nabarmendu egiten duena eta postprodukzioan aldatu egin daitekeena software egokia erabiliz.

Erregimen demografiko modernoa

Sat, 27 Jul 2024 05:54:26 +0000

Erregimen demografiko modernoa (demografia-erregimen modernoa) edo erregimen demografiko berria XX. mendeko azken hamarkadetan herrialde aurreratuetan eta XXI. mendearen hasieratik munduko herrialde gehienetara zabaltzen joan den erregimen demografikoa da, bigarren trantsizio demografikoaren ondoren finkatzen dena, heriotza-tasa baxu eta jaiotza-tasa askotan are eta baxuagoekin batera igaroz. Erregimen demografiko moderno honetako jaiotza-tasa txikiak lehenengo seme-alabaren berandutzearekin, dibortzio-tasa altuekin eta ezkongabeak ugaltzearekin dago loturik. Erregimen demografiko moderno horrek biztanleriaren zahartzea eta hazkunde begetatibo nulua dakartza, horrek dakartzan arazo ekonomiko eta sozialekin batera, osasun eta pentsio-sistemak kolokan jarriz. Jaiotza-tasa heriotza-tasaren azpitik dagoenean epe luze batean zehar, biztanleria gutxitzera hel daiteke, negu demografikoa izeneko egoera ekarriz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, régimen demogrñafico moderno.

Migrazio-fluxua (migrazio-korrontea)

Fri, 26 Jul 2024 15:45:55 +0000

Migrazio-fluxua edo migrazio-korrontea herrialde edo eskualde jakin bat jatorri eta beste herrialde edo eskualde jakin bat helmuga duten migratzaileen kopurua da, epe jakin batean zehar. Adibidez, esan daiteke 2.000 pertsonako migrazio korrontea izan zela 2023 urtean Nikaraguatik Euskal Herrira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, flujo migratorio, corriente migratoria.

Ikus, gainera

-Migrazioak

-**Migrazio-sal** doa

Sare hidrografikoa (sare hidrologikoa)

Fri, 26 Jul 2024 09:24:44 +0000

Sare hidrografikoa edo sare hidrologikoa arro hidrografiko jakin bat drainatzen duten ur-lasterren multzoa eta haien arteko lotura da, ur horiek ur-laster batetik bestera nola isurtzen diren erakusten duena, era hierarkizatu batean, uhar eta erreketatik, ibaiadarretara eta horietatik ibaietara. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, red hidrográfica.

Ibai-terrazak (alubioi-terrazak)

Fri, 26 Jul 2024 09:11:09 +0000

Ibai-terrazak edo alubioi-terrazak ibai baten ibilguaren alde banatara ibaiak ekarritako sedimentuen metaketaz sortutako lautada edo taula itxurako eremuak dira, ibaiaren emariaren gorabeherek eragindakoa. Adibidez, ibai-terrazak sor daitezke ibaiaren emariaren gorakada iraunkor batek sedimentuak taula eran pilatu eta emaria jaistean azpian dagoen arroka higatzen duenean, sedimentuen taulak ibaiaren uholde-lautada baino gorago utziz. Ikus, gainera

Uholde-lautadak

Laginketa-unitatea

Thu, 25 Jul 2024 13:46:04 +0000

Laginketa-unitatea edo lagin-unitatea, lagin estatistiko bat osatzeko hautatzen diren elementuei dagokien objektu edo elementu-mota da, lagina osatzeko hautatzen den elementu edo talde bakoitza alegia. Gehienetan, unitate estatistikoak edo banakoak eta laginketa-unitateak bat datozen arren, batzuetan desberdinak dira. Adibidez, eskola batzuk aukeratu eta haietatik ikasle guztietako kalifikazioak jasotzen badira, konglomeratuzko laginketa deritzonaren bitartez, eskola laginketa-unitatea da, eta unitate estatistikoa, aldi berean, behaketa-unitatea ere badena, ikaslea. Beste hizkuntzetan: ingelesez, sampling unit; gaztelaniaz, unidad de muestreo.

Kuasibariantza (bariantza zuzendua)

Thu, 25 Jul 2024 06:22:28 +0000

Kuasibariantza edo lagin-bariantza zuzendua populazio estatistiko bateko bariantza zenbatetsi edo estimatzeko formula bat da, lagin-bariantza zuzendu gabearen alborapena zuzentzen duena.

Lagin-bariantza zuzendu gabea formula honen arabera kalkulatzen bada:

$s^2 =\cfrac {\sum (x_i-\overline {x}) ^ 2} {n} E [s^2] =\cfrac {n-1} {n}\sigma ^ 2 Bessel-en zuzenketa aplikatzen zaio lagin-bariantza horri, n/(n-1) faktorearekin biderkatuz, eta $\hat {s} ^ 2$ izendatzen dugun lagin-bariantza zuzenduaren formula sortuz:\]" title="Rendered by QuickLaTeX.com"/>\hat{s}^2 =\cfrac {n} {n 1} s ^ 2 =\cfrac {n}{n-1}\cfrac {\sum (x_i-\overline {x})^2} {n} =\cfrac{\sum (x_i-\overline {x})^2}{n-1} population variance) esaten zaio zuzendu gabeko lagin-bariantzari eta lagin-bariantzari (sample variance) kuasibariantza edo bariantza zuzenduari. Kontuan izan behar da, halaber, kuasibariantzaren formula garatzeak ez duela ahalbidetzen bariantzarako kalkulu azkarreko adierazpena lortzea, lagin-bariantzaren kasuan ez bezala. Gogora dezagun zuzendu gabeko lagin-bariantzarako formula hauetako edozein erabil daitekeela, modu baliokidean:\]" title="Rendered by QuickLaTeX.com"/>s^2 =\cfrac {\sum (x_i-\overline {x})^2} {n} =\cfrac {\sum x_i^2} {n} -\overline {x}^2 \hat {s}^2 =\cfrac{\sum (x_i-\overline {x})^2}{n-1} \neq \cfrac {\sum x_i^2} {n-1} -\overline {x}^2$

Txortan egiteko moduko ama (TXEMA)

Wed, 24 Jul 2024 14:18:23 +0000

Txortan egiteko moduko ama (labur, TXEMA) gazte baten ikuspuntutik sexualki erakargarria den emakume heldua da, adinez gutxi gorabehera bere ama izan litekeena. Kutsu sexista nabarmena duen arrunkeriazko terminoa da, maiz testuinguru pornografikoetan erabiltzen dena.

1990 urtean Ameriketako Estatu Batuetan sortutako terminoa, *Mother I’d Like to Fuck (MILF) *izenarekin, euskarara kalko semantiko eta neologismo gisa ekarri dena. Kutsi sexista nabarmena izateaz gainera, arrunkeriatzat hartu behar da.

Inbertsio-plana

Wed, 24 Jul 2024 08:15:20 +0000

Inbertsio-plan batek zehazten du nola aplikatuko diren erabilgarri dauden finantza-baliabideak inbertsio zehatzetan, finantza-helburuak, gehienbat epe laburreko nahiz epe luzeko errentagarritasunarekin loturik, nahiz helburu ekonomikoak lortzeko, inbertsio horien arriskua kontuan harturik betiere. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, plan de inversión.

Opereta

Sun, 21 Jul 2024 13:56:22 +0000

Opereta operatik eratorritako musika-antzerkiko generoa da, argumentu arin eta bihurriarekin. XIX. mendearen bigarren erdialdean hasi zen garatzen, Parisen eta Vienan bereziki. Operetatik eratorrtia, berriz, zarzuela izeneko generoa garatu zen Espainian.

Hiri-musika

Sun, 21 Jul 2024 13:41:22 +0000

Hiri-musika edo hiri-musika herrikoia XX. mendearen hasieratik musika klasikoaren eta herri-musika tradizionalaren moldeak gainditu zituzten estilo berrien multzoa izendatzeko termino orokorra da, jazz, swing, rock and roll, pop, funk, rap eta berrikiago reggaeton eta trap estiloak biltzen dituena, eta horietako bakoitza ere partikularzki izendatzen dituena. Hiri-musikaren fenomenoaren gorakada eta gailentasuna musikaren inguruko teknologiek (gramofonoak, telebista, Internet) lagundu zuten bideratzen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, música urbana.

Uso zuria (uso xuria)

Sun, 21 Jul 2024 09:06:39 +0000

Uso zuria, *** Uso xuriaedo Uso txuria***antzinako euskal abesti herrikoia, Nafarroako errege Tibalt I.a Koblakariaren (1201-1253) L’autrier dans la matinée abestiaren doinuan oinarritua. XX. mendean, Imanol Larzabalek, Txomin Artolak eta Amaia Zubiriak osaturiko abeslari-bikoteak eta Ganbara taldeak abestiaren interpretazio ezagunak egin dituzte.

Letra (I)

Uso zuria, errazu, norat joaiten zira zu? Espainiako bortuak oro elurrez beteak dituzu. Gaurko zure ostatu gure etxean baduzu. Uso zuri bat agertu zaigu Frantziako mugatik. Lumatxoren bat falta omen du hegotxo biren erditik. Luma huraxe falta ez balu, ez da munduan parerik. Ez nau izutzen elurrak, ez eta gauaren ilunak. Maiteagatik pasa nitzake gauak eta egunak, gauak eta egunak, desertu eta oihanak. Uso zuria airian, ederragoa mahaian. Zure parerik ez dut aurkitzen Espainia guztian, ez eta ere Frantzian, eguzkiaren azpian. Letra (II)

Oi Ama Eskual Erri (Oi Ama Euskal Herri)

Sun, 21 Jul 2024 08:49:51 +0000

Oi Ama Eskual Erri Pierre Bordazarre zuberotar bertsolariaren abestia, abesti herrikoi bilakatua. Benito Lertxundi abeslariak abestiaren bertsio ezaguna ere plazaratu zuen 1969an, Herri Gogoa diskoan. Hitzak

Anaia etxen da ezküntüBükatü niz oain joaiteraEne opilaren egiteraPariserat banüazü

Oi Ama Eskual Herri goxuaZutandik urrun triste banuaAdios gaixo etxen denaAdios Xiberua

Pariseko bizitziaLan khostüzuriaz bagiazüBena berantzen zütadazüZure berriz ikustia

Oi Ama Eskual Herri goxuaZutandik urrun triste banuaAdios gaixo etxen denaAdios Xiberua

Eskala grafikoa

Sat, 20 Jul 2024 08:02:46 +0000

Gipuzkoako mapa. Behe aldean, dagokion eskala grafikoa.

Mapa batean, eskala grafikoa, mapako distantzien eta errealitateko distantzien artean dagoen erlazioa irudikatzen duen mapa ertzeko zuzenki graduatua da, zuri-beltz koloreez txandakatutako zuzenki txikiagoetan zatitua, haietako bakoitzak errealitatean zenbateko distantzia adierazten duen markatzen duena. Proiekzio bereziko mapetan, bereziki mapamundietan (Mercator-en proiekzioan, esaterako) errealitateko distantziak aldatu egiten dira maparen barruan kontsideratzen den gunearen arabera, eta ondorioz haietan eskala grafikoaren eraketa konplexuagoa da. Eskala grafikoa eskala kartografikoa adierazteko moduetako bat da, zenbakizko eskala eta testu-eskalarekin batera.

Industria metalurgikoa

Fri, 19 Jul 2024 12:45:03 +0000

Industria metalurgikoa edo metalurgia metalen eta horien aleazioen ekoizpenarekin eta eraldaketarekin lotutako jarduera industrialen multzoa da, mineralak eta metal birziklatuak lehengai hartuta. Oinarrizko industria astuna da, tamaina eta konplexutasun handiko instalazioak eta fabrikak behar dituena. Industria metalurgikoaren barruan siderurgia dago, burdina eta altzairua ekoizteko industria alegia.

Zenbakizko-eskala (zenbaki-eskala)

Fri, 19 Jul 2024 07:08:44 +0000

Kartografian, mapa edo plano bateko zenbakizko-eskala edo zenbaki-eskala mapako distantziaren eta mapak irudikatzen duen eremuko distantziaren arteko proportzioa adierazten duen zatikia da, mapako distantzia batek errealitateko zenbateko distantzia irudikatzen duen kalkulatzeko erabiltzen dena.

Adibidez, 1:100.000 zenbakizko eskalak adierazten du mapako 1cmko distantziari errealitateko 100.000cm=1.000m=1km dagokiola. Ikus, gainera

Eskala grafikoa

Mozkin garbia

Tue, 16 Jul 2024 07:52:52 +0000

Mozkin garbia mozkin gordinari, sarrerak ken gastuak eginez kalkulatzen den zenbatekoari alegia, interes eta bestelako finantza-gastuak kenduta eta zergak ordainduta geratzen den mozkina da, aurreko ekitaldietako galerak estali, erreserbak osatu nahiz bazkide edo akziodunak saritzeko geratzen dena. Mozkin garbia da errentagarritasun finantzarioa (Return on Equity) kalkulatzeko oinarria.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, net profit; gaztelaniaz, beneficio neto.

Hypophoresis

Sat, 13 Jul 2024 06:04:31 +0000

Hypophoresis is the sympton of insufficient and diminished sweating. Related: hypophoretic

Plinio Zaharra

Fri, 12 Jul 2024 15:34:18 +0000

Plinio Zaharra, latinez Gaius Plinius Secundus izenez ezaguna, erromatar idazle, naturalista eta militarra izan zen, K. o. 23-79 urteetan bizi izan zena. Historia Naturalis, naturari buruzko 37 liburuko entziklopedia idatzi zuen, antzinako munduari buruzko ezagutza zientifiko eta historikoaren bilduma garrantzitsua dena. Gainera, Plinio Zaharra administrazio militar eta zibilaren arduraduna izan zen Erromatar Inperioan. 79. urtean Vesuvio sumendiaren erupzioan hil zen, gertaera horren lekuko izanik. Haren iloba, Plinio Gaztea, erupzio horri buruzko xehetasunak eman zituen gutun batzuetan.

Hamilkar Barka

Fri, 12 Jul 2024 15:28:37 +0000

Hamilkar Barka Kartago buruzagia izan zen (K.a. 275- K.a. 228). Lehen Gerra Punikoan Kartagoko tropak zuzendu zituen, Erromatarrekin bakea sinatuta, Afrikara erretiratu zen baino K.a. 237an berriz ere kartagotar guda-espedizio bat zuzendu zuen Iberian, non Illici-ko gudan hil zen.

Cultural goals

Sat, 06 Jul 2024 15:03:15 +0000

In the field of business and other institutions, cultural goals are the recurring principles, values and behaviours that the company wishes to inculcate and implement among its human resopurces, as established within its strategic plan and in agreement with all the company’s stakeholders. Cultural goals are usually related to gender equality, non-discrimination, intolerance of all types of harassment, multilingualism, multiculturalism, corporate social responsibility and personal and collective commitment to the company’s objectives. The optimal design and implementation of cultural goals encourages the development of a corporate culture, improves motivation, the working environment and productivity and strengthens the cohesion of the company’s human resources.

Arkitektura brutalista (brutalismoa)

Sat, 06 Jul 2024 06:33:08 +0000

Arkitektura brutalista edo brutalismoa Erresuma Batuan 1950eko hamarkadan abiarazitako mugimendu eta estiloa izan zen, eraikuntza minimalista eta funtzionalak aldezten dituena, apaingarririk gabe eta maiz eraikuntza material gordinak, zementua eta adreilua esaterako, agerian utziz. Ludwig Mies van der Rohe eta Le Corbusier izan ziren mugimendu honetako inspiratzaile nagusiak. Bereziki erabili izan da eraikuntza publikoetan.

Absolutua (filosofia)

Mon, 01 Jul 2024 15:46:48 +0000

Filosofian, absolutua mugarik eta baldintzarik gabekoa dena da, osoa eta erabatekoa, baina aldi berean jatorrizkoa, eta hutsa dena, lehen kausa edo sorburua. Kontzeptua filosofian erabili da bereziki; erlijioari buruz ari garela, Jainkoarekin parekatu da. Eskola filosofikoen artean, bereziki idealismoan eta existentzialismoan erabili den kontzeptua da.

Metodo pedagogikoa

Mon, 01 Jul 2024 09:17:27 +0000

Metodo pedagogikoa eredu pedagogikoa edo hezkuntzaren printzipio pedagogikoak garatzen dituzten estrategia eta ekintzen multzoa, aurrez behar bezala hausnartu eta planifikatuak; hots, eredu pedagogikoa praktikan jartzeko modua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, método pedagógico.

Hizkuntzaren ekologia (ekolinguistika)

Mon, 01 Jul 2024 08:51:54 +0000

Ekolinguistika edo hizkuntzaren ekologia paradigma edo ikuspegi soziolinguistikoa da, hizkuntzen biziraupena, garapena eta beste hizkuntza batzuekiko harremanak haiek hitz egiten diren ingurune sozialaren barruan aztertzen dituena, ekologiak, zientzia gisa, biotopo edo ingurune natural baten barruan espezie biologikoen arteko harremanak aztertzen dituen antzera. Ikuspegi horren aitzindaria Einar hizkuntzalaria izan zen, 1972ko The Ecology of Language lanarekin.

1990ean, Michael Halliday hizkuntzalariak ekolinguistikaren ikuspegi berri bat proposatu zuen hizkuntzen eta ekologiaren beraren arteko gogoeta- eta azterketa-eremu gisa, ekologiak eta arazo ekologikoek hizkuntzei zeharka nahiz zuznean eragiten baitiete (hori nahiko argi dago hizkuntza indigeno minorizatuen kasuan), eta, aldi berean, hizkuntza bera iraunkortasun ekologiko eta sozialerako oinarri eta tresna izan daiteke, hizkuntzek bizitzaren aldeko munduaren ikuspegiak eta eskema mentalak eratzen lagundu baitezakete.

Behe-erliebea

Sun, 30 Jun 2024 14:41:32 +0000

Arte hititako behe-erliebea.

Behe-erliebea hormen gainean eratzen den eskultura-teknika bat da, non horma lau batean figurak zizelkatzen diren, azkenean hormaren hondoa beheratuz, horrela figurak hormatik kanporaka ateratzen direla inpresioa sorrarazteko. Zizelkaturiko figurak hormatik kanporaka azalarazten diren bolumenaren arabera, txikienetik handienra ordenaturik, erliebe hondoratua, behe-erliebe, erdi-erliebea eta goi-erliebea bereizten dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bajorrelieve.

Ikus, gainera

erliebe hondoratu, Gizapediako hiztegian.

Schengen espazioa

Thu, 27 Jun 2024 08:35:49 +0000

Schengen espazioa beraien artean mugitzeko mugak irekita dituzten Europako herrialdeen multzoa da, kanpotik datozen bidaiariekiko politika komuna dutenak. Europar Batasuneko herrialde guztiak gehi Europako beste herrialde txiki batzuk (Vatikano, Monako, San Marino) biltzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, espacio Schengen.

Energia nuklearra

Thu, 27 Jun 2024 07:45:31 +0000

Energia nuklearra atomoen nukleoetan berez edo artifizialki gertatzen diren erreakzioek sorrarazten duten energia da. Energia sortzen duten erreakzio nuklear horiek bi motakoak dira: nukleoaren fisioaz, atomoen nukleoak hautsi egiten direnean; eta nukleoaren fusioaz, nukleoak bateratu egiten direnean. Hedaduraz, energia nuklearrak sortzen duen energia termikoaren eta horren eraldaketaz sortzen diren beste energia moten aprobetxamenduari ere bada energia nuklearra. Esan behar da energia nuklearrak erradioaktibitatea ere sortzen duela, partikula eta uhinen fluxu bat, izaki bizidunentzat oso arriskutsua dena. Energia nuklearra fenomeno fisiko gisa XIX. mendearen amaieratik da ezaguna eta XX. mendeko lehen hamarkadetan ikerketa ugari egin ziren energia horren mekanismoak ulertu eta aprobetxatzeko. Bigarren Mundu Gerran zehar, Alemania naziak eta Estatu Batuek energia nuklearra bonba atomikoak garatzeko proiektuak garatu zituzten. Ameriketako Estatu Batuak izan ziren azkenean bonba atomikoa ekoiztea lortu zutenak eta zoritxarrez baita erabili ere Japoniako Hiroshima eta Nagasaki hirien aurka. Bigarren Mundu Gerraren ondoren, lasterketa nuklear azkarra garatu zen Gerra Hotzaren testuinguruan, mundua gerra nuklear baten atarian jarri zutenak. Azkenean, zorionez, gerra nuklear hori ez zen gertatu, nahiz eta egun oraindik milaka diren munduko potentzia militarren eskuetan dauden bonba atomikoak. Horrekin batera, energia nuklearra elektrizitatea masiboki sortzeko erabili izan da, zentral nuklearren bitartez, eta baita itsasontzi eta itsaspeko militarrak mugitzeko ere. Medikuntzan ere energia nuklearra erabili izan da, gaixotasunak diagnostikatzeko gailuak nahiz gaixotasun jakinen aurkako tratamenduak garatuz. Hala ere, energia nuklearraren erabilerak eta aprobetxamenduak arrisku eta arazo larriak sorrarazten ditu: istripu nuklear larriak gerta daitezke zentral eta beste instalakuntza nuklearrak kontroletik kanpo geratzen direnean, 1986an Txernobilgo zentral nuklearrean kasu, non milaka lagun hil eta eremu zabal bat milaka urtetarako erradioaktibitatearekin kutsaturik geratu zen, gizaki eta beste izaki bizidunen kalterako diren ihes erradioaktiboak gertatzen dira instalakuntza horietan, eta energia nuklearraren ustiapenean sorrarazten diren hondakin erradioaktiboak osasunerako eta ekologiarako arazo larria dira. Ikus, gainera

Ondare Aldaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zerga

Sun, 23 Jun 2024 09:14:38 +0000

Ondare Aldaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zerga Espainiako komunitate autonomoek eta foru ogasunek kudeatzen duten zeharkako zerga bat da, honako zerga-egitateak barnehartzen dituena: ondasunen higiezin eta ibilgailuen kostu bidezko eskualdaketak, notarioaren aurrean egindako eskritura publikoak (hipotekak, merkataritza-sozietateen eraketa kapital batekin, kapital zabalkuntzak, kapital murrizketak, …). Aldaketaren edo egintza juridikoaren diru-zenbatekoaren portzentaje gisa kalkulatzen da.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, impuesto sobre transmisiones patrimoniales y actos jurídicos documentados.

Emaitzen aplikazioa

Fri, 21 Jun 2024 09:11:08 +0000

Emaitzen aplikazioa aurreko ekitaldi ekonomikoaren bukaeran kalkulatu den ekitaldiko emaitza likidatu eta horri dagokion kontua ixtea da. Aplikazio hau garatzeko hainbat aukera zabaltzen dira legean, hala nola aurreko ekitaldietako emaitza negatiboak konpentsatzea, erreserbak handitzea, dibidenduak banatzea edo gerakin gisa uztea, hurrengo ekitaldian likidatu beharko dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aplicación de resultados.

Aplikatzeko dauden partidak

Thu, 20 Jun 2024 16:05:22 +0000

Aplikatzeko dauden partidak edo aplikatzeko partidak ekitaldi ekonomiko baten amaieran enpresa edo administrazio batean jasotako kobrantzak nahiz egindako ordainketak dira, haien jatorria edo helmuga zehatz ez jakiteagatik edo bestelako arrazoiengatik oraindik kontabilizatu ez direnak. Kobrantza denean, pasiboan kontabilizatzen da; eta ordainketa denean, aktiboan.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, partidas pendientes de aplicación.

Funts soziala

Thu, 20 Jun 2024 13:41:08 +0000

Espainiako Kontabilitate Plan Orokorraren arabera, funts soziala merkataritza-xedea ez duten sozietateetan, hala nola irabazi asmorik gabeko elkarteetan eta fundazioetan, bazkideek egin dituzten ekarpenen multzoa eta horri dagokion 101 kontabilitate-kontua da, kapital-azpitaldearen baitan (10). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, fondo social.

Bilatzailea (bilaketa-motorra, bilaketa-tresna)

Tue, 18 Jun 2024 15:45:14 +0000

Bilatzailea, bilaketa-motorra edo bilaketa-tresna dokumentu, datu-base, sistema informatiko edo webgune batean eta orokorrean Internet-en erabiltzaileak bilatzen dituen informazioa eta datuak barnehartzen dituzten testua, fitxategiak, web-orriak edo erregistroak zerrendatzeko aplikazio-informatiko bat da, bilaketa egiteko abiapuntu gisa erabiltzaileak sartzen dituen testu edo gako-hitzak baliatzen dituena.

Bilatzaile-mota hauek bereizten dira:

Internet-eko bilatzaileak, erabiltzaileak emandako testuarekin loturiko webguneen zerrendak ematen dituztenak;
fitxategi-bilatzaileak, sistema informatiko batean fitxategi informatiko jakin batzuk aurkitzeko erabiltzen direnak;
datu baseetako bilatzaileak, datu-base batean erabiltzaileak aurkitu nahi dituen erregistroak bilatzen laguntzen dutenak (liburuak, esaterako, liburutegietako katalogoetan).** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, buscador, motor de búsqueda.

Zein dira hizkuntza ofizialak Gipuzkoan?

Tue, 18 Jun 2024 07:19:48 +0000

Euskal Autonomia Erkidegoan bezalaxe, Gipuzkoan euskara eta gaztelania dira hizkuntza ofizialak eta hiritar orok du eskubidea bietako edozeinetan administrazio publikoekin eta haietako funtzionarioekin komunikatzeko eskubidea.

Fronte beroa

Mon, 17 Jun 2024 14:37:11 +0000

Fronte beroa, Britainiaren mendebaldean (gorriz). Ondorengo fronte hotza ere azaltzen da (urdinez). Kredituak: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut- Commons.

Fronte beroa lerro itxurako hodei-eraketa mota bat da, tipikoki latitude ertainetan ohikoa den fronte polar bati lotua, aurreraka doan aire beroko masa baten aurrean duen aire-masa hotzago baten gainean gainjartzen denean sortzen dena, azken aire-masa hotz hori antizikloi edo presio altuko eremu bati lotua delarik. Aire-masa bero hori, atzeragoko depresio bateko aire-masa hotz batek bultzatzen du, gero fronte hotza ekarriko duena, fronte beroaren ondoren.

Erabiltzailearen interfaze grafikoa

Sat, 15 Jun 2024 06:29:31 +0000

Erabiltzailearen interfaze grafikoa edo erabiltzaile-interfaze grafikoa, ingelesezko Graphic User Interface (GUI) izenarekin ere ezaguna, ordenagailu edo beste gailu elektroniko batek erabiltzailearekin bisualki, pantaila edo argi-seinaleen bitartez, komunikatzeko ezartzen den modua da (ikus, gainera, erabiltzaile-interfazea). Pantaila batean, botoiak, menuak, elkarrizketa-koadroak eta denetariko ikonoak biltzen ditu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, interfaz gráfica de usuario.

Hizkuntza-teknologiak

Sat, 15 Jun 2024 05:55:00 +0000

Hizkuntza-teknologiak hizkuntza, testuak nahiz ahozko hizkuntza, informatikoki prozesatzeko teknologiak dira, bereziki adimen artifizialarekin lotuak, hala nola nola itzulpen automatikoa, elkarrizketa-sistemak eta hizkuntza naturalaren prozesamendua biltzen dituztenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tecnologías lingüísticas, tecnologías del lenguaje.

Hizkuntza teknologikoa

Sat, 15 Jun 2024 05:45:09 +0000

*Ez nahastu hizkuntza-teknologia kontzeptuarekin. *

Hizkuntza teknologikoa teknologia inguruko terminoak biltzen dituen jargoi edo hizkuntza da. Orokorrean, hizkuntza teknologia ikerketa- edo lanbide-eremu jakin batetik abiatzen da, maiz ingelesetik maileguak erabiliz; ondoren, ordea, termino horiek hizkera arruntean, jendartean, erabiltzen has daitezke, teknologia horiek egunerokoan hedatzen direnean; hala gertatzen da maiz, esaterako, termino informatikoekin, hala nola disko gogorra, USB memoria eta abar, jendartean ere ohikoak direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua tecnológica.

Turisme de masses (turisme massiu)

Fri, 14 Jun 2024 07:25:12 +0000

El turisme de masses o turisme massiu és el fenomen turístic, fomentat i organitzat tant des de la iniciativa privada com des de l’administració pública, que atrau quantitats ingents de turistes a determinades destinacions turístiques, freqüentment coincidint amb els períodes de vacances del conjunt de la població, disposant-hi d’una oferta i infraestructura especialment preparada per a l’allotjament, la restauració i el lleure. És un fenomen que s’ha anat desenvolupant des de mitjans del segle XX aproximadament, en contraposició al turisme d’elits predominant fins aleshores, i que als seus inicis va popularitzar i democratitzar el viatge al conjunt de classes populars. Amb el pas del temps, ha anat adquirint aquest tipus de turisme ha anat adquirint aquest volum, que ha convertit al turisme un sector econòmic de primer ordre, sovint generant una dependència econòmica en detriment d’altres activitats locals tradicionals de tipus més autònom, a més de crear massificació i problemes socials associats, com ara l’augment del preu de l’habitatge, a més de danys mediambientals. Pot interessar-te també

Zenbat hizkuntza desberdin daude munduan?

Wed, 12 Jun 2024 13:32:18 +0000

Munduko hizkuntza kopurua ezin da zehaztasunez eman; alde batetik, hizkuntzaren definizioa bera, dialekto eta beste hizkuntza-aldaeren aldean, ez baitago garbi; bestetik, bereizi behar dira baita ere hizkuntza biziak eta hizkuntza hilak. Berezko hiztun-komunitatea ez duten hizkuntzak (adibidez, hizkuntza artifizial batzuk) ere barneratu behar diren eztabaidagarria izan daiteke. Dena den, iturri gehienen arabera 7.000tik gora hizkuntza daude munduan, horietarik asko desagertzeko zorian zoritxarrez.

Ingurune hurbila (inguru hurbila)

Wed, 12 Jun 2024 12:48:08 +0000

Ingurune hurbil edo inguru hurbil terminoak bereziki soziologian erabiltzen dira pertsona baten gertukoenak diren beste pertsonak eta sozializazio-agente edo eragileak izendatzeko, hala nola familia, lagunak, eskola eta auzoa edo herria. Halatan, norbanakoaren eraikuntza pertsonalean eta sozialean, garapen psikologikoan eta sozialean eta transmititzen zaion kulturan eragin handiena duena da, eragin txikiagoko eta, beraz, urrunagoko beste elementu batzuekin alderatuta, hala nola hedabideekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, entorno próximo, entorno cercano.

Web 2.0

Tue, 11 Jun 2024 06:22:31 +0000

Web 2.0 Internet sarearen hasieran nagusitzen ziren eduki estatikoak gainditu eta erabiltzaileen arteko elkarrekintza ahalbidetzen duten web edukien multzoa da, hala nola sare sozialak, blogak eta wikiak garatuz. 2000 hamarkadaren hasieran garatzen hasi zen, Interbet sortu eta hamar bat urtera.

Behaketa zuzena (zuzeneko behaketa)

Tue, 11 Jun 2024 06:03:54 +0000

Behaketa zuzena edo zuzeneko behaketa aztertzen ari den fenomeno edo objektuari buruzko informazioa eta datuak bertatik bertara jasotzeko metodoa da. Jatorrian jasotzen den informazioa da, bitartekaririk gabe, eta alde horetatik informazio objektiboa dela esan daiteke. Eragozpen gisa, ordea, behatzailearen beraren ikuspegia aipatu behar da, informazioa alboratua izatea dakarrena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, observación directa.

Ikus, gainera

Behaketa

Hesi ekonomikoak (muga ekonomikoak)

Tue, 11 Jun 2024 04:24:31 +0000

Hesi ekonomikoak edo muga ekonomikoak herrialde edo herrialde talde batek beste herrialde batzuekiko ezartzen dituen**merkataritza hesiak** eta kapitalen kontrolerako neurriak dira. Beraz, integrazio ekonomikoaren eta merkataritza askearen aurkakoak dira. Hesi ekonomikoek ekonomia isolatuak sortzen dituzte, nazioartekotzen ez direnak eta beraz autarkia ekonomikorako joera dutenak, azkenean nazioarteko merkataritzak eskaintzen dituen abantaila konparatiboez baliatzeari utziz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, barreras económicas, fronteras económicas.

Batezbesteko orokortua

Mon, 10 Jun 2024 08:34:55 +0000

Batezbesteko orokortua, Hölder-en batezbestekoa ere deitua, batezbestekoak kalkulatzeko formula orokor bat da, hain zuzen ere, batezbesteko aritmetiko sinplea, batezbesteko koadratikoa, batezbesteko geometrikoa nahiz batezbesteko harmonikoa batezbesteko orokortuaren kasu bereziak dira:

Formula horri jarraiki:

$m=1$ izanik, batezbesteko aritmetiko sinplea dugu;
$m=2$ izanik, batezbesteko koadratikoa dugu;
$m=0$-ranzko limite gisa, batezbesteko geometrikoa dugu;
$m=-1$ izanik, batezbesteko harmonikoa dugu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, generalized mean; gaztelaniaz, media generalizada.

Batezbesteko koadratikoa

Mon, 10 Jun 2024 08:02:01 +0000

Batezbesteko koadratikoa aldagai estatistiko kuantitatibo bati buruzko datuak karratura jaso (hortik koadratiko), karratu horien batezbestekoa kalkulatu eta azken emaitza honen erroa emanez kalkulatzen dena da. Hau da horren formula:

$$K=\sqrt{\cfrac{\sum_i x_i^2}{n}}$$

Bereziki batez besteko erroreak kalkulatzeko erabiltzen da, erroreak karratura jasoz, hasirko errore positiboak eta negatiboak konpentsatu ez daitezen. Karratuen batezbestekoa kalkulatuta, horien erroa kalkulatzen da, karratura jasotzearen efektua deuseztatzeko.

Estatistikan hainbat aplikazio ditu: adibidez, desbideratze estandarra batezbesteko aritmetiko sinplerako desbideratzeen batezbesteko koadratikoa baino ez da; parametro edo balio ezezagun bati buruzko egiten diren estimazioen doitasun-neurri gisa ere erabiltzen da, batez besteko errore koadratikoa kalkulatzeko alegia.

Hizkuntza-urraketa

Mon, 10 Jun 2024 07:22:32 +0000

Hizkuntza-urraketa edo hizkuntza-eskubideen urraketa pertsona edo hizkuntza-komunitate batek dituen hizkuntza-eskubideen aurkako erasoak dira, haiek ordenamendu juridikoan izan ala ez. Askotarikoak izan daitezke, hizkuntza ofizial batek dituen legezko bermeekin loturikoak alde batetik, hala nola arreta administratiboa edo publikoa pertsona batek nahi duen hizkuntza ofizial batean ez jasotzea eta errotulazioak hizkuntza ofizial guztietan ez agertzea, baina baita ere hizkuntza batekiko jarrera eta tratamendu sozialarekin lotuak, hala nola hizkuntza edo hizkera batekiko mespretxua eta iseka, puntuala nahiz jarrera iraunkor gisa, hizkuntza-komunitate berezko baten kasuan administrazio publikoa izaera hori hizkuntza ofizial gisa aintzat ez hartzea edo hizkuntza gutxituekiko babes eta sustapen-politika falta. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, vulneración lingüística, vulneración de derechos lingüísticos.

Bergerac-en sindromea

Sat, 08 Jun 2024 07:54:27 +0000

Bergerac-en sindromea herabe izateagatik edo bere buruarekin autoestimu txikia izateagatik bere lorpenak besteen aurrean erakutsi eta zabaltzen ez dituen pertsonaren egoera psikosoziologikoa da.

Normandiako lehorreratzea

Fri, 07 Jun 2024 16:05:09 +0000

Bigarren Mundu Gerran, Normandiako lehorreratzea indar aliatuen tropek alemaniar armada naziak okupatutako Frantziako Normandiako kostaldean 1944ko ekainaren 6an abiarazi zuten lehorreratze masiboa izan zen, naziek kontrolaturik zuten Europa kontinentalera zuzenean sartu eta nazien eskuetatik libratzeko. Guztira 160.000 soldadu ingeles, estatubatuar eta kanadiarrek hartu zuten parte lehorreratzean eta ondorengo Normandiako gudan, beste nazio aliatu batzuetako soldadu kopuru txikiagoekin batera. Indar aliatuen lehorreratzea hurrengo egun eta asteetan zehar jarraitu zuten, eta abuzturako 3 miliotik gora soldadu lehorreratuak ziren Frantziako kostaldetik. Normandiako lehorreratzea eta ondorengo Normandiako gudua funtsezkoak izan ziren nazien aurkako amaierako gudaldia arrakastaz burutzeko.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, desembarco de Normandía.

Benchmarkinga (benchmarkina)

Fri, 07 Jun 2024 15:12:51 +0000

Benchmarking-a edo benchmarkina enpresa baten inguruko beste enpresa eta erakundeek garatzen dituzten praktika berritzaile eta egokien azterketa da, enpresa hartan garatzen diren praktikekin alderatuz eta onuragarriak izan daitezkeen ebaluatuz eta, hala erabakitzen da, enpresan bertan aplikatuz, betiere beharrezko moldaketak eginez. Finean besteek gauzak nola egiten dituzten aztertzea da, haiekin alderatu eta hobetzeko helburuarekin.

Sexu identitatea (identitate sexuala)

Fri, 07 Jun 2024 05:46:23 +0000

Sexu identitatea edo identitate sexuala pertsona batek bere buruari aitortzen dion emakume, gizon edo bestelako sexu-kondizio edo izaera da. Sexu-identitatea genero-identitatea eratzeko funtsezko osagaia da, eta aldi berean sexu orientazioa ere eragiten du. Alderantziz ere gertatzen da, pertsonak garatzen dituen genero-rolak, inposatu zaiona edo aukeratu duena, eta sexu orientazioak (homosexuala, heterosexuala, bisexuala, … den) ere sexu-identitatea eragiten baitute, sexu-identitatea ez baita soilik sexu biologikoari erreparatuz eratzen (adibidez, genitalen arabera).

Direct costing

Thu, 06 Jun 2024 06:17:37 +0000

Direct costing, euskaraz zuzeneko kostu-esleipen terminoaz itzul daitekeena, kostua kalkulatzeko kostu-egitura bat da, produktu edo zerbitzu baten kostuan kostu aldakorrak baino sartzen ez dituena. Segun eta ekoizpeneko kostuak edo baita ere merkataritzakoak sartzen diren, kostu industriala eta kostu komertziala hurrenez hurren kalkulatzeko erabiltzen da, kostu finkoak ustiapeneko emaitza kalkulatzeko utziz. Bereziki produktu edo zerbitzu errentagarrienak zeintzuk diren erabakitzeko erabiltzen da, kostu osoa edo full costing delako kostu-egitura alternatiboa azken prezioa ezartzeko utziz.

Kostu osoak

Thu, 06 Jun 2024 06:05:50 +0000

Kostu osoa, nazioartean full costing izenez ere ezaguna, enpresa bateko produktu edo zerbitzu baten kostua kalkulatzerakoan kostu aldakorrak nahiz finkoak, betiere produkzioarekin loturikoak, barnehartzen dituen kostu-egitura edo eredua da. Bereziki prezioa finkatzeko erabakietarako erabiltzen den eredua da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, costes completos.

Ikus, gainera

Direct costing

Enpresa matrizea (sozietate matrizea, konpainia matrizea)

Thu, 06 Jun 2024 05:46:41 +0000

Enpresa bati buruz, enpresa matrizea, sozietate matrizea edo konpainia matrizea, enpresa nagusia ere deitua, enpresa hartan kapital-partaidetza nagusia duen enpresa, enpresa hura de facto kontrolatzea dakarrena. Maiz, enpresa matrizeak bat-egite edo fusio baten ondorioz gertatzen dira. Enpresa matrizearen mendean geratzen diren enpresei, berriz, enpresa filial deitzen zaie.

kukuak egiten du maiatzean kuku, garagarrilean gelditzen da mutu

Thu, 06 Jun 2024 05:28:27 +0000

Euskal Herrian hain ohikoak diren meteorologiaren eta fenologiaren inguruko beste atsotitz bat, kasu honetan kuku deitzen den txoriari buruz, maiatzean kantuan hasi eta berehala, garagarrilean, ekain edo uztail aldera, isiltzen dela adierazteko.

Bessel-en zuzenketa

Tue, 04 Jun 2024 06:17:40 +0000

Bessel-en zuzenketa datu multzo baterako bariantzaren jatorriko edo ohiko formularentzako zuzenketa bat da, datuetatik kalkulaturiko bariantza hori $\sigma^2$ populazio-bariantzaren estimatzaile alboragabea izan dadin. Friedrich Bessel (1784-1846) alemaniar astronomo eta matematikariak garatu zuen.

Datu multzo baterako bariantzaren jatorriko formula hau da:

$$s^2=\cfrac{\sum_i(x_i-\overline{x})^2}{n}$$

Bariantzarako formula hori populazio edo probabilitate-eredu bateko $\sigma^2$ bariantzaren estimatzailea alboratua da; hain zuzen ere, $\sigma^2$ bariantza sistematikoki gutxietsi egiten duela froga daiteke, errore hori lagin-tamaina handitzean txikitu egiten den arren. Errore horren batezbestekoa, estimatzailearen alborapena alegia, kalkulatu zuen Bessel-ek eta hortik berehalakoan zuzenketa proposatu:

Holokaustoa

Mon, 03 Jun 2024 15:05:54 +0000

Holokaustoa, hebraieraz Shoa izenez ere ezaguna, naziek Europako juduen aurka Bigarren Mudu Gerran egin zuten hilketa masibo eta sistematikoa izan zen. Guztira, Holokaustoan 6.000.000 judu hil zituztela zenbatetsi da.

Hirugarren Reich

Munich-eko putscha (1923) – Erasorako Sekzioak – Harzburg-eko Frontea (1931) -**Reichstag-eko sutea (1933) – ** Erroma-Berlin Ardatza (1936) - Kristal Hautsien Gaua (1938) -

** Munich-eko Ituna (1938)**** –Wehrmacht –Holokaustoa (Wannseeko Konferentzia** -**Azken Konponbidea - kontzentrazio-esparruak - sarraskitze-esparruak) - Nuremberg-eko epaiketa Ikus, gainera

Antisemitismoa

Azken Konponbidea (Azken Irtenbidea)

Mon, 03 Jun 2024 14:50:07 +0000

Azken Konponbidea edo Azken Irtenbidea, Konponbide edo Irtenbide Betierekoa ere deiturik, Alemania naziak 1942tik 1945era bitartean Europako juduak sarraskitu edo masiboki hiltzeko plana izan zen, azkenean Holokaustoa edo juduen genozidioa ekarri zuena, non milioika judu erail zituzten. Azken Konponbide izena naziek beraiek plan horri jarritako eufemismoa izan zen.

Alemanian, naziak 1933an agintera heldu zirenetik, juduen aurkako jazarpena gero eta gogorragoa izan zen, eta haientzako kontzentrazio-esparru bereziak ere eraiki ziren, haietakoren bat juduak masiboki heltzeko prestatuak. Kontzentrazio-esparruetatik kanpo ere juduen hilketa masiboak egin zituzten naziek. 1941eko udazken aldera, ordea, goi agintari naziek judu guztiak sistematikoki akabatzeko plan zehatza garatzen hasi zen. Plan horri Azken Konponbide izena jarri zitzaion; hain zuzen ere, izen hori eufemismo gisa erabiltzearekin batera, planak ez zuen garbi adierazi juduak sarraskitzeko plana eta juduen auzia, ebakuazio eta antzeko termino lausoak erabili ziren plana. Azken Konponbidea, horren antolamendua eta xehetasunak 1942ko urtarrilean goi agintari naziek egin zuten Wannseeko Konferentzian erabaki ziren.

Wannseeko Konferentzia

Mon, 03 Jun 2024 14:09:18 +0000

Wannseeko Konferentzia Wannsee izeneko parajean, Berlinetik gertu, 1942ko urtarrilean Alemaniako naziko goi mailako funtzionariek eta naziek Europako juduak esterminatu, sarraskitu edo masiboki akabatzeko Azken Konponbidea izeneko plana antolatzeko egin zuten bilera izan zen.

Pasibo korrontea

Sun, 02 Jun 2024 12:28:16 +0000

Kontabilitatean, pasibo korrontea enpresa edo sozietate batek epe laburrera ordaindu behar dituen zorrak dira, pasibo ez-korrontearekin batera pasiboko ondare-masa nagusia. Horrela, pasibo korrontean biltzen dira besteak beste, hornitzaileei ordaindu beharreko fakturak eta epe laburreko maileguak eta kredituak. Aktibo korrontearen zenbatekoari pasibo korrontea kenduz maniobra-fondoa kalkulatzen da, enpresaren likidezia jasotzen duena, epe laburrera zorrei aurre egiteko ahalmena alegia. Aktino korrontea pasibo korrontearekin zatituz, berriz, likidezia-ratioa kalkulatzen da, likidezia kalkulatzeko adierazle erlatibo bat. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pasivo corriente.

Estatu txotxongiloa (erregimen txotxongiloa, gobernu txotxongiloa)

Sat, 01 Jun 2024 06:19:11 +0000

Estatu txotxongiloa, erregimen txotxongiloa edo gobernu txotxongiloa de facto beste herrialde baten mendean edo kontrolpean izateagatik egiazko subiranotasunik edo autonomiarik ez duen estatua edo estatu horren erregimen politikoa eta gobernua da. Estatu txotxongiloek itxuraz independenteak eta askeak dira erabakiak hartzeko, baina finean beste herrialde batek gobernatzen ditu, txotxongilo izeneko panpina txontxongilolariak maneiatzen dituen bezalatsu. Gainera, potentzia menderatzaileak menderatzen dituen estatu txotxongiloak baliatu egiten ditu bere erregimena eta nazioarteko politika legitimatzeko, nazioartean sostenguak dituela erakusteko esaterako, herrialde horietan duen erabateko kontrola ukatuz beti, zinismo-ariketa erabateko batez.

Altzairuzko Ituna

Sat, 01 Jun 2024 05:32:22 +0000

Altzairuzko Ituna Alemania naziak eta Italia faxistak 1939an sinaturiko itun eta aliantza militarra izan zen. Itunak gauzatu egin zuen urte batzuk lehenagotik bi herrialde horien arteko elkar hartzea, Bigarren Mundu Gerran Aliatuen aurka aritzeko. Itunaren ondorioz sorturiko aliantzari Erroma-Berlin ardatza deitu zitzaion. Itun hori 1940 urtean Hirutariko Itunarekin osatu zen, Japonia bilduz. Hiru herrialde horien elkartera beste herrialde batzuk bildu ziren gerora, Ardatzeko potentziak izeneko elkartea osatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Pacto de Acero.

Hondar karratuen batura

Fri, 31 May 2024 15:50:36 +0000

Hondar karratuen batura (labur, KKB) eredu estatistiko bateko doikuntza neurtzeko neurri bat da, behaketa bakoitzeko hondarra, behatutako balioa ken aurresan edo zenbatetsitako balioa alegia, karratura jaso eta behaketa guztietarako horien guztien batura kalkulatzen duena. Bereziki erregresio-ereduetan erabiltzen den kontzeptua da, eta testuinguru horretan karratuen batura azalduarekin baturik, karratuen batura osoa osatzen du. Karratu jasotzearen arrazoia hondar positiboak hondar negatiboekin ez konpentsatzean datza. $y$ balio behatua eta $\hat{y}$ aurresan edo zenbatetsitako balioa badira honela kalkulatzen da:

Data points

Fri, 31 May 2024 15:23:27 +0000

A data point is a point or mark on a statistical graph; by extension, it also refers to the data corresponding to that point. Generally, data points refer to the data, observations or measurements of an element or unit of observation, that is, to individual data series. For example, if in a point cloud or scatter diagram we have the age of the workers on the X axis and a productivity indicator on the Y axis, each data point will be made up of the age and the productivity indicator of each worker. .

Datu agregatuak

Fri, 31 May 2024 14:44:22 +0000

Datu agregatua multzo edo eremu bateko elementu guztietarako datuak edo behaketak agregatu edo bateratu egiten duen datua da, banakako datu horiek gehituz edo horien batezbestekoa kalkulatuz. Datu agregatuen adibideak dira emakumeen portzentajea talde batean (pertsona bakoitza emakumea den ala ez jaso behar baita hori kalkulatzeko), lantegi bateko langileen ekoizpena (langileen ekoizpenak gehituz) edo ikasle batzuen batez besteko adina (horien batezbesteko aritmetikoa kalkulatuz).

Datu agregatuek talde edo eremu bati buruzko informazio laburtua ematen dute, haien arteko konparaketak egin ahal izateko, baino kontuan hartu behar da konparazio horietan datu agregatu bakoitzak datu indibidualak ezkutatu egiten dituela eta beraz ateratzen diren ondorioak ezin direla zabaldu taldeko indibiduoengana edo eremuko elementuetara. Beste hizkuntzetan: ingelesez, aggregate data; gaztelaniaz, datos agregados.

Mendeko zorra

Fri, 31 May 2024 08:34:53 +0000

Mendeko zorra zor arruntaren mendean edo atzean dagoen enpresa baten pasiboko zorra da, hau da, enpresa likidatuz gero mendeko zorrak ohiko zorraren atzetik kobratzeko eskubidea, baina sozietateko bazkideen edo akziodunen aurretik. Beraz, mendeko zorrak duen ez ordaintzeko arriskua zor arruntaren eta enpresako kapitalaren artekoa. Mendeko zorra normalean enpresa batek jaulkitzen du bonu moduan, normala baino errentagarritasun handiagoarekin, gainerako zorren azpitik kobratzeko lehentasuna duen zorra izateak dakarren arriskuagatik. Beste hizkuntzetan: ingelesez, subordinated debt; gaztelaniaz, deuda subordinada.

Errenta egotzia (egotzitako errenta)

Fri, 31 May 2024 08:02:25 +0000

Ogasun Publikoaren arloan, egotzitako errenta edo errenta egotzia efektiboa edo erreala ez den errenta da, baizik eta ondasun baten jabetza edo gozamen-eskubide hutsagatik egozten edo esleitzen dena, ondasun higiezin bat eskuarki, higiezin horrek etorkizunean diru-sarrerak edo gainbalioak sortu dituela edo sortuko dituela uste izateagatik. Errenta egotziak ekitaldi batean jasotako errenta totalera gehitzen dira, errentaren gaineko zerga kalkulatzeko. Espainian, egotzitako errenta ondasun higiezinaren katastro-balioaren gaineko ehuneko gisa kalkulatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, renta imputada.

Sexu-genero sistema

Thu, 30 May 2024 16:14:32 +0000

Sexu-genero sistema sexu biologikoa generoa irudikatzeko irizpide bakar eta baztertzaile gisa ezartzen duen ideologia da. Horren arabera, sexua oinarrizko esentziatzat hartu eta generoa eraikitzeko erabiltzen da, genero-rol guztiak definituz. Sexu-genero sistema beste ideologia batzuen oinarrian dago, hala nola patriarkatuan eta heteroarauan. Michel Foucault filosofoaren kontzeptuari jarraiki, sexu-genero sistema biobotere bat da, finean gorputzak kontrolatzen dituen dispositibo-multzo bat, ideologia bat alegia, gorputzak nolakoak izan behar diren ezartzen duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sistema sexo-género.

Newton-en binomioa

Wed, 29 May 2024 14:50:46 +0000

Newton-en binomioaren teorema, Newton-en binomioaren formula, besterik gabe Newton-en binomioa edo binomioaren teorema ere deitua, binomio baten berreketa hedatzeko formula da (ikus, hedapen binomiala), batugai bakoitzean binomioaren terminoen berretzaileak koefiziente binomial direlakoekin biderkatzen dituena.

Zehatzago honela garatzen da Newton-n binomioa:

Formulan agertzen diren zenbaki konbinatorio horiek dira koefiziente binomialak eta erraz eman daitezke $k$ zenbaki natural txikietarako, Pascal-en triangeluan $k$-garren lerroko zenbakiak harturik (ikus irudia). $k$ handiagoetarako, koefiziente binomial horietarako formula hau da:

Unibertsalak (Platon)

Mon, 27 May 2024 08:41:27 +0000

Platonentzat, unibertsalak, gauzak konkretuki ez baizik eta orokorrean biltzen dituzten horiek, hala nola “txakur” eta “mahai”, benetan existitu egiten dira, berezko existentzia dute gauza konkretu horietatik eta gure gogamenetik kanpo, mundu ulergarrian edo ideien munduan. Areago, gauza konkretuak unibertsal horietatik eratortzen direla, ante rem direla alegia, baieztatu zuen Platonek. Horrela, Platon, unibertsalei buruz, errealismo transzendental deitzen den joera horretan kokatu behar dugu.

Ikus, gainera

Unibertsalak, orokorrean.

Giza balioak

Sun, 26 May 2024 09:09:44 +0000

Giza balioak (giza baloreak) pertsonek euren bizitzetan besteekiko harremanetan jarraitzen dituzten printzipio moral partekatuak dira. Giza balioak indibidualki jarraitzen badira ere, kultura eta gizarte batean eratzen doaz, maiz belaunaldi batetik bestera transmitituta. Giza balioen indarra orduan eta handiagoa da zenbat eta partekatuagoak izan; halatan, giza balio gorenak unibertsalak dira, gizaki guztiok orokorrean partekatzen ditugunak.

Giza balioen zerrenda exhaustiboa ematea ez da erraza, baina eskuarki giza baliotzat hartzen dira zuzentasuna, bakea, elkartasuna, leialtasuna, maitasuna eta egia.** Beste hizkuntzetan: ingelesez, human values; gaztelaniaz, valores humanos.

Sinekdokea

Sat, 25 May 2024 07:58:23 +0000

Sinekdokeatropo** bat da, adierazkera figuratuaz erabiltzen den estilo-figura alegia, non aipatzen den terminoaren eta adierazi nahi den terminoaren artean inklusio edo barne-hartze erlazioa dagoen. Adibidez, “jendearen ogia ez da kolokan jarri behar” esaten denean, ogia hitzarekin mantenua adierazi nahi da. Bi motako sinekdokeak bereizten dira: sinekdoke murrizgarria, gauza baten zati edo atal batez osotasuna adierazi nahi denean (adibidez, “hamabi abelburu erosi ditu”, abereak, eta ez horien buruak, adierazteko); eta alderantziz, sinekdoke zabalgarria, osotasunaz gauza baten zatia edo atala adierazi nahi denean (adibidez “bizikleta zulatu egin zait”, gurpila zulatu dela adierazteko).

Banaketa binomial negatiboa (Pascalen banaketa)

Sat, 25 May 2024 06:23:28 +0000

Banaketa binomial negatiboa edo Pascalen banaketa gertera bitar independenteen zorizko segida batean, haietako bakoitzean arrakasta eta porrota bereizita $p$ eta $q=1-p$ probabilitateekin hurrenez hurren, $r$-garren arrakasta izan arte $x$ porrot izateko probabilitatea ematen duen probabilitate banaketa da. Bere probabilitate-funtzioa honako hau da:

Labur honela adierazten da, $r$ eta $p$ parametroak zehaztuz:

Banaketa geometrikoa banaketa binomial negatiboaren kasu berezia da, non $r=1$ betetzen den. Beste alde batetik, banaketa binomial negatiboa $r$ banaketa geometrikoen batura da.

Errebelazioa (Kant)

Thu, 23 May 2024 09:22:21 +0000

Kant-ek errebelazio edo agerkundearen kontzeptua bere jatorriko adieran hartzen du, hau da, ezkutuan zegoena azalera ekartzea da berarentzat errebelazioa (das Bekanntmachung, alemanieraz). Adiera horretatik, Kant-ek Jainkoa gugan nola agertzen den azaltzeko erabiltzen du errebelazioa**. Halatan, errebelazioaren bi aldaera erabiltzen ditu:** barne errebelazioa**, Jainkoa gutako bakoitzaren kontzientziara agertzeko modua da, arrazoi praktikoaren bitartez, aldi berean naturaz gaindiko iluminazio edo argiztapen oro ukatuz, eta** kanpo errebelazioa**, Jainkoa gizartean, kulturalki, jasotzen dugunean; haren esanetan, kanpo errebelazioa barne errebelazioaren osagarria lizateke, eta beraz barne errebelazioa litzateke funtsezkoena.** Ikus, gainera**

Elebitasun goiztiarra

Wed, 22 May 2024 14:46:57 +0000

Elebitasun goiztiarra hizkuntza jakin bat erabat barneratu gabe duelarik haurrak beste hizkuntza batean ikasten hasten denean gertatzen den egoera da. Elebitasun goiztiarrak hizkuntza-konpetentzian eta orokorrean ahalmen kognitiboen garapenean duen eraginari buruzko ebidentzia argirik ez dago; batzuek arlo jakin batzuetan abantailak hauteman badituzte ere, beste batzuek elebidun goiztiarrak diren haurrengan arazo eta gabezia kognitiboak aurkitu dituzte.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, bilingüismo temprano.

Ikus, gainera

Elebitasuna

Toponimoak (toki-izenak)

Wed, 22 May 2024 08:51:35 +0000

Toponimoak edo toki-izenak toki bat izendatzeko erabiltzen diren izen propioak dira. Horien artean bereizten dira hidronimoak edo hidrotoponimoak (ibai eta aintziren izenak), talasonimoak (itsasoen izenak) eta oronimoak edo orotoponimoak (mendien izenak).

Ordizia

Wed, 22 May 2024 07:12:34 +0000

Ordizia Gipuzkoako herria da, Goierri eskualdean, Oria ibaiaren ertzetan. 10.641 biztanle zituen 2023an. Industria da jarduera ekonomiko nagusia. Bereziki asteazkenero ospatzen den baserritarren azokagatik da ezaguna. Beasainekin konurbazio erako hiri-eremua osatzen du.

Hipermodernitatea

Wed, 22 May 2024 07:01:42 +0000

Hipermodernitatea Gilles Lipovetsky frantses filosofoak XX. mendearen amaieratik garatu den mendebaldeko gizartea, egun honezkero gizarte globala, definitu eta ezaugarritzeko erabilitako kontzeptua, 1980ko hamarkadatik aurrera erabiltzen hasi dena. Hipermodernitateak baditu baliokidetasunak postmodernitatearekin, baina Lipovertsky-ren iritziz postmodernitate terminoa zabalegia eta zehazgabea da. Lipovetsky-rentzat hipermodernitatea bigarren iraultza inidibidualista bat litzateke, modernitateak ekarri zuenaren ondorengoa, non indibidualismoa muturrera eramaten den, hala nola gorputzaren zainketa, demokraziaren gorespena eta kritika eza, desioarekiko eta horren asebetetzearekiko obsesioa, feminismoaren bilakaera berriak eta biktimizazio indibidualerako joera bilduz.

Hiri nazionalak (metropoli nazionalak)

Wed, 22 May 2024 05:29:39 +0000

Hirien hierarkian, metropoli nazionalak edo hiri nazionalak nazioan maila hierarkiko gorena duten metropoli edo hiriak dira, biztanle kopuruaren eta inguruan garatzen duten eraginaren arabera. Metropoli nazionaltzat hartzen dira 1.5 miliotik gora biztanle dituzten hirian; halatan, Espainian Madril eta Bartzelona dira metropoli nazionalak. Metropoli edo hiri nazionalez gainera, hiri erregionalak, hiri azpierregionalak eta hiri ertainak bereizten dira, beheranzko maila hierarkikoetan. Ikus, gainera

metropoli kontinental, Gizapediako hiztegian.

Komunikabide sozialak

Tue, 21 May 2024 14:40:01 +0000

Komunikabide sozialak (ingelesez,* social media*) informazioa sortu, partekatu eta zabaltzeko aukera ematen duten plataforma informatikoak dira, Internet bidez garatzen direnak. Gehienetan, komunikabide sozialak sare sozialak ere badira, erabiltzaileak elkarrekin harremanetan jartzen dituztenak.

On gorena (ongi gorena)

Tue, 21 May 2024 07:59:41 +0000

Filosofiaren historian, o n gorena edo ongi gorena**, latinezsummum bonum ere deitua, gizakiaren bizitzaren helburua da, bizitza gidatu behar duen printzipioa. Eskola filosofikoaren arabera, on gorenaren printzipioa edo oinarria desberdina. Estoikoentzat, ongi gorena naturari jarraiki bizitzea da ongi edo bertute gorena; epikuroarrentzat, berriz, plazera zen ongi gorena; kristauentzat, berriz, Jainkoarekin bat eginik bizitzea. Aro Modernora etorririk, Kant-entzat ongi gorena arrazoimena, arrazoimen hutsa nahiz arrazoimen praktikoa, modu zuzenean garatu eta aplikatzea zen.** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, bien supremo.

Reichstag

Mon, 20 May 2024 18:13:02 +0000

Reichstag delakoa 1871-1945 bitartean Alemanian izan ziren erregimen politiko desberdinetako legebiltzarra izan zen.

Autoritate-argudioak

Mon, 20 May 2024 14:21:33 +0000

Autoritate-argudioa, autoritatearen argudioa, autoritatean oinarritutako argudioa, argumentun ad verecundiam latinezko izenez ere ezaguna, baieztapen bat egiazkoa edo zuzena dela frogatzeko, hura plazaratu zuten edo horrekin bat datozen pertsonen aipamena egitean datza. Adibidez, “Keynes-en arabera, langabezia murrizteko erabaki egokiena gastu publikoa handitzea da” baieztapenean, autoritate-argudioa baliatzen ari da, langabezia murrizteko gastu publikoa handitzearen errezeta justifikatzeko Keynes ekonomilari ospetsuak horixe bera proposatu zuela adierazten delako. Zentzu hertsian, autoritate-argudioak falaziatzat hartzen dira, hots, argumentu faltsu edo baliogabeak dira, baieztapen bat ezin baita frogatutzat hartu pertsona batzuek egiazkotzat hartzen dutelako. Froga gisa erabil ezin daitekeen arren, justifikazio erretoriko gisa onartzen da, bereziki aipatzen den pertsonaia aditua denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, argumento de autoridad.

erreka oro itsasorat ari

Mon, 20 May 2024 07:16:06 +0000

Gauza guztiek bere bidea jarraitzen dutela adierazteko.

Gizarte ekintza (ekintza soziala)

Sun, 19 May 2024 12:52:01 +0000

*Agian gizarte langintza bilatzen ari zinen. *

Soziologian, gizarte ekintza edo ekintza soziala gizarte harremanen bitartez garatzen den ekintza da, beste baten portaeran eragitea xedea duena. Beraz, ekintza sozialak bestearengan bilatzen ditu esanahi eta zentzua. Ildo horretatik, gizarte ekintzak sinbolikoak dira orokorrean, beren objektibotasunetik haratago sinbolismoa dutenak. Max Weber izan zen gizarte ekintzaren kontzeptua garatu eta bere teorian txertatu duen soziologo nabarmenena, lau gizarte ekintza bereiziz: helburuei buruzko ekintza soziala, zentzu objektibo eta zuzena duena; balioei buruzko ekintza soziala; ekintza sozial afektiboa, emozioetan oinarritzne dena, eta, azkenik, ekintza sozial tradizionala. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, acción social.

Botere politikoa

Sun, 19 May 2024 12:14:24 +0000

Botere politikoa gizarte batean afera publikoei buruz erabakiak hartu eta haiek gauzatzeko ekintzak garatzeko**boterea** da; labur esanda, gobernatzeko ahalmena, horretarako legitimitate politikoa eta hertsapen-tresnak garatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,poder político.

Lehen mailako merkatua

Sun, 19 May 2024 05:38:57 +0000

Lehen mailako merkatuak enpresek eta erakundeek euren zor-tituluak jaulki eta beraz lehen aldiz besterentzen direneko merkatuak dira. Lehen mailako merkatuetan erabiltzen diren finantzaketa-iturriak kapital handitzeak eta bono eta obligazioen jaulkipenak dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mercados primarios.

Soldata berritze-klausula

Sat, 18 May 2024 07:13:47 +0000

Soldata berritze-klausula, berme-klausula eta eguneratze-klausula ere deitua, hitzarmen kolektiboetan inflazio-tasa maila batetik gora igotzen bada, soldatak proportzioan igotzeko ezartzen den klausula gehigarria da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, claúsula de garantía salarial, claúsula de revisión salarial, claúsula de actualización salarial.

Erroma-Berlin Ardatza (Ardatzeko potentziak, Ardatzeko indarrak)

Sat, 18 May 2024 06:42:32 +0000

Erroma-Berlin Ardatza (baita Berlin-Erroma Ardatza), gerora Erroma-Berlin-Tokyo Ardatza, Ardatzeko potentziak edo Ardatzeko indarrak izenekin ere ezaguna, hasiera batean**Alemania naziak**, Adolf Hitler buru, eta Italia faxistak, Benito Mussolini buru, 1936an abiarazitako aliantza politiko eta militarra izan zen, itun batzuen bitartez garatua (ikus, Altzairuzko Ituna), 1939 urtean lehertu zen Bigarren Mundu Gerran Aliatuen aurka gudukatu zena. Gerora Japonia eta beste herrialde batzuk bildu ziren aliantza horretara, haietako batzuk Alemania, Italia eta Japoniaren estatu txotxongiloak baino ez ziren, militarki potentzia haiek menderatuta zeudenez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Eje Roma-Berlín, potencias del Eje.

Logotipoak

Fri, 17 May 2024 18:08:18 +0000

Logotipoa erakunde, enpresa edo marka bat identifikatzeko erabiltzen den irudikapen grafiko sinbolikoa da, izen bat, tipografia eta kolore jakinekin eta batzuetan ikur grafiko bat eta eslogan bat biltzen dituena.

Arrazoizko balioa

Fri, 17 May 2024 15:08:36 +0000

Arrazoizko balioa enpresa batean aktiboak eta pasiboak baloratzeko irizpide bat da, enpresaren ondare-egoeraren irudi fidela eman eta elementuaren balio errealera hurbildu nahi duena une jakin batean, une horretako balorazio-prezioan oinarrituta (zorraren kitapen-balioa harturik, zorren kasuan), aktibo hori transakzio batean izango lukeen prezioan oinarrituta, betiere transakzio horren prezioan segurtasuna eta egonkortasuna gertatzen badira. Nazioarteko kontabilitate-arauen balorazio-irizpide gisa gomendatzen da, nahiz eta oro har ez dagoen sartuta egungo kontabilitate-plan nazionaletan.

Arrazoizko balioa zenbatesteko hainbat metodo ezartzen dira, hala nola:

Herrialde erdiperiferikoak (erdiperiferia)

Fri, 17 May 2024 14:05:11 +0000

Herrialde erdiperiferikoak edo erdiperiferia mundu mailako hierarkia ekonomikoan herrialde zentral eta periferikoen artean dauden herrialdeak dira, herrialde zentralekiko mendekotasuna dutenak baina aldi berean herrialde periferikoak menderatu egiten dituztenak, halako bitartekaritza rol bat garatuz nazioarteko harreman geopolitiko eta ekonomikoetan. Herrialde erdiperiferikoak herrialde nahiko industralizatuak izaten dira, merkatu autonomoa dute eta teknologia aurreratuak garatzeko ahalmena dute, maila mugatuan bada ere, baina aldi berean herrialde zentralen inbertsio eta kontrol ekonomikoen mendean daude. Herrialde erdiperiferikoen adibideak dira Brasil, Mexiko, Hegoafrika, Iran eta Malasia.

Zakila

Fri, 17 May 2024 13:12:10 +0000

Zakila edo buztana gizaki eta animalia ar batzuek duten organo genitala da, isats formakoa, ugalketarako nahiz gernua kanporatzeko erabiltzen dena. Koitoan, gizakiaren kasuan, edo kopulazioan, animalien artean, sexualki kitzikaturik erekzioan dagoen zakila baginara introitotik sartu eta bertatik barrabiletan sortutako semen, esperma edo ernal-hazi izeneko likidoa kanporatzeko erabiltzen da, non obuloak ernaltzeko funtzioa duten espermatozoideak biltzen diren. Gizakiaren kasuan, ugalketaz gainera, zakila sexu-plazera eragiten duen organo nagusia; izan ere, sexu harremanetan zehar, koitoan bereziki, masturbazioan edo felazioan sexu-plazera gorenera heltzen denean gizonak orgasmoa lortzen du; hain zuzen, orgasmoarekin batera isurtzen du gizonak zakiletik semen edo esperma.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pene (izen arrunta), polla, picha, verga (behe mailakoa), miembro viril.

Faxismoa

Thu, 16 May 2024 14:18:50 +0000

Faxismoa estatua balio moral eta politiko guztien gainetik ideia absolutu gisa hartzen duen ideologia politiko totalitarioa da, nazioaren, aberriaren eta arrazaren gorespenaren inguruan ardazten dena. Demokraziaren, liberalismoaren, askatasun indibidualen eta arrazionalismo politikoaren aurkakoa, aniztasun politiko, sozial eta kulturala estatuaren ideia absolutuarekin talka egiten baitu, autokrazia, ultranazionalismoa, militarismoa, belizismoa, liderraren nortasunaren gurtza, antikomunismoa eta antisozialismoa (klase sozialen kontzeptuaren guztiz aurkakoa baita, ideia horrek herria zatitu egiten baitu) eta disidentziaren aurkako errepresioa eta indarkeria dira faxismoaren beste ezaugarri batzuk. Espektro politikoan, eskuin muturrean kokatzen da, eskuin kontserbadorearen beraren aurkakoa. Bere adiera konkretuan, faxismoa XX. mendean garatu eta gauzatu zen ideologia eta erregimen politikoa izan zen, Italian 1922-1943 bitartean, Benito Mussoliniren gidaritzapean, baina beste erregimen eta ideologia politika batzuk, hala nola nazismoa, frankismoa eta beste diktadura eta autokrazia batzuek ideologia horretan oinarritu dira. Beste hizkuintzetan: ingelesez, fascism; gaztelaniaz, fascismo.

Gotzon Garate

Thu, 16 May 2024 13:22:24 +0000

Gotzon Garate (Elgoibar, 1934-2008). Deustuko Unibertsitateko irakasle katedraduna, josulaguna. Friburgon soziologia ikasi zuen. 1970eko hamarkdan marxismoari buruzko hainbat liburu plazaratu zituen. Euskal filologian nabarmendu da bereziki, eta aipagarriak Erdarakadak eta Atsotitzak lanak, azken honetan milaka esaera zahar bilduz. Eleberri batzuk ere idatzi zituen.

Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2024 (Josemari Sarasola)

Wed, 15 May 2024 05:38:56 +0000

Hemen, PDF formatoan, EHU-UPVko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2024 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak agertzen dira.

Autoaginduak (psikologia)

Tue, 14 May 2024 15:49:28 +0000

Psikologian, autoaginduak subjektuak bere emozioak, egoera psikologikoa eta fisikoa (estresa, nekea, …) nahiz nortasun eta portaera-bereizgarriak gaindituz bere borondatea aurrera eramateko hartzen dituen ekimenak dira, bere gogamenaren eta bizitzaren agintea kontzienteki hartuz. Terapia psikologiko batzuetan nahiz kirol entrenamenduetan, bereziki motibazio tresna gisa, erabiltzen den ekimen psikologikoa da.

Aurkikuntza bidezko ikaskuntza

Tue, 14 May 2024 15:01:11 +0000

Aurkikuntza bidezko ikaskuntza ikasleak berak garatzen dituen ekintza, lan, esperimentu, proiektu edo jolasen bitartez burutzen dena, bere kabuz egiten duena, batere laguntzarik gabe edo laguntza txikiarekin, bere ahalmen kognitiboak baliatuz. Ikaskuntza mota aktiboa da, ikaskuntza errezeptiboaren aurkakoa. Jerome Brune (1915-2016) psikologo eta pedagogoa nabarmendu da ikaskuntza horren inguruko teoria psikologikoa garatzen. Beste hizkuntzetan: ingelesez, discovery learning; gaztelaniaz, aprendizaje por descubrimiento.

Momentuen metodoa

Tue, 14 May 2024 05:43:27 +0000

Estatistikan, momentuen metodoa probabilitate-eredu bateko parametroen estimatzaileak lortzeko metodo bat da, ereduko momentuak edo populazio-momentuak, maila txikienetik maila handienera, hartu eta dagozkien lagin-momentuekin berdintzen dituena. Populazio-momentuak ereduko parametroen mendean izaten dira, eta horrela, lagin-momentuekin berdinduta, ekuazio-sistema bat sortzen da, nondik zenbatetsi beharreko parametroak bakandu daitezkeen. Adibide sinple bat populazio normal bateko $\mu$ batezbestekoarekin dago loturik: lehen mailako populazio-momentua $\mu$ bera da, eta lehen mailako lagin-momentua $\overline{x}$, batezbesteko aritmetiko sinplea alegia; biak berdinduz, populazio-batezbestekoaren estimatzailea lortzen da, momentuen metodoaren arabera betiere: $\hat{\mu}=\overline{x}$. Beste adibide bat eman dezagun baina estimatu beharreko bi parametrorekin, $a$ eta $b$; lehen eta bigarren populazio-momentuak $a+b$ eta $a-b$ direla suposaturik, horiek lehen eta bigarren mailako lagin-momentuekin berdintzen ditugu:

ez dago itsu okerragorik, ikusi nahi ez duena baino

Mon, 13 May 2024 14:10:53 +0000

Adierazteko alferrik dela konbentzitzen saiatzea bere iritzia inolaz ere aldatuko ez duen pertsona.

Aldaerak

ez dago ikusi nahi ez duena baino itsu okerragorik
ikusi nahi ez duen itsua baino okerragorik ez

jakiteak ez du ogirik jaten

Mon, 13 May 2024 05:31:00 +0000

Jakin inoiz ez dela alperrikakoa eta ikastea beti ona dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, el saber no ocupa lugar

Vandermonde-ren determinantea

Sun, 12 May 2024 17:50:06 +0000

Vandermonde-ren determinantea (Alexandre-Théophile Vandermonde, 1735-1796) haren errenkadak progresio geometrikoan dauden balioek osatzen dutena, 1 baliotik hasita:

Horren bereizgarria determinantearen balioa bera da, formula berezi baten arabera kalkulatzen dena:

Adibidez, laugarren mailako Vandermonde-ren determinantea honela kalkulatuko genuke:

Bernoulli-ren banaketa

Sun, 12 May 2024 14:15:55 +0000

Bernoulli-ren banaketa, banaketa bitarra ere deitua, zorizko saiakuntza baten ondorioz bi emaitza posible baino ez dituen banaketa da, 0 (porrot) eta 1 (arrakasta) balioak, hurrenez hurren q=1-p eta p probabilitateekin gertatzen direnak. Parametro bakarra du: p. Bernoulli-ren banaketa sortzen duen zorizko saiakuntzari Bernoulli-ren saiakuntza deitzen zaio.

Labur honela adierazten da: $X \sim b(p)$

Bernoulli-ren banaketa banaketa binomialarekin estu loturik dago; hain zuzen ere, banaketa binomiala, $n$ saiakuntza independeteetan izandako arrakasta-kopurua jasotzen duena, $n$ Bernoulli-ren banaketen batura da. Ikus, gainera

Wronskiarra

Sun, 12 May 2024 09:28:10 +0000

Matematikan, wronskiarra (n-1) aldiz diferentziagarriak diren $f_1, \ldots, f_n$ funtzioek, lehen errenkada batean jarrita, eta horien ondoz ondoko deribatuek, hurrengo errenkadetan era ordenatuan jarrita, osatzen duten matrizearen determinantea. Bereziki kalkulu diferentzialean erabiltzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, wronskian; gaztelaniaz, wronskiano.

Minor osagarriak

Sun, 12 May 2024 07:39:07 +0000

Aljebra linealean, *minor osagarria (minore osagarria) matrize karratu bateko elementu bat harturik, hari dagozkion zutabea eta errenkada ezabatuta, matrizean geratzen diren elementuek osatzen duten azpimatrizearen determinantea da. $a_{ij}$ elementurako, $M(ij)$ izendatzen da. Adibidea

Hurrengo matrizea harturik,

kalkula dezagun $a_{11}=2$ elementuaren minor osagarria.

Elementu horren zutabea eta errenkada ezabatzen ditugu, lehen zutabea eta lehen errenkada alegia, eta geratzen den azpimatrizea osatzen dugu:

Azken honen determinantea izango $a_11$ elementuaren minor osagarria:

Minore osagarriak matrize adjuntua eta hortik alderantzizko matrizea kalkulatzeko lehen pausoan kalkulatu behar dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, menores complementarios.

Bariantza-kobariantza matrizea

Sun, 12 May 2024 05:45:16 +0000

Bariantza-kobariantza matrizea edo kobariantza-matreizea aldagai estatistiko edo zorizko aldagaien multzo batean aldagaia guztien bariantzak, diagonal nagusian, eta aldagai-bikote guztien artean dauden kobariantzak, diagonaletik kanpo dauden elementuetan, adierazten dituen matrize karratua da. Bariantza eta kobariantza bakoitzari dagozkion aldagaiak matrizean duten kokapenaren errenkadaren eta zutabearen araberakoak dira, aldagaiak errenkadetan eta zutabeetan era berean ordenaturik daudelarik. Matrizearen ezaugarria da matrize simetrikoa dela, kobariantza bera estatistiko simetrikoa delako, x eta y aldagaien arteko kobariantza y eta x aldagaien arteko kobariantza berdinak direlarik. Bereziki erregresio-ereduetan eta aldagai anitzeko bestelako tekniketan erabiltzen da.

Indarkeria bikarioa

Sat, 11 May 2024 17:20:19 +0000

Indarkeria bikarioa zuzenean pertsona jakin bat erasotu ordez hark maitazen dituen pertsonengana zuzentzen den indarkeria da, azkenean lehen pertsona hari min egitea helburua duena. Maizenik, genero-indarkeriaren aldaera bat da. Adibidez, indarkeria bikarioa da pertsona baten seme-alabengana zuzentzen dena, pertsona horri min egiteko asmoarekin, bereziki kontuan harturik seme-alabak izaten direla pertsona baten maitatuenak, baina izan liteke baita ere pertsona baten senide edo lagunen aurkakoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, violencia vicaria.

Mugatze-koefiziente zuzendua

Sat, 11 May 2024 07:24:13 +0000

Erregresio-eredu batean, erregresore-kopurua gehitzean mugatze-koefizientea bere jatorrizko bertsioan beti gehitzen da, erregresoreka gehitzean doikuntzaren egokitasuna ere gehitzen delako irudipen faltsua emanez horrela. Erregresore kopuru desberdineko ereduen doikuntzak alderatzeko, mugatze-koefiziente zuzendua, zuzendutako mugatze-koefizientea edo zuzenduriko mugatze-koefizientea erabil daiteke, mugatze-koefiziente arruntetik bertatik edo karratuen baturak hartuz, $k$ izanik erregresore kopurua:

Koefizienteak 0-1 bitarteko balioak hartzen ditu, eta mugatze-koefiziente arrunta bezala interpretatzen da: 1etik zenbat eta gertuago, orduan eta handiagoa izango da doikuntzaren ontasuna. Beste hizkuntzetan: ingelesez, adjusted coefficient of determination.

Demagogia

Sat, 11 May 2024 07:05:54 +0000

Demagogia (antzinako grezierazko demos, “herria”, eta ago, “gidatu”, hitzetatik) politikan herritarren atxikimendua eta sostengua lortzeko erabiltzen diren diskurtso eta praktika emozionalak dira, hala nola promesak, beldurrak, laudorioak eta funtsik gabekoak edo serioak ez diren leloak baliatzen dituena. Adiera hertsiagoan, demagogia botere politikoa herri xehearen esku dagoenean garatzen den gobernu dekadente edo galgarria da.

kantuz, nahigabeak ahaztu

Sat, 11 May 2024 05:13:42 +0000

Kantuz egin edo abesteak, nahigabeak, zoritxarrak eta arazoak, arintzen dituela adierazteko.

Plano irregularra (plano nahasia)

Fri, 10 May 2024 15:08:47 +0000

Siena hiria, Italiako Toscana eskualdean, plano irregularreko Erdi Aroko hiri tipikoa da.

Plano irregularra edo plano nahasia kale estu, bihurri eta ordena edo antolamendu gabekoek osatzen duten hiri bilbea edo hiri trazadura da. Bereziki Erdi Aroan garatutako hiri eta herrien trazadura mota da, eta horregatik bereziki hirietako alde zaharretan aurkitzen den plano mota da. Horren adibideak dira, Segura herria, Gipuzkoan, Toledoko alde zaharra, Espainian, eta nazioartean Fez edo Marraketx hirietako alde zaharrak. Plano irregularreko eremuek bere baitan antzinako hiria hartzen dutelarik, babestu beharreko ondarea osatzen duten arren, batzuetan bizimodu modernorako oztopo handiak dituzte, ibilgailuen sarbiderako adibidez; horregatik hiri agintariek eremu horiek zaintzeaz gainera, hango biztanleentzako zerbitzuak egokitzen saiatu behar dira.

Geografia fisikoa

Fri, 10 May 2024 14:47:57 +0000

Geografia fisikoa lurrazaleko elementu geografiko naturalak eta haiek eragiten dituzten fenomeno naturalak aztertzen dituen geografiaren adarra da. Bere baitan biltzen ditu, besteak beste, orografia, erliebea aztertzen duen geografia adarra; hidrologia, urak eta ur-lasterrak aztertzen dituena; ozeanografia, itsaso eta ozeanoka ikertzen dituena; pedologia, lurzoruak ikertzen dituena eta klimatologia, klima ikertzen duena.

hamaika ikusteko jaioak gara

Fri, 10 May 2024 14:29:23 +0000

Entzuten ari denarekiko harridura edo haserrea adierazteko atsotitza.

Aldaerak

hamaika entzuteko jaioak gara Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lo que hay que oir.

Minusbalioa

Thu, 09 May 2024 07:42:56 +0000

Minusbalioa, ondasun bat salduta erosketa-prezio historikoaren eta salmenta-prezioaren arteko diferentzia negatiboa da, saltzaileari galera ekartzen diona.

Weimarko koalizioa

Wed, 08 May 2024 12:45:57 +0000

Weimarko koalizioa Weimarko Errepublikan zehar, 1919-1833 bitartean, alderdi nazia 1933 urtean botere politikoa eskuratu artem Alemanian edo Alemaniako estatu federatuetako batzuetan gobernatu zuen koalizio politikoa izan zen, SPD alderdi sozialistak, kristau demokratek eta liberalek osaturikoa.

Ikaskuntza metakorra

Wed, 08 May 2024 08:17:29 +0000

Ikaskuntza metakorra kontzeptu eta ataza sinpleetan oinarrituta, pausoz pauso eta haien arteko loturak eginez, kontzeptu eta ataza konplexuetara heltzen den ikaskuntza-mota da, horretarako subjektuak berez dituen baliabideak erabiliz. Baliabide horien artean, ikaskuntza metakorraren teorian biltzen dira konduktismotik, konstruktibismotik nahiz kognitibismotik garatu diren baliabideak eta beraz teoria eklektikoa dela esan daiteke. Ikaskuntza metakorraren teoriaren teoriko nagusiena Robert Mills Gagné (1916-2002) izan da, bereziki The Conditions of Learning (1965) lanaren bitartez.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aprendizaje acumulativo.

nork bere opilari ikatza

Wed, 08 May 2024 04:25:29 +0000

Bakoitzak beti bere interesen alde jokatzen duela adierazteko.

Sinonimoak

nork bere opilari su Itzulpenak
gaztelaniaz, cada cual arrima el ascua a su sardina

nork bere opilari su

Tue, 07 May 2024 16:37:09 +0000

Auzi guztietan bakoitzak bere interesen alde jokatzen duela garbi uzteko atsotitza.

Aldaerak

bakoitzak bere opilari su Sinonimoak
nork bere opilari ikatza Beste hizkuntzetan
cada cual arrima el ascua a su sardina

Thomas Hobbes

Tue, 07 May 2024 15:37:18 +0000

Thomas Hobbes (1588-1679) ingeles filosofo politikoa izan zen. Bere iritziz, gizartearen berezko egoera gatazkatsua da (“guztiak guztien aurka”, bere hitzetan) eta hura gainditzeko agintaritza edo botere politiko absolutu baten beharra aldarrikatu zuen. Horretarako, estatu absolutuak hiritarrekin adostu beharreko gizarte kontratu baten beharra ikusi zuen, kontraktualismo izeneko teoria zabalduz horrela, non hiritarrak bere askatasun batzuk murriztuta izatea onartzen duen estatuaren hertsapen-indarraren bitartez bakea ziurtatze aldera. Aldi berean, hiritarrek beretzat gordetzen dituzten askatasunen eta pertsona guztien berdintasunaren defendatzailea eta horregatik liberalismoaren aitzindarietakotzat ere hartzen da. Bere idazlan ospetsuena Leviathan (1651) da, non bere ideia politikoak garatzen dituen.

Teoria faktorialistak (eredu faktorialistak)

Tue, 07 May 2024 09:40:40 +0000

Teoria faktorialistak edo eredu faktorialistak pertsonen bereizgarri psikologikoen kopuru handi bat jaso eta haien arteko korrelazioak edo loturak aintzat hartuz, bereizgarri haiek nortasun faktore edo ezaugarrietan bildu egiten dituzten teoria eta eredu psikologikoak dira, nortasunaren eta portaeraren eredu sinpleak eratzeko.

bistatik urrun, bihotzetik urrun

Tue, 07 May 2024 09:25:07 +0000

Maitasuna atxikitzeko, maite den pertsona egunerokoan ikusi eta harekin elkarrekin egotearen garrantzia nabarmentzen duen atsotitza.

alferkeria, askoren hondamendia

Tue, 07 May 2024 09:11:17 +0000

Alferkeriak jendea galbidean jartzen duela adierazten duen atsotitza.

Antzekoa

alferkeria, negar askoren ama Itzulpenak
Gaztelaniaz: la pereza, ruina de muchos.

apirila on ikusi nahi duenak, ehun urtez bizi behar du

Tue, 07 May 2024 09:04:53 +0000

Meteorologia arloko atsotitza, apirila eguraldi txarreko hilabetea izaten dela adierazteko.

abuztuak ontzen ditu, irailak bildu

Tue, 07 May 2024 09:00:02 +0000

Nekazaritza arloko atsotitza, abuztua laboreak eta fruituak ondu, eta irailean haiek biltzeko garaia dela adierazteko.

Aldaerak

Abuztuak ontzen, irailak biltzen

maiatza, urte guztiaren ardatza

Tue, 07 May 2024 08:30:49 +0000

Maiatza urteko laborren natura zikloan funtsezko garaia dela adierazteko, bereziki loraldiaren arrakasta hil honetan suertatzen den eguraldiaren mendean baitago.

Merkatu bakarra

Mon, 06 May 2024 09:55:43 +0000

Merkatu bakarra edo merkatu komuna herrialde batzuen artean salgai, zerbitzu, kapital eta langileen mugimendu eta merkataritza askea ahalbidetzen duen eremu ekonomikoa da, arantzelak eta muga fisikoetako kontrolak eta beste herrialdeekiko transakzioak arautzen dituzten erregulazioak ezabatuz. Integrazio ekonomikoaren moduetako bat da. Merkatu bakarraren adibide gertuena Europar Batasuna, haren baitan salgaien, kapitalen eta langileen zirkulazio askea delarik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mercado único.

Non-statistical association

Mon, 06 May 2024 06:23:03 +0000

A non-statistical association is that association, relationship or tendency of pairing between values of two statistical variables that is explained merely by the effects of chance and therefore is not statistically significant.

Ekozentrismoa

Sun, 05 May 2024 14:24:28 +0000

Ekozentrismoa natura, izaki bizidunen eta jatorrizko materia bizigabearen loturiko multzo gisa, hau da, sistema ekologiko gisa, munduaren zutabetzat hartu eta erdigunean jartzen duen ikuspegia da. Horren arabera natura babes-subjektu izan behar da,antropozentrismoa edo natura gizakiak ustiatzen duen eta bere probetxurako erabiltzen duen ikuspegia gaindituz. Ekozentrismoak ez du baztertzen giza existentzia, areago natura gizadiarentzat ere existitzen dela aldezten du, gizakia naturaren zati kontziente eta eragile denez, baino naturak gizakiaren azpitik ez dagoen berezko balioa duela baieztaturia. Ekozentrismoa kontzeptu teoriko gisa Arne Naess filosofo norvegiarraren eskutik garatu zen. Eragina izan du natura zuzenbideko subjektutzat hartzerakoan eta oinarri teorikoa izan da ekologia sakonerako. Ikus, gainera

Liburutegi nazionala

Sun, 05 May 2024 14:03:39 +0000

Liburutegi nazionala herrialde ondare bibliografiko gordetzen duen erakundea da, bereziki herrialdean egin eta argitaratu diren liburuak guztiak bilduz. Herrialde askotan, liburutegi nazionalen zeregin hori lege-gordailu izeneko betebeharraren bitartez bermatzen da, zeinaren arabera argitaratu nahi den liburu guztien ale bana liburutegi nazionalean gordailutu behar den. Liburutegi nazionalak publikoak badira ere, haien funts historikoen kontsulta ikertzaileen esku dago soilik.

Ikaskuntza sakona

Sun, 05 May 2024 13:02:04 +0000

Ikaskuntza sakona ikaskuntza automatikorako paradigma konplexua da, non sare neuronalen erabilera intentsiboarekin batera, haietarako aldakuntza ez-linealak erabiltzen diren. Bereziki ikusmen artifizialean (aurpegi-ezagutzan, esaterako) eta hizkuntzaren prozesamenduan (ahotsaren ezagutzan, esaterako) aplikatzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, deep learning.

Bando nazionala eta bando errepublikarra (Espainiako Gerra Zibila)

Sun, 05 May 2024 07:16:10 +0000

Bando erreboltaria, bando matxinatua, armada erreboltaria edo armada matxinatua, bando horretako jarraitzaileen beraien ahotan bando nazionala, Franco jeneralak eta bere jarraitzaileak Espainiako Bigarren Errepublikaren aurka matxinatu eta gero, Espainiako Gerra Zibilean bando errepublikar edo errepublikazalearen aurka gudukatu zen bando edo alderdia izan zen. Matxinatutako armadarekin lerrokatu ziren, indar kontserbadore gehienak, monarkikoak eta karlistak (hauek milizia arma propioak eratuz hasieran), Eliza Katolikoaren sostengu orokorrarekin, ezkerreko Fronte Popularrak irabazi zituen 1936ko hauteskundeak eta gero haien pribilegioak eta interesak kolokan ikusi zituztelarik. Bando errepublikarra, bando nazionalaren ahotan bando gorria, osatu zuten Espainiako ezkerreko sektoreek, hala nola sozialistak, komunistak eta anarkistak, eta Kataluniako eta Hego Euskal Herriko nazionalistak.

Datu-base erlazionalak

Sun, 05 May 2024 05:52:06 +0000

Datu-base erlazionala elkarrekin erlazioak dituzten objektuei buruzko datu baseen multzoa da, objektu mota bakoitzeko taula eratzen duena, erregistro edo objektu-elementu eta propietate zenbaitekin. Adibide gisa, datu-base erlazionala litzateke enpresa batean bezeroak eta horien bizitokia jasotzen dituen datu-base bat, non bezero bakoitzeko bizitokia eta salmenta eta aldi berean bizitoki bakoitzeko bezero kopurua eta salmenta totala zehazten dituena. Datu-base erlazionalak datu-baseak kudeatzeko paradigma nagusia da informatikan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, base de datos relacional.

Mapa topografikoa

Fri, 03 May 2024 15:20:12 +0000

Pirinioetako mapa topografikoa, erliebea kolore-eskala baten bitartez azaltzen duena, altuera txikiko eremuak berdez eta altuera handikoak marroiz.

Mapa topografikoa eremu edo espazio baten erliebea nolakoa den erliebe horretako**maila-kurbak** edo altuera-isolerroak irudikatuz edota kolore-eskala baten bitartez —kasu horretan, mapa hipsometriko ere deitzen zaio— azaltzen duen mapa bat da.

Mapa topografikoa, erliebe maila-kurben bitartez irudikatzen duena. Kredituak:MrD-Commons.

Hizkuntza-mapa

Fri, 03 May 2024 14:51:59 +0000

Hizkuntza-mapa, hizkuntza batean hitz edo esamolde baten erabilera, ahoskera eta bestelako hizkuntza-bereizgarriak espazio geografikoan, isoglosak baliatuz, irudikatzen dituen mapa tematiko bat da. Hitzen banaketa geografikoa adierazten duenean, mapa lexikoa deitzen zaio; eta ahoskeraren banaketa geografikoa adierazten duenean, mapa fonetikoa. Hizkuntza-mapa ere bada mapa soziolinguistikoa, espazio geografiko batean hizkuntza baten erabilera soziala erakusten duena. Beste hizkuntzetan: gazteleraz, mapa linguístico.

balitz eta bazan, biak alkarren kazan

Fri, 03 May 2024 05:49:30 +0000

Iraganean (bazan) edo oraindik gertatu ez diren (balitz) gauzetaz errazegi hitz egin ohi dela adierazteko.

Sinonimoak

balego eta balitz, elkarren atzetik dabiltz Aldaerak
balitz eta bazan, elkarrekin dantzan

Kotizazio sozialak (gizarte kotizazioak)

Thu, 02 May 2024 05:38:48 +0000

Kotizazio sozialak edo gizarte kotizazioak langile bakoitzak Gizarte Segurantzari egiten dizkion aldiroko kuota edo ekarpenak dira, Gizarte Segurantzaren prestazioak (langilea bajan dagoenean kobratzen duen prestazioa eta geroko pentsioa) jasotzeko eskubidea izateko. Orokorrean, kotizazio sozialak kuota solidarioak dira, hots, langileak egiten dituen ekarpenak berari dagozkion prestazioak nahiz era solidarioan beste kolektibo batzuentzako prestazioak finantzatzeko erabiltzen dira. Kotizazio sozialak langileak berak, langile autonoma denean oso osorik, nahiz langilea kontratatuta duen enpresak ordaindu behar ditu, portzentaje aldakorren arabera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *cotizaciones sociales. *

Alienazio erlijiosoa (erlijio-alienazioa)

Wed, 01 May 2024 12:30:21 +0000

Hegel hil eta gero hegeldar ezker eta eskuin direlako joeren arteko eztabaida garatu zen, besteak beste kristautasuna Hegel sistemarekin bateragarria ote zen auziaren inguruan. Hegeldar ezkertiarren iritziz, kristautasunak Hegelen filosofiaren guztiz aurkakoa zen, gizakiaren aurrerabidea ukatzen bait zuen. Marxek ideia hori bereganatu eta erlijioaren kritika zorrotza garatu zuen, erlijioak azkenean gizakia esklabo bihurtzen zuela baieztatuz; Marxen arabera, gizakiak egiten du erlijioa baino azkenean erlijioak bereganatzen du gizakia, mundutik aldenduz edo arroztuz, eta horrela alienazio erlijiosoaren mendean utziz (arrotz, latinez, alienus da), aurrera egiteko duen ekimen oro deuseztatuz, alienazio ekonomikoan langilearen produkzioarekin gertatzen den bezalatsu, gerora Marxek berak garatu zuen bezala. Alienazio erlijiosoaren haritik adierazi zuen Marxek bere esaldi famatua: “Erlijioa herriaren opioa da”.

Alienazio ekonomikoa (ekonomia-alienazioa)

Wed, 01 May 2024 12:03:57 +0000

Alienazio ekonomikoa edo ekonomia-alienazioa (latinezko alienus hitzetik, “arrotz”) Karl Marx filosofoak garatu zuen kontzeptua da (ikus, gainera, alienazioa, kontzeptu orokor gisa), zeinaren arabera kapitalismoan langileak ekoitzen duen produktuak berezko izaera hartzen duen merkantzia gisa, kapitalistaren esku geratzen dena; era horretan, produktua berarengandik at geratzen da, produktua arrotz (latinez, alienus) gertatzen zaio langileari, gizakiak naturarekin eta bere bizitza-kondizioekin zuzeneko harremana zuen ekoizpen-moduetan ez bezala, non gizakiak bere beharrak, oinarrizkoak nahiz autorrealizazioarekin lotuak, betetzeko soilik ekoizten duen, subjektu autonomo gisa, produktuaren jabe izanik.

Bonuak

Tue, 30 Apr 2024 15:02:14 +0000

Bonuak edo bonoak epe laburrera, bereziki bi urtetik bost urterako epemugarekin, bereziki enpresa handiek eta estatuek euren jarduerak finantzatzeko kopuru handitan, jesapenak osatuz, jaulkitzen dituzten zor-tituluak dira, eskuratzen duenari bonuaren nominala gehi interesak jasotzeko eskubidea ematen diona. Batzuetan, bonoa esaten zaio ere epe luzera jaulkitzen diren tituluei, baina kasu horretan maizago erabiltzen da obligazio terminoa.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, bonds.

Ikus, gainera

Produktu bukatuak

Mon, 29 Apr 2024 15:16:04 +0000

Produktu bukatuak ekoizpen-fase guztiak garatuta eskuratzen den produktua da, saldu eta erabiltzeko prest dagoena, beste enpresa batzuek euren ekoizpen-prozesuetan bitarteko produktu gisa erabiltzeko edota kontsumitzaileentzako kontsumo ondasun gisa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, productos terminados.

Ikus, gainera

Bideango produktuak

Behaketa sistematikoa (behaketa egituratua)

Mon, 29 Apr 2024 15:06:12 +0000

Ikerketa zientifikoan, bereziki giza eta gizarte zientzien esparruan, behaketa sistematikoa edo behaketa egituratua aldez aurretik kategorizatu diren gertakari, jokabide edo gertaera zehatz eta egiaztagarriei buruzko datuak biltzea da (ikus, gainera,behaketa), neurketa, puntuazio- edo kalifikazio-eskalak baliatuz. Bere abantailak dira jasotako informazioaren objektibotasuna, behatzaile batzuk batera jardun ahal izatea datuen homogneotasuna hautsi gabe eta jasotako datuekin egin daitekeen analisi estatistikoa, besteka beste, emaitzak antzeko beste ikerketa batzuekin alderatzeko. Bere eragozpen nagusia aztertu beharreko fenomenoaren ikuspegi**erredukzionista** eta mugatutik dator, eta fenomenoa ulertzeko funtsezko alderdia ez jasotzera ere hel daitekeelarik. Ohikoa da behaketa sistematikoak jaso baino lehen ikerketa pilotu bat egitea, bildutako datuak aldez aurretik esploratzeko, zer kategoriatan sartuko diren zehazte aldera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, observación sistemática o estructurada.

Adolfo Suárez

Mon, 29 Apr 2024 14:37:23 +0000

Adolfo Suárez (1932-1981) Espainiako presidentea izan zen 1976-1981 bitartean, Espainiako Trantsizioaren hasieran, 1977tik aurrera UCD zentro eskuineko alderdi politikoaren eskutik, alderdi horretako liderra zelarik. Frankismo garaian kargu publiko batzuk bete zituen eta ministro izatera ere heldu zen. Espainiako Trantsizioko eragile politiko nagusitzat hartzen da historiografian.

Unión de Centro Democrático (UCD)

Mon, 29 Apr 2024 13:55:42 +0000

Unión de Centro Democrático, labur UCD, Espainiako Trantsizioaren hasieran, 1977-1982 Espainia gobernatu zuen koalizioa eta alderdi politikoa izan zen, urte horietan Espainiako presidentea ere izan zen Adolfo Suárezen buruzagitzapean. Zentro eta zentro-eskuineko alderdia izan zen eta bere ideologia politikoa kristau demokraziaren eta sozialdemokraziaren ingurukoa izan zen. PSOE alderdiak 1982 urteko hauteskunde orokorretan lortu zuen gehiengo absolutuaren ondorioz, oso ordezkaritza politiko txikia lortu zuen, alderdiaren jarraitzaile ziren gehienek PSOE alderdiaren edo Alianza Popular eskuineko alderdiaren alde boto eman zutelarik.

Migrazio-dolua

Mon, 29 Apr 2024 07:49:56 +0000

Migrazio-dolua emigratzen duten pertsonek beren ohiko ingurunetik eta gertuko pertsonengandik urrun sentitzen direnean izaten duten galera-sentimendua da, gizarte eta kultur ingurune arrotz batean egoteagatik, nahiz eta etsaitasunezkoa ez izan, sozializazioa eta afektibitatea berregitera behartzen dituena. Galera-sentimendu hori tristurarekin, mingostasunarekin, abandonuarekin, babesgabetasunarekin, bakardadearekin eta hustasun-sentimenduarekin loturik izaten da. Emozio horiek normalak badira ere, haiek denboran irauteak subjektua Ulisesen sindromea garatzera eraman dezake, subjektua gai ez denean bere ingurune berrira egokitzeko estrategia sozial eta afektiboak garatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, duelo migratorio.

Zorraren kalitate-ratioa

Mon, 29 Apr 2024 06:44:27 +0000

Zorraren kalitatearen ratioa edo zorraren kalitate-ratioa pasibo galdagarriaren egitura epemugaren arabera (pasibo korronte edo epe laburrekoa eta pasibo ez-korronte edo epe luzerako bereiziz) islatzen duen finantza-ratioa da. Honela kalkulatzen da:

$$ZK=\cfrac{\text{pasibo korrontea}}{\text{pasibo korrontea+pasibo ez-korrontea}}=\cfrac{\text{pasibo korrontea}}{\text{pasibo galdagarria}}$$

Orokorrean, zorraren kalitatearen ratioa 0.2-0.5 bitartekoa izan behar dela irizten da.

Mugimendu demografikoa

Mon, 29 Apr 2024 06:30:56 +0000

Mugimendu demografikoak edo biztanleria-mugimenduak denboran zehar biztanleriaren tamainan eta egituran, sexuaren, adinaren edo jatorriaren arabera, gertatzen diren aldaketak dira. Mugimendu demografiko nagusiak mugimendu naturala edo berezko mugimendua da, jaiotzak eta heriotzak biltzen dituena, eta migrazio-mugimenduak, immigrazioak eta emigrazioak barnehartzen dituena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, movimiento demográfico, movimiento de población.

Ikus, gainera

Proiekzio demografikoa

Kapital inproduktiboa

Sun, 28 Apr 2024 14:37:42 +0000

Kapital inproduktiboa produktu eta zerbitzuen ekoizpenera bideratzen ez den kapitala da, bereziki kapital espekulatibo gisa bideratzen dena. Kapital inproduktibotzat har daiteke baita ere geldirik edo inbertitu gabe dagoen dirua.

Kapital finantzarioa

Sun, 28 Apr 2024 14:30:26 +0000

Finantzetan, kapital finantzarioa edo finantza kapitala zor edo errenta baten zenbateko osoa da, eta orain edo epemuga batean ordaindu edo jaso egiten dena, horrela berriz ere diru bihurtuz, finantza-eragiketa baten bitartez. Agian bilatzen ari zinen

Kapitala (kontzeptu orokorra)

Anglikanismoa

Sun, 28 Apr 2024 13:31:48 +0000

Anglikanismoa edo Eliza Anglikanoa Erreforma Protestantetik XV. mendean Ingalaterran sortutako kristau konfesioa da. Horren jatorriak zer ikusi handiagoa izan zuen, ordea, auzi politiko batekin, Enrike VIII.a ingeles monarkak bere ematze Katalina Aragoikoarekiko ezkontza deuseztatzea eskatu zionean Aita Santuari. Aita Santuak ezetza eman zuen, eta horren aurka Enrike VIII.ak Aita Santuaren agintaritza ukatu eta Ingalaterrako Elizaren buru jarri zen, Erreformaren doktrina onartu gabe, eta beraz katolizismoaren baitan jarraituz, baino Erasmoren printzipio humanistak onartuz. Enrike VIII.a hilda, Ingalaterrako Eliza Erreforma onartzen joan zen, baina doktrina propioa garatuz, anglikanismoa konfesio berezi gisa eratu zen arte, egun ere burutzat hartzen den Canterbury-ko gotzaiaren agintaritzapean. Egun, anglikanismoa konfesio nagusia da Inglaterran eta presentzia handia du Britainiar Inperioko kolonia izandako herrialdeetan bereziki. Katolizismotik bereizten duten ezaugarrietako bat apaizgoan datza, katolizismoan ez bezala, emakumeak apaiz izan baitaitezke Eliza Anglikanoan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, anglicanism; gaztelaniaz, anglicanismo.

izenak handi, izanak gutxi

Sun, 28 Apr 2024 07:11:47 +0000

Izen handi, arransitsu edo hotsandikoek atzean mami edo benetako izaera kaskarra izaten dutela adierazteko.

izenak ez du izana egiten

Sun, 28 Apr 2024 07:04:26 +0000

Zerbait edo norbait hau edo hura dela esateak ez du esan nahi hura esandakoak adierazten duena denik.

Aldaerak

izena ez da izana
izena eta izana ez dira gauza bera
izenak ez du egiten izana Erlazionaturikoak
izenak handi, izanak gutxi
izena duen guztia omen da

izena duen guztia omen da

Sun, 28 Apr 2024 06:56:12 +0000

Bereziki naturaz gaindikoak edo mitologikoak diren izakiez mintzatuz, izena dutelarik existitu egiten direla adierazteko.

Aldaerak

izena duena, bada
izena duen guztiak izatea ere badauka
izena badu, bada

Kultura adierazpena (adierazpen kulturala)

Sat, 27 Apr 2024 07:29:42 +0000

Kultura adierazpena edo adierazpen kulturala kultura agertu eta gauzatzen den formetako bakoitza da, izan materiala izan immateriala, ideia, pentsaera, emozio edo sinesmenak adierazteko, hala nola artelanak, musika, ohiturak eta errituak. Kultura adierazpen horiek indibidualak izan daitezke, sormenaren bitartez artista batek garatuak edota kolektiboak, gizatalde batek bereganatu eta horren baitan zabaldu eta transmititzen dituenean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, expresión cultural.

alferraren etxean, behia antzu eta emaztea ernai

Sat, 27 Apr 2024 07:12:39 +0000

Alferrak gaitzesteko ironiazko atsotitza, etxeko azienda zaindu gabe utzita emaztearekin haurrak izateari baino ez diotela egiten adieraziz.

Aldaerak

alferraren etxean, behia antzu eta emaztea ernari

kea den lekuan sua

Sat, 27 Apr 2024 06:28:15 +0000

Gertaerak beste zerbaiten seinale gisa interpretatzeko gomendioa egiten duen atsotitza.

Aldaerak

kea dagoen lekuan sua
kea dagoen tokian sua

Hiri plangintza

Thu, 25 Apr 2024 07:55:00 +0000

Hiri plangintza edo hiri-planifikazioa hiri edo herri epe luzerako diseinua eta haren hazkundearen orientazioa aztertu, garatu eta ezartzen duten jardueren multzoa da, jarduera horiekin loturiko ezagutza eta teknikekin batera, honako hauei dagokienez: lurzoruaren erabilerak, bizitokien tipologia, azpiegiturak, mugikortasuna, kultura eta, oro har, hiria osatzen duten alderdi guztiak, gauzen eta pertsonen arteko lotura duen sistema gisa. Hiri osoari eragiten dionez, modu integralean planteatu behar da, hau da, hiria osatzen duten alderdi guztiak elkartuta eta koordinatuta, eta, beraz, diziplina arteko taldeen bidez garatu behar da. Halaber, hiri-plangintzak bertan eta inguruan bizi diren herritar guztiei eragiten dienez, modu parte-hartzailean, demokratikoan eta gardenean ere egin behar da. Espainian, hiri-garapenerako funtsezko tresna Hiri Antolamenduko Plan Orokorra da, udal mailan diseinatua eta onartua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, planificación urbana.

Pisu bisuala

Thu, 25 Apr 2024 07:15:22 +0000

Marigorringoa bere enfoke, kokapen eta koloreagatik da konposizioan pisu bisual handiena duen elementua.

Artelan batean, pisu bisuala konposizio artistikoko elementu batek duen begirada eta arreta erakartzeko gaitasuna da. Pisu bisuala, besteak beste, elementu bakoitzaren, horren ingurunearen eta obra osoaren artean ezartzen den erlazioaren araberakoa da; adibidez, hondo uniforme batean kokatutako elementu batek pisu bisual handia izango du eta, beraz, ikuslearen begirada erakartzeko joera izango du. Konposizio artistiko batean pisu bisuala sortzen duten beste elementu batzuk elementuen kolorea, kokapena eta tamaina dira. Alde horretatik, elementuen pisu bisualek elkarren arteko konposizio-oreka gorde beharko dute.

abendu beroak ez du laborariaren poltsarik berotzen

Wed, 24 Apr 2024 09:11:47 +0000

Abendu bero edo epelak laborari edo nekazarientzat gauza txarra dela (ez du poltsa berotzen, ez du etekinik ematen alegia) adierazteko.

Aldaerak

abendu beroak ez du laborariaren moltsarik berotzen

denean eguzki, oihalak heda

Wed, 24 Apr 2024 08:21:05 +0000

Garai bakoitzak eskaintzen dituen aukerak aprobatxatu behar direla adierazteko.

uztarria erosi, idiak erosi aurretik

Wed, 24 Apr 2024 07:40:33 +0000

Gauzak behar diren ordenan egiten ez direnean (aurrena uztarria, gero idiak) adierazten den atsotitza.

Herri indigenak

Tue, 23 Apr 2024 14:46:32 +0000

Herri indigena (latinezko inde eta -gena hitzetatik, literalki “bertakoa”) aspalditik eta luzaroan lurralde batean bizi izan den herri edo etnia da, berezko kultura edo kultura-elementu jakinekin (hizkuntza, ohiturak, bizimodua, instituzioak, …), herri kontzientzia edo identitatea atxikitzen duena eta historian zehar eta egun ere zapaldurik edo menderaturik izan dena, gehienetan kolonialismoaren ondorioz, hala nola amerindioak edo Ameriketako indioak (bide batez, ohar gaitezen indio hitzak ez duela zer ikusirik indigena hitzarekin). Europan ere badira herri indigenak, hala nola sami herria, Eskandinaviako iparraldean eta gu geu, euskaldunok Euskal Herriko gure lurretan.

Aniztasun geografikoa eta konplexutasun geografikoa

Tue, 23 Apr 2024 09:07:28 +0000

Geografian, aniztasuna lurraldea eta paisaia osatzen dituzten elementu fisikoen eta giza elementuen multzoa da. Zenbat eta handiagoa izan elementu fisiko eta giza elementu horien kopurua, eta beraz anitzagoa, orduan eta konplexuagoak izango dira beren artean ezartzen diren dinamika propioekiko erlazioak eta mendekotasunak, eta, ondorioz, konplexutasun geografiko handiagoa izango da., batez ere elementuen arteko dinamikak linealak ez direnean. Adibidez, ehunka kilometrotan zehar hedatzen den lautada batek aniztasun fisikorik gabeko paisaia uniformea eskaintzen du, baina, aldi berean, lurralde konplexu bat eratu duen giza aniztasun aberatsa erakuts dezake. Esan daiteke, labur, aniztasuna ingurunea osatzen duten elementu, atal eta zatien kopuruari dagokiola, eta konplexutasuna, berriz, lurralde osoari, osatzen duten elementu indibidualetatik haratago agertzen ari den errealitate gisa.

Hispaniako Marka (Marka Hispanikoa)

Tue, 23 Apr 2024 06:39:15 +0000

Hispaniako Marka edo Marka Hispanikoa Inperio Karolingioaren hegoaldeko mugetan, Pirinioen inguruan, hura musulmanen eraso eta balizko inbasioetatik babesteko eratu ziren lurralde atxikiak izan ziren, muga politiko-militar gisa, erresuma, dukerri edo konderri moduan antolatuak. Hispaniako Markako entitate politikoetatik abiatu zen Errekonkista izeneko prozesua.

Errekonkista

Tue, 23 Apr 2024 06:23:12 +0000

Errekonkista Iberiar Penintsulako Erresumek VIII-XV. mende bitartean Al-Andaluseko lurralde musulmanak militarki konkistatu eta jendeztatzeko prozesua izan zen. Covadongako guduarekin hasi, 718 urtean eta Grandako konkistarekin (1482-1492) bukatu zen. Ikus, gainera

Hispaniako Marka (Marka Hispanikoa)

Neorruralismoa (neolandatar mugimendua)

Tue, 23 Apr 2024 05:58:51 +0000

Neorruralismoa, mugimendu neorurala edo mugimendu neolandatarra XX. mendearen bukaeratik aurreko hamarkadetan izandako landa exodoaren ondorioz hustutako herriak eta lurraldeak jendeztatzeko migrazio-mugimendua da, non bereziki hiritik etorritako jende gazteak bizimodu alternatiboak garatzea bilatzen duen, gizarte kapitalista, burges eta kontsumista ukatuz. Jende kopuruz ez da migrazio-mugimendu masiboa, bai ordea esanguratsua, aurreko hamarkadetan izandako landa-exodoari buelta ematea lortu baitu herri eta eskualde batzuetan.

Lan-arriskuak (laneko arriskuak, arrisku profesionalak)

Mon, 22 Apr 2024 15:08:44 +0000

Lan-arriskua, laneko arriskua edo arrisku profesionala langile batek bere lantokian edo lan-jardueran jasaten duen egoera arriskutsua da, bere segurtasuna edo ongizatea kolokan jarri dezaketen ezbehar, istripu edo gaixotasun bat izateko probabilitatea dakarrena. Lan-arrisku horien ondorioak saihesteko lan-arriskuen prebentzioa garatu behar da, arriskuak gauzatu baino lehen, horiek ekar ditzaketen egoerak zuzentzeko jardueren multzoa alegia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, riesgo laboral, riesgo profesional.

Ikus, gainera

Merkataritza askea (merkataritza librea)

Mon, 22 Apr 2024 14:18:19 +0000

*Ez nahastu merkatu edo lehia askearekin. *

Merkataritza librea, merkataritza askea (orobat truke askea deitua) edo merkataritza-askatasuna erosle eta saltzaileen arteko transakzio ekonomikoak, ekonomia edo herrialde jakin batean edota herrialde batetik bestera, oztopatzen ez dituen marko ekonomikoa da. Horrek inplikatzen du merkataritza askean estatuak ez duela inongo erregulaziorik jarri behar eragile ekonomikoen artean adosten diren kontratu ekonomikoei eta horien baldintzei buruz eta ez diela inongo trabarik transakzio ekonomikoei, hala nola zergak jarriz. Herrialde batetik bestera merkataritza askea aldezten duen doktrina ekonomikoa librekanbismoa da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, free trade; gaztelaniaz, libre comercio.

Eztanda zuria

Mon, 22 Apr 2024 09:02:41 +0000

Eztanda zuria trantsizio demografikoaren 2. eta 3. faseetan garatu zen.

Eztanda zuria, leherketa zuria edo lehertze zuria Europan XIX. mendean eta XX. mendearen zati handi batean garatu zen fenomeno demografikoa izan zen, non trantsizio demografikoaren lehen faseetan heriotza-tasaren beherakada handia eta jaiotza-tasa artean handia izan ziren aldi berean. Horren ondorioz, Europako populazioaren hazkunde begetatibo handia eta azkarra gertatu zen, gehienbat arraza zuriko biztanleriaren baitan. Hazkunde horrek gehiegizko biztanleria eragin zuen Europako herrialde askotan, eskuragarri zeuden baliabideak kontuan hartuta. Beraz, biztanleria horren parte handi batek aurreko mendeetan kolonizatutako lurraldeetara migratu behar izan zuen, batez ere Amerikara eta Asiara. Horrela, leherketa zuriak eragindako migrazio masibo horrek funtsezko elementua bilakatu zen lurralde berrien kolonizazioan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, explosión blanca.

Desmilitarizazioa

Sun, 21 Apr 2024 17:54:07 +0000

Desmilitarizazioa da indar militar eta paramilitarren eta haien azpiegitura eta ekipamenduen tamaina eta jarduera murrizteko prozesua, normalean gatazka bat konpontzeko esparru batean edo tentsioa eta gatazka belikoak murrizteko helburuarekin, aldi berean indar horien kontrol zibila indartuz, jarduera armatuan izan dezaketen ekimen oro kontrolatuz. Era horretan, desmilitarizazioak gatazkan inplikatutako pertsona guztien segurtasuna indartzen laguntzen du, bakea eta bizikidetza bideratzeko. Prozesu hori negoziazio-, elkarrizketa- eta demokratizazio-prozesuekin batera gertatu ohi da.

Mugikortasun geografikoa

Sun, 21 Apr 2024 09:27:32 +0000

Mugikortasun geografikoa berarekin langilearen bizitoki aldaketa dakarren lantokiaren aldaketa da, lanpostu edo enpresa berean edo beste enpresa batera aldatzen denean. Mugikortasun geografikoa lan-malgutasuna osatzen duten elementuetako bat da, eta orokorrean giza baliabideen erabilera efizienteagoa ekartzen duela irizten da, lan-eskariaren eta lan-eskaintzaren arteko doikuntza hobetzen baitu. Enpresa bakoitzaren kasuan, eta baita orokorrean ere, produktibitatea gehitu egiten du; izan ere, enpresa bakoitzean mugikortasun a arrazoi ekonomiko nahiz teknikoengatik garatzen baita. Hala eta guztiz ere, langileari kostu pertsonal gehigarriak ekartzen badizkio ere, ekonomikoak, etxebizitzarekin loturik adibidez, nahiz emozionalak; hori dela eta, ordenamendu juridikoan mugikortasunari buruzko auzietan langileen eskubideak defendatzeko arauak ezartzen dira.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, movilidad geográfica.

txarrari barre, eta onari arre

Sun, 21 Apr 2024 07:03:37 +0000

Suertatzen zaizkigun zoritxarreko eta zorioneko gertakariei garrantzirik ez eman eta haiei erreparatu gabe beti aurrera egiteko aholkua ematen duen atsotitza.

urrea, lanaren lorea

Sun, 21 Apr 2024 06:58:13 +0000

Lanak bere emaria eta bere onura ekarri ohi duela adierazteko.

apirileko lorea urrea bezain hobea, maiatzeko lorea ezer baino hobea

Sat, 20 Apr 2024 05:49:49 +0000

Bereziki sagarrari buruz baliatzen den atsotitza, sagarrondoa apirilean loratzea egokiena dela adierazteko, baina halakorik ezean maiatzean loratzea ere ontzat eman behar dela adierazteko.

Ikaskuntza errezeptiboa (ikaskuntza harkorra)

Fri, 19 Apr 2024 15:59:01 +0000

Ikaskuntza errezeptiboa edo ikaskuntza harkorra ikaslea irakaslearen informazio jaso baino egiten ez duen ikaskuntza mota da, non ikaslea hartzaile hutsa den. Guztiz kontrajartzen zaio aurkikuntza bidezko ikaskuntzari. Abantaila gisa, ikasleak informazio kopuru handia jaso dezake denbora labur batean, baina orokorrean ez da ikaskuntza esanguratsua izaten eta beraz, ikaskuntza pasiboa dela esan daiteke.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aprendizaje receptivo.

Beharrezkotasuna (Platon)

Fri, 19 Apr 2024 15:41:08 +0000

Platonek bere Timeo solasaldian azaldu zuen bezala, beharrezkotasuna unibertsoaren sorrera ekarri zuten bi kausetako bat da, nous edo adimen ordenatzailearekin batera, demiurgo baten eskutik. Beraz, unibertsoa bada eta den bezalakoa da demiurgo batek sortu zuelako adimenez, baina beharrezkotasunez edo ezinbestean eredu batean oinarrituta sortu behar izan zuen eta eredu hori ideien mundua zen.

Hiri-egitura

Fri, 19 Apr 2024 06:53:39 +0000

Hiri egitura hiria osatzen duten elementu eta atal desberdinen baterakuntza da, haien arteko erlazioekin batera, azkenean hiria osotasun gisa eratuz. Ikus, gainera

Hiri-bilbea

Plano kartografikoa (plano geografikoa)

Fri, 19 Apr 2024 06:46:48 +0000

Antzinako Donostiako planoa.

Plano kartografikoa edo plano geografikoa, besterik gabe planoa ere deitua, lur eremu txiki edo ertain baten eskala txikiko irudikapena da, eraikinak, bideak, lur zatiak eta horien erabilera eta ezaugarriak erakusten dituena. Mapa ez bezala, non lurrazalaren kurbadura aintzat hatu behar den proiekzioa egiterakoan, planoan proiekzio ortogonala erabiltzen da (altuera batetik eremua nola ikusiko litzatekeen), lur eremu txikietan lurrazalaren kurbadura nabarmena ez delako. Ikus, gainera

Plano hipodamikoa

Biztanleriaren mugimendu naturala (biztanleriaren berezko mugimendua)

Wed, 17 Apr 2024 07:49:03 +0000

Biztanleriaren mugimendu naturala edo biztanleriaren berezko mugimendua populazio batean gertatzen diren jaiotza, ezkontza eta heriotzen ondorioz soilik gertatzen den biztanleria aldaketen multzoa da. Mugimendu naturalaren ondorioz gertatzen biztanleriaren aldaketa absolutuari biztanleriaren berezko hazkundea edo hazkunde naturala deritzo, eta aldaketa erlatiboari biztanleriaren berezko hazkunde-tasa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, movimiento natural de la población.

Demografia

Biztanleria (populazioa) Biztanleriaren egitura – Biztanleriaren piramideak – Biztanleriaren zahartzea – Belaunaldi-ordezpena – Populazio flotatzailea

Hazkunde demografikoa Mugimendu demografikoa – Biztanleriaren berezko mugimendua Biztanleriaren benetako hazkundea – Biztanleriaren benetako hazkunde-tasa Biztanleriaren berezko hazkundea (begetatiboa edo naturala) – Biztanleriaren berezko hazkunde tasa

Produktuaren salmenta-zikloa

Tue, 16 Apr 2024 14:48:17 +0000

Produktuaren salmenta-zikloa enpresa batek bere produktu baten unitate bat saltzeko garatu behar duen prozesu osoa da. Fase hauek barnehartzen ditu: bezeroa bilatzearekin hasi, harekin harremanetan jarri, produktuaren aurkezpena, negoziazioa, salmenta bera eta saldu ondoko zerbitzua.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ciclo de venta del producto.

kaltea dagianak, bizarra lepoan

Tue, 16 Apr 2024 14:24:09 +0000

Kaltea egin edo gaizki jokatu duenak, badaezpada ere, etorriko den bueltaren beldurrez, atzera edo kaltea hartu nahi duenari begira jartzen dela adierazteko.

hazitik bihia

Mon, 15 Apr 2024 13:32:17 +0000

Kausa batetik dagokion ondorioa edo emaria eratorri edo lortzen dela adierazteko.

Sinonimoak

nolako zura halako ezpala Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, de la simiente viene el grano.

tantaka-tantaka upela bete

Mon, 15 Apr 2024 13:19:25 +0000

Poliki eta ahaleginetan jarritako helburuak lortzen direla adierazteko.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, con esfuerzo todo se consigue.

Antipodak (geografia)

Mon, 15 Apr 2024 08:53:41 +0000

C puntuaren antipodak D puntuak dira, eta Arenak B (eta alderantziz).

Geografian, antipoda, baita pluralean ere antipodak, lurrazaleko toki edo puntu jakin baten aurkako puntua da lur-globoan. Adibide gisa, Euskal Herriko antipodak Zelanda Berriaren inguruetan daude. Ikus, gainera

puntu antipodala, Gizapediako hiztegian.

Genero-desparekotasuna (genero-desberdintasunak)

Sun, 14 Apr 2024 12:57:57 +0000

Genero-desparekotasuna, genero-desberdintasuna edo genero-desoreka desberdintasun biologikotik haratago emakume eta gizonen arteko desparekotasun ekonomiko, sozial edo kulturala da, emakumeek gizonen aldean diskriminatuak izatea, hots, aukera eta eskubide gutxiago izatea, dakarrena. Genero-desparekotasunen oinarrian ideologia patriarkal eta matxista bat dago. Ikus, gainera

Genero-berdintasuna

Burgosko prozesua

Sun, 14 Apr 2024 07:41:12 +0000

Burgosko prozesua (Burgoseko prozesua), Burgosko epaiketa edo Burgosko auzia 1970eko abenduan ETA erakundeko 16 kideren aurka egindako gerra-kontseilu edo epaiketa militar sumarisimo bat izan zen, garrantzi publiko handia hartu zuena, Espainian nahiz nazioartean, eta, akusatuei elkartasuna adierazteko eta erregimenaren aurka protesta-oldea eragiteaz gain, erregimenaren barne-pitzadurak sorrarazi zituena. Azkenean, protestek eta erregimenaren ahuleziak akusatuei ezarri zitzaizkien heriotza-zigorrak bertan behera uztea ekarri zuten.

ETA, Euskadi Ta Askatasuna, 1950eko hamarkadaren amaieran sortu zen, Euskal Herria askatzeko erakunde gisa. 1968an, erregimeneko polizia-kargu ezagun bat hil zuen, torturatzaile gisa zuen krudelkeriagatik ezaguna. Aste batzuk lehenago, ETAko buruzagi karismatiko bat hil zen Guardia Zibilarekin izandako tiroketa batean, ordu batzuk lehenago ohiko kontrol batean agente bat hil ondoren. Testuinguru horretan, ETAk ekintza-errepresioa-ekintza estrategia bat garatzea erabaki zuen, eraso armatuen kanpaina indartuz, erregimenaren errepresio bortitzaren aurrean, azkenik, hura amaituko zuen herri-matxinada bat pizteko helburuarekin. 1969an ekintza ugari burut situen ETAk, banku-lapurretak eta leherketak bereziki. Erregimen frankistak salbuespen-egoera ezarri zuen Euskal Herrian, eta 1969ko apirilean ETAko buruzagi ugari atxilotu zituen. Zigor eredugarria ezarri nahian, buruzagi horiek eta ETAko beste militante batzuk, 16 guztira, Burgosen epaitu zituen auzitegi militar batek.Epaiketa ETArentzat eta orokorrean antifrankismoarentzat propaganda-leiho bat izan zen. ETAko kideek, haien abokatuek eta kanpoko laguntzaileek ederki baliatu zuten epaiketa beren aldarrikapenen alde eta erregimena gaitzesteko, askatasun ezaren eta erregimenaren errepresioaren aurka, Euskal Herriaren askatasuna aldarrikatuz. Kalean, protestak ordura arte epaiketaren aurka ikusi gabeko mailara iritsi ziren, baita nazioartean ere. Izan ere, egun batzuk lehenago, ETAk Alemaniako kontsula bahitu zuen Donostian, nazioarteko arreta erakartzeko. Azkenean, auzitegi militarrak heriotza-zigorra jarri zien akusatuetako 6 militanteri, eta espetxe-zigor gogorrak ezarri zizkien ia guztiei. Prozesu osoan zehar, desadostasun handiak izan ziren erregimeneko sektore gogorren, ETAko militanteen aurkako zigor eredugarri baten aldekoen, epaiketaz arduratzen zen auzitegi militarrak berak ordezkaturik, eta Matesa auziaren ondorengo birmoldaketaren ondoren gobernua osatzen zuten sektore teknokraten artean, egoera lasaitzearen alde baitzeuden. Azkenik, protesta-giroak eta nazioarteko presioak gobernua esku hartzera behartu zuten, heriotza-zigorrak espetxe-zigorrekin aldatuz, erregimeneko sektore erradikalenen aurka. Dena dela, kaltea egina zegoen. Epaiketak agerian utzi zuen erregimen frankistaren izaera zapaltzaile eta errepresiboa, bai maila nazionalean, bai herritarren artean, bai nazioartean, erregimen frankistaren gainbehera bizkortuz. Ikus, gainera

Genero-ebidentzia (genero-estatistikak)

Sat, 13 Apr 2024 05:49:46 +0000

Genero-ebidentzia edo genero-estatistikak posizio sozial, portaera edo lanpostu mota jakin bati buruz emakumeak eta gizonak alderatzen dituen proportzio, maiztasun edo magnitude konparatibo bat da. Adibidez, genero-ebidentziak dira emakumeen portzentajea medikuen artean, emakumeen batez besteko soldata gizonen aldean enpresa batean edo gizonek eta emakumeek aisialdian emandako ordu kopurua. Sistematikoa den eta denboran irauten duen genero-joerek genero-arrakala dela esaten da. Genero-ebidentziek bilakaera bat dute denboran zehar, gizarte kontzientziazioaren eta ezartzen diren berdintasun-politiken arabera, eta horren ondorioz dagokien arrakala estutzen edo handitzen joango dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tendencias de género.

Genero-estereotipoak

Fri, 12 Apr 2024 15:07:05 +0000

Genero-estereotipoak (ikus, gainera,estereotipoak) emakumeei eta gizonei esleitzen zaizkien etiketa sozialak dira, orokorrak eta sinpleak, baina hala ere emakumeei eta gizonei indibidualki ere aplikatzen zaizkienak, haien jokabidea guztiz baldintzatuz. Adibidez, esaten denean “emakume horrek ez dauka lotsarik, etxekalte hutsa da, haurrak etxean utzi eta parrandan atera da lagunekin!”, emakumea etxean haurrak zaintzen egon behar delako estereotipoa azaleratzen ari ari da.; “ze gizon serio eta formala!”, gizonak serioak izan behar direla onesten ari gara, estereotipo gisa (bide batez esanda, “ze emakume serioa!” ez da hain positiboa). Adibide batzuk eztabaidatzeko

Matesa kasua

Fri, 12 Apr 2024 13:52:43 +0000

Matesa kasua Francoren diktaduran izandako ustelkeria kasu bat izan zen, 1969an azaleratutakoa. Kasuan elkar harturik izan ziren Juan Vilá Reyes, ehungintzako enpresari ospetsua, banku publiko bat eta erregimeneko hainbat ministro. Enpresariak diru publikoa jaso zuen esportaziorako kredituen eta zerga-desgrabazioen bidez. Baina esportazioak laguntza publikoak jasotzeko muntaia baino ez ziren, non agintari ekonomiko eta politikoek ez ikusiarena egin zuten. Iruzurra azaleratu ondoren, enpresak ezin izan zion aurre egin laguntzak itzultzeari, eta judizialki kontrolaturik geratu zen. Inplikatutako enpresaria atxilotu zuten, eta kartzelan egon zen 1976ra arte, Juan Carlos I.ak indultua eman zion arte, baita laguntzak emateaz arduratzen zen banku publikoko karguak ere.

1968ko Derioko itxialdia

Thu, 11 Apr 2024 09:18:08 +0000

Derioko itxialdia edo Derioko seminarioko itxialdia 1968ko azaroaren 4ean 60 apaiz euskaldunek Derioko seminario edo apaizgaitegian abiarazitako itxialdia izan zen, erregimen frankistaren aurka eta Eliza katolikoak erregimenari ematen zion babesa salatzeko. Apaizak denbora bat lehenago sorturiko Gogor apaiz-taldearen baitan bildutakoak ziren eta aurretik burutuak zituzten aldarrikapen eta mobilizazioak ere, hala nola bi itxialdi Bilboko gotzaindegian 1968ko udan, orduko Txabi Etxebarrieta hildako ETAko militantearen aldeko hileta-elizkizunak debekatzeko gobernadore zibilaren aginduaren aurka. Itxitako apaizek beraiek erabaki zuten itxialdia amaitzea 25 egun pasata, lortu gabe Eliza Katolikoaren goi hierarkiaren aldetik inongo atxikimendu edo sostengurik, etsipen edo ezintasun sentimenduarekin. Apaiz horien aurkako errepresio gogora izan zen. Batzuk kartzelaratuak izan ziren zamora apaiz-kartzelan. Ikusita Elizak haiekiko izan zuen jarrera, batzuek apaiz izateari utzi zioten eta herri mugimenduetan militatzen hasi ziren. Oroitzapen gisa, Gogor disko famatua argitaratu zen, apaizek itxialdiko egun horietan zehar abestutako kantekin.

Amatasun atzeratua

Wed, 10 Apr 2024 14:03:15 +0000

Amatasun atzeratua edo amatasun berantiarra emakumeek, indibidualki nahiz orokorrean, lehen aldiz ama izatea atzeratu edo horretarako adina altua izatearen fenomenoa da, emakumeak jasaten duen egoera sozioekonomikoaren ondorioz edo kulturaren eraginez. Estatistikoki eta indibidualki harturik, amatasun berantiarra gertatzen da ama berriaren adina 35 urtetik gorakoa denean. Emakume horien portzentajea eta lehen aldiz ama diren emakumeen batezbesteko adina igotzen joan da azken hamarkadetan. Horren kausa nagusia emakumeak masiboki lan merkatura sartzea da, sistema kapitalistaren lan indar beharrak asetzeko. Sistematik diskurtsoa bestelakoa izan da, eta amatasun atzeratua emakumearen emantzipazioaren ondorioa baino ez dela baieztatuz, emakumeek karrera profesionalean aurrera egin nahian besteak beste. Fenomeno horrek baditu, ordea, bestelako alderdi ilunak; hala nola, emakumearen esplotazio bikoitza, langile gisa eta azkenean ugalketa-tresna gisa ere bai. Amatasun atzeratuak, gainera, ez ditu arintzen ama izateak berarekin dakartzan zamak; aitzitik, are eta astunagoak egiten ditu, emakumeak zaharrago eta gaitasun fisiko txikiagorekin heltzen baitira haurra izatearen ardura izatera, amatasun atzeratuak ekar ditzakeen osasun arriskuekin batera. Gizonezkoen kasuan, berriz, ez da existitzen aitatasun atzeratuaren fenomenoa existitzen, agerian utziz horrela patriarkatuan haurra izatea emakumeei baino ez dagokien zeregina dela. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, maternidad tardía, maternidad postergada.

Konfiantza-arrakala

Tue, 09 Apr 2024 13:09:03 +0000

Konfiantza-arrakala genero-arrakala mota bat da, zeinaren arabera gizonezkoek seguruagoak sentitzen diren dagozkien gaitasun eta ardurekin, emakumeek esleitzen zaizkien ardurak betetzeko zalantzak izaten dituzten bitartean. Iruzurtiaren sindrome delakoaren generozko aldaera bat baino ez da, patriarkatuak emakumeak gutxiestearen poderioz eraginda garatzen den emakumeen autoestimu eskasaren ondorioz gertatzen dena. Konfiantza-arrakala zoru itsaskorraren eta kristalezko sabaiaren eragilea da kasu askotan. Egindako ikerketen arabera, ordea, emakumeak gizonak bezain gai dira ataza eta proiektu gehienak garatzeko, argi utziz horrela emakumeek autoestimu eskasa izatea gizarte arazoa dela eta emakumeen arazo indibiduala; epe luzera onuragarria den gizarte langintzaz gainera, ordea, emakumeek indibidualki autoestimua lantzea konfiantza-arrakala gainditzeko epe laburreko tresna guztiz garrantzitsua da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, confidence gap; gaztelaniaz, brecha de confianza.

Salgai-dirua

Tue, 09 Apr 2024 06:25:25 +0000

Salgai-dirua, salgaizko dirua edo merkantzia-dirua berez ondasun gisa balioa duen diru-mota da, balio hori izanik diru izaera ematen diona, hau da, truke-bide, kontu-unitate eta balio-gordailu gisa. Definizio horren arabera, dirua urrea eta beste metal preziatu batzuk salgai-dirua dira orokorrean, baita ere historian zehar eta kultura zenbaitetan gatza, harri eta maskor mota jakin batzuk eta abelburuak. Historikoki, salgai-dirua izan zen agertu zen lehen diru-mota, zalantzarik gabe ondasun horiek truke-bide gisa oro har erabiltzeagatik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dinero mercancía.

Gordailuen Berme-Funtsa

Mon, 08 Apr 2024 17:53:34 +0000

Espainian, Gordailuen Berme-Funtsa, izen osoz Kreditu-Entitateen Gordailuen Berme-Funtsa, banku, aurrezki-kutxa eta keditu-kooperatibek porrot egiten duten kasuetan, haietan banku-kontuak dituzten pertsonek ezarritako dirua estali eta berreskuratzeko aukera ematen duen funtsa, atxikitako finantza-entitateek finantzatua eta Espainiako Bankuak kudeatzen duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Fondo de Garantía de Depósitos.

Meritokrazia faltsua (sasimeritokrazia, meritokraziaren mitoa)

Mon, 08 Apr 2024 12:57:57 +0000

Meritokrazia faltsua, sasimeritokrazia eta meritokraziaren mitoa disfemismoak edo adierazpen gutxiesgarriak diraa,motibazioa, ahalegina eta talentua direla arrakasta pertsonalerako funtsezko faktoreak direla baieztatzen duena, aldi berean alde batera utziz orokorrean arrakasta eragiletzat hartzen diren gizarte faktore estrukturalak, hala nola klase soziala, generoa, kontaktu-sarea, arrazakeria eta bestelako diskriminazioak. Errealitatearekin bat ez datorren meritokrazia faltsuaren diskurtsoa hedatzeak, frustrazioa eta erruduntasuna sortzen ditu meritokrazian sinesten duten pertsonen artean, bere buruei ezarri dizkieten helburuak lortu ez dituztela ikusten dutenean. Halaber, meritokrazia faltsuak desberdintasun sozialak betikotzen ditu, bere diskurtsoan aldaketa soziala edo politikoa gutako bakoitzaren bizitza hobetzeko tresnatzat hartzen ez delako. Meritokrazia faltsua, oro har, diskurtso**erreakzionario** eta neoliberal baten barruan sartzen da, eta ez du berez bidegabekeria dakarren sistema kapitalista sistema sozioekonomiko gisa kritikatzen.

Lorategi-hiria (lorategi-auzoa)

Sun, 07 Apr 2024 17:56:33 +0000

Lorategi-hiria, lorategi-auzoa edo loruria 1898 urtean Ebenezer Howard urbanista ingelesak (1850-1928) diseinaturiko hiri-eredua da, gero munduko hainbat auzunetan garatu dena. Industria Iraultzaren ondorioz, garai hartako hiri asko kutsadurak, higiene-ezak eta masifikazioak jota zeuden. Arazo horietaz jabeturik, Howard-ek hiri- eta landa-eremuetako abantailak bateratu eta haien eragozpenak ustez saihesten dituen hiri-eredua garatu zuen. Eredu horren ezaugarri nagusiak biztanle-dentsitate txikiko etxebizitza-eremuak, maiz lorategia zuten familia bakarreko etxebizitzekin, hiriaren erdigunean kokatzen diren zerbitzu publikoekin, inguruko landa-eremu zabal batekin eta lurraren eta jarduera ekonomikoen kontrol publikoarekin. Eredua Europan zehar eraiki ziren hainbat auzunetan izan zuen isla, bereziki Erresuma Batuan, Frantzian eta Belgikan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, garden city; frantsesez, cité jardin; gaztelaniaz, ciudad jardín.

Emma Goldman

Sat, 06 Apr 2024 06:38:58 +0000

Emma Goldman (1869-1940) lituaniar jatorriko ekintzaile anarkista eta feminista izan zen. Gazte zelarik emigratu zuen Estatu Batuetan eta han berehala hasi zen aktibismo munduan, protesta eta mitin ugaritan parte hartuz hizlari moduan eta idazle gisa ere nabarmenduz. Bere aktibismo erradikala dela eta, Sobietar Batasunera erbesteratu zuten 1919an, baina handik bi urtera ihes egin eta Frantzian, Erresuma Batuan eta Kanadan bizi izan zen, hil zen arte. Ekintzaile anarkista eta feminista izateaz gainera, sexualitate askearen eta pertsona homosexualen alde borrokan ere jardun zuen.

gizona ez da ogiarekin bakarrik bizi

Fri, 05 Apr 2024 12:58:10 +0000

Oinarrizko beharrez gain, gizakiok bestelako beharrak (segurtasuna, gizarte harremanak, autorrealizazioa) ere ditugula adierazteko.

Ikus, gainera

Maslow-en piramidea

Erabakimen askea

Wed, 03 Apr 2024 15:19:56 +0000

*Kontsultatu baita ere aukeramen askea, terminoaren beste adierari buruz jakiteko. *

Erabakimen askea edo aukeramen askea gizabanako bakoitzak bere bizitzari dagokionez aukeratu eta erabakitzeko duen ahalmen aske eta autonomoa da, bere borondate pertsonalean oinarrituta, horretarako arrazoia eta sena erabiliz edo bere interesetan oinarrituz. Norbanakoaren askatasunaren oinarrizko eta funtsezko alderdia da. Erabakimen askea gogoeta filosofikoaren objektu izan da historian zehar, batez ere determinismoaren arteko eztabaidarekin loturik alde batetik, zeinaren arabera dena aldez aurretik finkatua dagoen, baita gure portaera ere, halako moldez non errealitatean ez dugun hautatzeko gaitasunik, eta bestetik kontrako jarrera den indeterminismoarekin, zeinaren arabera bakoitzaren bizitza ez dagoen aurrez finkaturik eta beraz askatasunerako espazioa, erabakimen askea alegia, egongo litzatekeen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, libre albedrío.

Sexu-organoak

Wed, 03 Apr 2024 14:31:52 +0000

Sexu-organoak ugalketa sexualean funtzioren bat betetzen duten organoen multzoa da. Gizakien kasuan, sexu-organo femeninoak dira bagina, klitoria eta orokorrean alua, obarioak, umetokia, umetoki-tronpa eta zerbixa, eta sexu-organo maskulinoak zakina, barrabilak eta prostata. Ikus, gainera

Zer da sexua?, Gizapediako hiztegian.

Inkisizioa

Tue, 02 Apr 2024 14:01:32 +0000

Espaniako historian, Inkisizioa edo Inkisizio Santua, izen osoz Inkisizioaren Ofizio Santuaren Epaitegia, Errege-erregina Katolikoek 1478 urtean ezarritako epaitegi erlijiosoa izan zen, ustez erlijio katolikoaren aurkakotzat edo heresiatzat jo zitezkeen sinesmenak, jarrerak eta jokabideak gogor zigortzen zituena. Epaiketak, zelatari eta salatari sare sekretu beldurgarri batek, Ofizio Santuaren ahaideak izenekoa, ematen zituen informazioetan oinarritzen ziren. Inkisizioaren errepresioa gizarte osoaren aurka zuzendu bazen ere, krudelak izan ziren Espainian XVI. mendean protestante, judeokonbertso (juduak izanik kristautzera behartuak izan pertsonak) eta moriskoen (kristaututako musulmanak) aurkakoa. Sorginkeriaz edo satanismoaz leporatutako emakumeak eta gizonak ere bortizki zigortu zituen, kasu batzuetan bizirik erretzera, Euskal Herrian Zugarramurdiko auzian esaterako. Homosexualen eta moral sexual desegokia zuten pertsonen aurka ere jo zuen eta zentsura zorrotza jarri zuen. Presoen aurkako tortura krudelak ohikoak ziren Inkisizioaren jardunean, zigor gisa nahiz aitorpenak behartzearren. Azkenik, hiru mende baino gehiagoko jardunaren ondoren, 1812ko Cádiz konstituzio liberalak desegin egin zuen Inkisizioa eta, Fernando VIIak urte batzuetan zehar berrezarri bazuen ere, 1834 urtean betirako deuseztaturik geratu zen. Inkisizioaren buru nagusia inkisidore jenerala zen, eta horien artean gogorrena eta odoltsuena izan zen Tomás de Torquemada, XV. mendeko azken urteetan, milaka izanik bere agintaritzapean eraildako pertsonak. Ikus, gainera

Faktore lehiakorrak (lehia-faktoreak)

Mon, 01 Apr 2024 09:39:14 +0000

Lehia-faktoreak eddo faktore lehiakorrak dira enpresa bat enpresa lehiakideen aldean lehia-abantaila lortzen laguntzen duten gaitasunak dira. AMIA analisiaren testuinguruan faktore lehiakorrak dira indarguneak, alde batetik, abantaila lortzen laguntzen dutenean, eta ahuleziak, gaitasun horiek ez izateagatik abantaila izatearen aurka eragiten dutenean. Abantaila bat lortzera daramaten lehiakortasun-faktore ohikoak dira, esaterako, enpresaren zuzendaritzaren garapen zehatza, berrikuntzan eta teknologian egindako inbertsioa, kostuen kontrola, giza baliabideen politikak, marka-irudiaren garapena eta abar. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, factores competitivos.

Markesaren alaba

Mon, 01 Apr 2024 06:16:23 +0000

Markesaren alaba Sebero Iturrino (1832-?) mutrikuar bertsolariaren bertso sorta baten izenburua da, bere garaian sekulako arrakasta izan eta gaur egun abesti herrikoi gisa heldu dena. Hitzak

Zeruak eta lurrak egin zituana, memoria argitzera atoz neregana. Esperantza ba daukat zerorrek emana, kunplituko dedala desio dedana.
Amoriozko penak bertso larrietan publika al ba nitza bertso berrietan; enteratu naiz ongi enkargu oietan, San Jose arratsaldeko iru t’erdietan.
Markes baten alaba interesatua, mariñeruarekin enamoratua; deskubritu gaberik bere sekretua, amoriua zeukan barrena sartua.
Egun siñalia zan goguan artzeko, esan ziola aren etxera joateko; -Deseo dedan itz au manifestatzeko, zurekin Antonio nago izateko.
Zer esaten didazu Juanita itz ori? Tentazen ai zerala trazak ba dirudi. Etzait zure gradurik tokatutzen neri, ez burlarikan egin mariñeruari.
Eduki dezakezu ongi sinistua, aspaldian nenguela zugaz gustatuta. Etzaitut nik utziko desanparatua, ala egiten dizut gaur juramentua.
Konformatu ziraden alkarren artian ezkonduko zirala urrengo urtian. Eskola ikasteko bien bitartian beraren erritikan guztiz apartian.
Ola disponiturik jarri ziran biak kartaz entenditzeko alkarren berriak. Formalidadiakin jartzeko egiak, baiñan etziran lo egon amaren begiak.
Alperrik izango dira aserre gurian, ez naute mudatuko eternidadian. Esposatu nai nuke kariño onian, Antonio Maria etortzen danian.
Ezin egon zan ama itz ori sufritzen, bereala asi zen kartak detenitzen; intentzio aundiagoz ezkontza galdutzen… Juanitak alakorik etzuen pentsatzen.
Amaren malezia! Korreora juan ta Antonio il zala egin zuen karta. Juanitaren tristura berri ura jakinda! engainatua bestek gezur bat esanda.
Amak esaten dio: Juanita neria, galdu da diotenez Antonio Maria… Nik billatuko dizut beste bat obia, maiorazgo interes askoren jabia.
Ama, ez neri esan orrelakorikan; ez det nik bestegana amoriorikan. Ezin alegra leike nere barrenikan komenientzi ona egonagatikan.
Utzi alde batera orrelako lanak, ez ditut nik ikusten zu bezela damak. Nai ba dituzu artu onra eta famak, giatuko zaituzte aitak eta amak.
Denpora kunpliturik galaia abian, zer pasatu ote zan aren memorian? Kartarik artu gabe juan da aspaldian, inozente sartu zan jaio zan errian.
Au da lendabiziko ark esan zuena: -Zer da musikarekin onratzen dutena? -Markesaren alaba kalian barrena esposario zala ark biar zuena.
Desmaiaturik egin zuen ordu bete, gero nobia eske itz bi egin arte; inguratu zitzaion makiña bat jende, bigarren ordurako il zan derrepente.
Gaua pasau eta urrengo goizian entierrua zuen bigarren klasian… markesaren alaba guztien atzian. Zer pena izango zan aren biotzian!
Penarekin lerturik Antonio il zan, akonpañatu zuen Juanitak elizan. Maitasuna ba zion esan dedan gisan, geroztikan etzuen osasunik izan.
Erremedia ba lei sentimentu ori bitartzeko bat jarri Jesus maiteari, orazio egiñaz Birgiña Amari, zeruan gerta dedin Antonio Mari.
Alkarren konpañia guk ere nai ba degu Birgiña, egiozu Jaunari erregu, kristau guziogatik baldin al bazendu, Iturrinok orrela desaiatzen du."

Unibertsaltasuna (giza eskubideak)

Sun, 31 Mar 2024 14:30:02 +0000

*Agian zerbitzu publikoen unibertsaltasuna bilatzen ari zinen. *

*Agian unibertsalismoa bilatzen ari zinen. *

*Agian unibertsalak bilatzen ari zinen. *

Giza eskubideez mintzatuz, unibertsaltasuna edo unibertsalitatea giza eskubideak pertsona guzti guztientzat, euren jatorri, arraza, etnia, erlijio, sexu edo ideologiari erreparatu gabe, berdinak direla ezartzen duen printzipio etiko, moral eta juridikoa da.

Curriculum ofiziala

Sun, 31 Mar 2024 06:20:53 +0000

Curriculum ofiziala hezkuntza-sistemak ezartzen duen arau-markoaren baitan ezartzen diren curriculum-agiri guztien multzoa da, bere zehaztapen-maila desberdinetan. Bereziki, ordea, estatuak eta komunitate autonomoek ezartzen duten curriculum preskriptibo edo derrigorrez bete beharrekoari egiten dio erreferentzia, gerora, zehaztapen-maila desberdinak jarraituz, ikastetxeko hezkuntza-proiektuan eta ziklo, alor eta gela mailan zehazten doana.

Salgaiak

Sat, 30 Mar 2024 07:35:57 +0000

Salgaiak gizakiaren lanaz ekoitzi egin diren produktuak dira, merkatuan saldu eta erosteko eskuragarri jartzen direnak. Bereziki teoria marxistan erabiltzen den kontzeptua da, salgaiek truke-balioa baino ez duten gaiak direla, hots, diru edo beste salgaiekin trukatzeko baino ez dutela balio adierazteko, soilik kontsumitzailaren esku daudenean eskuratzen dutelarik erabilera-balioa. Kontzeptu horretatik, Marxek salgaiaren fetitxismoaren fenomenoa azaldu zuen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mercancías.

Freeport, Ander Odriozola: laburpena

Fri, 29 Mar 2024 14:42:43 +0000

Freeport Ander Odriozola bilbotarrak 2016an plazaratu zuen lehen eleberria da.** LABURPENA1 kapitulua

Joanes detektibe pribatua. Uztaileko egun sargori batean bere bulego zatarrean dago garagardo bat edaten neska batek telefonoz deitzen dionean. Neskak errieta egiten dio telefonoa hartu ez diolako aurrekoetan. Eta estaen dio orain baietz, kontu serio batekin datorrela. Itxura beldurgarriacduen tipo bat etorri da zorra kobratzera, dio neskak. Joanesek esaten dio lasai egiteko, lan bat kobratu egingo duela laster. Hobe horrela, dio neskak, eta jarraitu egiten du berba eta berba egiten, Joanesek telefonoa eskegitzen duen arte.2 kapitulua

Subsidioak

Fri, 29 Mar 2024 10:32:07 +0000

Subsidioa (etimologikoki, latinezko subsidium hitzetik, “laguntza, errefortzua”) administrazio publikoek ematen duten dirulaguntza da, pertsona edo familia bat kalteberatasun edo babes gabezia dagoenean (finantza egoera larrian edo pobrezia arriskuan; adibidez, iraupen luzeko langabeen kasuan) haren oinarrizko edo premiazko beharrak asetzen laguntzeko. Pertsona edo familien kasuan ezar daiteke baita ere bermatuz prezio maximo bat, ondasun horiek oinarrizko beharrak asetzen dituztenean; kasu horietan prezioa subsidiatua dela esaten da.

Ikus, gainera

Gizarte-prestazioak, non horien eta subsidioen arteko ezberdintasunak ere azaltzen diren.

Nazio-errenta

Fri, 29 Mar 2024 10:04:00 +0000

Makroekonomian, nazio-errenta garbia herrialde edo eskualde bateko faktore produktiboek, langileek eta enpresek alegia, ondasun eta zerbitzuen ekoizpenean jarduteagatik jasotzen dituzten errenten multzoa, hots, haien ordainsari, alokairu eta mozkin guztien batura. Bat dator Nazio-Produktu Garbiarekin faktore-kostutan. Nazio-errenta gordina, berriz, Nazio-Produktu Gordina, merkatu-preziotan zeharkako zergak kenduta, baino gutxiago erabiltzen da magnitude makroekonomiko gisa. Beraz, labur esanda, nazio-errenta nazio-produktua kalkulatzeko oinarriko magnitude gisa erabil daiteke, bestea izanik nazio-produktua gastuaren ikuspegitik kalkulatzea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *renta nacional. *

Ikaskuntza induktiboa

Wed, 27 Mar 2024 10:16:18 +0000

Hizkuntzen irakaskuntzan**, ikaskuntza induktiboa** ikasleak hizkuntzaren praktikatik bertatik eratortzen dituen erregela orokorrak osatuz egiten den ikaskuntza da, hots, esaldiak entzunez, ulertuz eta adieraziz, partikularretik alegia, hizkuntza horretan konpetentziaz jardutera eramango duten inferentzia edo ondorio orokorretara daramana. Horren aurkakoa, ikaskuntza deduktiboa da, erregelak ikasiz lehenbizi gero kasu partikularretara, hizkuntzaren jardun praktikora, daramana.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, aprendizaje inductivo.

Aurrezagutzak

Tue, 26 Mar 2024 14:44:32 +0000

Aurrezagutzak subjektu batek gai edo trebetasun bat ikasten hasi aurretik horri buruz dituen edonolako ezagutzak dira, ikaskuntza prozesuan oinarri gisa erabiliko dituenak. Batzuetan, aurrezagutzak okerrak dira eta honenbestez garrantzitsua da onodrengo ikaskuntza prozesua modu egokian garatzeko aurrezagutza horiek zuzentzea. Horretarako, hezitzailearen aldetik komenigarria da aldez aurretik diagnostiko bat egitea ikasleak dakizkienak hautematearren, ongi dakizkienak ikaskuntzaren oinarria jakiteko eta gaizki dakizkienak horiek konpontzeko.

Ez dira aurrezagutzak eta aurreiritziak nahastu behar: aurrezagutzak, egiazkoak eta zuzenak direnean, beharrezkoak dira ikaskuntzan aurrera egiteko, baina aurreiritziak subjektiboak eta askotan faltsuak izaten dira. Beste hizkuntzetan: ingelesez, previous knowledge; gaztelaniaz, conocimientos previos.

Hizkuntza-motibazioa

Tue, 26 Mar 2024 06:21:08 +0000

Hizkuntzalarien artean, bada korronte naturalista bat adierazlearen eta adieraziaren artean lotura zuzen bat dagoela baieztatzen duena, hizkuntza-motibazio edo izateko arrazoi bat bat alegia, eta hizkuntza motibazio horretatik aztertzen duena. Korronte naturalista horren aldeko ebidentzia aski argiak dira onomatopeiak, soinuaren eta hitzaren arteko lotura zuzenki egiten dutenak, eta batzuetan interjekzioak ere. Hizkuntza-motibazioaren aldekoek lotura hori hitz guztietara zabaltzen saiatzen dira, etimologian arakatuz maizenik, hitzaren motibazioa edo zentzua bilatzeko.

Hizkuntza-motibazioaren aurkakoa korronte konbentzionalista, soinuaren eta hitzaren, adierazlearen eta adieraziaren arteko lotura konbentzional edo kontsentsuzkoa baino ez dela ezartzen duena, eta beraz historian zehar aldatu daitekeena, korronte naturalistan ez bezala, non hizkuntzaren ikuspegi esentzialista bat aldezten den, hitzak, diren bezala, zerbaitengatik, hain zuzen adierazi nahi duten horregatik, direla baieztatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, motivación linguística.

Zein da historiaurrea eta historia bereizten dituen muga?

Tue, 26 Mar 2024 05:33:32 +0000

Historiaurrea eta historia banatzen dituen muga idazketa da; hain zuzen, idazketarekin asmakuntzarekin batera hasi zire antzinako gizakiak garaiko gertakizunak jasotzen, historia abiaraziz horrela.

Abrasio-plataforma (urradura-plataforma)

Mon, 25 Mar 2024 18:36:15 +0000

Kredituak:Pacopac-Commons

Abrasio-plataforma edo urradura-plataforma itsaslabar baten oinetik abiaturik olatuak hausten diren kostaldeko mailaraino zabaltzen den eremu harritsu lau edo malda txikikoa da, olatuek eta haiek mugiarazten dituzten arroken arteko talkak eragiten duten urradurak edo higadurak sorrarazitakoa. Itsaslabarrak atzera egitearen ondorioz sortzen dira. Beste hizkuntzetan: ingelesez, abrasion platform; gaztelaniaz, plataforma de abrasión.

Ikus, gainera

Elebidun hartzaileak (elebidun pasiboak)

Sun, 24 Mar 2024 15:49:46 +0000

Elebidun hartzaileak edo elebidun pasiboak bi hizkuntzetan jakin baino haietako batean, elebidun hartzaile edo pasibo diren horretan alegia, ulertu baino egiten ez duten subjektuak dira. Euskal Herrian, elebidun hartzaileak izaten dira erdaraz jakin eta euskaraz ulertu baino egiten ez dutenak. Elebidun hartzailea elebidun gutxitua dela baiezta daitekeen arren, horren rola hizkuntzaren normalizazioan funtsezkoa da, euskal hiztunari haiekin euskaraz egiteko aukera ematen dielako. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bilingües receptivos.

Ikus, gainera

Elebitasun emankorra eta elebitasun harkorra

Ikaskuntza pasiboa (ikaskuntza mekanizista)

Sun, 24 Mar 2024 15:43:00 +0000

Ikaskuntza pasiboa edo ikaskuntza mekanizista ikaskuntza-eredu bat da, non ikasleak ahalmen kognitibo murritza garatu behar duen bere ikaskuntza garatzeko, bereziki ikaskuntzan jarrera pasiboa baino ez zaiolako eskatzen, eta beraz, finean ikaskuntza mugatu egiten duena. Horren adibidea ikaskuntza errezeptiboa da, non ikaslea irakasleak emandako informazioaren hartzaile edo entzule pasibo hutsa baino ez den. XX. mendearen amaierara arte eskoletan nagusi izan den ikaskuntza izan da, ikaskuntza aktiboaren metodologiak agertu ziren arte, teoria konstruktibistetan eta ikaskuntza esanguratsuaren ereduetan oinarrituta.

Gezurra, Care Santos: laburpena

Sun, 24 Mar 2024 12:27:16 +0000

Gezurra Care Santos idazle katalanak 2015ean plazaratutako eleberria da, gazteei zuzendua.

Une honetan ezin dizugu laburpena euskaraz eskaini, baina bai gazteleraz gure Ikusmira gaztelerazko webgunean:

*** Mentira, Care Santos: resumen***

Hizkuntza isolatuak (hizkuntza bakartuak)

Sun, 24 Mar 2024 08:29:10 +0000

Hizkuntza isolatuak edo hizkuntza bakartuak gaur egungo beste inongo hizkuntzarekin lotura zuzenik ez duten hizkuntzak dira, egungo hizkuntza-familia baten baitan bildu ezin daitezkeenak. Definizio horren arabera, bakan batzuk baino ez dira munduan isolaturik ez dauden hizkuntzak, hala nola euskara. Beste hizkuntzetan: ingelesez, isolated language; gaztelaniaz, lengua aislada.

Austronesiar hizkuntzak

Sun, 24 Mar 2024 08:17:19 +0000

Austronesiar hizkuntzak Asiako Hegoekialdeko uhartedi eta kostaldeko lurralde batzuetan, Ozeaniako uhartedietan Zelanda Berria barne, eta Madakasgarren mintzazen diren hizkuntza-familia dira (ikus, gainera, Austronesia, Gizapediako hiztegian). Horien jatorria Taiwan uhartea omen da, eta duela 6.000 urte berratik egindako migrazioak izan ziren hango hizkuntzen zabalkuntzaren kausa, egun ezaugarri komunak dituzten hizkuntzak osatu arte. Hizkuntza aglutinatzaileak izatea da haien ezaugarri nagusia; fonologian eta lexikoan ere parekotasunak dituzte, eta gutxiago sintaxian. Munduko hizkuntza-familia zabalenetakoa da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, austronesian languages; gaztelaniaz, lenguas austronésicas.

Hizkuntza-eskubideak

Sun, 24 Mar 2024 07:16:17 +0000

Hizkuntza-eskubideak pertsona batek bere gizarte harremanetan nahi duen hizkuntza aukeratu eta erabiltzeko legez bermatzen diren ahalmenak dira. Definizio horren arabera, hizkuntza-eskubideak estatu baten baitan garatu behar dira, estatu horrek hizkuntza ofizial edo koofizialtzat hartzen dituen hizkuntzen baitan. Horrela, pertsonek estatu baten barnean garatzen duten bizitzan, hizkuntza-eskubideak hizkuntza batean askatasunez komunikatzeko eskubideak biltzen ditu, administrazio publikoan eta orokorrean toki publikoetan. Ikuspuntu juridiko horretaz gainera, hizkuntza-eskubideak sozialak eta kulturalak ere badira, eta ildo horretatik pertsona batek, hiztun-komunitate baten partaide gisa, bere identitatea atxikitzeko dituen edo hobe esanda izan beharko lituzkeen eskubideak biltzen ditu, esparru pribatuan nahiz publikoan nahi duen edo berezkoa duen hizkuntzan bizitzekoa. Ikuspuntu kultural eta sozial horretatik, ez da nahikoa legez pertsona batek eskubidea izatea komunikatzeko; hain zuzen, hiztun-komunitateak babesteko neurriak garatu beharko dira politika mailan, hezkuntzan eta kulturan bereziki. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* linguistic rights*; gaztelaniaz, derechos lingüísticos.

Merkataritza-blokea

Sat, 23 Mar 2024 18:44:46 +0000

Merkataritza-blokeak herrialde jakin batzuek osatzen duten elkartea, haien arteko kanpo merkataritza sustatu asmoarekin, hala nola arantzelak ezabatuz edo gutxituz haien arteko inportazio eta esportazioetan eta haien arteko merkataritza-akordioak bultzatuz (produktu batzuk saldu edo erosteko lehentasunak eta erraztasunak, alde biko merkataritza edo inbertsioak, eta abar). Horrela, merkataritza-bloke delako terminoa orokorra dela, eta lehentasunezko merkataritza, merkataritza askeko eremua, aduana-batasuna eta merkatu komuna biltzen ditu bere baitan modu generikoan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bloques comerciales.

Ikus, gainera

Administrative organization

Sat, 23 Mar 2024 08:04:59 +0000

Administrative organization is the process and result of arranging, ordering and structuring the set of resources available to a company, institution or other type of complex formal social entity with the objective of efficiently achieving the objectives set by it. It is a process prior to administration, since it involves the prior design and configuration of the bodies, sections and departments that are going to take part in it, establishing their hierarchies and responsibilities, and the establishment of the resources that are placed at their disposal. Administrative organization is often cited in the context of Public Administrations as the organization of the Public Administration into different bodies and departments, each with its specific powers and specific relationships with other bodies.

Administrazio-antolaketa

Sat, 23 Mar 2024 07:49:12 +0000

Administrazio-antolaketa edo administrazio-antolamendua enpresa edo beste**erakunde** konplexu formal batek dituen baliabideak prestatu, ordenatu eta egituratzeko prozesua eta horren emaitza da, aurrez finkatutako helburuak modu eraginkorrean lortzeko. Administrazioaren beraren aurreko prozesu bat da; izan ere, administrazio-antolaketak, administrazioa bera baino lehen, bertan parte hartuko duten organo, atal eta sailen aldez aurreko diseinua eta konfigurazioa ezartzen ditu, hierarkiak eta erantzukizunak ezarriz, eta haren esku jartzen diren baliabideak finkatzen ditu, haien erabilera-irizpideak definituz. Maiz, administrazio publikoez mintzatuz aipatzen da, administrazio publikoaren antolamendua aipatzeko, organo eta sail desberdinetan, bakoitza bere eskumen bereziekin eta beste organoekiko harreman zehatzekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, organización administrativa.

Marshall plana

Fri, 22 Mar 2024 17:05:18 +0000

Marshall Plana Ameriketako Estatu Batuek Bigarren Mundu Gerraren ondorioz kaltetuta geratu ziren Europako herrialdeak laguntzeko plana izan zen, 1948-1952 bitartean garatu zena. Plan horren bitartez, Europako herrialdeek dohaintzak eta kredituak jasoko zituzten, baina haiekin Estatu Batuetako produktuak erosteko baldintzarekin. Sobietar Batasunari eta bere mendean geratu ziren herrialdeei ere eskaini zitzaien laguintza, baina Gerra Hotzarne giroan, uko egin zioten. Laguntza gehien jaso zuten herrialdeak Erresuma Batua, Frantzia eta Alemania izan ziren. Espainia laguntza-plan horretatik kanpo geratu zen.

Ikaskuntza deduktiboa

Fri, 22 Mar 2024 16:05:08 +0000

Hizkuntzen irakaskuntzan erabiltzen den kontzeptua da ikaskuntza deduktiboa, ikasleari hizkuntza-erregelak erakutsi eta adibide edo praktikaren bitartez erregela horiek barneratzen joateko ikaskuntza motari erreferentzia egiten diona. Beraz, erregela orokor batetik erabilera konkretura doan ikaskuntza mota da, konkretutik edo praktikatik orokorrera edo teoriara doan ikaskuntza induktiboaren alderantzizkoa.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, aprendizaje deductivo.

Irurac bat

Fri, 22 Mar 2024 15:51:37 +0000

Irurac bat, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen leloa da, elkartea 1765 urtean sortu zenetik. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa probintzien batasunari egiten dio erreferentzia, kultur komunitate historiko gisa.

Txabola auzoa (slum)

Fri, 22 Mar 2024 15:35:11 +0000

Txabola auzoa Parisen, 1960 inguruan. Archives départementales des Hauts-de-Seine

Txabola auzoa, txabolagunea edo txabola gunea, nazioartean ingelesezkoslum izenarekin ere ezaguna, modu informalean eta material kaskarrekin egindako azpietxebizitzak pilatzen dituen auzunea da. Txabola auzoen fenomeno urbanistiko eta sozialari txabolismo deitzo. Bereziki garapen bidean dauden herrialdeetako hirietan sorzen dira, hiri horietara jende xumeek egiten duten immigrazio masiboaren eta administrazio publikoek haiei etxebizitza duina emateko baliabide edo ahalegin ezaren ondorioz. Horien ezaugarriak dira etxebizitzen kalitate eskasa, batzuetan arriskutsuak izateraino, higiene eza, ingurumen arazoak eta haietako biztanleen miseria gorria.

G7

Fri, 22 Mar 2024 08:30:19 +0000

G7 Alemaniak, Kanadak, Estatu Batuek, Frantziak, Italiak, Japoniak eta Erresuma Batuek y Erresuma Batuak, Europar Batasunarekin batera, osatzen duten nazioen elkartea da, aldiro biltzen dena nazioarteko gaiak eztabaidatu eta politika amankomuna adosteko, bereziki arlo ekonomikoan eta geopolitikan. 1977an egin zuen lehen bilera.

Kobrantza-eskubideak

Thu, 21 Mar 2024 14:50:55 +0000

Kobrantza-eskubideak pertsona fisiko edo juridiko batek, hartzekoduna deitzen denak, zordun deitzen den beste batek ordaindu beharreko diru-zenbateko bat kobratzeko duen eskubidea da. Hala, kobrantza-eskubideak dira kobratzeko fakturak, txekeak, alokairuak, kalteordainak, prestazioak eta abar. Horien artean, ohikoak dira kobrantza-eskubide arruntak transakzio baten ondorioz sortzen den korronte errealaren (ondasunak, zerbitzuak) eta korronte finantzarioaren (dirua) artean gertatzen den denbora-tartearen ondorioz (hiru hilabetera kobratu beharreko salmenta, adibidez). Eskubidea izanik, kobrantza-eskubide batek legezko bermeak ditu bere ordainketa gauzatzeko. Azkenik, epe laburreko eta epe luzeko kobrantza-eskubideak bereizten dira, haien epemuga edo kobratzeko azken dataren arabera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derechos de cobro.

Aktiboa (kontabilitatea)

Thu, 21 Mar 2024 13:44:14 +0000

Kontabilitatean, aktiboa enpresa edo sozietate baten ondasunek eta kobrantza-eskubideek osatzen duten multzoa da. Erraz ulertzeko, esan liteke enpresak daukana dela aktiboa. Aktiboa deitzen zaio baita ere multzo horren baitan sartzen den elementuetako bakoitzari.

Aktiboa ondare-masa ondarearen multzo nagusietako bat da, pasiboarekin (obligazioak) eta**ondare garbiarekin** (kapital eta erreserbak) batera. Ondare-masa guzti horien artean berdintza hau betetzen da:

AKTIBOA = ONDARE GARBIA + PASIBOA

Aktiboaren baitan, ondare-masa txikiagoak biltzen dira, haietan biltzen diren aktiboko elementuen izaeraren arabera: aktibo korrontea (epe laburrean diru bihurtzen diren ondasunak eta eskubideak) eta aktibo ez-korrontea (aktiboko elementu iraunkorrak biltzen dituena).

Eskaintza agregatua (eskaintza agregatuaren kurba)

Thu, 21 Mar 2024 10:24:29 +0000

Eskaintza agregatua (ikus, gainera, eskaintza, kontzeptu ekonomiko orokor gisa) herrialde batean aldi jakin batean ekoitzitako ondasun eta zerbitzu guztien guztizko balioa da. Adiera dinamikoagoan, eskaintza agregatuaren kurba ekonomia baten guztizko ekoizpena prezioen maila orokorrarekin erlazionatzen duen funtzioa da. Eskaintza agregatua teoria keynestarrean oinarritutako eskaintza agregatua-eskari agregatua ereduaren testuinguruan erabiltzen da, eta prezioen maila orokorra, guztizko ekoizpena, langabezia eta inflazioa zehazteko erabiltzen da.

Eredu horretan, eskaintza erantsiaren kurba mota desberdinak bereizten dira, prezio-mailaren arabera (ardatz horizontalean):

Ahaide delizius huntan

Thu, 21 Mar 2024 07:26:36 +0000

Ahaide delizius huntan Pierre Tope Etxahun (1786-1862) xiberotar bertsolariaren abestia da. Hitzak

Ahaide delezius huntan bi berset gei tit khantatü Ene bizitze mulde gaitza münd’orori deklaratü Ihuri sos bat ebatsi gabe ez eskandalik txerkatü, Hamar urtheren galeretan nahi ükhen naie sarthü. Ebili nüzü kharriketan, ene bidaje handitan, Amorioz nindaguelarik xarmangarrien huñetan, Ixter-begiak zaudelarik eia nun sarthuren nintzan; Bena haien ororen gatik, ni maitiaren lekhian. Zelietako Jinko jauna, zütaz nüzü estonatzen, Zerentako hain desbardin gütüzün heben egiten, Batak indarrik gabe, besteak zentzü gabe, bethi praube agitzen, Mündü huntarik bestila baiko, han gira denak bardintzen. Mündian ba-girade hanix malerus girenik, Bena ihur ere ez etxekuak nik bezañ krüdel ükenik, Areta amak bost efxetako primü nintzan sortürik, Mündüz-Mündü igortzen naie, deüs nütinak idekirik. Jinkuak madarike beza Gaztalondo Topetia, Bai eta neskatila praubetan amorio ezartia! Nik batetan ezari düdalakoz, izan niz desprimütia, Egüzaitak egín zereitan ordeñiaren haustia. Hazi behar nin phüntin lanin nintzan hasi, Desprimüt nentzan lotsaz, nahiz aita trenderazi; Osagarria, han khausitü nahiz, benin gal-erazi; Bizipidia gal beldürrez, hura nian irabazi! Ene aItak destinatia ükhen nian esposatü, Erranik nel zeitadala primajia errendatü. Ene maite fidel ezagütia horregati kitatü, Eta beste maiterik zin bat ene phena-gei hartü. Bi hilabetez egon niz presu, ene emaztia gati, Hura xalantareki etxen; ni hañ nintzan jelosi! Ber denboran anaiak defatuez prosesa jüjerazi, Ene hünaren gozatü nahiz, ni kundena-erazi.

asto zaharrak indarra urri, indarra urri eta putza sarri

Wed, 20 Mar 2024 18:12:43 +0000

Zahartzaroaren miseriak agerian jartzen dituen atsotitza.

Hiri eskualdeak

Wed, 20 Mar 2024 14:05:48 +0000

Agian hiri-eskualde sistema edo hiri-erregio ari zinen bilatzen.

Hiri eskualdea espazio geografiko txiki batean biltzen diren eta elkar loturiko hiri-espazio fisikoa da, non hiriak elkarren artean hurbil dauden baino hiri-eremu jarraitua osatu gabe, hau da, hiri-aglomerazioa osatzera heldu gabe. Hiri-eskualdean, hiriak gainjartzera heltzen direnean, konurbazioa delako aglomerazioa sortzen da. Hiri-eskualdearen adibide bat Donostia-Irun edo Azkoitia-Azpeitia bitarteko espazioak lirateke. Hiri-eskualdeak bere barnean hiri oso handiak hartu eta milioi askotako biztanleria biltzen duenean, megalopolia dela esaten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, región urbana.

Ugalkortasun-tasa orokorra

Wed, 20 Mar 2024 10:25:21 +0000

Ugalkortasun-tasa orokorra, ugalkortasun tasa osoa edo ugalkortasun tasa globala herrialde edo eskualde batean urte batean jaiotako haur kopurua da, urte horretan ugaltzeko adinean (15-49 urte bitartean) dauden 1.000 emakumeko. Honela kalkulatzen da: Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tasa de fecundidad global.

Ikus, gainera

Jaiotza-tasa

Zehaztapen-mailak (hezkuntza-curriculuma)

Wed, 20 Mar 2024 07:39:12 +0000

Espainiako hezkuntza-sisteman, hezkuntza-curriculuma, hezkuntzarako oinarrizko agiri gisa, zehaztapen-maila edo zehazte-maila zenbaitetan zehar garatzen da, curriculum orokorra hezkuntza errealitate-maila desberdinetara egokitzen dutenak:

curriculum ofiziala, estatu zentraletik nahiz komunitate autonometatik ezartzen den marko normatibo orokorra, preskriptibo edo derrigorrez bete beharrekoa
ikastetxe mailakoa, orientabide nagusi batzuk finkatzen dituena hezkuntza jardueran, Ikastetxeko Hezkuntza Proiektuan (lehen, Ikastetxeko Curriculum Proiektuan) garatzen dena;
heziketa-ziklo mailakoa, zikloko eta jakintza-alor desberdinetako helburuak finkatzen dituena, irakasle-taldearen ardurapean eta unitate didaktikoak osatuz gauzatzen dena;

Musak

Wed, 20 Mar 2024 07:24:26 +0000

Apolo eta bederatzi musak. Marais-en grabatua.

Greziar mitologian, musak dibinitate femeninoak ziren, Zeus eta Mnemosineren alabak. Bederatzi musa dira guztira, bakoitza arte jakin batekin lotzen da, horren inspiratzaile gisa:

Kaliope, poesia epikoaren musa;
Klio, historiaren musa;
Erato, amodiozko poesiaren musa;
Euterpe, musikaren musa;
Melpomene, tragediaren musa;
Polimnia, poesia sakratuaren musa;
Talia, komediaren eta poesia bukolikoaren musa;
Terpsikore, dantzaren musa;
Urania, poesia didaktiko eta zientzia zehatzen.

Hedaduraz, musa artista baten inspirazio-iturria da orokorrean, bereziki emakumezkoa denean.

emakumea eta gezurra egun berean jaio ziren

Wed, 20 Mar 2024 06:37:20 +0000

Atsotitz matxista eta misoginoa, emakumeak gezurtiak direla adierazten duena.

Munich-eko Kongresua (1962)

Tue, 19 Mar 2024 17:32:02 +0000

Munich-eko Kongresua 1962 urtean erregimen frankistaren aurkako oposizioak Alemaniako Munich hirian parte hartu zuen Europar Mugimenduaren nazioarteko batzarra izan zen, non errepublikazaleak, monarkiko demokratak, sozialdemokratak eta abertzale euskaldun eta katalanak bildu ziren, demokrazia eta giza eskubideak aldarrikatzeko. Erregimen frankistak erreakzio bortitza izan zuen kongresu horren aurka, prentsan horren aurkako kanpaina zabala garatuz (hain zuzen; contubernio de Munich edo Municheko kontubernioa edo Munich-eko elkar hartze makurra deitu zitzaion) eta kongresura bertaratutakoak zigortuz Espainiara itzuli zirenean. Europan erreakzio irmoa izan zen errepresio horren aurka, eta horren ondorioz gobernu-krisia izan zen erregimen frankistan, Francok Arias-Salgado informazio-ministro falangista kargutik kenduz. Ikus, gainera

Ehun Urteetako Gerra

Tue, 19 Mar 2024 16:32:32 +0000

Ehun Urteetako Gerra Frantzia eta Ingalaterrako erresumen artean 1337-1453 bitartean aldiro gertatu ziren guda multzoa izan zen, Frantziak ingeles erregearen esku zeuden kontinenteko lurraldeen auziak, Frantziako koroako auziak eta garaiko krisi ekonomiko eta demografikoak eragindakoa. Guda luzea gorabeheratsua izan zen, txandaka batak besteari abantaila atereaz. Azkenean, Frantziak gudan irabazle suertatu eta ingelesak kanporatu zituen, Calais hiritik ezik, bake ituna sinatuta.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Guerra de los Cien Años; frantsesez, Guerre des Cent Ans.

Mendebaldeko Zisma

Tue, 19 Mar 2024 15:49:19 +0000

Mendebaldeko Zisma Erdi Aroan Europako herrialdeen artean gertatu zen gatazka politiko-erlijiosoa eta zatiketa izan zen, Aita Santuaren kargua bete behar zuen apezpikuaren auziaren inguruan. Gatazka horretan, Europako herrialdeetan bitan banaturik agertu ziren, Aita Santu bana aitortuz. Horren ondorioz 1378-1417 urte bitartean bi Aita Santu izan ziren, Frantziak, Gaztelak, Aragoik, Napolesko Erresumak eta Eskoziak aitortua bata, eta Erromak eta beste erresumek bestea.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, Cisma de Occidente.

Desideologizazioa

Tue, 19 Mar 2024 14:24:33 +0000

Desideologizazio terminoa, oro har, bi zentzutan erabiltzen da:

zentzu positiboan, diskurtso baten eduki ideologikoa partziala eta alboratua izateagatik ezabatu edo kentzea;

zentzu negatiboan eta soziologiaren esparruan, eta batez ere postmodernitateari lotutako fenomeno gisa, hiritarra subjektu politiko kontziente eta aktibo gisa eratzen duten erreferentzia ideologikoak galtzeko prozesua, eta horren ondorioz sortzen den biztanleria-masa akritiko eta pasiboaren garapena.

Despatrimonializazioa (ondasun kolektiboak)

Tue, 19 Mar 2024 13:41:23 +0000

*Agian despatrimonializazioa zuzenbide zibilaren orientazio gisa bilatzen ari zinen. *

Despatrimonializazioa ondasun kolektibo bat, izan publikoa izan komuna, ondasun pribatu gisa baliatzea mugatzen duten arauak bertan behera utzi eta esku pribatuetan edo interes pribatuen mesedetan uztea da. Hala gertatu izan da, esaterako, uraren kudeaketarekin, historikoki ondasun publikoa izan dena, baina horren kudeaketa interes pribatuen eskuetan uzten dena kasu askotan.

Despatrimonializazioa (zuzenbide zibila)

Tue, 19 Mar 2024 13:06:00 +0000

Agian despatrimonializazioa ondasun publiko edo komun baten desjabetze gisa bilatzen ari zinen.

Zuzenbide zibilean, despatrimonializazioa zuzenbide zibilaren orientazioa da, non pertsonen ondarea eta jabetza pribatua aintzat hartuz ordez, haiekin loturiko auziak ebatzeko irizpideei dagokienean pertsonak eta haien eskubideak lehenesten diren.

Identitate horizontalak

Mon, 18 Mar 2024 08:59:08 +0000

Identitate horizontalak subjektu baten identitatearen parte diren ezaugarri indibidualak dira, familiaren baitan transmititu ez direnak eta beraz haren barruan partekatzen ez direnak. Aitzitik, identitate horizontalak modu naturalean, espontaneoan edo autonomoan eskuratu dira, gizabanakoaren espezifikotasun gisa, eta ezaugarri hori duten subjektuen taldearen baitan garatzen dira identitate gisa, pertenentzia-zentzu baten bitartez. Horren adibide dira identitate homosexualak.

begia begi truk

Mon, 18 Mar 2024 08:17:43 +0000

Egindako kalteak neurri bereko ordaina merezi duela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, ojo por ojo.

Barrabilak

Mon, 18 Mar 2024 07:40:50 +0000

Ornodunen, beste animalia batzuen artean, barrabilak, kaleko hizkeran potroak edo koskabiloak ere deituak, arren gonada biak dira, emeen obarioen baliokideak, eta arrengan espermatozoideen ekoizpenaz gainera, funtzio hormonala ere betetzen dutenak. Gizakiengan, kanpoan garatzen dira, baina beste animalia batzuengan, txoriengan kasu, barne organoak dira. Ikus, gainera

Hauteskunde-sistema

Mon, 18 Mar 2024 07:16:16 +0000

Hauteskunde-sistema bat herrialde jakin batean bozketa-prozedurak ezartzen dituen arau-multzoa da, herritarren erabakiak etaordezkaritza zehazteko, hauteskundeetan hautatutako kargudunen bitartez. Helburu komuna herritarren borondatea ezagutzea bada ere, hainbat hauteskunde-sistema daude borondate hori agerian jartzeko, hala nola hautagaien zerrenda irekiak edo itxiak, barruti bakarrak edo anitzak, itzuli bateko edo biko hauteskundeak, etab. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *sistema electoral. *

Hezkuntza-sistema

Mon, 18 Mar 2024 06:57:35 +0000

Hezkuntza-sistema eremu publikotik zein pribatutik bultzatutako erakunde, eragile, araudi, prozedura eta praktiken multzoa da. Administrazio publikoetatik koordinatuta, herrialde jakin bateko eremu geografikoan garatzen edo jarduten dira, herritar guztiei hezkuntza eta prestakuntza emateko eginkizunarekin, gaitasun espezifikoak eskuratzetik hasi eta autonomian nola bizi behar den erakusteraino, bakoitzaren beharren arabera ikaskuntza-ibilbide desberdinak bereiziz, azken helburua izanik gizarte libre, demokratiko eta guztiontzako aukera-berdintasunean oinarritutako gizartea bultzatzea. Horren baitan, era autonomoan jarduten duten azpisistemak bereiz ditzakegu: eskola-azpisistema, familia eta kultura, besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sistema educativo.

Bizitza kontenplatiboa (kontenplaziozko bizitza)

Sun, 17 Mar 2024 16:12:00 +0000

Bizitza kontenplatiboa edo kontenplazioazko bizitza kristautasunak kontenplazioaren ideal filosofikoa bereganatu eta bizitza kontenplatiboa Jainkoarengana iristeko bide gisa hartu zuen, bereziki monakatoaren bitartez. Horrela**,** kontenplaziozko bizitzak monasterioetan eta erlijio-komunitateetan bizi diren erlijiosoek garatzen duten bizitzari egiten dio erreferentzia, jakindurian, soseguan eta barne bakean, fedearen eta Jainkoaren egiaren bila, munduaren erretiratuz, aszetismoaren, gurtzaren eta otoitzaren bitartez.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, vida contemplativa.

Ikus, gainera

Kontenplazioa

Aurrekontu-luzapena

Sun, 17 Mar 2024 09:58:25 +0000

Aurrekontu-luzapena legebiltzar edo bestelako erakunde batek hurrengo ekitaldirako aurrekontu bat onartzeko beharrezkoa eta nahikoa den gehiengoa lortzen ez duenean gertatzen den egoera da, halako moldez non aurreko aurrekontua beste ekitaldi baterako luzatzen denm, gastu eta diru-sarreren ataletan funtsezko aldaketarik egin ezin daitekeela. Horrela, gobernu-programa bat garatzeko ahalmena nabarmen murrizten da, gobernua egoera ezegonkorrean utziz horrela.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, prórroga presupuestaria.

Arrakala digitala

Sun, 17 Mar 2024 07:28:31 +0000

Arrakala digitala informazio eta komunikazio teknologietarako iristean nahiz haien ezagutza eta erabilera konpetentean gizartean gertatzen diren desberdintasunen multzoa da, izan ekonomikoak, generozkoak, hezkuntza-mailarekin lotuak, gutxiatasunengatik edo adinaren araberakoak. Erakunde publikoek ekarpen handiak egin ditzakete arrakala hau murrizteko, teknologia horietarako iriste publikoa bultzatuz eta haien inguruan hezkuntza-programak garatuz, besteak beste. Beste hizkuntzetan: ingelesez, digital divide; gaztelaniaz, brecha digital.

Kanpo koordinazioa (hezkuntza)

Sun, 17 Mar 2024 06:11:31 +0000

Hezkuntza-prozesu integral eta komunitario batek ikaslearen hezkuntzan parte hartzen duten eragile askoren parte-hartzea eskatzen du, eta horretarako komunikazio-bideak eta koordinazio-mekanismoak ezarri behar dira. Kanpoko koordinazioaren premia hori are nabarmenagoa da hezkuntza-arloko esku-hartze berezien kasuan eta, batez ere, eskolatzearen lehen urteetan, non ia beti ikastetxetik kanpoko agenteak behar diren, hala nola medikuak, psikologoak, pedagogoak, fisioterapeutak, logopedak, etab. Eragile horien koordinazioa ad hoc gara daiteke, kasu zehatz bakoitzari berariaz erantzunez. Horretarako, beharrezkoa da komunikazio eta koordinazio intentsiboa, esku-hartzea programazioan atzerapenik gabe egin dadin. Beste aukera eraginkorrago bat eragile horiek guztiek erakunde bakar batean integratuko dituzten esku-hartze edo arreta zentroak garatzea da, esku-hartze jarduera iraunkorra eta etengabea izan dadin.

Haurren heriotza-tasa

Sat, 16 Mar 2024 06:51:54 +0000

Haurren heriotza-tasa edo haurren hilkortasun-tasa bizirik jaiotako mila umetatik bizitzako lehen urtean hiltzen den haurren batez besteko kopuruaren adierazlea da (ikus, gainera heriotza-tasa orokorra). Herrialde baten garapenaren eta aurrerapenaren indikadore gisa erabiltzen da, bereziki bizi-mailaren eta osasun-arretaren kalitatearen maila jasotzeko. 2023an, haurren heriotza-tasa txikiena izan zuen herrialdea Eslovenia izan zen, bizirik jaiotako 1.000 haurreko 1.51 heriotzarekin, eta Afganistan, 1.000 haurreko 103 heriotzarekin, haurren heriotza-tasa handiena izan zuen herrialdea izan zen.

Honela kalkulatzen da aldi jakin baterako, normalean urtebete:

Proiekzio demografikoa (demografia-proiekzioa)

Fri, 15 Mar 2024 07:18:15 +0000

Proiekzio demografikoa edo demografia-proiekzioa herrialde edo eskualde bateko biztanleriaren eta horren egitura edo osaketari buruz egiten den estrapolazioa eta aurreikuspena da, egungo biztanlerian nahiz aurreikusitako heriotza-tasa, jaiotza-tasa eta migrazio-tasetan oinarrituta. Proiekzio-demografikoak egiteko tresna garrantzitsua da biztanleriaren piramidea; adibidez, 40-60 urte inguruan zabala (hots, adin tarte horretako jende-kopuru erlatibo handiarekin) eta adin horietatik behera estua den den piramide demografiko batek biztanleriaren zahartzea aurreratzen du. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, proyección demográfica.

Ikus, gainera

Mugimendu demografikoak

Greba orokorra

Thu, 14 Mar 2024 15:00:07 +0000

Greba orokorra sektore ekonomiko guztietako langileriak edo gutxienez langile talde zabal batek lan-jarduera etetea da, guztientzako aldarrikapen sozialak planteatzeko. Horrela, greba orokorrak izaera politikoagoa du enpresa edo sektore ekonomiko jakin bateko langileek egindako lan-greba baino. Oro har, greba orokorrarekin batera protesta-ekintza masiboak egiten dira, hala nola manifestazioak, desobedientzia-ekintzak, okupazioak eta abar. Era berean, izaera matxinatzailea edo iraultzailea izan dezake, gobernua boteretik kentzeko edo ezarritako ordena politiko eta soziala iraultzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, huelga general.

Aurrekontu-murrizketa

Thu, 14 Mar 2024 07:57:52 +0000

*Agian, aurrekontu-murriztapena edo aurrekontu-lerroa bilatzen ari zinen. *

Aurrekontu-murrizketa da aurrekontu baten guztizko zenbatekoari edo partida jakin batzuei aplikatu beharreko gutxitzea da. Normalean, aurrekontuan aurreikusitako jarduerak garatzeko baliabide gutxiago edukitzeagatik izaten da; aurrekontu publikoen kasuan, gastu publikoa murriztea helburu duten austeritate-politiken ondorioz gertatzen da, aurrekontu-defizita murrizteko helburu orokorrarekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* reducción presupuestaria, recorte presupuestario*.

Nekazaritzako ureztaketa (nekazaritzako ureztapena)

Wed, 13 Mar 2024 10:18:42 +0000

Aspertsio bidezko ureztaketa. Kredituak: Wolfried Paetzold - Das Bundesarchiv

Nekazaritzako ureztaketa, ureztatzea edo ureztapena laboreak urez hornitzeko ekintza artifiziala da, behar bezala hazi eta garatu daitezen. Hainbat metodo daude ureztaketarako:

azaleko edo grabitate bidezko ureztaketa, ur-laster bat desbideratu eta lurrean egindako ildo eta guneetatik pasarazten da ura, lurrak ur hori hartzen joan dadin;
aspertsio bidezko ureztaketa, hodi batzuetatik bideratutako ura indarrez inguruko eremu batera jaurtitzen denean, euri moduan;
tanta-jariozko ureztaketa, landare bakoitzaren ondoan hodi txiki batek tantaz tanta ureztatzen duenean;

Zuzeneko inbertsioa (inbertsio zuzena)

Tue, 12 Mar 2024 14:02:40 +0000

Zuzeneko inbertsioa edo inbertsio zuzena aktibo fisikoetan zein finantzarioetan egiten da, baina bitartekarien edo kudeatzaileen esku-hartzerik gabe, eta beraz inbertitzaileak berak kudeatzen eta hartzen ditu abian dagoen inbertsioari buruzko erabakiak. Adibidez, zuzeneko inbertsioak dira pertsona batek dituen akzioen karterak, bitarteko kudeatzailerik tartean. Zuzeneko inbertsioen kontrakoak dira zeharkako inbertsioak; adibidez, inbertsio-funts bateko partaidetzak erosten direnean, funts horrek inbertsioak egiten baititu funtsean metatutako aurrezkia errentagarri bihurtzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* inversión directa*.

TEU (Twenty Equivalent Unit)

Mon, 11 Mar 2024 12:33:16 +0000

TEU bolumen-unitatea definitzen duen kontenedorea.

Garraioan, **TEU (Twenty Equivalent Unit) **itsasontzi, portu eta antzekoetan garraio- eta biltegiratze-ahalmena neurtzeko erabiltzen den unitatea da, 20 bider 6 bider 6 oineko kontenedore arrunt baten bolumen gisa definitzen dena, 33 metro kubo duena baliokide.

Hezkuntza gordailuak

Mon, 11 Mar 2024 06:34:59 +0000

Hezkuntza-gordailuak hezkuntza dokumentuak biltzen dituzten plataforma digitalak dira, material horiek ikasle, irakasle eta ikertzaileen esku jartzen dituztenak euren lanetan laguntzeko. Era guztietako dokumentu digitalak biltzen dituzte (testua, irudaik, audioa, bideoa, aurkezpenak, …), metadatuei esker ordenatuak eta eskuragarriak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, repositorios educativos.

Datuen bilketarako teknikak

Sun, 10 Mar 2024 13:35:17 +0000

Datuen bilketarako teknikak ikerketa kuantitatibo batean datuak biltzeko erabiltzen diren tresna eta prozedurak dira, ondoren datuen analisia garatu eta datu horiek aztertzen duten fenomenoari buruzko konklusioak ateratzeko. Funtsean, hiru teknika mota bereizten dira:

Finantzazio-lerroa (finantzaketa-lerroa)

Sun, 10 Mar 2024 10:06:54 +0000

Finantzazio-lerroa edo finantzaketa-lerroa erakunde batek pertsona edo erakunde partikularrei beharrizan jakin batzuk baldintza jakin zehatzetan finantzatzeko eskaintzen dizkien finantzaketa-mekanismoen multzoa da. Adibidez, finantzaketa-lerroak eskain daitezke gazteek lehen etxebizitza erosteko edo negozio jakin bat sortzeko.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, línea de financiación.

Ikus, gainera

Finantzaketa-iturriak

Poiesia

Sun, 10 Mar 2024 07:33:01 +0000

Poiesia (antzinako grezierazko ποίησις, póiesis hitzetik, “sorrera”) Platon eta Aristoteles greziar filosofoek garatu zuten kontzeptua da, hitzak berak literalki adierazten bezala, sorrera edo sormenarekin loturik. Platonek poiesi terminoa poesiarekin lotu zuen; hain zuzen ere, poesia hitza bera poiesi hitzetik dator. Aristotelesek, berriz, poiesia jakintza moduan ulertu zuen, sortzailearen jakintza gisa, jakintza praktikoarekin eta jakintza teorikoarekin kontrajarria.

Ikus, gainera

Autopoiesia

Autopoiesia

Sat, 09 Mar 2024 19:01:57 +0000

Autopoiesia sistema batek iraun eta garatzeko duen berezko ahalmena da, ingurunera egokituz, osagaiak berrituz baina aldi berean berezkoa duen antolakuntza atxikiz. Kontzeptua Humberto Maturana eta Francisco Varela biologoek garatu eta plazaratu zuten 1972ko Autopoietic Systems izeneko artikuluan, organismo bizidunen eta bizitzaren kontzeptualizazio bat garatzeko asmoarekin.

Ikus, gainera

Poiesia

Sapere aude

Sat, 09 Mar 2024 08:13:06 +0000

Sapere aude latinezko esamoldea da (euskaraz, “ausartu ezagutzen”) , Horazio erromatar poetak I. mendean epistola batean aipatua, eta XVIII. mendean Immanuel Kant filosofoak zabaldu zuena Zer da Ilustrazioa? (1784) izenburuko lanaren bitartez (ikus, gaineera, arrazoimenaren autonomia). Esamolde horren bitartez, Kant-ek norberaren arrazoimena baliatzea aldarrikatzen zuen, beste inoren mendekotasunik gabe, ezagutza bere irizpide propioekin lortze aldera. Hona hemen Kant-en esamolde hori jasotzen duen pasartea:

Ilustrazioa gizakia bere ezintasun errudunetik askatzea da. Ezintasunak esan nahi du ezin dela bere adimenaz baliatu beste baten gidaritzarik gabe. Ezintasun hori erruduna da, bere kausa ez baitatza adimen-gabezian, baizik eta bere kabuz beste baten babesik gabe hartaz baliatzeko erabaki eta kemenean. Sapere aude! Zeure arrazoiaz baliatzeko adorea izan ezazu!: horra Ilustrazioaren leloa.

Karbono-hustulekuak (karbono-hustubideak)

Sat, 09 Mar 2024 06:53:58 +0000

Karbono-hustulekuak edo karbono hustubideak karbono-dioxidoa atmosferatik hartu eta karbonoa eta oxigenoa bereizi edota karbono-dioxidoa beste nolabait metatzeko prozesu fisiko-kimikoen multzoa da. Karbono hustubide garrantzitsuenak, bolumenari dagokionez, basoak, ozeanoak eta lurzorua dira. Karbono hustubide natural horietaz gainera, karbono-hustubide artifizialak ere badaude, maiz instalakuntza energetikoetan garatzen diren prozesu teknologikoen bitartez edo zuzenean karbono-dioxidoa atmosferatik hartuz eta lur azpiko gordailuetan sartuz.

Basoetan, karbono-hustubidea fotosintesiaren bitartez gertatzen da, karbono-dioxidoa airetik harrapatu eta oxigenoa eta karbonoa bereizten direnean. Ozeanoetan, planktonak, koralek, moluskuek (maskorra osatzeko) eta arrainek xurgatzen dute karbono-dioxidoa, eta horren zati handi bat karbonato gisa jalkitzen da itrsas-hondoan. Zoruek haietan metatzen den materia organikoan gordetzen dute karbono-dioxidoa. Beste hizkuntzetan: ingelesez, carbon sink; gaztelaniaz, *sumideros de carbono; *frantsesez, puits de carbone.

Aldi baterako enplegu-erregulazioko espedienteak (ABEE)

Sat, 09 Mar 2024 06:10:24 +0000

Aldi baterako enplegu-erregulazioko espedienteak (labur, ABEE; gaztelaniaz, ERTE) enpresa batek bere langileei edo haietako batzuei ezartzen dien lan kontratuaren etenaldia edo lanaldi-murrizketa da, ezinbesteko kausengatik edo enpresaren barneko kausa tekniko, ekonomiko edo produktiboengatik. Lan kontratuaren etenaldiak irauten duen epean, langileak langabeziari dagokion diru-prestazioa jasotzen du. Aldi baterako enplegu-erregulazioko espediente bat martxan jartzea enpresak berak erabakitzen du, baina horren xehetasunak (epea eta zenbaterainokotasuna). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, expediente de regulación temporal de empleo (ERTE).

Ageneroak (genero hutsa)

Sat, 09 Mar 2024 05:54:38 +0000

Genero hutsa inongo generorekin identifikatzen ez den generoa da, ez maskulinoarekin ez femeninoarekin, ezta ere haien nahasketa edo txandakatze batekin. Genero hutseko pertsonak ageneroak direla esaten da.

Karropoteoa

Fri, 08 Mar 2024 14:16:43 +0000

Karropoteoa, musika zabaltzen duten bozgorailuak eta batzuetan edariak ere garraiatzen dituen orga edo gurditxo baten atzetik jende-talde batek kalez kale, tabernaz taberna eta parte hartze librearekin garagardoa eta beste alkoholdun edariak hartuz eta dantzatuz egiten duen jai giroko ibilaldia da.

Bi aldeko inbertsio-tratatuak (BIT)

Fri, 08 Mar 2024 09:47:15 +0000

Ekonomian, Bi Aldeko Inbertsio Tratatuak (BIT) (ingelesez, Bilateral Investment Treaties), bi estatuen artean bideratzen diren atzerriko inbertsioak, estatu bateko inbertitzaile baten eskutik beste estatuan egindakoak, nola bideratu eta erregulatzen diren adosten duen tratatu edo itunak dira.

Galtonen taula

Fri, 08 Mar 2024 09:33:13 +0000

Galtonen taula, Francis Galtonek berak diseinatu zuen moduan.

Galton-en taula, quincunx izenez ere ezaguna, banaketa normalaren kurbaren sorrera modu bisualean simulatzen duen gailu bat da, Francis Galton zientzia-gizon ingelesak (1822-1911) asmatua. Taula inklinatu edo bertikal baten gainean jarritako Pascalen triangelu formako pibote-ilara horizontal batzuek osatzen dute. Taula horren gainean bola txikiak erorarazten dira, eta bolak bata bestearen atzetik pasatzen dira ilaren artetik, errebotea egiten duten piboteetan alde batera edo bestera eginez, probabilitate berarekin, azken ilaratik gelaxka bereizietan erori arte, erori diren posizioa adierazteko. Bola-kopuru handi bat erortzen uzten bada eta ilara-kopurua 20 edo handiagoa bada, bola horiek beheko gelatxoetan duten kokapenak banaketa normala erakusten du, kanpai formakoa eta simetrikoa. Azalpen estatistikoa

Zuzenbide positiboa

Thu, 07 Mar 2024 13:35:14 +0000

Zuzenbide positiboa, lege edo arau juridiko gisa adierazi eta gauzatzen den zuzenbidea da, zuzenbide naturalari kontrajarrita, pertsonengandik at dauden printzipio etiko edo moraletan oinarritzen dena. Horrela, zuzenbide positiboa arau objektibo eta zehatzen multzoa da, hau da, arau positiboen multzoa, komunitate batek gizartean bizitzeko ezarri dituen arauak. Legelari askoren iritziz, iuspositibismo edo positibismo juridiko deitzen den korrontearen baitan bilduak, zuzenbide positiboa da aplikatu daitekeen bakarra, legegileak jaulki duen bakarra baita.

A priorizko judizioak

Thu, 07 Mar 2024 08:47:52 +0000

Immanuel Kant-en filosofian, a priorizko judizioak esperientziatik ez datozen horiek dira, eta beraz unibertsalak eta beharrezkoak (ez-kontingenteak) direnak. A priorizko judizioak eta haiek dagozkien egiturak munduari buruzko zerbait baieztatzen duten judizio sintetikoekin bateratuz lortuko da Kant-en araera ezagutza, a priorizko judizio sintetikoak eratuz alegia.

Erabiltzaile-interfazea (erabiltzailearen interfazea)

Wed, 06 Mar 2024 16:27:38 +0000

Erabiltzaile-interfazea edo erabiltzailearen interfazea sistema informatiko batean edo orokorrean makina batean ordenagailu edo makinaren eta erabiltzailearen arteko komunikazioa bideratzen duten programa eta elementu informatikoen multzoa da. Ordenagailu arrunt batean, erabiltzailearen interfazea erabiltzaileak pantailan ikusi eta saguaren eta teklatuaren bitartez egin dezakeen guztia da, pantailan mugitu, aginduak eman eta informazioa jasotzeko modua alegia, pantailak, saguak eta teklatuak eta haietarako behar den softwareak osatua. Beste hizkuntzetan: ingelesez, user interface; gaztelaniaz, interfaz de usuario.

Utilitate-funtzioak

Wed, 06 Mar 2024 16:06:08 +0000

Ekonomian, utilitate-funtzioa agente batek aukera desberdinen arteko lehentasunak edo preferentziak islatzen dituen funtzio matematiko bat da, finean aukera horiek horren arabera ordenatu egingo dituena; beraz, utilitate-funtzioak ez dira neurri kardinalak, neurri ordinalak baizik, utilitatea edo atsegintasuna ezin baita behatu edo neurtu zuzenean, hots, soilik aukera bat bestea baino nahiago den (edo atsegintasunez berdina den) baiezta daiteke. Beste hizkuntzetan: ingelesez, utility function; gaztelaniaz, función de utilidad.

Unipolaritatea (unipolartasuna)

Wed, 06 Mar 2024 14:58:53 +0000

Geopolitikan, unipolaritatea edo unipolartasuna munduan potentzia geopolitiko bakar baten botere politiko, ekonomiko eta kulturala nagusitzeari dagokio, nazioarteko beste oreka-eredu batzuetan ez bezala, hala nola bipolaritatean edo multipolaritatean. Nazioarteko analista politikoen gehienen arabera, Amerikako Estatu Batuak izan dira mundu unipolarreko potentzia nagusia, Sobiet Batasuna erori zenetik 2020ra arte gutxi gorabehera, Txina, India, Errusia eta beste potentzia batzuk indartsu agertu direnean euren interesak defendatzeko eta baliarazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, unipolaridad.

Olympe de Gouges

Wed, 06 Mar 2024 14:31:02 +0000

Olympe de Gouges, Olimpia de Gouges eta Olympia de Gouges izenez ere ezaguna (1748-1793), frantziar idazle eta ekintzaile politikoa izan zen. Batez ere Emakumeen eta Herritarren Eskubideen Deklarazioaren egilea izateagatik ezagutzen da, Gizonen Eskubideen Deklarazio Unibertsalaren kontrapuntu gisa. Idazle gisa, batez ere bere antzezlanengatik nabarmendu zen. Bere jarduera politikoak garrantzi handia hartu zuen Frantziako Iraultzaren garaian, Hirugarren Estatua edo herri xehea defendatuz eta esklabotzaren abolizioaren alde eginez. Iraultzan atxilotu zuten estatu federal baten aldeko jarrera girondinoagatik, eta 1793an gillotinatu zuten.

Hizkuntza-aldakortasuna (hizkuntza-bariazioa)

Wed, 06 Mar 2024 10:02:44 +0000

Hizkuntza-aldakortasuna edo hizkuntza-bariazioa eremu geografikoaren, testuinguru sozialaren edo garai historikoaren arabera sortu, garatu eta finkatu diren hizkuntzaren erabilera desberdinen multzoa da, norbanako jakin bati buruz edo hiztun-komunitate oso bati buruz ari garela. Soziolinguistikan eta dialektologian aztertzen den ikergaia da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, variación lingüística.

Ikus, sakontzeko

Balio erantsi gordina (BEGd)

Wed, 06 Mar 2024 07:44:59 +0000

Balio erantsi gordina (BEGd) ekonomia osoaren, sektore ekonomiko edo enpresa jakin baten ekoizpenaren balioa da, ekoizpen horretarako erabilitako faktoreen edo bitarteko kontsumoen kostua barne hartzen ez duena. Barne Produktu Gordina ekoizpenaren ikuspegitik kalkulatzeko metodo gisa erabiltzen da batez ere (gogoan izan behar da gastuan oinarritutako beste metodo bat dagoela). Magnitude hori ekonomiaren bitarteko kontsumoen BPGn kontabilizazio bikoitza (beste bi,…) saihesteko erabiltzen da, kontsumo horiek ekoizpen-prozesuetan behin eta berriz erabiltzen baitira. Horrela, enpresa bakoitzak ekonomiari gehitu dion balioa bakarrik kontabilizatzen da, balio erantsi gordina merkatuko prezioetan lortuz horrela. Magnitude horri zeharkako zerga garbiak, ustiapeneko dirulaguntzak kenduta, kenduz gero, balio erantsi gordina faktore-kostuetan deritzona lortzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, valor añadido bruto (VAB) (a precio de mercado y a coste de factores).

Enpresa-sehaska

Tue, 05 Mar 2024 14:19:11 +0000

Enpresa-sehaska startup eta antzeko enpresa-ekimenak, hasi berriak, txikiak eta hazteko potentzial handiarekin, bildu eta garatzen laguntzen duten erakundeak dira, maiz enpresa moduan antolaturik baita ere, enpresa haientzako aholkularitza eta finantzaketa eskainiz. Enpresa-sehaskan bildutako enpresen artean sinergiak sortzea ere izaten da enpresa-sehasken beste helburuetako bat.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, incubadora de empresas, vivero de empresas.

Landaredi erreala

Mon, 04 Mar 2024 14:36:38 +0000

Landaredi erreala edo egungo landaredia une jakin batean toki batean dagoen landare espezieen multzoa da, bertako eta berezko espezieak nahiz gizakiak edo haren eraginez sartutakoak, hala nola laboreak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, vegetación real, vegetación actual.

Ikus, gainera

Landaredi potentziala

ondo eginaren pagua, ate ostean palua

Mon, 04 Mar 2024 13:56:33 +0000

Egindako mesede baten ondoren, esker txarrekoa denarentzako atsotitza, Mesdeak agudo ahazten direla adierazteko ere esaten da.

Aldaerak

ongi eginaren pagua, ate ostean palua
on eginaren pagua, atondoan palua

Nazioarteko erakundeak

Sun, 03 Mar 2024 14:00:07 +0000

Nazioarteko erakundeak nazioarteak, munduko herrialde eta nazioek alegia, parte hartu eta lankidetzan jarduten duten erakunde eta antokuntzak dira, haien interesekoak diren gaietan, maiz gobernuen ordezkaritzaz, hala nola bakea, osasuna, hezkuntza, kultura eta orokorrean giza garapena sustatuz. Nazioz gaindiko erakundeetan ez bezala, nazioarteko erakundeetan nazio bakoitzak bere ahotysa eta ordezkaritza atxikitzen du. Batzuetan, eskualde bateko herrialdeak baino ez ditu biltzen; esaterako, Europar Batasunaren kasuan. Gobernuek parte hartzen ez duten erakundeak ere biltzen ditu, hala nola herrialde desberdinetako profesionalak edo gai batean adituak elkartzen dituztenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, organismos interbacionales.

Ziklo ekonomikoen ezegonkortasuna

Sun, 03 Mar 2024 07:38:30 +0000

Ziklo ekonomikoaren ondorioz, ekonomian goraldi edo hazkunde ekonomikoko aldiak eta geldialdiko eta ondorengo atzeraldiko aldiak txandakatzen dira. Atzeraldian sortutako krisiek ezegonkortasun-egoerak eragiten dituzte, eta, horietan, baliabideen esleipenak huts egiten du. Horren ondorioz, adibidez, langabeziak gora egiten du merkatua bideratzeko gai ez den gehiegizko lan-eskaintzagatik, kontsumoan beherakadak eta katean beste efektu batzuk eraginez. Hazkunde-egoeretan ere ezegonkortasuna agertzen da, inflazioa handitzea eragiten duten eskari-gehikuntzetatik abiatuta. Beraz, ezegonkortasun ekonomikoa ziklo ekonomikoaren berezko ezaugarria da, eta arazoak sortzen ditu baliabideak esleitzean eta horien banaketan, Estatuak parte hartzera behartuz merkatuko akats horiek zuzentzeko.

Monarkia parlamentarioa

Sun, 03 Mar 2024 06:57:04 +0000

Monarkia parlamentarioa monarka edo erregea estatuburutzat hartzen duen sistema politikoa da, estatuaren eta nazioaren ordezkari gorena izanik, herrialdean bertan nahiz beste herrialdeen aurrean; aldi berean, ordea, subiranotasun nazionala parlamentutik eratortzen da, herriaren borondatearen ordezkari gisa, eta, beraz, monarkak ez du autonomia eta eskumen propiorik edozein erabaki mota bere kabuz hartzeko, eta bere egintza guztiak parlamentuaren eta bide batez herritarren subiranotasunarekin bat etorri behar dira.

Sinesmenak

Sat, 02 Mar 2024 15:13:51 +0000

Sinesmenak ideia, pentsamendu, jarrera eta haiei loturiko praktika multzo bateratu bat dira, subjektuaren gogamena eta kultura, hots, gizakiaren barne bizitza nahiz gizarte harremanak egituratu egiten dituztenak. Sinesmenek osatzen duten multzo bateratuaren bitartez, subjektuaren kosmobisioa eta mundu ikuskera eratzen dira. Magia, mitoak eta erlijioa izaten dira, antzinako kulturetan, sinesmenen atal nagusiak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, beliefs; gaztelaniaz, creencias.

Paleolitoa

Sat, 02 Mar 2024 08:34:21 +0000

Paleolitoa historiaurreko aldi luzea da, duela 2.58 milioi urte hasita duela 12.000 urte ingurura arte iraun zuena. Horren ondoren, Mesolitoaren trantsizio-aldia hasi zen, duela 6.000 eta 8.000 urte bitartean Neolitoa zabaldu arte, non gizakiak nekazaritza eta abeltzaintza garatu zituen. Paleolitoaren ezaugarri nagusia industria litiko edo hominido eta gizakien artean harrian landutako erreminten garapena da. Hortik datorkio garaiaren izena (paleos, “zaharra”; litos, “harria”), baina harriaz gain, beste material batzuetan ere landu ziren erremintak, hala nola hezurretan, zurean eta beste material bigun batzuetan, larruan esaterako. Halaber, Tresna horiek erakusten dute kultura horien jarduera ekonomikoa ehiza eta bilketa zela. Horrela, Paleolitoa ehiztari-biltzaileen harrizko industriaren aldia dela esan daiteke.

Hizkuntza-paisaia (paisaia linguistikoa)

Sat, 02 Mar 2024 07:41:50 +0000

Hizkuntza-paisaia edo paisaia linguistikoa eremu publiko batean dauden hizkuntza-adierazpenen multzoa da, hala nola errotulu komertzialak, kartelak, seinaleak, kaleko plakak eta iragarkiak. Horietan, auzo, hiri edo eskualde bateko sistema soziolinguistikoa islatzen da, bertako hizkuntza desberdinekin eta haien arteko bizikidetza-, prebalentzia- edo hegemonia-harremanekin batera. Gainera, paisaia linguistikoak hizkuntza bakoitzaren tokiko erabilera ere erakusten du, bertako hizkuntza-aldaera islatuz askotan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, language landscape, linguistic landscape; gaztelaniaz, paisaje lingüístico.

Portu frankoa (gordetegi frankoa)

Sat, 02 Mar 2024 06:23:31 +0000

Portu frankoa (ingelesez, freeport) edo gordetegi frankoa portu, aireportu eta nazioarteko merkataritzarako beste azpiegitura edo eremu batean ezartzen den erregimen juridikoa berezia da, salgaiei arantzel edo muga-zergak ezartzen ez dizkiena (edo jartzekotan tarifa murritzarekin ezartzen dituena), eremu horretan nazioarteko merkataritza erraztu eta orokorrean inguruko ekonomia sustatzeko helburuarekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, puerto franco, depósito franco.

Hiztun osoak

Fri, 01 Mar 2024 17:04:48 +0000

Hiztun osoak edo hiztun ahaldunduak hizkuntza bat egoera edo testuinguru guztietan, informal nahiz formaletan, menderatu edo erabiltzeko gaitasun erabatekoa duten hiztunak dira. Hiztun osoak hiztun natiboak nahiz hizkuntza hori bigarren hizkuntza gisa dutenak, hiztun berriak alegia, izan daitezke. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, hablantes fluidos, hablantes completos.

kaka aipatu eta usaina azaldu

Fri, 01 Mar 2024 08:19:37 +0000

Norbaitez gaizki hitz egiten hasi eta hura azaltzen denerako atsotitza.

Aldaerak

kaka aipatu eta usaina agertu
kaka aipatu eta usaina atean

Natura

Thu, 29 Feb 2024 08:52:12 +0000

Zentzu zabalenean, natura** unibertsoan eta munduan izaera materiala duen guztia da, izarrak eta planetak, eta gure planetan izaki bizidunak (animaliak, landareak, gizakiak, …) nahiz bizigabeak, gizakiak egindako gauza guztiak barne. Adiera hori bat dator filosofo presokratikoek deitzen zuten physis delakoarekin, gerora beste esanahi bat hartu bauzen ere. Adiera hertsiagoan,** natura** berez, hau da, gizakiaren eraginetik aparte dagoen guztia da, gizakiak ustiatu, laboratu edo hazi egiten ez dituen izakien multzoa da, eta beraz artifiziala, gizakiak egindakoa ez den guztia (ikus, gainera, ingurumena).** Beste hizkuntzetan:** ingelesez, nature; gaztelaniaz, naturaleza.

Defizit funtzionala (funtzio-defizita)

Thu, 29 Feb 2024 08:25:52 +0000

Pertsona batek defizit funtzionala, funtzio-defizita (urritasun funtzionala edo funtzio-urritasuna ere deitua) duela esaten da ekintzak garatu eta harremanetarako gaitasun fisikoak edo psikikoak murriztuta edo mugatuta dituenean eguneroko bizitzan, eremu pertsonalean, lanekoan edo sozialean. Funtzio-urritasuna duten haur eta gazteek hezkuntza-premia bereziak dituzte, eskolak aintzat hartu beharrekoak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, déficit funcional.

Hizkuntza funtzioak (hizkuntzaren funtzioak)

Thu, 29 Feb 2024 06:59:17 +0000

Roman Jakobson hizkuntzalariak (1896-1982) hizkuntzaren sei funtzio bereizi zituen, horietako bakoitza hizkuntzaren eta komunikazioaren prozesua osatzen duten osagai banarekin loturik:

funtzio erreferentziala, hizkuntzaren testuinguruarekin loturik eta errealitate objektiboari buruzko informazioa ematekoa;
funtzio emotiboa edo adierazkorra, igorlearekin loturik, emozioak adieraztekoa;
funtzio konatiboa, hartzailearengan arreta eragitekoa edo hari aginduak ematekoa;
funtzio fatikoa, komunikazioa modu egokian garatzea helburu duena, komunikazio-kanalarekin loturik;
funtzio metalinguistikoa, baliatzen den kodeari buruzkoa;
funtzio poetikoa, mezua bera helburu duena.

txakurra katean ez dago bakean

Wed, 28 Feb 2024 07:09:51 +0000

Txakurrak bezalaxe, animaliek eta pertsonek aske bizi nahi dutela, eta horrela ez bada, bakerik ez dutela eta bakerik ematen ez dutela adierazteko.

Populatzea (populaketa)

Tue, 27 Feb 2024 05:24:24 +0000

Populatzea edo populaketa gizakiek lurraldan euren bizitokiak eta lantokiak finkatzeko duten modua da. Populatze-mota desberdin nagusiak landan, landa-populatzea deitzen dena, eta hirietan, hiri-populatzea alegia, bereizten dira. Haietako bakoitzean, berriz ere, lurraldea populatzeko aldaera zenbait bereizten dira. Landa-populatzea

Landa-eremuan populatze-eredu hauek bereizten dira:

-** landako populatze sakabanatua edo populatze barreiatua (sakabanatutako populatzea, barreiatutako populatzea) **populazioa etxe eta auzo txiki isolatuetan banatzen denean, soroak eta lursailak bizitokitik gertu daudelarik. Populatze-modu hau ohikoa da Euskal Herriko kantauri isurialdean, eta baserria da landa-etxe eta haren inguruetan biltzen diren lursailen izena.

Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa (Confederación Española de Derechas Autónomas, CEDA)

Mon, 26 Feb 2024 15:57:19 +0000

Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa, gaztelaniaz CEDA edo Confederación Española de Derechas Autónomas, Espainiako Bigarren Errepublikako alderdi kontserbadore katolikoa izan zen, José María Gil-Robles zuzendua. Bigarren Errepublikan zehar, eskuineko alderdi nagusiena izan zen. 1933ko azaroko hauteskundeetan, eskuineko beste alderdi batzuekin koalizioan aurkeztu zen eta diputatu gehien lortu zituen alderdia izan zen; dena den, ezin izan zuen gobernua osatu eta azkenean Lerroux zentrista errepublikazalearen alde egin zuen, eta haren gobernuren batean ministroak ere jarri zituen. 1936ko otsaileko haueskundeetan ere koalizioan aurkeztu zen, baina ezkerreko Fronte Popularrak irabazi zituen hauteskundeak. Fronte Popularraren aurkako jarrera irmoarekin, CEDA alderdia are eta erradikalago bihurtu zen eta 1936ko uztaileko estatu-kolpearekin amaitu zen konplotean parte hartu zuen.

Interes erreala eta interes nominala

Mon, 26 Feb 2024 12:26:11 +0000

Interes nominala inbertsio edo zor bati epemugan gehitu beharreko zenbateko totala da, maiz tasa edo portzentaje gisa adierazita. Interes erreala, berriz, interes nominala ken inflazioaren tasa eginez kalkulatzen da. Adibidez, urteko %15eko interes nominalean inbertitzen badugu, eta inflazioa %10ekoa bada, urteko interes erreala %5ekoa izango da: izan ere, 100 euro aurreztu eta inbertitu badira, 115 euro jasoko dira urtebetera, baina kontuan harturik egungo 100 euro inflazioaren eraginez datorren urteko 110 euro direla, interesak direla medio 115-110=5 euro baino ez dira irabazi, alegia, interes erreala 5 eurokoa da, 5/100=%5ekoa alegia, 15 euroko interes nominaletik 10 euro inflazioak jan dituelako. Ikus, gainera

Banaketa politiko-administratiboa

Sun, 25 Feb 2024 16:57:22 +0000

Banaketa politiko-administratiboa edo zatiketa politiko-administratiboa, batzuetan besterik gabe banaketa politikoa ere deitua, herrialde batek eskualdeetan banatzeko modua da, haietan estatuko gobernua eta administrazioa modu deszentralizatuan garatuz, arrazoi historikoengatik, jarduera horietan efizientziaz jokatzeko edo besterik gabe bertako hiritarren borondatea errespetatzeko. Espainian, banaketa politiko-administratiboa nagusia autonomia erkidegoen araberakoa da, eta haien baitan probintzien araberakoa.

Soziopatia

Sun, 25 Feb 2024 16:32:57 +0000

Soziopatia edo nortasunaren nahasmendu antisoziala beste pertsonekiko enpatia eza orokor eta iraunkorra dakarren buruko nahasmendua da, beste pertsonei kalte eta min egiteko jokabideak garatzeko joera eragiten duena.

Endogamia

Sun, 25 Feb 2024 16:24:04 +0000

Endogamia (aintzanako grezierako endos hitzetik, euskaraz “barruan” ) norberaren gizatalde edo klase sozialean, batzuetan familiaren baitan, bikotekidea hartu, ezkondu eta familia osatzeko praktika edo arau kulturala da, kanpoko batekin elkartzea baztertu egiten duena, Hedaduraz, erakunde edo talde baitan karguak edo postuak taldeko batekin betetzeko praktika da, kanpokoei bidea itxiz, kargurako kualifikazio hobeak izan arren,

Ikus, gainera

Exogamia

Schlieffen plana

Sun, 25 Feb 2024 14:24:56 +0000

Schlieffen plana** 1905 urtean von Schlieffen jeneral alemaniarrak Frantzia aldetik egindako eraso militar baten aurrean armada alemaniarrak garatu beharreko estrategia zehazten zuen plan militarra izan zen, aldaketa batzuekin bada ere, geroago 1914 urtean Lehen Mundu Gerran garatu zena. Plan horren arabera, Frantzia ekialdetik egindako eraso bati aurre egiteko, tropa alemaniarrak mendebaldera bidali, Belgika zeharkatu eta Frantziara iparraldetik sartzea litzateke estrategia egokiena, Parisera heldu eta ondoren ekidealdeko tropa frantsesak inguratzeko. Schlieffen-en plana von Moltke jeneralak moldatu eta Lehen Mundu Gerraren hasieran aplikatu zuten alemaniarrek. Estrategikoki ganoraz eta zehaztasunez diseinaturiko plan gisa hartu bazen ere, planak porrot egin zuen, bereziki 1914ko iraileko Marneko lehen guduan, non tropa alemaniarrak garaituak izan ziren.** Ikus, gainera**

Langabezia ziklikoa

Sat, 24 Feb 2024 09:59:01 +0000

Langabezia ziklikoa edo langabezia koinuturala jarduera ekonomikoaren gorabeherek, koiunturak alegia, eragiten duten langabezia, hazkunde ekonomikoko garaietan jaitsi eta atzeraldietan igo egiten dena. Egiturazko langabezia edo langabezia estrukturalarekin kontrajartzen da. Ikus, gainera

Sasoiko langabezia

Adin ugalkorra

Sat, 24 Feb 2024 08:46:36 +0000

Demografian, adin ugalkorra emakme batek haurrak naturalki izan ditzakeeneko adin-tartea da, nerabezarotik, menarkiarekin batera, menopausia igaro arte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, edad reproductiva.

Talde-presioa

Sat, 24 Feb 2024 08:27:51 +0000

Talde presioa, taldearen presioa edo taldeko presioa gertatzen dela estaen da subjektu bat integraturik dagoen taldeak bere portaerak, jarrerak, sinesmenak eta iritziak eragiten dituenean. Taldearen presioa bereziki garrantzitsua da nerabezaroan, gazteak taldearen baitan sozializatu eta beren nortasuna eratzen dutenean talde pertenentziaren bitartez.

Barne gatazka (geopolitika)

Sat, 24 Feb 2024 07:11:01 +0000

*Agian barne gatazka gatazka intrapsikiko gisa bilatzen ari zinen. *

Barne gatazka herrialde baten baitan gertatzen den gatazka edo egoera politiko larria da, gehienetan aurkako sektore politikoen artean edo bertako gobernuaren eta gizarte sektore edo komunitate jakin baten artean. Tradizionalki, barne gatazkak nazioarteko zuzenbidetik at geratu dira, beste herrialdeak gatazka horietatik kanpo atxikiz, baina XX. mendearen bukaeratik barne gatazkek giza eskubideen alorrean ekar dezakerten urraketa dela eta, nazioarteko erakundeek gatazka horietan nola edo hala gatazka horietan parte hartzeko ekimenak garatu dituzte. Hala ere, historian ugari dira beste herrialde bateko barne gatazketan parte hartu duten atzerriko herrialdeek, interes politiko edo geopolikoengatik barne gatazka horiek casus belli gisa hartzeraino, interbentzionismoaren doktrinaren baitan; horren adibide garbiena Ameriketako Estatu Batuen interbentzionismo klasikoa izan da, nazioarteko bake eta egonkortasun politikoa ziurtatze aldera.

Barne gatazka (gatazka intrapsikikoa)

Sat, 24 Feb 2024 06:13:19 +0000

Barne gatazka edo gatazka intrapsikikoa pertsona batek bere psike edo gogamenean dituen desio, sentimendu, emozio, balore eta iritzien arteko kontraesana da, norberaren baitran bi erreakzio, portaera edo joeren arteko talka eragiten duena. Psikoanalisian, desioen eta erreprimitutako bulkaden arteko gatazka gisa interpretatu ohi da.

Kultur hizkuntza (kultura-hizkuntza)

Sat, 24 Feb 2024 05:59:47 +0000

Kultur hizkuntza edo kultura-hizkuntza komunitate batean kultur bizitzan parte hartu eta produktu kulturalak kontsumitzeko bereganatu eta erabili egiten duten hizkuntza da, prestigioa, ospea eta bide batez nagusitasuna duena beste hizkuntzekiko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, culture language; gaztelaniaz, lengua cultural.

Ekonomia-eredu lineala (ekonomia lineala)

Fri, 23 Feb 2024 16:02:21 +0000

Ekonomia-eredu lineala, ekonomia linealaren eredua, ekonomia linealeko eredua, eredu ekonomiko lineala edo, besterik gabe, ekonomia lineala ekoizpen-eredu bat da, non lehengaiak erauztetik abiatuta, haiek eraldatu egiten diren, beste ekoizpen-prozesu batzuetan erabili edo azken kontsumorako. Edonola ere, prozesu horrek hondakinak sortzen ditu beti, bai produkzio-fasean, bai azken kontsumo-fasean, eta horiek birziklatu edo isuri egiten dira. Lehenago edo beranduago, hondakinak metatu eta materialak galdu egiten dira, kutsadura eta baliabideen agorpena sorraraziz.

Ekonomia lineala industria iraultzatik sortutako kontsumo eta industria-gizartearen eredu nagusia izan da. Hasiera eta amaiera dituen prozesuaren izaera lineal hori**ekonomia zirkularraren ereduari** kontrajartzen zaio; eredu horretan, prozesu ekonomikoaren intsumo edo sarrera guztiak eraldatuz joaten dira, eta, ondoren, ingurumenera itzultzen dira, modu batera edo bestera, kalterik sortu gabe. Horrela, eredu lineala, stock edo inbentario mugatu batetik ateratzen diren lehengaiak kontsumituz eta metatzen diren hondakinak sortuz, epe luzera bideraezina da Lurreko baliabideen stock finituagatik, eta kolokan jartzen du gizarteen jasangarritasuna.

Marka monolitikoa (monomarka)

Fri, 23 Feb 2024 14:49:45 +0000

Marka monolitikoa edo monomarka enpresa batek marka bakar bat eskaintzen dituen produktu eta zerbitzu guztietarako baliatu eta garatzena, estrategia berdinarekin. Monomarkaren marka-arkitektura bereziki egokia da enpresak produktu homogeneoak eskaintzen dituenean, kalitate berdintsuarekin eta diferentziazio gutxirekin, helburu publiko bakar batera zuzendua. Marka monolitikoa ere ohikoa da enpesa txikien kasuan, marka anitz estrategia desberdinekin garatzeko zailtasunarengatik.

soinuak poztutzen ez duena ez da parte onekoa

Fri, 23 Feb 2024 08:05:17 +0000

Musika atsegina ez izatea zitalkeria zantzua dela adierazteko.

Aldaerak

musika pozten ez duena ez da parte onekoa

Aurrekontu-saldoa

Thu, 22 Feb 2024 08:44:15 +0000

Aurrekontu-saldoa, positiboa edo negatiboa, normalean estatuari edo horren administrazio publiko batez mintzatuz, aurrekontu batean ezarri diren diru-sarreren eta gastuen arteko aldea da. Gobernuaren zerga-politikaren, gastu publikoko politiken eta koiuntura ekonomikoaren mende dago: positiboa izaten da aldekoa ekonomia hazten denean eta diru-sarrerak handitzen direnean, eta negatiboa ekonomiak atzera egiten duenean eta diru-sarrerek behera egin eta gastu soziala handitzen denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, saldo presupuestario.

Likidezia-eza

Thu, 22 Feb 2024 08:28:32 +0000

*Ez nahastu ilikideziarekin. *

Pertsona fisiko, enpresa edo erakunde batek likidezia-eza, likidezia-arazoak, likidezia-oztopoak edo likidezia-zailtasunak dituela esaten da, epe laburrean amaitzen diren zorrak ordaintzeko nahikoa dirurik ez duenean (ikus, gainera, likidezia finantzarioa). Likidezia-arazoek bere horretan jarraitzen badute eta, azkenean, enpresak bere ordainketei aurre egin ezin badie, ez noizean behin, baizik eta sistematikoki, enpresa porrot egoeran dagoela esaten da. Likidezia-arazoak aurreikusteko, finantza-plangintza egokia egin behar da, etorkizun hurbilean egin behar diren ordainketak atzeratuz, kobrantzak aurreratuz eta gastuak aurreztuz. Gainera, egokia da erreserbako funts likidoak osatzea, likidezia-arazo horiek eragiten dituzten ustekabeei edo salbuespenezko egoerei aurre egiteko. Behin likidezia-eza konfirmatuta, enpresak edo haren hartzekodunek hartzekodunen konkurtsoa eskatu dezakete judizialki, zor-kitapenak atzeratu, zorra berregituratu edo azken soluzio gida, enpresa likidatuz.

Errentagarritasun finantzarioa

Thu, 22 Feb 2024 07:22:41 +0000

Errentagarritasun finantzarioa edo finantza errentagarritasuna (ingelesez, ROE, Return on Equity, deitzen dena) mozkin garbiaren (zergak ordaindu eta gero) portzentajea da enpresak duen kapital propioarekiko. Portzentaje horrek bazkide edo akziodunek inbertitu duten diru unitate bakoitzeko eskuratzen duten irabazia adierazten du, eta haientzat funtsezko adierazlea enpresan inbertitutakoak beste inbertsioen aldean errentagarritasun handiagoa edo txikiagoa ematen duen zehazteko. Mozkinei zergak kenduta kalkulatzen da orokorrean, zenbateko hori baita azkenean bazkideak jasotzen duena dibidenduen bitartez.

Erromarako Ibilaldia

Wed, 21 Feb 2024 14:48:32 +0000

Erromarako Ibilaldia edo Erromako Ibilaldia, Erromako Martxa ere deitua, Benito Mussolinik 1922ko urrian Erromara antolaturiko ibilaldi edo martxa izan zen, non berak zuzentzen zuen Alderdi Nazional Faxistako kideek eta bereziki Alkandora Beltzak izeneko miliziano faxistek hartu zuten parte. Victor Manuel III.a erregeak uko egin zion Erroman setio-egoera ezartzeari, gobernuak eskatu bezala, eta Mussolinik gobernua bereganatu zuen, estatu-kolpe garbi batez.

Ikus, gainera

Municheko Putsch-a

Alodioak

Wed, 21 Feb 2024 09:20:50 +0000

Erdi Aroan, alodioak (latinezko allodium hitzetik) jabetza askeko ondasun higiezinen multzoak (lurrak eta etxea) ziren. Alodioa nekazari libreen ohiko jabetza-erregimena izan zen Goi Erdi Aroan, XI. mendera arte, feudotik guztiz aparte eta beraz jaunaren mendekotasunik gabea. Nekazari libreak bere alodioa nahi zuen eran ustiatu eta transmititu egin zezakeen, hura salduz eta oinordekoen artean herentziaz banatuz.

Libe, Alaine Agirre: laburpena

Tue, 20 Feb 2024 18:28:14 +0000

*Nahiago baduzu laburpena gaztelaniaz izan, ikus: Libe, Alaine Agirre: resumen por capítulos, Ikusmira webgunean. *

Libe Alaine Agirre idazleak idatziriko gazteentzako eleberri laburra da, lehen aldiz 2017an plazaratutakoa.Maren eleberriaren jarraipena da eta hartan bezala, adiskidetasun- eta maitasun-harremanak sexuarekin nola uztartzen diren du gai nagusi.

** LABURPENA1 kapitulua: Neuk askatuko zaitut

Libe 19 urteko neska gaztea da. Badu neskalaguna; izan ere, lesbi da. Argazkilaria da eta argazki saio batean dago beste neska gazte batekin, hari argazkiak ateratzen. Neskak ezin du bere alkandorako botoi bat askatu. Eta Libek lagundu egiten dio. Libe erakarrita sentitzen da neska horrengana, botoia askatzeaz gainera, neska bera ere bere burua askatzen lagunduko luke. Botoia askatzeko ahaleginetan, gerturatu egiten dira aurpegiak, eta ezpainak. Libe asaldatuta dago guztiz. Neskalaguna du, maite du, baino barruko oldar batek neska horrengana bultzatzen du. Botoia askatzea lortzen duenean, beste neskak musu ematen dio, baino Libek dio ezin duela. Barruan sekulako kontraesana du; maite du bere neskalaguna, baino beste batzuk maitatu beharra ere sentitzen du, beste era batera. Barruko indar bat da. Eta errudun ere sentitzen da. Baino azkenean, begiak itxi eta neskari esaten dio berarekin hegan egin nahi lukeela. Kamara atera eta argazkiak ateratzen hasten da, neskari bularretakoaren tirante bat jaitsita, argazki sentsualak atera nahi ditu.2. kapitulua: Oier

Inguratzailea (arkitektura)

Tue, 20 Feb 2024 09:28:46 +0000

Arkitekturan, inguratzailea kanpoaldea eta barrualdea bereizten dituen eraikinaren atala, kanpotik isolatu egiten duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, envolvente.

Espazio estatikoak (arkitektura)

Tue, 20 Feb 2024 09:26:19 +0000

Arkitekturan, espazio estatikoa bertan dagoen pertsonaren begirada soil batez espazio guztia bereganatzen duen espazioa da, inguratzaile sinple eta uniforme batekin eta beste espazio batzuekiko konexio gutxirekin.

Espazio estatikoak (zinematografia)

Tue, 20 Feb 2024 09:16:47 +0000

Zinematografian, espazio estatikoa kamara geldirik dagoela jasotzen den irudia da. Irudi horretan, elementu guztiak geldirik badaude aldi berean, esaten da espazio estatiko finkoa dela; elementuak mugitzen badira, berriz, espazio estatiko mugikorra edo higikorra dela esaten da.

Kontabilitate-harmonizazioa

Sun, 18 Feb 2024 14:08:12 +0000

Kontabilitate-harmonizazioa herrialde desberdinetako kontabilitate-arauak eta irizpideak adostasunez berdintzeko prozesua da, kontabilitate-normalizazioaren prozesuaren baitan, nazioarteko kontabilitate-elkarteek eta erakundeek elkarrekin garatzen duten lanaren ondorioz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, armonización contable.

Ikaste-emaitzak (ikasketa-emaintzak, ikaskuntza-emaitzak)

Sun, 18 Feb 2024 09:57:19 +0000

Ikaste-emaitza, ikasketa-emaitza edo ikaskuntza-emaitza ikasle batek ikaskuntza-prozesu baten amaieran lortzea espero diren helburu orokorrak nahiz indikatzaileak izendatzeko erabiltzen den kontzeptu orokorra da.

Zeharkako konpetentziak

Sat, 17 Feb 2024 08:02:11 +0000

Zeharkako konpetentziak irakasgai batzuetan batera lantzen diren hezkuntza-konpetentziak dira. Gehiago jakiteko

Zeharkakotasuna hezkuntzan

Pertsonaia zirkunstantzialak

Fri, 16 Feb 2024 14:35:28 +0000

Personaia zirkunstantzialak narrazioaren atal edo zati batean une konkreturen batean baino agertzen ez diren pertsonaiak dira, narrazioaren hariaren garapenean rol garrantzitsurik ez dutenak; halaber, haiei buruz egiten den deskribapena edo jasotzen den informazioa eskasa da. Beste hizkintzetan: personajes circunstanciales. Ikus, gainera

Bigarren mailako pertsonaiak

Gurutzada Santua (frankismoa)

Fri, 16 Feb 2024 07:33:35 +0000

Gurutzada Santua Espainiako Gerra Zibila izendatzeko altxatutako militarrek eta indar nazionalek erabili zuten metafora izan zen, altxamendu militarra eta gerra Erdi Aroan Europak musulmanen aurka garatu zituen gurutzadekin parekatuz. Metafora horren bitartez, Espainiako Gerra Zibilari garrantzi historikoa eman nahi izan zioten, gerra hori finean espainiar berezko kristau izaera defendatzeko zela adierazteko, hura desegin nahi zuten gorri eta separatisten aurka. Gerrari eman zitzaion kutsu erlijioso hori bando errepublikazalean kokatu ziren sektore batzuek, bereziki anarkistak, egindako erlijioso katolikoen hilketekin ere lotu behar da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Santa Cruzada.

bakoitzari berea, Jainkoaren legea

Fri, 16 Feb 2024 07:05:58 +0000

Bakoitzari dagokiona eta merezi duena eman behar zaiola garbi uzteko atsotitza.

Aldaerak

nori berea, Jaunaren legea
bakoitzak berea, Jainkoaren legea
bakoitzak berea, dio legeak
nori berea da gizalegea
bakoitzak berea, munduko legea Sinonimoak
nori berea da zuzenbidea eta Jainkoari arimea

agindua, zorra

Fri, 16 Feb 2024 06:48:49 +0000

Agindutakoa edo emandako hitza, zorrak ordaindu behar diren bezalaxe, bete egin behar dela adierazteko.

Aldaerak

agindua zorra esan ohi da
agindutakoa zor

Opus Dei frankismoan

Thu, 15 Feb 2024 09:19:29 +0000

Opus Dei (latinez, euskaraz literalki, “Jainkoaren Lana”; gazteleraz “La Obra” izenez ere ezaguna) laiko eta apaiz katolikoek osatzen duten erakunde katolikoa da, Josemaría Escrivá de Balaguer espainiar apaizak 1928 urtean sortutakoa, eta norberak egindako lanaren bitartez santifikazioa aldarrikatuz, ideologia ultrakatoliko eta kontserbadorea duena. Milaka kide biltzen ditu bere baitan, gehienak laikoak, baita ere apaizak, eta mundu zabalean ikastetxe, unibertsitate eta enpresa anitzen titularra da (Universidad de Navarra delakoa, esaterako, Opus Deiko unibertsitate nagusiena da). Erakunde ilun eta itxitzat hartu izan da, isilpean bere sare ekonomiko eta politikoak zabaltzen doana estatuko goi agintaritzan, bere interesen alde. Frankismoan eragin politiko handia lortzera heldu zen, bereziki 1950eko hamarkadatik aurrera, Espainiako Falangea alderdi faxistaren gainbeherarekin batera. Zehatzago, Francisco Franko diktadoreak Opus Deikoak ziren zenbait ministro-talde bat izendatu zuen 1957 urtean, “teknokratak” deitu izan zirenak, erregimen frankistan irekiera-politika eta garapen ekonomikoa bultzatuko zutenak. Opus Deikoak ziren goi kargu politiko horiek kritikak jaso zituzten horregatik erregimen frankistako sektore erradikal falangisten aldetik, eta baita ere sektore ezkertiarren aldetik erregimenaren alde jarduteagatik.

Hiztun berriak

Wed, 14 Feb 2024 14:44:37 +0000

Hizkuntza bati buruz, hiztun berriak hizkuntza hori bigarren hizkuntza gisa ikasi duten hiztunak dira, alegia hizkuntza hori ama-hizkuntza ez dutenak. Adibidez, ama-hizkuntza euskara duen pertsona batek ingelesa ikasi eta erabiltzen hasten bada, ingelesari buruz hiztun berria izango da, ingelesez aspalditik eta bikain egiten badu ere. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, nuevos hablantes.

Vaga general

Wed, 14 Feb 2024 14:31:58 +0000

Una vaga general és aquella que es convoca per al conjunt dels treballadors, independentment del sector professional o de la situació en què es trobin, buscant la paralització de tota activitat econòmica. Les vagues generals són un recurs reivindicatiu extrem, en situacions de crisi social i política o en contra de mesures governamentals que afecten una gran part de la població, perseguint generalment un canvi de govern o fins i tot de règim polític.

Etxe-uharteak

Wed, 14 Feb 2024 10:32:48 +0000

Hiriko morfologian, etxe-uharteak airetik ikusita laukizuzena itxurako etxebizitza-eraikin multzo zabala da, lau aldeeetatik kaleek mugatuta, eta beste etxe-uharte batzuekin batera, hirian morfologia ortogonala osatzen dutena. Ohikoa izan da Europako iri zaharretako zabalguneetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, manzana, frantsesez,* îlot urbain*; ingelesez, city block.

Protoindustria eta protoindustrializazioa

Tue, 13 Feb 2024 12:29:50 +0000

Protoindustria Industria Iraultza abiarazi aurretik Europan XVI eta XVII mendeetan garaiko nekazari eta landako beste populazioek euren etxeetan garatu zuten artisautza- eta industria-jarduera izan zen, hasiera batean euren ekoizpen-bitarteko propioekin, Kauffsystem edo sistema domestikoa deitzen den sistemaren bitartez, non produkzioaren lote osoa merkatari bakar bati saltzen zioten, eta geroago merkatari berak jarritako lehengai eta bitartekoekin, ekoizpen osoa bereganatuz, Verlaggsystem edo putting put system izeneko sistemarekin alegia. Industria mota horren garapen historikoari protoindustrializazio deritzo eta Industria Iraultzako fabrika-sistemaren aurrekaria (hortik proto- aurrizkia) izan zela esan daiteke.

Lan-osasungintza (lan-osasuna)

Mon, 12 Feb 2024 12:26:59 +0000

Lan-osasungintza edo lan-osasuna lanpostu, lantegi edo sektore ekonomiko jakinetan langileek pairatzen dituzten lan-kondizioak osasunerako ekar ditzaketen arriskuak eta kalteak aztertu eta horiek prebenitzeko hartzen diren neurrien multzoa da. Azterketa eta prebentzio horiek garatzen dituen diziplina tekniko-zientifikoa ere bada. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, salud laboral.

Ikus, gainera

Ergonomia

Entzule pasiboa

Sun, 11 Feb 2024 15:11:51 +0000

Komunikazio-prozesu batean, entzule pasiboa informazioa jaso bestetik egiten ez duena da, informazio horri buruzko feedback (kritika, iritzia, iruzkinak, …) egin gabe. Terminoa bereziki hezkuntzan erabiltzen da, irakaslea protagonista den irakaskuntza-sisteman ikasleak duen rola izendatzeko, non ikasleak irakasleak bidaltzen duen informazioa jaso baino ez duen egiten, ikasleak informazio horri buruzko iragazketa, eraldaketa, alderakerta edo hausnarketarik egin gabe, ikaskuntza aktibo eta esanguratsurako ateak itxiz.

urduri dabil Domingo, ez du gauza onik egingo

Sun, 11 Feb 2024 08:38:50 +0000

Urduri dabiltzan pertsonen jokabideari buruz ohartarazten duen atsotitza.

Soberakina

Sat, 10 Feb 2024 08:40:46 +0000

Ekonomian testuinguru anitzetan baliatzen den terminoa izanik ere (ikus: kontsumitzailearen soberakina), orokorrean esan daiteke soberakina jarduera edo egitate ekonomiko bat burututa, kostuak eta beharrizanak estalita geratzen diren baliabide, ekoizpen edo irabaziak dira. Terminoa maiz erabili da marxismoan, langileen ekoizpena edo emaitzak lan-indarraren birprodukziora bideratu eta gero geratzen den eta kapitalistak bereganatzen duen gainbalioa definitzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, excedente.

Hizkuntza-aniztasuna

Fri, 09 Feb 2024 15:01:36 +0000

Hizkuntza-aniztasuna eremu geografiko edo sozial batean hizkuntza batzuk batera erabiltzen diren egoera da; labur esanda, haien baterako presentzia. Horren baitan, hainbat egoera desberdin bereiz daitezke, hizkuntza horiek beraien artean erabiltzen diren mailaren arabera; hala nola, eleaniztasuna, pertsona edo erakunde batek hizkuntza bat baino gehiago erabiltzen dituenean, edota diglosia, hizkuntza beste baten edo batzuen gainean nagusitzen denean, besteak hizkuntzak azpiratuz; beste alde batetik, dialektoak eta beste hizkuntza-aldaerak ere, hizkuntza bakar batetik abiaturik, interpretatu daitezke hizkuntza-aniztasunezko fenomeno gisa ere. Hizkuntza-aniztasunaren erakusgarri garbiena mundu mailan gertatzen dena da, non 7.000tik gorako hizkuntza dauden. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pluralidad linguística, diversidad lingüística, plurilinguismo.

arrotzak mihia ezti eta eskua latz

Fri, 09 Feb 2024 07:32:42 +0000

Arrotz edo kanpokoaren faltsukeriaz ohartarazten duen atsotitza.

Lan-hizkuntza

Thu, 08 Feb 2024 06:45:34 +0000

Lan-hizkuntza erakunde baten baitan barne eta kanpoko harremanak bideratzeko de facto edo ofizialki onartu eta ohikoan erabiltzen den hizkuntza da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* lengua de trabajo*.

Hizkuntza-maila

Wed, 07 Feb 2024 08:29:57 +0000

Hizkuntza-maila pertsona hizkuntza baten erabileran duen konpetentzia edo gaitasunaren gradu edo neurria da, mintzamenari, ulermenari, irakurmenari eta idazmenari dagokiona. Hizkuntza-maila hasi berriaren maila batetik (ikasten hasi den pertsona baten konpetentzia mailatik), maila profesional, kultu edo jaso bateraino zabaltzen dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, nivel linguístico.

Hizkuntza-erabilera

Wed, 07 Feb 2024 08:17:43 +0000

Hizkuntza-erabilera testuinguru edo egoera sozial jakin batean hizkuntza erabiltzeko modu berezia da. Ildo horretatik, hizkuntza-erabilera hizkera, mintzamena eta pertsona edo talde txiki bati dagozkion beste hizkuntza-fenomenoak barnehartzen ditu gehienbat, hiztun-komunitate osoari dagokion hizkuntza-sistema alde batera utzirik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, uso linguístico.

Ikus, gainera

Nazio-hizkuntza

Wed, 07 Feb 2024 07:33:28 +0000

Nazio-hizkuntza edo hizkuntza nazionala komunitate bat nazio gisa identifikatzen duen hizkuntza da, nazioaren berezko hizkuntza dena. Estatua duten nazioetan, nazio-hizkuntza hizkuntza ofizial bihurtzen da, administrazioaren eta bizitza publikoaren hizkuntza nagusia alegia. Nazio askotan, ordea, nazio-hizkuntzak ez dira hizkuntza ofizialak, diglosia-egoera nabarmenak sorraraziz; adibidez, Kamerunen ehunak nazio-hizkuntza daude, baina hizkuntza ofizialak ingelesa eta frantsesa dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua nacional.

Etxeko hizkuntza

Wed, 07 Feb 2024 07:12:01 +0000

Etxeko hizkuntza historian zehar pairatutako azpiratze iraunkor baten ondorioz erabilera-eremua etxeko eremura, etxekoen eta senideen arteko komunikazio-tresna gisa, murriztuta duen hizkuntza da. Ohiko fenomenoa diglosia eta hizkuntza gutxituen egoeretan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua doméstica.

Hizkuntza-estresa

Tue, 06 Feb 2024 14:38:07 +0000

Hizkuntza-estresa, estres linguistikoa edo hizkuntza-antsietatea, batzuetan xenoglosofobia ere deitua, ama-hizkuntza ez den edo menderatzen ez den hizkuntza batean pertsona batek sentitzen duen estres, antsietate, lotsa edo beldurrezko egoera da, bereziki jendaurrean jardun behar denean. Egoera horietan, pertsona horrek hizkuntza horrekiko dituen berezko oztopoei hizkuntza horretan komunikatu beharrak sortzen dion estresa gehitu behar zaio, komunikazioa are eta gehiago zailduz horrela. Hizkuntza-estresa maiz sortzen da, halaber, beste hizkuntza bat ikasten ari den ikasle bat ikasgelan besteen aurrean hitz egin behar duenean, beste ikasleen aurrean barregarri geratzeko beldurraren ondorioz; kasu horretan, hizkuntza-antsietatea hizkuntza ikasteko oztopo bilaka daiteke gainera. Egoera horiek gainditzeko, garrantzitsua pertsonaren inguruan dauden beste pertsonen ulerkortasuna eta laguntza, pertsona eroso sentitu dadin; ikasgelan, irakaslea izan behar da hizkuntza-estresa gainditzeko lana egin dezakeena, komunikazio-egoera errazak planteatuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* language stress and anxiety*.

langile txarrak erreminta onik ez

Tue, 06 Feb 2024 14:11:19 +0000

Baldarra, traketsa edo alperra den langilearen eskuetan erreminta onak jartzea alperrik dela adierazteko, lanak beti gaizki egingo baititu.

Aldaerak

langile txarrak aitzur onik ez
langile txarraren eskuan tresna guztiak txar

Ebaluazioaren prozesua: faseak

Mon, 05 Feb 2024 15:21:41 +0000

Ebaluazioa, ikaskuntza-prozesua lagundu eta harekin batera garatzen denez, prozesu gisa garatzen da baita ere, fase desberdinetan. Orokorrean, ebaluazioaren prozesua fase hauetan zehar doa osatzen:

hasierako ebaluazioa, helburuak aintzat harturik, ikasleen eta ingurunearen egoeraren berri izatea, haiek ezagutzak, trebetasunak eta gaitasunak jasoz;
ebaluazio prozesuala, zuzentzea eta doitzea helburu duena, ikasleen lana une oro lagunduz, erroreak zuzenduz eta lan osagarriak garatuz;
amaierako ebaluazioa, azken emaitzak eta lorpenak egiaztatzea, ikasleak ikaskuntza-prozesuko hurrengo maila batera igaro daitekeen erabaki eta, beharrezkoak balira, zuzenketa eta hobekuntzarako neurriak proposatuz.

ustea ez da jakitea

Mon, 05 Feb 2024 07:06:04 +0000

Zerbait uste izatea jakitetik, eta beraz egiazko errealitatetik, urrun dagoela nabarmentzeko.

Aldaerak

uste izatea ez da jakitea

Berezko finantzazioa

Sun, 04 Feb 2024 10:01:12 +0000

Berezko finantzazioa edo berezko finantzaketa baliabide propioekin, kanpo finantzaketako baliabideetara jo gabe, egiten den finantzaketa da, eta beraz kostu finantzario espliziturik ez duena, interesak eta ordaindu behar ez direlako; hala ere, berezko finantzazioak badu kostu inplizitu edo aukera-kostua, beste inbertsio batzuetan ez inbertitzeagatik irabazten ez dena jasotzen duena.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, financiación propia.

Ikus, gainera

Finantzaketa-iturriak

Orientazio (orientabide) psikopedagogikoa

Sun, 04 Feb 2024 08:19:15 +0000

Hezkuntzan, orientazio psikopedagogikoa edo orientabide psikopedagogikoa pertsonak laguntzeko esku-hartzea da, hezkuntza-arlotik, haiek intelektualki, emozionalki eta sozialki garatzen laguntzeko. Horretarako, pertsona bakoitzarentzat egokiak diren hezkuntza- eta psikologia-tresnak erabiliko dira, haien egoera eta igurikapenak , arazoak eta oztopoak aintzat hartuz, horien behaketa eta diagnostikoa egin ondoren. Hezkuntzaren ikuspegitik garatzen den arloa iznaik, orientazio psikopedagogikoa batez ere ikastetxeetan eta ikastetxeetan garatzen den jarduera da, nahiz eta lantokietan edo gizarte-laneko erakundeetan egin daitekeen.

Adimen-gaitasun handiak

Sat, 03 Feb 2024 18:58:38 +0000

Adimen-gaitasun handiak, ohikoa dena baino garatuago dauden adimenaren dimentsioen multzoa dira, pertsona baten adimen-kozientea erlatiboki handia izatea dakartenak eta, horrekin batera, haurren kasuan, errendimendu akademiko bikaina, eta orokorrean maila intelektual edo sormen handia. Batzuetan, ordea, hezkuntza-sistema edo ingurune soziala ez dira ongi moldatzen gaitasun horiek dituzten pertsonetara, eta kasu horietan ohikoa izaten da pertsona horiek arazo psikologiko eta sozialak izatea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, altas capacidades intelectuales.

Ikus, gainera

Adimen-urritasuna

Mailegu pertsonala

Sat, 03 Feb 2024 18:20:56 +0000

Mailegu pertsonala finantza-erakunde batek partikular edo pertsona fisiko bati uneko finantza-premia asetzeko edo ondasun edo zerbitzu jakin batzuen erosketa finantzatzeko ematen dion zenbateko txiki edo ertaineko mailegua da, non finantza-erakundeak, mailegu-emaile gisa, ez du berme berezirik eskatzen, hala nola abalik edo hipotekarik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, préstamo personal.

Egiturazko doikuntzak

Sat, 03 Feb 2024 09:49:30 +0000

Egiturazko doikuntzak desoreka nabarmenak dituen ekonomia batean oreka eta egonkortasun egoerara ekartzeko burut beharreko politika ekonomikoak dira, gehienetan austeritatearekin eta liberalizazioarekin loturik, efizientzia ekonomikoa gehitze aldera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ajustes estructurales.

Baliotasuna edo baliozkotasuna (psikometria)

Sat, 03 Feb 2024 08:31:21 +0000

Psikometrian, test edo galdetegi baten baliozkotasuna edo baliotasuna kontzeptu konplexua da, historian zehar hainbat ikuspegitatik jorratu dena. Hala ere, esan daiteke laburki baliotasuna test baten interpretazioak benetan neurtu nahi dena jasotzen duen maila dela. Definizio horretatik, azpimarratu behar da testak ez direla berez baliozkoak ala ez, baizik eta neurtu nahi den zerbaitekin loturik direla baliozkoak.

Definizio orokor horretatik, baliozkotasun mota edo ikuspegi desberdinak har daitezke kontuan:

test edo galdetegia ondorengo jokabide edo jarduera bat aurreikusteko erabiltzen denean, baliotasun prediktibo edo kriterio-baliotasunaz ari gara;

Hizkuntza funtzionala

Fri, 02 Feb 2024 14:57:42 +0000

Hizkuntza funtzionala toki eta denbora jakinetan eta testuinguru eta maila sozial zehatzetan erabiltzen den hizkuntza da, adjektiboak adierazten duen bezala, egoera horietan komunikazio-funtzioa betetzen duena. Adibidez, hizkuntza funtzionala izan liteke euskal gazteen talde-hizkera 2020 urtean, gazte horiek elkarrekin komunikatzeko darabiltena, komunikazioan informazio hutsaren trukatzeaz gainera, adierazkortasun-moduak eta abar ere barneratuz. Horrela, hizkuntza funtzionala hizkuntza historikoarekin kontrajartzen da, espazio, denbora, maila sozial eta testuinguru desberdinetan, eta beraz bere baitan hainbat aldaera biltzen dituena.

Agustin Hiponakoa: gaitzaren arazoa

Fri, 02 Feb 2024 09:01:31 +0000

Agustin Hiponakoa bizi izan zen garaian, manikeismoa kristautasunaren aurkari nagusia zen. Bi konfesio erlijiosoen artean dauden diferentzien artean, nabarmendu behar da manikeoek ongiaren nahiz gaizkiaren existentzia errealean sinesten zutela; eta bazirela, haien arabera, bi jainko ere: ongiaren jainkoa eta gaitzaren jainkoa. Horrela, manikeoen arabera, gaitzak izaera substantzialista zuen, benetan existitzen zen. Agustin Hiponakoa kristau filosofoak, gaztetan bera ere manikeoa izan zena, gaitzaren doktrina bat osatu behar izan zuen kristautasunak auzi horretan zuen jarrera edo ikuspegia indartzeko. Izan ere, kristautasunetik betiere, mundua Jainkoak, Jainkoa bat bakarra izanik, sortu bazuen, nolatan existitzen da gaitza? Horri buruz erantzun filosofiko eta, beraz, arrazional, bat emateko, Agustin Hiponakoak bi gaitz mota bereizi zituen: gaitz fisikoa eta gaitz morala. Gaitz fisikoa kreaturek gorputzean pairatzen dutena da, gorputzen ustelkortasuna jatorri duena, eta gaitz morala, gizakien jokabide okerra. Gaitz fisikoa justifikatu zuen kreaturak onak direla, baina ez direla guztiz onak, hala balitz jainkoaren pareko liratekeelako, eta horregatik ustelkorrak izan behar direla, nolabait munduaren ordena atxikitzeko. Gaitz morala, berriz, gizakiaren ardura da, Agustinen arabera, bere aukeramen askearen ondorioa, bekatua, eta beraz ezin zaio Jainkoari egotzi. Orokorrean, esan daitek Agustin Hiponakoak gaitza ongiaren gabezia eza gisa ulertzen duela, eta beraz egiazko substantzia edo existentzia ez duena, ongia baino ez dago munduan, eta hura ez den lekuan sortzen da gaitza.

Praktikaldiko kontratua (praktiketako kontratua, praktika-kontratua)

Fri, 02 Feb 2024 07:44:28 +0000

Praktikaldiko lan-kontratua edo praktiketako lan-kontratua, helburu nagusitzat lanpostu jakin batean pertsona baten prestakuntza eta trebakuntza profesionala gauzatzea duena, dagokion lanbide-arloan eskuratu duen aurretiazko prestakuntza teoriko-praktikoaren arabera. Praktikaldiko kontratuak gazte askok prestakuntza akademikoaren ondoren lehen enplegua lortzeko erabiltzen dituzten moduetako bat dira, talde horrek izanik, historikoki, lanpostua lortzeko zailtasun handienak. Horrela, praktikaldiko kontratuak funtsezko elementua izan behar du enplegu-politika aktiboetan; ildo horretan, praktikaldiko kontratuak sustatzeko, gizarte-kotizazioetan hobariak edo beste kontratu konbentzional batzuetarako ezarritakoak baino soldata txikiagoak bezalako abantailak ezarri ohi dira.

ezinak ez du legerik

Thu, 01 Feb 2024 14:17:22 +0000

Adierazteko ezinezkoa ezin dela eskatu.

Beste hizkuntzetan

gaztelaniaz, a lo imposible no hay quien se obligue

Bizkaiko Labe Garaiak

Thu, 01 Feb 2024 12:30:44 +0000

Bizkaiko Labe Garaiak (Altos Hornos de Vizcaya) 1902 urtean Altos Hornos de Bilbao, La Iberia eta La Vizcaya enpresen fusio edo bat egitearen ondorioz eta garai hartako teknologia berritzaileenarekin (ikus, gainera, labe garaiak) sorturiko enpresa siderurgiko handia izan zen, sorrera unean 5.000 langile bildu eta XX. mendeko hamarkada gehienetan zehar Espainiako enpresa eta lantegi handiena izan zena. Euskal Herriko eta Espainiako industrializazioaren oinarrietako bat dela esan daiteke, zalantzarik gabe. Barakaldon eta Sestaon kokatuta, bere jarduna XX. mendeko gertakariekin batera garatu da: Lehen Mundu Gerrak bultzada handia izan zen enpresarentzat, gerrak ekarri zuen altzairuen eskariaren ondorioz; Espainiako Gerra Zibilean indar errepublikazaleek lantegia suntsitzeko agindua jaso zuten, baina lantegia mendean zuen batailoiak ez zuen agindua bete eta azkenean lantegia indar frankisten eskuetan erori zen; langileen borroka ere haien eskubideen alde konstantea izan zen. 1996 urtean itxi zen lantegia, industria birmoldalketaren prozesuaren ondorioz.

Plantazio-nekazaritza

Wed, 31 Jan 2024 10:24:39 +0000

Azukre-plantazioa, Indonesian, 1900 inguruan.

Plantazio-nekazaritza edo besterik gabe plantazioa bereziki landare-espezie iraunkorrak (urte batzuetako iraupen-bizitzarekin) eremu zabaletan lantzen dituen nekazaritza-sistema da, lanesku merkea erabiliz et aldi berean mekanizazioa, produktu fitosanitarioak eta hobekuntza genetikoa intentsiboki erabiliz, batzuetan eskuratzen diren produktuak bertan eraldatzeko instalakuntzekin eta gehienetan herrialde garatuetarako esportaziora bideratzen direnak. Multinazionalen esku izaten diren ustiapenak izaten dira. Garapen bidean dauden herrialdeetan kokatzen dira, hala nola Hego eta Ertamerikan, Afrikan eta Asian, eta laboratzen diren espezieak kakaoa, kafea, fruitu tropikalak (bananak, ananak, …), kautxua eta palmondoa izaten dira. Historikoki, ekonomi kolonialean dute jatorri, Europako herrialdeek lurralde horiek kolonizatu eta bertako lan indarra esplotatuz ustiategi zabalak jarri zituztenean. Estatu Batuetan ere ohikoak izan ziren kotoi eta tabako-plantazioak XIX. mendean zehar, askotan esklaboak erabiliz lanesku gisa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, economía de plantación.

Ordezkaritza-organoa

Tue, 30 Jan 2024 09:18:06 +0000

Ordezkaritza-organoa kolektibitate bat ordezkatu, hots, hura ordeztu edo haren izenean jarduten duen erakunde edo ordezkari-taldea da, haren eskumenekoak diren gauzetan batera eta era kolegiatuan erabakiak hartuz.

bertako arbola lau, eta urrutikoak zortzi

Tue, 30 Jan 2024 07:18:56 +0000

Ez daukaguna maiz hobea iruditzen zaigula adierazteko.

urrutiko kanpaiak, hotsa fina

Tue, 30 Jan 2024 07:17:09 +0000

Ez daukagunari alde ona baino ikusten ez zaiola adierazteko.

Aldaerak

urrutiko kanpaiek, hots fina

zezenaren adarrak, urrutian ederrak

Tue, 30 Jan 2024 07:15:25 +0000

Adierazteko egoera arriskutsuak ikusgarriak izaten direla, baina hobe dela horiek gertu ez izatea.

Sexu biologikoa

Mon, 29 Jan 2024 12:33:54 +0000

Sexu biologikoa pertsona edo animalia bat ar edo eme gisa kategorizatzea ahalbidetzen duten ezaugarri anatomiko, fisiologiko eta genetikoen multzoa da, hala nola genitalen presentzia, hormonalitatea eta sexu-kromosomak. Hedaduraz, bereziki ikuspuntu heterosexual eta binarista batetik begiratuta, sexu biologikoa generoa definitzeko ere erabiltzen da.

Donatismoa

Sun, 28 Jan 2024 09:32:46 +0000

Donatismoa mugimendu zismatiko eta heretiko purista izan zen, Erromako eliza kristauaren aurkakoa, Numidia eskualdean kokatua (gaur egungo Aljerian) IV. mendean eta V. mendearen hasieran, eliza puru eta garbia defendatu zuena, bekaturik gabeko apezpikuak buru izan behar zituen komunitate gisa. Beste eztabaida batzuen artean, zenbait gotzainen sakramentuen baliogabetasuna aldarrikatzen zuten, erromatar boterearen mendean zirelakoan. Esklusiboki baieztatzen zuten garbitasunetik lortzen zela Jainkoa, bere mugimenduari jarraitzen ez zioten guztiek Gaizkia ordezkatzen zutela aldarrikatuz. Bere izena Donato Magno mugimenduko lehen gotzain liderrarengandik dator. Agustin Hiponakoak aurre egin behar izan zien, erromatar elizaren ordezkari gisa. Bere jatorria Erromak kristauen aurka egindako jazarpenetan kokatzen da. Hauen aurrean kristau batzuk kolanorazionistak izan ziren, euren printzipioak alde batera utziz jazarpenetik babesteko, hauen aurka donatistek euren esentzialismo kristauarekin jardun zutelarik. V. mendearen hasieran bi elizen artean bi komunitateen arteko batasuna bideratzeko egindako kontzilio batek, non donatistak garaituak izan ziren, mugimenduaren gainbehera ekarri zuen, eta handik gutxira, bandaloen inbasioaren ondoren, desagertu egin zen.

begiak noraino, nahia haraino

Sun, 28 Jan 2024 07:01:38 +0000

Ikusten dena desiratzen dela eta ikusten ez dena desiratik kanpo geratzen dela adierazteko.

Ebaluazio kooperatiboa (ebaluazio partekatua)

Sun, 28 Jan 2024 06:39:33 +0000

Ebaluazio kooperatiboa edo ebaluazio partekatua irakasleak eta ikasleek era partekatuan eta lankidetzan garatzen duten ebaluazio-jarduna da. Ez litzateke izan behar besterik gabe ikasleek eta irakasleak bakoitza bere aldetik egiten dituzten ebaluazioak bateratzea, batezbesteko baten bitartez, baizik eta lankidetzan eta elkarrizketan oinarritutako ebaluazio bakarra. Hala ber, ebaluazio kooperatiboak bere zentzu osoa hartzen du hezkuntza eta ikaskuntza prozesuak ere parte-hartzaileak direnean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, evaluación cooperativa.

Merkatu-nekazaritza

Fri, 26 Jan 2024 09:36:48 +0000

Merkatu-nekazaritza, merkatuko nekazaritza edo nekazaritza komertziala bere produktu guztiak merkatura bideratzen dituen nekazaritza da, autokontsumoko nekazaritza ez bezala. Merkatura bideraturik, merkatuko lege ekonomikoak jarraitzen dituen nekazaritza-sistema da, eta beraz produktibitate handiena bilatzen duena. Horregatik, gehienetan monolaborantzarekin edo labore-sorta murritzarekin loturiko sistema da, hots, espezializazioan oinarritua. Dena den nekazaritza mota bereiz daitezke horren baitan: open field direlakoetan garaturiko monolaborantzako nekazaritza intentsiboa, gehienetan zerealekin loturik; laborantza estentsiboa, hala nola olibondo eta mahatsondoarekin loturik, baratzeko nezakaritza intentsiboa, negutegietan edo tanta-jarioaren bitartez, eta plantazioko nekazaritza. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, agricultura de mercado.

Alegiak (fabulak)

Fri, 26 Jan 2024 05:07:51 +0000

Alegiak edo fabulak (latinezko fabula hitzetik, “kontakizuna”) alegia edo fantasiazko kontakizun laburrak dira, irakaspen morala ematen dutenak bukaeran, ondorio gisa. Gehienetan, animaliak dira horien protagonistak, giza izaera hartuz, gizakiak dituen bertute eta akatsekin, eta bertute eta akats haiexek dira protagonista horien patua eragiten dutenak, onerako eta txarrerako, alegiaren ikaskizun edo irakaspena osatuz horrela.

Euskal Herriko alegialari edo alegien idazle ospetsua izan zen Felix Maria Sanchez de Samaniego arabarra (1745-1801).

Ebaluazio analitikoa

Thu, 25 Jan 2024 14:27:51 +0000

Hezkuntzan, ebaluazio analitikoa ikaskuntza-prozesua dimentsio, faktore eta alderdi anitzetan zatitu eta haietako bakoitzeko ebaluazio-tresna bat garatzen duena da, azkenean ebaluazio-emaitza guztiak bateratu eta ebaluazio global bat eskuratzeko. Ebaluazio holistikoaren aurkakoa da.

Atzeraelikadura edo feedback (hezkuntza, ebaluazioa)

Thu, 25 Jan 2024 10:05:53 +0000

Hezkuntzan eta, zehatzago, ebaluazioan, atzeraelikadura edo feedback-a (ingelesezko mailegua) irakasleak, ikastetxeak edo hezkuntza-sistemako beste organo batek ikasleari eta baita irakasleari berari ere haren ikaskuntza-emaitza eta lorpenen berri eman eta zuzentzeko edo hobetzeko egin beharrekoak hausnartu, zehaztu eta aplikatzea da, irakaslearen beraren laguntzaz ikaslea, autorregulazioaz, ikaskuntza prozesua ezarritako helburuak lortzeko bidean jartzeko; halaber, ikaslea adin txikikoa den kasuan, gurasoak edo bere tutoreak ere jarri behar dira feedback jaso behar dutenen artean, ikaslearen ikaskuntza-prozesuan laguntzeko.

Fronte polarra

Thu, 25 Jan 2024 08:31:18 +0000

Meteorologian, fronte polarra aire polar hotzeko masa bat eta aire tropikal epeleko masa bat bereizten dituen fronte edo ezegonkortasun-lerroa da, depresio bati loturik. Gehienetan, jet stream izeneko korrontearen inguruetan sortzen dira. Europan, eguraldi euritsu eta hotza ekartzen dute, udan Europa iparraldean, jet korrontea iparraldera mugitzen denean, eta neguan Europa hegoaldean, Euskal Herrian kasu, jet-korronte hori hegoaldera mugitzean. Ikus, gainera

Ebaluazio kuantitatiboa eta ebaluazio kualitatiboa

Wed, 24 Jan 2024 14:32:52 +0000

Ebaluazio kuantitatiboa ikaskuntza-helburuak neurtu egiten dituena, zenbakizko balio baten bitartez. Ebaluazio kualitatiboa, berriz, deskribatu eta interpretatu egiten duena da, behaketaz baina neurketarik egin gabe. Definizio hauetatik haratago, ebaluazio kuantitatiboak eta kualitatiboak badituzte zenbait diferentzia: ebaluazio kuantitatiboak ikasleak eta haien ikaskuntza-prozesuak estandarizatu eta normalizatzea ahalbidetzen du, baina ebaluazio kualitatiboarekin estandarrak ezartzea zaila da; ebaluazio kuantitatiboa azalekoa eta murriztailea da, zenbaki batzuetara mugatzen baitu hain konplexua den ikaskuntza-prozesua; ebaluazio kualitatiboaren bitartez, berriz, zorrotz egiten denean, ahal dugu jaso konplexutasun hori; azkenik, ebaluazio kualtitatiboa ikaslearengan ardazten da, baina ebaluazio kuantitatiboan neurketa-tresnari garrantzi handiagoa emateko arriskua dago.

Erranblak (euri-bideak)

Tue, 23 Jan 2024 16:01:31 +0000

Valentzia probintziako erranbla bat.

Erranblak edo euri-bideak agorraldi luze eta noizean behingo eurite gogorren ondorioz sortzen diren forma geomorfologikoak dira, amildegi itxurakoak eta gehienetan ibilgu lehorra dutenak. Erranblak ohikoak Mediterraneoko kostaldeko eremuetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ramblas.

Ebaluazio indibiduala (ebaluazio indibidualizatua)

Tue, 23 Jan 2024 07:24:41 +0000

Ebaluazio indibiduala edo ebaluazio indibidualizatua ikasle bakoitzaren ikaskuntza-prozesuari egiten zaion ebaluazioa da. Horretarako, tresna estandar edo orokorrak balia daitezke, ikaslearen egoera edo ezaugarri bereziak kontuan hartu gabe, nahiz tresna idiografiko edo pertsonalizatuak, ikaslearen berezitasunak aintzat hartuz (ikus, ebaluazio pertsonalizatua).

Hondar-inflazioa

Mon, 22 Jan 2024 15:10:53 +0000

Hondar-inflazioa inflazio orokorraren osagai bat da, gorabehera handiko prezioen produktuak biltzen dituena, bereziki energia eta elikagai freskoak, eta beraz epe laburreko inflazioaren aldakortasuna eragiten duena. Hondar-inflazioak epe laburreko aldakortasuna eragiten duela eta, makroekonomian interesgarriagotzat hartzen da inflazioaren beste osagaia, azpiko inflazioa alegia, inflazioaren osagai iraunkorra eta epe luzerakoa jasotzen duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, inflación residual.

Arroila

Mon, 22 Jan 2024 14:40:42 +0000

Irunberriko arroila.

Arroila edo zintzurra**eremu karstiko batean sortzen den haran estu eta sakona da, bertikalitate handiko hormekin, tartean igarotzen den ibai edo erreka bateko urek egindako indusketaren eraginez sortua.

** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, hoz, foz, garganta, desfiladero.

Etapako helburuak

Mon, 22 Jan 2024 10:04:02 +0000

Hezkuntza-sistema batean, etapako helburuak hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran ikasle bakoitzak eskuratu beharko lituzkeen trebetasun eta konpetentzien multzoa da, arlo edo irakasgai bakoitzean egindako lanari esker. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, objetivos de etapa.

goserik dagoenak, begiak erne

Mon, 22 Jan 2024 09:38:01 +0000

Pobre bizi edo diru gutxi duenak dirua irabazteko aukerak ez dituela galtzen adierazteko.

Alderak

goseak begiak argi Beste hizkuntzetan
el hambre aguza el ingenio

Arrazoimena edo arrazoia (Descartes)

Sun, 21 Jan 2024 15:55:57 +0000

Descartesentzat, arrazoimena edo arrazoia egia eta faltsua bereizteko irizpidea da, bereziki matematika baliatuz ezartzen dena. Irizpide hori bat-bakarra da, ez dago Descartesentzat arrazoimen bat baino gehiago, nahiz eta gizaki bakoitzaren arabera modu desberdinetan zehaztu daitekeen; halaber, Descartesek aldezten du arrazoimena gizakioi beste inori ez dagokion ahalmena dela. Ikus gainera

Hizkuntza-eremua

Sun, 21 Jan 2024 15:39:06 +0000

Hizkuntza-eremua hizkuntza bat edo hizkuntza bateko fenomeno bat garatzen den lurraldea edo arlo soziala da, hezkuntza, administrazioa eta literatura kasu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ámbito linguístico.

Esklabismoa

Sun, 21 Jan 2024 15:16:16 +0000

Esklabo beltzen karabana bat.

Esklabismoa sistema ekonomiko eta soziala da, non pertsona batzuk, esklaboak, beste batzuen jabetza pribatutzat hartzen diren, normalean haien lan-indarra ustiatzeko, sexu-esplotaziorako subjektu gisa edo arrazoi erlijioso edo kulturalengatik. Horrekin zerikusia duen termino bat esklabotza da, esklaboaren egoera indibidualari erreferentzia egiten diona, esklabismoa sistema kolektiboa den bitartean. Esklabismoa arrazakerian oinarritzen da maiz, esklaboak maila apalagoko gizakiak direla eta, beraz, jabeek edo jaunek menpean hartu behar dituztela kontuan hartuta, nahiz eta batzuetan gerrako harrapakin, zigor edo zorren ordainketa gisa ere gertatu izan den. Historian zehar, esklabismoa hainbat gizarteren oinarri ekonomikoa izan da. Ohikoa izan zen Antzinako Egipton, Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman, zibilizazio arabiarrean eta Amerikaren kolonizazioan, azken kasu honetan Afrikako lurraldean bahitutako arraza beltzeko pertsonekin. Giza Eskubideen Deklarazio Unibertsalak gizaki guztien askatasuna eta berdintasuna berretsi zituen XVIII. mendearen amaieran, eta mugarritzat har daiteke esklabotzaren eta esklabismoaren abolizioan, baina, hala ere, esklabismoa funtsezkoa izan zen kolonien eta landaketen ekonomiaren garapenean XIX. mendean zehar, nahiz eta XIX. mendean esklabotza munduko herrialde askotan deuseztatu edo debekatu zen, Estatu Batuak kasu 1865ean, iragan esklabista berri batekin. Hala ere, esklabismoa, beste forma eta itxura batzuekin, hala nola lan behartu eta lan-esplotazio eran, ohikoa izan da eta da gaur egun ere.

Gizarte politikak

Sun, 21 Jan 2024 14:12:00 +0000

Gizarte politikak gobernuaren politikak dira, herritarren bizitza eta ongizatea hobetzeko helburuarekin, gizarte babes, osasun eta hezkuntza publikoak arloetan, besteak beste, gizartean dauden desberdintasun ekonomiko eta sozialak murrizteko helburu gehigarriarekin. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, políticas sociales.

Eboluzionismo biologikoa

Sun, 21 Jan 2024 10:18:09 +0000

Eboluzionismo biologikoa espezie biologikoek denboran zehar eboluzionatu edo eraldatu egiten direla baieztatzen duten teorien multzoa da. Teoria horien artean nabarmentzen dira lamarckismoa, karaktere bereganatuen transmisioa aldezten duena eta egun sasizientziatzat hartzen dena, eta darwinismoa, hautespen naturalean oinarrituta, non ingurunera hobekien moldatzen diren banakoen karaktere edo bereizgarriak herentziaz transmititzen diren. Ikus, gainera

Kreazionismoa

Ebaluazio konpetentziala (konpetentzien araberako ebaluazioa)

Sun, 21 Jan 2024 08:38:35 +0000

Ebaluazio konpetentziala edo konpetentzien araberako ebaluazioa ikasleak curriculumean ezarrtiako konpetentziak garatzeko gauza den ezartzen duen hezkuntzako ebaluazio-mota da, horretarako bere gaitasunak eta lorturiko trebetasunak eta ezagutzak kontuan hartuz. Ebaluazio analitiko mota bat da, ikaskuntza-prozesua horren helburu diren konpetentzia anitzen analisia sistematikoki eginez garatzen delako, konpetentzia guztietarako ebaluazio-emaitzak bateratzeko azkenik.

Kreazionismoa

Sun, 21 Jan 2024 08:03:31 +0000

Kreazionismoa edo teoria kreazionistak bizia eta izaki bizidunak Jainkoaren edo izaki jainkotiar baten eskutik sortu zela baieztatzen duten dogma, sinesmen eta teoriak dira. Egun, ebidentzia zientifikorik gabeko teoria da. Kreazionismoa sinesmen erlijiosoa da funtsean, eta oinarrizko dogma da kristautasunean, islamean eta judaismoan, besteak beste. Kultura askotako mitologietan ere mundua eta bizia indar edo izaki baten eraginez sortu zirela baieztatzen da.

Kreazionismoaren baitan, hainbat teoria daude. Alde batetik, fixismoaren arabera, biziak eta izaki bizidunek kreazio edo sorrera unean ziren bezala diraute egun ere, izaki bizidunen eboluzio biologikoa aldezten duten teoria zientifikoen aurka (ikus, eboluzionismoa). Beste alde batetik, kreazionismo eboluzionistak bizia kanpoko erabile baten eraginez sortu zela baieztatu baina geroztik izaki bizidunek eboluzio biologikoa izan dutela baieztatzen du, eboluzio biologikoaren aldeko ebidentziak onartuz eta haiekin bat etorri nahian. Beste hizkuntzetan: ingelesez, creationism; gaztelaniaz, creacionismo.

Gainzabal (Oñati, Legazpi)

Sun, 21 Jan 2024 07:30:03 +0000

Satui mendilerroko mendietako bat, 692mko garaiera duena.

Satui (mendilerroa)

Sun, 21 Jan 2024 07:24:14 +0000

Deba eta Urolako ibarrak banatzen dituen mendilerroa, Oñati eta Legazpi udalerrietako mugan, Gorostiaga, Gainzabal, Lizarmendi, Ipiñuegi eta beste mendi batzuk biltzen dituena.

Orobiourrutia (abizena)

Sun, 21 Jan 2024 07:07:34 +0000

Orobio abizenetik konposatutako abizena, Iurretako Orobio auzoari erreferentzia egiten diona.

Orobio (abizena)

Sun, 21 Jan 2024 07:05:27 +0000

Iurretako izen berekoa auzoa jatorri duen abizena.

Informazio-sistema

Fri, 19 Jan 2024 14:48:23 +0000

Informazio-sistema erakunde batean jaso eta kudeatu egiten diren jatorri desberdineko informazioa eta datuak bateratu eta lotu egiten dituen sistema formala da, maiz sistema informatiko gisa islada ere izaten duena, finean errealitatean existitzen den sistema bat irudikatu, monitorizatu eta horri buruzko informazioa une oro izateko helburuarekin, erabaki egokiak hartze aldera. Beste hizkuntzetan: ingelesez, information system; gaztelaniaz, sistema de información.

ERP (Enterprise Resource Planning)

Fri, 19 Jan 2024 14:38:52 +0000

ERP (Enterprise Resource Planning) enpresa bateko ekoizpen-baliabideak eta faktoreak une bakoitzeko eskaera eta epeekin koordinatzen dituen informazio-sistema da, behar diren lehengaiak eta haiek eskura jarriko dituzten hornitzaileak, logistika, giza baliabideak eta finantzak lotzen dituena, baliabideak modu efizientean erabiltzeko.

Industria heldua

Fri, 19 Jan 2024 14:25:47 +0000

Industria heldua terminoa bolumen, tamaina handiagoa edo txikiagoa izanda, hazkunde-tasa motela globala duen sektore industriala da, azkenean egonkortu eta behera egitera ere irits daitekeena. Industria helduak ez dira bereziki erakargarriak inbertitzaileentzat, dauden enpresen arteko lehiak oso konplexua egiten baitu haien hazkunde indibiduala. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, industria madura.

Kapital ukiezina

Thu, 18 Jan 2024 09:06:32 +0000

Enpresa edo orokorrean erakunde batean, kapital ukiezina balioa sortu eta aldi berean fisikoak ez diren elementuek osatzen dute, hala nola baliabide intelektualak edo ezagutza, marka, datuak, eskubideak eta harremanak, kontaktuak edo akordioak beste pertsona, enpresa eta erakundeekin. Balioa sortzen duenez, kapital ukiezinak baloratu egin daiteke diru, eta ondorioz kontabilizatu ere bai. Kapital intelektuala sorrarazten duen jarduera nagusia I+G+b da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, capital intangible.

Eusko Langileen Alkartasuna (ELA, ELA-STV, SOV-ELA)

Thu, 18 Jan 2024 08:24:04 +0000

Eusko Langileen Alkartasuna (ELA), historian 1933 urtera arte, SOV-ELA (Solidaridad de Obreros Vascos), eta hortik aurrera ELA-STV (Solidaridad de Trabajadores Vascos) ere deitua, Hego Euskal Herriko sindikatu abertzalea da, egun afiliatu eta ordezkari gehien dituena. 1911 urtean sortu zen. Francoren diktaduran zehar debekatua izan zen. 1976 urtean berriz ere legeztatua izan zen. EAJ-PNV alderdiarekin lotura estua izan du historikoki, baina egun klase-sindikatu independente eta abertzalea da.

Finantza-sistema (sistema finantzarioa)

Thu, 18 Jan 2024 07:08:43 +0000

Finantza-sistema edo sistema finantzarioa inbertitzaileen funtsak haiek behar dituzten familia, enpresa edo erakunde publikoetara transferitzen dituzten eragile eta erakundeen multzoa da, finantza-aktiboen bitartez, finantza-merkatuetan negoziatuta (adibidez, burtsa), eta hori guztia arau-esparru baten barruan. Bestela esanda, finantza-sistema osatzen dute finantza-eragile eta -erakundeek (bankuak eta beste bitartekari batzuk,…), finantza-aktiboek, finantza-merkatuek eta aipatutako elementu guztiak arautzen dituen lege-esparruak, hori guztia aurrezkia inbertsiora bideratzeko helburuarekin.

Zer da emakumea? Zer da emakume izatea?

Wed, 17 Jan 2024 08:52:28 +0000

Emakumearen kontzeptua konplexua da, eta hainbat ikuspegitatik definitu eta aztertu behar da. Ikuspegi biologikotik, emakume bat giza emearen kategoria sexuala da, ezaugarri biologikoek, genetikoek, hormonalek zein anatomikoek ezarria, ezaugarri horien helburua dira, funtsean, ernaltzea eta ugaltzea. Baina, beste alde batetik, emakumea gizarte-eraikuntza bat da, genero-kategoria bat, emakumetzat hartu diren pertsonei rol eta estereotipo batzuk esleitzen dizkiena, oro har lehen aipatutako ikuspegi sexualetik eta biologikotik. Horrela, emakumeak, gizarte heteropatriarkaletan, gizonaren ama eta sexu-laguna izan behar du, horrek dakartzan rol guztiekin, hala nola zaintzailea, ederra eta erakargarria izatea. Genero femeninoa, eraikuntza sozial gisa, pertsona bakoitzaren nortasunean barneratzen den ezaugarria da; horrela, emakume izatea gure nortasuna eratzen du gure bizitzetan, gure sexualitatea, gizarte-harremanak eta itxaropenak baldintzatuz. Ikus, gainera

Hondakin arriskutsuak

Tue, 16 Jan 2024 13:47:41 +0000

Hondakin arriskutsuak behar bezala maneiatu edo tratatzen ez dira, hala nola ingurumenean bota eta isurtzen badira edota gizakiek haiekin kontaktu badute, ingurumenean kutsadura larria eragin eta gizakien osasuna nabarmen kaltetzen duten hondakinak dira. Hondakin arriskutsuak dira, besteak beste, hondakin erradioaktiboak, botikak, pilak eta bateriak, olioa, erregaiak, osagai eta gailu elektronikoak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, residuos peligrosos.

Hondakinak

Tue, 16 Jan 2024 13:36:02 +0000

Hondakina, eraldaketa fisiko edo kimikoa izan duen material edo produktua da, solidoa, likidoa edo gasa, baliorik ez duena, baliagarritasunik galdu edo traba egiten duena, eta horregatik birziklatu edo zoritxarrez nonbait bota, isuri edo desegin egiten dena, kasu gehienetan ingurumenean kutsadura eraginez. Hondakinak dira, halaber, gizateriak ingurumenean, han hemenka, utzitako edo galdutako material, produktuak eta instalakuntzak, baliozkoak direnak, baina aprobetxatu egiten ez direnak. Beste hizkuntzetan: frantsesez, déchet; gaztelaniaz, residuos.

hobe da gorde eta ez eske

Tue, 16 Jan 2024 09:56:37 +0000

Besteei diru eske ez ibiltzeko aurreztea aholkatzen duen atsotitza.

Gertaera bateraezinak

Tue, 16 Jan 2024 07:37:48 +0000

Probabilitatearen teorian, bi gertaera edo gehiago bateraezinak direla esaten da batera gertatu ezin daitezkeenean, eta beraz haien ebaketa hutsa denean. Adibidez, gertaera bateraezinak dira azterketa batean 8 baino gehiago lortu eta azterketa ez gainditzea.

Formalki, $A_1,\ A_2, \ \ldots,\ A_n$ gertaerak beraien artean bateraezinak direnean:

Aldi berean, gertaera batzuk haien artean bateraezinak direnean, haien bilketaren probabilitatea (bata edo bestea gertatzeko probabilitatea, alegia) haien probabilitate bakunen batura da:

Adibide gisa, dadoa botata, 3 baino gutxiago suertatzea eta 5 baino gehiago suertatzea gertaera bateraezinak dira; ondorioz bata edo bestea gertatzeko probabilitatea honela kalkulatzen dugu: Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sucesos incompatibles.

Hiri funtzioak

Mon, 15 Jan 2024 15:31:50 +0000

Hiri-funtzioak edo hiri-eginkizunak hiri bateko bereizgarri diren jarduera ekonomiko eta sozialen multzoa da. Horrela, hiri industrialak, hiri administratiboak, merkataritza-hiriak, hiri turistikoak eta abar bereiz ditzakegu, besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, funciones urbanas.

Erreferentziak

De las funciones urbanas a las dimensiones básicas de los sistemas urbanos

Elebitasun emankorra eta elebitasun harkorra

Mon, 15 Jan 2024 14:51:42 +0000

Bi hizkuntzetan jakin eta jarduteko gaitasun gisa, elebitasun indibiduala kontzeptu aski zabala da eta horren barruan maila eta kategoria desberdinak bereiz daitezke. Elebitasunaren sailkapen batek elebitasun emankorra edo produktiboa, alde batetik, eta elebitasun harkorra, bestetik, bereizten ditu. Elebitasun emankorra edo elebitasun produktiboa bi hizkuntzatan ulertu, mintzatu, irakurri eta idatzi egiten duen pertsonaren gaitasuna da; elebitasun harkorra, berriz, bi hizkuntzetan irakurri eta ulertu baino egiten ez duen pertsonari dagokio (ikus elebidun hartzailea edo pasiboa). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bilingüismo productivo y bilingüismo receptivo.

Errepideak

Mon, 15 Jan 2024 09:52:01 +0000

Errepideak ibilgailuak haietatik azkar zirkulatu eta gauzak eta pertsonak garraiatzeko erabiltzen diren bide zabalak eta lauak dira, gehienetan zoladura asfaltatua dutenak. Ikus, gainera

bakean dagoena, bakean utzi

Mon, 15 Jan 2024 09:42:12 +0000

Arazorik sortzen ez duten pertsonen aurka jo behar ez dela adierazteko.

Aldaerak

utzi bakean bakean dagoenari

Hirigune historikoa (alde zaharra)

Sun, 14 Jan 2024 14:10:20 +0000

Hirigune historikoa edo alde zaharra XIX. mendea baino lehenagoko hirigunea da mundu zabaleko hiri askotan, tokiko herentzia historikoa atxikitzen duena, garai bateko eraikin eta kale egiturekin. Europan harresiz inguratutako eremua zen askotan, maiz plaza batean bat egiten duten kale estuz osaturiko bilbe radiokontzentrikoa batez eratua. XIX. mendeko hiri hazkundearekin batera, harresiak bota eta hirigune zahar horiek eraikitzen hasi ziren zabalguneekin bat egin zuten. Hala ere, egun ere saturazio-, narriadura-, eta gizarte-arazoak (pobrezia, segregazioa, esklusioa, …) arazoak izaten dituzten guneak dira, gobernu-erakundeetatik alde zaharrak birgaitzeko ahaleginak egiten diren arren; batzuetan gentrifikazio-prozesuak ere jasaten dituzte, bertako populazio tradizionalak kanporatuz.

zor zaharra, zor txarra

Sun, 14 Jan 2024 13:15:25 +0000

Aspaldiko zorrek arazoak, gatazkak eta istiluak sorrarazten dituztela ohartarazteko.

Aldaerak

zor zahar, zor txar
zor zaharra, izen txarra

Ekonomatoak

Sun, 14 Jan 2024 08:18:32 +0000

Industria iraultzan, ekonomatoak lantokiko jabeek langileen barrakoi edo etxeetatik gertu jartzen zituen dendak ziren, produktuak ustez prezio merkean eskainiz, lantokiko nagusiaren lan-onura edo mesede moduan. Ikus, gainera

Kantinak

Sun, 14 Jan 2024 08:04:11 +0000

Kantinak Industria Iraultzatik eta XX. mendearen hasieran meategi eta industriako lantoki handietan langileek otorduak egin eta edariak eta janariak eskuratu eta kontsumitzeko lekua zen. Kantinen kudeaketa kapataz edo langileburuen esku uzten zituen lantokiko nagusiak eta hauek oso prezio altuak jartzen zizkieten kantinako produktu eta kontsumizioei, langileen esplotazioa areagotuz horrela. Ikus, gainera

Barrakoiak

Sun, 14 Jan 2024 07:38:50 +0000

Adiera orokorrean, barrakoia egitura sinple eta arineko eraikina da, solairu bakarrekoa. Historikoki, gerra batean parte hartzen duten soldaduek eta langileek bertan atseden hartu eta lo egiteko prestatutako eraikina da. Adibidez, barrakoiak oso ohikoak ziren Industria Iraultzan zehar, esaterako meategien ondoan, langileak lantokitik gertu izateko, lantokiko jabeak jarritakoak, gehienetan oso kondizio miserableetan. Ikus, gainera

Kostu mistoa

Sat, 13 Jan 2024 06:38:33 +0000

Kostu mistoa kostu finkoko nahiz kostu aldakorreko atalak, azken hau ekoizpenaren araberakoa, biltzen dituen kostua da. Horren adibide sinple bat argiaren kostua da, hilero ordiandu beharreko kostu finko bat, nahiz aldakorra, kontsumitutako argindarraren araberakoa, jasotzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, coste mixto.

Jarrerazko edukiak (eduki aktitudinalak)

Sat, 13 Jan 2024 06:06:17 +0000

Hezkuntzan, jarrerazko edukiak edo eduki aktitudinalak haur eta gazteen jarrera edo jokabide pertsonala (motibazioa, ahalegina, …) eta ikaskideekin eta hezkuntza komunitateko beste pertsonekin duen jokabidea jasotzen ditu, ikasten bere buruarekin izan eta egoteko modua alegia. Finean, jarrerazko eduki horiek eskolaren gizarteratze edo sozializazio-alderdi funtsezkoenak jasotzen dituzte. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, contenidos actitudinales.

Auzo-eskolak

Sat, 13 Jan 2024 05:48:36 +0000

Auzo eskolak (gazteleraz, escuelas de barrio) bereziki XX. mendearen lehen erdialdean Euskal Herrian zabaldu ziren landa eremuko eskolak ziren, inguruko baserri eta herrigune txikietako haurrak biltzen zituztenak. Haur kopuru txikia zela eta, ohikoa zen adin desberdinetako haurrak ikasgela berean biltzea, maisu edo maistra bakar baten ardurapean, eta haur helduagoek haur txikiagoak laguntzea ikasteko zereginetan, giro familiar batean. Esaterako,1920-1930 bitartean ehun bat eskola zabaldu ziren Bizkaiko lurraldean, ia 6.000 ikasle bilduz, 150 inguru irakaslerekin. XX. mendearen bukaeratik, garraiobideen garapenarekin eta landa eremuetako zahartze demografikoarekin eskola hauek ixten joan ziren.

Egozpen arrazionala

Fri, 12 Jan 2024 10:09:57 +0000

Kostuen kontabilitatean, egozpen arrazionala unitateko kostua kalkulatzeko sistema bat da, produktu-unitate bakoitzari kostu aldakorrak nahiz kostu finkoak gehitzen dizkiona. Kostu finko guztiak, ordea, ez dira barneratzen: ekoizpen-jarduera errealak jarduera potentzialarekin duen proportzioaren arabera baino ez dira gehitzen kostu finko horiek. Modu horretan, unitateko kostua ez da aldatzen asko edo gutxi ekoitzita eta ondorioz beti balio konstante bat hartzen du. Kostu-egitura hau bereziki interesgarria da, “zerra-hortz” edo ekoizpen-gorabehera handiak dituzten enpresetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, imputación racional.

Frantziako Iraultza (Frantses Iraultza)

Thu, 11 Jan 2024 07:52:33 +0000

Frantziako Iraultza edo Frantses Iraultza Frantzian 1789 urtean abiarazitako nahasmendu eta astinaldi politiko bizien garaia izan zen, non monarkia absolutistarekin eta Antzinako Erregimenarekin bukatu eta monarkia konstituzionaleko erregimen politiko labur batean ondoren, Frantziako Errepublika aldarrikatu zen. Erregimen politikoaren aldaketa horiekin batera, Frantziako Iraultzak hiritarren eskubide indibidualak, bereziki berdintasuna eta askatasuna, eta horien defentsa, estatuaren oinarri gisa ezarri zituen, estatu moderno eta demokratikoen aroa zabalduz Europa eta mundu osora. Ikus, gainera

Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2023-2024

Thu, 11 Jan 2024 06:28:12 +0000

Hemen, PDF formatoan, 2023-2024 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia duzu.

Labe garaiak

Wed, 10 Jan 2024 10:29:32 +0000

Labe garaia burdin-minerala urtu eta burdinaren arrabio deitzen den aldaera ekoizteko erabiltzen den instalakuntza siderurgikoa da, dorre garai edo altu erako (hortik garai adjektiboa) labe gisa funtzionatzen duena. Labe garaiak bere oinarrian sartzen den erregaiari (ikatz minerala edo koke ikatza) eta airearen sarrera zabalari esker labe baxu primitiboak baino tenperatura altuagoak lortzen ditu, minerala hobeto murriztu edo oxidoak kenduz eta horrela burdina garbiagoa ekoitziz horrela. Antzinako txinatarrek ezagutzen zuten teknologia izan arren, bereziki Industria Iraultza garaian garatu ziren, meategiko ikatzaren ekoizpena handitu eta horren deribatua den kokea, labe garaietako erregaia, masiboki erabiltzen hasi zenean. Burdinaren ekoizpena handitu eta horren kalitatea hobetu egin zen labe garaiei esker, garatzen ari zen industriaren beharrak asetzeko.

Ostendeko Ituna

Wed, 10 Jan 2024 09:54:08 +0000

Ostendeko Ituna 1866ko abuztuan sinatu zuten Belgikako Ostende hirian gidatutako Alderdi Liberala zuzentzen zuen Prim jeneralak eta Alderdi Demokratako buruzagiek. Ondoren, O ‘Donnell jeneralaren Batasun Liberala alderdia batu zitzaien 1867an, O’ Donnell hil ondoren Serrano jenerala buru zela. Itun horretan, Isabel II.aren erregealdia amaitzeko eta sufragio unibertsal zuzenaren bidez aukeratutako batzar konstituziogile bat sortzeko konpromisoa hartu zuten. Ituna O ‘Donnellek menderatu zuen altxamendu militar batetik eta aste gutxira sinatu zen, baina erreginaren arabera, nahikoa gogortasunik gabe. Horregatik, O’ Donnell kargutik kendu eta Narvaez jeneralak ordezkatu zuen, izaera autoritarioa zuena eta O’Donnell eta Primen aurkakoa, eta boikota egin zien politikoki. Itunaren ondoren, Narvaizko politika gogorragoa egin zen, eta Gorteak desegin zituen, eta hauteskunde berrien ondoren, oposizioa indarrik gabe utzi zuen, bere jarduera eta gobernuaren kontrola mugatuz. 1868an, Narvaez hil zen, eta González Bravo jeneralak ordezkatu zuen, politika errepresiboarekin jarraitu zuena. Aldi berean, klase xumeenei eragiten zien krisi ekonomiko larria zegoen herrialdean. Horren guztiaren emaitza 1868ko Iraultza izan zen, azkenean Isabel II.aren erregealdiarekin amaitu zuena.

gaina eder, barrena uher

Wed, 10 Jan 2024 07:54:58 +0000

Itxura ederrarekin engainatu ez gaitezen atsotitza, itxura onaren azpian askotan akatsak daudela ohartaraziz.

hariak jostorratza baino luzeagoa izan behar du

Wed, 10 Jan 2024 07:50:54 +0000

Gauzak konpontzeko pazientzia behar dela adierazteko.

Aldaerak

orratzak baino hariak luzeago behar du izan Itzulpenak
a cualquier dolencia, es remedio la paciencia

guti erran eta anitz egina, da zuhurraren atsegina

Wed, 10 Jan 2024 07:46:15 +0000

Zuhur jokatzeko gutxi hitz egin eta lan egin behar dela adierazteko.

Aldaerak

gutxi esan eta anitz egina, da zuhurraren atsegina

hartzen duena zorduntzen da

Wed, 10 Jan 2024 07:35:35 +0000

Beste baten mesedeak hartzen dituena zorretan dagoela adierazteko.

auzoko artoa, etxeko ogia baino hobea

Mon, 08 Jan 2024 08:28:48 +0000

Norberaren gauzak gutxietsi eta besteenak goretsi egiten direla adierazteko.

Aldaerak

auzoko behiak errape luze

Hazkunde-tasa

Sun, 07 Jan 2024 13:01:28 +0000

Hazkunde-tasa magnitude batek aldi edo une batetik bestera zenbat hazi den adierazten duen zenbakizko balioa da. Orokorrean, $K_{t-1}$ eta $K_t$ izanik alderatu beharreko magnitude-balioak, honela kalkulatzen da magnitude horren hazkunde tasa $t$ aldian edo unean aurreko $t-1$ aldi edo unea erreferentzia-aldi gisa harturik:

$$h=\cfrac{K_{t}}{K_{t-1}}$$

Adibidez, salmentak 2020 eta 2021 urteetan 120 eta144 izanik, honela kalkulatzen da salmenten hazkunde-tasa 2021 urtean, 2020ko salmentekin alderaturik:

$$h=\cfrac{144}{120}=1.2$$

Eta horrela, salmentak 2021 urtean aurreko urtearekin alderaturik %20 igo zirela esango dugu. Ikus, gainera

Fenomeno atmosferikoak

Sat, 06 Jan 2024 09:05:11 +0000

Fenomeno atmosferikoak atmosferan garatzen diren fenomeno, gertakari, ezaugarri edo prozesuak dira, bai iraupen laburrekoak (batzuetan, segundoak), bai epe luzekoak (milaka urte), eskala lokalean (zaparrada bat) edo planetarioan (berotze globala). Gutxi gorabehera tokikoak eta iraupen laburrekoak direnean, fenomeno meteorologiko esaten zaie, hala nola euria, hodeiak eta tenperatura. Eskala handiagoan eta epe luzean, fenomeno klimatikoak direla esaten da.

Batez besteko hazkundea

Sat, 06 Jan 2024 08:34:33 +0000

Batez besteko hazkundea edo batez besteko hazkunde tasa (batezbesteko hazkundea) magnitude baten bilakaeran aldi batetik bestera batez beste, konstante baliokide moduan emanda, zenbateko hazkundea izan den, ehunekotan edo batekotan, adierazten duen balioa da. Orokorrean, batez besteko hazkundearen kalkulua hazkunde esponentzialaren formulan eta beraz batezbesteko geometrikoan oinarritzen da.

Kalkulua hasierako eta bukaerako magnitudeak baino ezagutzen ez ditugula

$K_0$ eta $K_t$ hasierako eta bukaerako magnitudeen balioak izanik, honela kalkulatzen da batez besteko hazkundea (batekotan):

Laugarren sektorea

Fri, 05 Jan 2024 08:12:57 +0000

Laugarren sektorea ezagutzarekin eta informazioarekin loturiko sektore ekonomikoa da, hala nola hezkuntza, ikerkuntza eta garapena, aholkularitza, informazioaren sorrera, komunikazioa eta kideko jarduera ekonomikoak biltzen dituena. Tradizionalki, jarduera horiek hirugarren sektorearen baitan bildu dira, zerbitzuen barnean alegia, baina azken hamarkadetan hartu duten pisua dela eta, hain zuzen ere egungo gizartea informazioaren eta ezagutzaren gizartea dela aipatzen da maiz, sektore berezi batean bildu dira.

Erosteko eskaintza publikoa (EEP)

Thu, 04 Jan 2024 08:26:43 +0000

Erosteko eskaintza publikoa (EEP), gaztelaniaz* oferta pública de adquisición (OPA)*, inbertitzaile batek burtsan kotizatzen duten sozietate bateko akzioak prezio jakin batean (dirutan edo beste sozietate bateko akziotan) erosteko egiten duen eskaintza publiko eta irekia da, sozietate horretatik ahalik eta akzio gehien eskuratu eta horren kontrola bereganatu nahian.

Hamabost egun Urgainen, Jose Antonio Loidi: laburpena

Wed, 03 Jan 2024 10:35:32 +0000

Hamabost egun Urgainen Jose Antonio Loidi idazleak 1955 urtean lehen aldiz argitaratu zuen eleberria da.** LABURPENAI. Osteguna: Txomin larri…

Eguraldi izugarri txarra Urgain herrian. Euria goian behean, haizea. Ilunabarra. Inor ez kalean. Gizon arlote bat, blai eginda, arin-arin doa kaleetan zehar, etxe dotore bateko atera heldu arte. Gizonak Txomin du izena, eta herriko zulogile edo ehorzlea da. Atea jo egiten du, zakurra barruan zauka hasten da. Neskameak nor den galdetzen du eta Txominek bere izena esaten du. Etxeko nagusiarekin hitz egin nahi du, baina neskameak dio Bilbon dagoela. Etxekoandrearekin gutxienez hitz egin nahi du. Itxaroteko esaten dio. Gizona egona da etxean behin baino gehiagotan, lanetik aparte konponketa txikiak egiten ere trebea delako, baina herria gixajotzat daukate. Itxaron eta azkenean, Josepa neskameak irekitzen dio. Goiko sala batera eramaten du. Sala dotore apainduta dago, baino bera ez dago horrelakoak disfrutatzeko orain. Dardarka dago, hotzez eta urduri ere bai. II. Askoren mina

Kalkoak (hizkuntzalaritza)

Wed, 03 Jan 2024 09:39:12 +0000

Kalko linguistikoak edo kalkoak, zehatzago kalko semantikoak, gertatzen dira hizkuntza bateko hitz edo esamolde baten esanahia beste hizkuntza batera eramaten denean, hitz edo esamolde horren itzulpen literala eginez, baina helmuga-hizkuntzan hitz berririk sortu gabe.Hitzen mailegutza mota bat da. Kalko semantikoak finkatu egin daitezke hizkuntza batean eta zuzentzat hartu; baina askotan kalko okerrak izaten dira, erdara batetik, gehienetan gaztelaniatik, euskarara ekartzen ditugunean erdarakadak sortuz. Kalko zuzenak

sagua, gailu informatiko gisa (ingelesezko mouse hitzetik, literalki, euskaraz hitz horren esanahi berria sortuz).

Expressis verbis

Wed, 03 Jan 2024 09:14:39 +0000

Zerbait espresuki, berariaz edo esplizituki aipatu dela adierazteko.

Konfederazioa

Wed, 03 Jan 2024 08:54:42 +0000

Konfederazioa herrialde, estatu edo bestelako entitate politiko batzuek osatzen duten batasun politikoa da, bakoitzak bere burujabetza edo subiranotza atxikiz, gai edo arlo batzuk amankomunean kudeatzeko baino eratzen ez dena. Horien kide diren estatuei autonomia handiena ematen dien batasun mota da, estatu federalarekin alderatuta besteak beste.

Gizarte harremanak

Wed, 03 Jan 2024 08:08:36 +0000

Gizarte harremanak pertsona edo taldeen artean garatzen diren harreman edo interakzioak dira, bizitzaren edozein arlotan, informalak nahiz formalak, adostasunez eta modu partekatuan, gizabanakoen beharrizan, interes edo helburuak betetzea helburu dutenak, eta beraz nolabaiteko zentzua edo esangura dutenak. Ez dira gizarte harremanak, beraz, iraunkortasunik gabeko pertsonen arteko kontaktuak, arrasto edo aztarnarik uzten ez dutenak.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, relaciones sociales.

Ikus, gainera

Harreman pertsonalak

SEPE (Servicio Público de Empleo)

Tue, 02 Jan 2024 14:33:46 +0000

SEPE (Servicio Público de Empleo), euskaraz literalki Enplegu Zerbitzu Publikoa, lehen INEM (Instituto Nacional de Empleo), langabetuentzako prestazio eta subsidioak kudeatzen dituen Espainiako erakunde estatala da, enplegu-politikak eta lan-merkatuari buruzko informazioa bildu eta ezagutzera ematen duena.

Lan-kategoriak (kategoria profesionalak)

Tue, 02 Jan 2024 14:09:34 +0000

Lan-kategoriak edo kategoria profesionalak, lan-taldeak edo talde profesionalak ere deituak, langile baten lnapostua eta zehazkiago lanpostu horretarako ardurak, trebetasunak eta prestakuntza adierazten duten sailak edo mailak dira, kategoria horretako soldatak eta egin beharreko kotizazio sozialak zehazteko erabiltzen direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, categoría (grupo) laboral o profesional.

Hizkuntza-politika

Tue, 02 Jan 2024 10:21:00 +0000

Hizkuntza-politika gobernu eta administrazio-publikoetatik hezkuntzan eta administrazio-publikoetan erabili eta exijitzen diren hizkuntza, hizkuntzen irakaskuntza eta hizkuntzen sustapen eta babesari buruz garatzen diren plangintza, erabaki eta ekintzen multzoa da. Bere jarduna bi eremutan banatzen da bereziki: alde batetik, normalizazioa, estandarizazioarekin eta erregulazioarekin lotua, eta bestetik hizkuntzaren biziberritzea, hizkuntzaren inguruko kontzienziazioarekin lotua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, política lingüística.

Ikus, gainera

Hizkuntza-plangintza

Gobernuko delegatuak (Espainia)

Tue, 02 Jan 2024 06:16:19 +0000

Espainiar estatuan, gobernuko delegatua edo gobernuaren delegatua gobernu zentralak autonomia erkidego bakoitzean bere eskumenekoak diren aferak kudeatzeko izendatzen duen delegatu edo ordezkaria. Horren figura 1978ko Konstituzioak ezarri zuen.

Haur besoetakoa, Jon Mirande: laburpena

Mon, 01 Jan 2024 18:56:12 +0000

Haur besoetakoa Jon Mirande idazle zuberotarrak 1959 urtean idatzi baina 1970 urtera arte argitaratu ezin izan zuen eleberria da, gizon heldu eta neskato baten arteko harremana kontatzen zuena. Garaiko moldeekin guztiz hautsiz, euskal literaturan erreferentzia nagusia den lan berritzailea da.

** LABURPENALEHEN

Eguraldi txarreko martxoko egun bat da. Gizona bere etxeko salan dago, leihotik begira, eguraldiaren zitala begiratzen. Neskame zaharra iristen da, zaharra, zatarra eta zitala hura ere. Kanpoan hotza, baino barruan goxo; sua piztuta dago. Etxe zahar hartan gizonak sua baino ez zuen nahi, ez zuen nahi berogailurik edo horrelako ezer, neskamea kexatzen bazen ere, suak lanak ematen zizkiolako. Baina, pentsatzen du gizonak, zein da neskame hori bere aginduak familiaritate osoz zalantzan jartzeko? Obeditu beharko luke, besterik gabe. Aspertuta dago besteen esanetara, besteek zer pentsatuko ote duten beldurrez bizitzeaz. Bere leinu zaharra iraunaraztearen ardura ere gehiegi zen beretzat. Baina horri guztiari gogor egiteko zehazki bizitzan zer nahi duen jakin beharko luke lehenbizi. Salan Theresa dago berarekin, suaren ondoan, irakurtzen. Suaren argitasunak are eta ederrago egiten dute bere gorputzaren liraintasuna, bere azalaren eztitasuna. Begiak liburutik altxatu eta irribarre egiten dio gizonari eta honek itzuli egiten dio. Elkarri begiratu dioten une labur horretan gizona sutan sentitu du bere burua, bere ametsetako Sartaldeko uharteetan Gazteen Lurraren bidean. Aurreko egunetan saiatu da grina hori bere barrutik kentzen, eta jendartean beti izan duen bere izaera zintzo hori atxikitzen, jakin arren haien artean ere egongo dela ziurrenik horrelako grinen mendeko den baten bat. Baina beste batzuetan bere burua koldartzat hartu du, gizartean duen toki txiki hori galdu nahi ez izateagatik. Theresak irakurtzen zuen, neskatoak ez zen konturauko bere grina horietaz, baina bai ordea neskame zaharra, baina neskameak pentsatzen zuenak ez zion ezertxo ere axola. Neskamearengandik erabat askatu den bezala, jakingo balu besteengandik ere askatzen! Vodka botila ekarri dio neskameak eta edalontzia bete esaten zion bitartean Isabela andereak deitu duela bera, gizona alegia, Theresaren bila joana zelarik. Gogoratu da gizona Isabelak deituko ziola esan ziola, baina hala ere Theresaren bila joatea erabaki zuen. Neskameak dio Isabelak esan duela bihar arratasldean etorriko dela, eta etxean egoteko.

Harri eta herri

Sun, 31 Dec 2023 20:51:41 +0000

Harri eta herri Gabriel Aresti (1933-1975) euskal idazle bizkaitarrak 1964 urtean plazaratu zuen olerki-liburua da, aurreko hamarkadetako euskal poesiarekin, bereziki 1930eko hamarkadatik nagusitu zen sinbolismoarekin hautsi eta molde berriak ekarri zituen euskal olerkigintzara, gaien aldetik -poesia soziala zabalduz- nahiz hizkuntzaren aldetik -euskara batuan idatzi zen lehen liburuetakoa izan zen-. Halaber, nabarmendu behar da hirian girotu eta laikotasunetik idatzitako poesia-bilduma dela. Izenburuko identifikazioak, harriaren eta (euskal) herriaren artean, bereziki frankismoaren garai hartan, herriak aurrera eraman zuen erresistentzia adierazten du, metafora gisa. Harri eta herri ondoren euskal olerkigintza guztiz aldatu zen, aro berri bat zabalduz.

Biomak

Sun, 31 Dec 2023 15:01:04 +0000

Bioma ekosistema tipologia generikoa da, ezaugarri klimatiko jakinetako biotopo edo ingurune fisiko batean elkarrekin harremanetan dauden espezie bizidun jakin batzuk biltyzen dituena. Adibide gisa, biomak dira, besteak beste, basamortua, tundra eta oihan tropikala.

Ramon Saizarbitoria

Sun, 31 Dec 2023 13:34:29 +0000

Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944- ) euskal idazlea da. Bere garaiko idazle nabarmenetakoa, bere ibilbide literarioa gazte-gaztetatik hasi zuen, 1960ko hamarkadan, euskal literaturan 64ko belaunaldia deitu izan den horren baitan (hain zuzen, Gabriel Arestiren *Harri eta herri *lan berritzailea plazaratu zen urtean), Arantxa Urretabizkaia, Ibon Sarasola, Rikardo Arregi eta Gabriel Arestirekin berarekin batera. Belaunaldi edo talde horretatik Lur argitaletxea sortu zen, eta hor argitaratu zuen Saizarbitoriak bere lehen eleberria, Egunero hasten delako (1969), abortuaren inguruan, Nouveau Roman literatur-mugimendua berritzailearen formak jarraituz. Hain zuzen ere, Saizarbitoriak berak behin eta berriz adierazi duenez, euskal literaturara berrikuntza ekarri nahian hasi zen idazten. Eleberri horrek Francoren erregimeneko zentsura gainditu zuen, baina ez zen horrela gertatu Ehun metro bere bigarren eleberriarekin, 1973an idatzi arren, 1976 urtean argitaratu behar izan zena, Franco hil eta gero. Bigarren eleberri horrek euskal gatazka du gai nagusitzat, eta teknika guztiz berritzaile batekin dago idatzita, collage moduan. Gero etorri zen Ene Jesus eleberria, 1976 urtean ere. Gero, parentesi luze bat etorri zen, non bere jardun profesionalarekin jarraitu zuen (esan behar da, heziketaz eta lanbidez soziologoa izan dela, SiiS ikerketa soziologikorako enpresaren sortzailea eta han lan egin zuela hainbat urtez). 1995 urtean, Hamaika pauso eleberria idatzi zuen, non Iñaki Abaitua idazlea den protagonista, gero bere eleberri batzuetan ere agertuko dena. Eleberri guztiz konplexua, narrazioaren denborari dagokionez, non oroimenaren ariketa egiten den, oroimena plater hautsi gisa aurkeztuz, bere beste lanetan bezalaxe, Saizarbitoriak berak aipatu duenez. 1996 urtean, Bihotz bi. Gerrako kronikak eleberria plazaratu zuen, emakume eta gizonen arteko bikote-harremanei buruz, gerra zibileko gudari batzuen kontakizunen marko batean. Gorde nazazu lurpean lanean (2000) bost eleberri labur bildu zituen heriotza aitzakiatzat hartuz, galeraren inguruan aritzeko: Gudari zaharraren gerra galdua, Rossetti-ren obsesioa, Marcel Martinen aitatasun ukatua, Asaba zaharren baratza eta *Bi bihotz, hilobi bat. *2003 *Kandinskyren tradizioa *atera zuen, gazteei zuzendua bereziki eta maitasunaren desilusioari eta itxaropenari buruz. 2012, idazketa luze baten ondoren Martutene, eleberri luzea, 800 orrikoa plazaratu zuen, batzuen arabera bere lan nagusiena, eta errua gai nagusitzat duena. 2015ean, Lili eta biok plazaratu zuen, neska gazte eta gizon heldu baten arteko harremanari buruz, eta 2019an Miren eta erromantizismoa, gazteei zuzendua, maitasunari eta pertsona maitatuaren galerari buruz. Lan horiengatik sari ugari jaso ditu, baita bere ibilbide literario osoagatik ere.

Aldizkako lan-kontratu finkoa

Sun, 31 Dec 2023 08:25:47 +0000

Aldizkako lan-kontratu finkoa lan boladak lanik gabeko boladekin tartekatzen dituen kontratu bat da, denbora guztian, lan egin ala ez, langileak enpresarekin duen harremana atxikitzen duelarik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, contrato fijo discontinuo.

Krismoia

Sat, 30 Dec 2023 08:30:18 +0000

Kredituak:Maxime Cambreling- Wikimedia Commons

Kristautasunean, krismoia Jesukristo adierazi edo irudikatu egiten duen sinboloa da, IX (I eta X, iota eta khi letra grekoak, Ἰησοῦς Χριστός, “Jesukristo”) edo XP (X eta P, khi eta ro letra grekoak, tΧριστός, “Kristo”) letren bitartez osatzen dena, maiz zirkulu baten barnean.

Zentsura (gizarte komunikazioa)

Fri, 29 Dec 2023 15:49:34 +0000

Gizarte komunikazioan, zentsura pertsona edo talde batek argitaratu edo argitaratzeko asmoa duen mezu, lan edo argitalpen bat edo horren zati beste eragile batek kontrolatu, debekatu eta ezabatzea da. Kontrol ideologiko, politiko eta kulturalerako tresna bat da. Zentsuratzaileak agintari politikoak, erlijiosoak izaten dira, baina edo lanaren beraren ekoizleak ere izan daitezke, eta azken kasu honetan, autozentsura egiten dela esaten da. Zentsura adierazpen-askatasunaren aurkako erasoa da, eta guztiz salagarria gizarte demokratiko eta aske batean, arrazoi etiko batez justifikatzen denean ezik, hala nola gorrotozko diskurtsoa izatea, beste pertsonen intimitatea eta ohorea kaltetzea eta laidoa.

Etapa sentsomotorea (etapa sentsoriomotorea)

Fri, 29 Dec 2023 15:27:51 +0000

Etapa sentsomotorea edo etapa sentsoriomotorea ( aldi sentsomotorea edo sentsoriomotorea ere deitua) Jean Piagetek haurraren garapen kognitiboa azaltzeko garatu zuen epistemologia genetikoaren baitan bereitzen den lehen etapa kognitiboa, jaiotzatik 2 urtera arte luzatzen dena. Etapa horretan haurrak aktiboki erreakzionatzen du zentzumenetatik jasotzen dituen estimuluen aurrean, motrizitatea edo mugitzeko ahalmena garatuz; adibidez, argia edo koloreak dauden lekura zuzenduko ditu begiak edota mugitzen ari den pilota hartzen saiatuko da aurrerago. Objektuak modu indibidualizatuan irudikatzeko aldia ere bada. Etapa horren baitan beste etapra batzuk bereizten dira: 0-1 hilabete, jaiotzatiko erreflexuak garatzen ditu (txupatu, …), 1-4 hilabete, lehen mailako erreakzio zirkularrak, plazera ematen dioten ekintza korporalak errepikatzen ditu; 4-8 hilabete, bigarren mailako erreakzio zirkularrak, plazera ematen dioten baino ingurunean gertatzen diren ekintzak, hasiera batean zorizkoak, errepikatu egiten ditu; 8-12 hilabete, bogarren mailako eskemen koordinazio propositiboa, ingurunea esploratzen hasten da, estimulu bila, modu aktiboan jokatuz haien aurrean; 12-18 hilabete, hirugarren mailako erreakzio zirkularrak, ekintza berriak garatzen ditu horien efektua aztertuz; 18-24, soluzio mentalen aldia, non era abstraktoan pentsatzen hasten da. Ikus, gainera

Testuinguru eleanitzak (ingurune eleanitzak)

Thu, 28 Dec 2023 16:01:02 +0000

Testuinguru eleanitzak edo ingurune eleanitzak pertsona batek hizkuntza anitzetan edo hizkuntza anitzekin bizi dituen egoerak dira, eta ondorioz bere eleaniztasuna garatu eta sendotu egiten dutenak. Bereziki hezkuntzan erabiltzen den kontzeptua, eskola testuinguru eleanitz gisa garatzea bilatzen denean. Beste hizkuntzetan: ingelesez, multilingual contexts.

Res cogitans (gauza pentsatzailea)

Thu, 28 Dec 2023 15:22:35 +0000

Res cogitans edo gauza pentsatzailea René Descartes (1596-1650) filosofo frantsesak errealitatean bereizten dituen substantzia edo gauza mota bat da, bestea, objektu materialei dagokiena, res extensa izanik. Haiei res infinita edo Jainkoa gehitu beharko litzaieke. Res cogitans ni-a bera da, gizakiari dagokiona eta esklusiboa, gizakiaren espiritu gisa definitu daitekeena, cogitoan intuizio gisa agertzen zaion bezala, eta ezaugarri nagusitzat pentsamendua duena.

Masa-gizona (masa-gizakia)

Thu, 28 Dec 2023 09:07:25 +0000

Masa-gizona edo masa-gizakia José Ortega y Gasset (1883-1955) filosofo espainiarrak Masen errebolta lanean garatutako gizakiaren ideia, eredu edo kontzeptu kritiko eta negatiboa da. Haren esanetan, ekimen eta asmo propiorik gabeko gizona da masa-gizona, masen korronte eroso eta gogoetagabeari jarraitzeko joera baino ez duena, nortasun, ideal eta proiektu propiorik gabe, bere interesen alde baino jokatzen ez duena. Horrela, masa-gizonaren kontzeotuak, jatorrizko kontzeptu gisa, bat egiten du Ortegaren filosofia liberal eta indibidualistarekin, totalitarismo ororen aurkakoa. Halaber, ez da ulertu behar masa-gizonaren kritika elitearen edo aristokraziaren goraipamen gisa; izan ere, Ortega haien pribilegio naturalen aurka azaldu baitzen beti.

Etxebarriarteun

Thu, 28 Dec 2023 07:08:04 +0000

Agerpen bakaneko abizena, etimologiaz “arteen artean dagoen etxe berria” adierazten duena.

Ikaskuntza-unitatea (ikas-unitateak)

Wed, 27 Dec 2023 15:52:42 +0000

Ikaskuntza-unitatea, ikas-unitateak edo ikastunitatea jakintza arlo batean beraien artean erlazionaturiko eduki homogeneo eta bateratuen multzo bat da, zeinaren inguruan unitate didaktikoa osatzen den. Ikaskuntza-unitateen dira, adibidez, zenbaki erromatarrak, higidura uniformea eta adjektibo motak. Garai batean, testuliburuak antolatzeko erabiltzen ziren ikasgaien antzeko kontzeptua da.

Ikas-komunitateak (ikaskuntza-komunitateak)

Wed, 27 Dec 2023 15:35:33 +0000

Ikas-komunitateak edo ikaskuntza-komunitateak eskola moderno eta berritzailearen baitan garaturiko kontzeptua izan da, hala nola Paulo Freire-ren (1921-1997) eskutik. Bereziki gizarte-arazo larriak zituzten komunitate baztertuetan garatu dira, ikasleen errendimendu akademiko eskasekin. Ikas-komunitatearen oinarria ikaskuntza dialogikoa da, zeinaren arabera besteekiko harremanetan ikasi egiten dugun edo ikasi beharko genukeen, gizaki askeak izateko (ikus, gainera, lankidetzazko ikaskuntza). Horrela, ikas-komunitateen helburua ikasleen gizarte inguruneko eragile guztiak (irakasleez gainera, gurasoak, ahaideak, auzokoak, …) ikaskuntzarako proiektu batean inplikatzea da ikasleak pertsona aske, solidario eta kritikoak izatera eramango dituen hezkuntza-proiektu baten baitan. Labur esanda, parte hartzea eta eraldaketa soziala dira ikas-komunitatearen ardatzak. Ipar Amerikan eta Brasilen bereziki garatu diren esperientziak dira. Espainiar estatuan, La Verneda-Sant Martí Bartzelonako helduen eskola izan da erreferente nagusi bat. Beste hizkuntzetan: ingelesez, learning communities; gaztelaniaz, comunidades de aprendizaje.

Norfolk sistema

Wed, 27 Dec 2023 14:16:52 +0000

Norfolk sistema XVIII. mendean Charles Townsend bizkondeak garaturiko laboreen errotazio-sistema zen, lursailen zati bat lugorrian uzten zuen hiru urteko laboreen errotazio-sistema baztertu eta lau urteko errotazioa ezarri zuena, bazka-landareak, garia, arbia eta garagarra edo oloa txandakatuz. Hori baino lehenago baliatzen zen sistema hiru urtekoa zen, garia, lekak eta lugorria txandakatuz. Horri esker, lugorria baztertu eta zerealak nahiz abereentzako bazka ekoizteko polilaborantzako sistema ezarri ahal izan zen, produktibitatea nabarmen gehituz. Abereen ukuiluratze eta beste hobekuntza teknikoekin batera, Norfolk sistema Inglaterran XVII. mendearen bigarren erdialdean garatu zen nekazaritza iraultzaren faktore nagusi bat izan zen, Industria Iraultzarako bidea zabaltzeko, landa eremuko laneskua libratuta abian ziren industria-jarduerara bideratuz.

Alderdi-bitasuna (bipartidismoa)

Mon, 25 Dec 2023 18:08:32 +0000

Alderdi-bitasuna edo bipartidismoa sistema politiko bat da, non bi alderdiren artean nagusiki banatzen den boterea herrialde bateko erakunde politikoen artean, gutxi gorabehera txandakatuz eta espazio politiko garrantzitsurik utzi gabe, nazio mailan behintzat, beste indar minoritario eta periferikoei. Gaur egun, alderdi-bitasuneko egoeretan, bi alderdiak gehienetan espektro politikoaren ezkerraldean eta eskuinaldean kokatzen dira, hurrenez hurren. Alderdi-bitasuna ohikoa izan da Espainiako Trantsizioan, PSOEren (sozialdemokrata) eta PPren (kontserbadore liberala) artean, lehen AP zena. Historikoki, alderdi bitasuna sistema politikoa ere izan zen Berrezarpen Borbonikoan, 1874 eta 1923 artean, alderdi liberalaren eta alderdi kontserbadorearen artean, era antidemokratiko eta iruzurrezkoan gainera, bi alderdien arteko turnismoaren bitartez. Alderdi biko sistema argia duen beste herrialde bat Amerikako Estatu Batuak dira, non Alderdi Demokrata eta Alderdi Errepublikanoa diren erakunde politikoetan diren boterea lortzeko lehiatzen direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bipartidismo.

Galparsoro (Kalparsoro)

Mon, 25 Dec 2023 13:13:39 +0000

Galparsoro, Kalparsoro. Azkoitian 1625ean jasotako abizena. Batzuen arabera, garbal, “soila”, eta soro hitzetatik, landatu gabeko soroa.

Inklusio-kirola (kirol inklusiboa)

Mon, 25 Dec 2023 08:09:08 +0000

Kirol inklusiboa, inklusio-kirola edo inklusiozko kirola gaitasun, trebetasun edo kondizio desberdinetako pertsonak biltzen dituen kirol praktika edo formatoa da. Horrela, kirol inklusiboa gizonak eta emakumeak, haurrak, gazteak eta zaharrak nahiz pertsona arruntak eta gaigabetuak biltzen ditu, kirola elkarrekin praktikatzeko inongo diskriminaziorik ezarri gabe. Ildo horretatik, esan daiteke kirol inklusiboa kirola lehia gisa hartzne duen ikuspegiaren aurkakoa dela, eta kirolaren praktikan parte hartzea, sozializazioa eta integrazioa lehenesten dituela, kirolak berez duen osasungarritasuna baztertu gabe.** Beste** hizkuntzetan:** gaztelaniaz, deporte inclusivo.

Emabatzarreak

Mon, 25 Dec 2023 06:29:36 +0000

XVI. mendetik jasotakoak, emabatzarreak erditu berria den emakumeari bisita eginez haren ahaide eta auzoko emakumezkoek egiten zituzten batzarre edo bilera tradizionalak ziren. Beste izen batzuekin ere ezagutu izan da, hala nola andre-ikustea, haur-ikustea eta atsolorreta izenez.

Sail eraginkorrak eta sail ez-eraginkorrak

Sun, 24 Dec 2023 14:13:00 +0000

Sail eraginkorrak edo sail operatiboak enpresa batean produkzio-prozesurako funtsezkoak diren sailak dira, eta horien artean daude hornikuntza-saila eta eraldaketa-saila. Sail ez-eraginkorrak edo sail ez-operatiboak jardueran lagungarri diren atalak dira, hala nola administrazioa eta merkaturatzea. Kostuen kontabilitatean, sail eraginkor eta ez-eraginkorren arteko bereizketa funtsezkoa da produktu baten industria-kostua zehazteko, non sail eraginkorren kostuak soilik sartuko diren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, secciones operativas.

Kostuak

Sun, 24 Dec 2023 12:51:57 +0000

Kostua produktu edo zerbitzu bat ekoitzi eta horrekin loturiko jarduera ekonomikoak garatzeko baliatu edo kontsumitu egiten diren ekoizpen-faktoreen multzoaren balio ekonomikoa da. Kostua ez da nahastu behar gastuekin, gastua kontzeptu finantzarioa baita, transakzio bati dagokiona, kostua kontzeptu ekonomikoa den bitartean, ekoizpenean eta enpresaren beste prozesuetan garatzen dena; izan ere, batzuetan kostuak eta gastuak bat badatoz ere, badira ere kostuak gastu ez direnak eta gastuak kostu ez direnak. Kostuen zenbatespena edo estimazioa funtsezkoa da enpresan prezioa ezarri, errentagarritasuna kuantifikatu eta baliabideen erabilerari buruzko erabakiak hartzeko. Balorazio guztietan bezala, kostuak zenbatestean subjektibotasun-maila bat dago beti, eta horregatik garbi utzi behar da aurretik zeren kostua kalkulatzen den eta zertarako kalkulatzen den; adibidez, kostua produktu bati buruz izan daiteke, baina baita ere enpresako sail bati buruz; edota, izan daiteke ekoizpen-faktore teknikoen efizientzia hobetzeko, eta orduan ekoizpen-kostuak edo kostu industrialak baino ez lirateke barneratuko, edota azken prezioa ezartzeko, non sail guztietako kostuak barnehartuko beharko liratekeen (ikus, kostu-prezioa) Ikus, gainera

Homo duplex

Sun, 24 Dec 2023 07:35:16 +0000

Homo duplex Émile Durkheim soziologoak (1858-1917) sortu eta landuta zuen kontzeptua da, zeinaren arabera gizakia alde biko izakia den, alde batetik biologikoki finkatua, eta senak bultzatua, eta bestetik gizarteak moldatua, eta beraz morala ere baduena.

Mancomunitat de Catalunya

Sat, 23 Dec 2023 09:47:50 +0000

La Mancomunitat de Catalunya va ser una institució política creada el 1914 per la unió de les diputacions de les quatre províncies catalanes, superant la divisió provincial establerta el 1833, per constituir una organització política d’autogovern catalana. Basant-se en un decret del Govern espanyol que permetia agrupar les diputacions, encara que no preveia competències ni recursos econòmics per a elles, la Mancomunitat va comptar amb un ampli suport polític que va ser aprovat per la majoria dels municipis catalans. La institució va romandre en vigor fins al 1925, quan es va dissoldre sota la dictadura del general Primo de Rivera. En aquests anys, les quatre diputacions van deixar en mans de la mancomunitat nombrosos recursos i competències, i com a balanç global es pot afirmar que va aconseguir constituir-se com a institució política central i autòmona a Catalunya, sent precursora del futur Estatut de Catalunya del 1932.

Kataluniako Mankomunitatea

Sat, 23 Dec 2023 09:21:30 +0000

Kataluniako Mankomunitatea Kataluniako lau probientzietako diputazioak elkarturik 1914an sortu zen erakunde politikoa da, 1833 urtean ezarritako zatiketa probintziala gainditu eta erakunde politiko katalan zentral eta autonomo gisa eratzeko. Diputazioak elkartzea ahalbidetzen zuen Espainiako gobernuaren dekretu batean oinarriturik, nahiz eta haietarako eskumenik eta baliabide ekonomikorik aurreikusten ez bazuen ere, Mankomunitateak sostengu politiko zabala izan zuen, eta Kataluniako udalerri gehien-gehienek onartu zuten. Erakundeak 1925 urtera arte egon zen indarrean, Primo de Rivera jeneralaren diktadurapean desegin zen arte. Urte horietan, lau diputazioek baliabide eta eskumen ugari utzi zituzten mankomunitatearen eskuetan, eta Katalunia komunitate autonomo eta autogobernatu moduan eratzearekin batera, 1932ko Kataluniako Autonomia Estatutuaren aurrekaria izan zela esan daiteke.

Karraskoliendak (carrascoliendas)

Sat, 23 Dec 2023 08:28:26 +0000

Karraskoliendas (gaztelaniaz, *carrascoliendas, carnestolendas *hitzetik) Bizkaiko Ezkerraldean eta inguruko herrietan, inauteri garaian, Ostegun Gizen egunean hain zuzen, gazte-taldeek, hamalau urte ingurukoek, XX. mendeko lehenengo hamarkadetan, etxez etxe egiten zituzten eskeak ziren, kantuz eta musikaz, maiz mozorroturik, janariak eta dirua bildu eta haiekin taldeko otordu bat egiteko. Oilarra ere, gehienetan beltza, eramaten zuten haiekin, gero hil eta jango omen zutena, kantuetan adierazten zuten bezala. Euskal Herrian zehar inauteri garaian eta beste ospakizun batzuetan egiten ziren eta egun ere egiten diren eske edo postulazioen tokiko aldaera ziren. Talde-pertenentzia baieztatu eta sendotzeko eta iragate-erritu moduan, nerabezarotik gaztarora, interpretatu dira. Eske horiek XX. mende hasieratik ospatu baina Francoren diktadurarekin debekatu egin ziren. XXI. mendearen hasieratik berreskuratu egin dira eskualdeko herri eta auzo batzuetan, izen horrekin bertako inauteri ospakizun guztien multzoa izendatuz.

Silogismoa

Sat, 23 Dec 2023 07:10:43 +0000

Silogismoa premisa izeneko proposizio batzuetatik, orokorrean bi (premisa nagusia edo handia eta premisa txikia), eta erregela logikoak baliatuz, konklusio batera heltzen den argudio mota da. Silogismoaren baliozkotasuna hura osatzeko baliatzen diren erregela logikoetan oinarritzen da, premisa horien egiazkotasunari, errealitatean duten korrespondentziari alegia, erreparatu gabe; horrela silogismo bat zuzena izan daiteke, baina konklusioa faltsua.

Thomas Luckmann

Fri, 22 Dec 2023 16:50:10 +0000

Thomas Luckmann (1927-2016) alemaniar soziologoa izan zen, komunikazioa, zientziaren filosofia eta soziologia eta erlijioaren soziologia landu zituena. Komunikazioaren soziologian, hizkuntza gizarte errealitatea eratzeko funtsezko tresnatzat hatu eta aldi berean errealitatea hori irudikatzeko bitartekoa dela baieztatu zuen.

Hitzezko komunikazioa (komunikazio berbala)

Fri, 22 Dec 2023 16:27:56 +0000

Hitzezko komunikazioa edo komunikazio berbala hitz soilen bitartez, hizkuntzaren bitartez alegia, egiten den giza komunikazioa da, jatorritik ahoz baina historian idatzizkoa izatera ere heldu dena. Maiz, hitzik gabeko komunikazioaren osatzen da, hitzen esanahia zehazteko.

Komunikazioa (definizioa eta elementuak)

Fri, 22 Dec 2023 15:27:08 +0000

Komunikazioa bi subjektu, izaki, gailu, sistema eta bestelako entitate edo gehiagoren artean gertatzen den informazio-trukeen prozesu edo segida bat da, horretarako hizkuntza edo kode partekatu eta komuna darabiltela. Gizaki eta animalien artean funtzio soziala betetzen duen funtsezko prozesua da, ingurunean gertatzen denari buruzko informazioa transmititu eta indibiduoak harremanetan jartzeko; gizabanakoen artean, gainera, komunikazioak zentzua sortzen du, munduari esanahia ematen dion prozesua da, kultura sortuz.

Oinarrian, komunikazio-prozesuko elementuak honako hauek dira:

Bulba (alua)

Fri, 22 Dec 2023 09:22:19 +0000

Bulba edo alua emakumearen eta ugaztun emeen kanpoko genitalen multzoa da, baginaren sarreraren ingurukoak. Zehazkiago alua baginaren sarrera, bagina bera, ezpainak, handiak nahiz txikia, eta klitoria. Bulba sexu-organoa da, koitoaren bitartez ernalketarako organoa, eta emakumearentzako zona erogeno eta plzer-iturri ere bai. Bagina emakumearen ugalketarako barne-organoetarako sarbidea izanik, garrantzitsua da bulbaren higienea, aldiro garbituz, gehiegi ere ez, baginako flora ez hondatzeko.

soinu gutxi, dantzari onarentzat aski

Fri, 22 Dec 2023 07:45:33 +0000

Gauzak egiten dakienak haiek egiteko askorik behar ez duela adierazteko.

Laneskua

Fri, 22 Dec 2023 07:41:37 +0000

Enpresan, laneskua langileen lanaren kostua da, lana egiteagatik langileei ordaindu beharreko soldata, horren kotizazio, zerga eta gehigarri guztiekin batera. Laneskuaren kostua aztertu eta hori produktuaren kostura gehitzerakoan, zuzeneko laneskua eta zeharkako laneskua bereizi ohi dira. Zuzeneko laneskua produktu jakin bat ekoizteko zuzenean erabiltzen den lanaren kostua da, produktuari zuzenean esleitzen zaiona; adibidez beharginak makina batean lanean ematen duen denborari dagokion ordainsaria. Zeharkako laneskua, berriz, produktuari zuzenean esleitu ezin zaion lanaren kostua da, adibidez enpresaren administrazioko langileen kostua, eta produktuaren kostuari esleitzekotan aurrez banaketa-irizpideren bat ezartzea behar duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mano de obra.

Hamarkada Zoriontsua

Fri, 22 Dec 2023 07:24:55 +0000

Hamarkada Zoriontsua 1920ko hamarkadari eman ohi zaion izendapena da, ekonomian izandako gorakadari nahiz gizarte arloan zabaldu zen baikortasun eta distira-giroari erreferentzia eginez, bereziki kulturan islatu zena.

hodei guztiek ez dakarte euria

Fri, 22 Dec 2023 07:12:32 +0000

Idatzizko erreferentziarik gabeko atsotitza, itxurari erreparatuz aurresanak egitearen aurka ohartarazten duena.

soinu-jotzailearen etxean, denak dantzari

Fri, 22 Dec 2023 04:51:33 +0000

Aipamen bibliografikorik gabeko atsotitza. Antza, agintea duen edo nagusia den pertsonaren ingurukoek bere esanetara eta bere alde jokatzen dutela adierazteko.

Aldaerak

soinujolearen etxean, denak dantzari

Emozioak

Thu, 21 Dec 2023 18:14:23 +0000

Emozioak kanpoko inguruneko estimulu edo egoera baten aurrean subjektu batengan gertatzen diren gogamenaren erantzunak dira, prozesu inkontzienteak nahiz kontzienteak, kognizioa esaterako, barnehartzen dituztenak, eta helburu nagusitzat egoera horretara moldatzea dutenak; halaber, emozioak gizarte eta kultura elementuek ere eragiten dituzte, hala nola sinesmenak, baloreak, ohiturak. Emozioen zerrenda oso zabala da, maila ezberdinetan gertatzen dira eta batzuetan emozio batek beste emozio batetik ere badu zerbait; ildo horretatik lehen mailako emozioak edo emozio nagusiak eta bigarren mailako emozioak bereizten dira. Adibidez, Robert Plutchik-en ereduaren arabera, emozio nagusiak gorrotoa, atsekabea, txundidura, izua, mirespena, estasia eta jagoletza lirateke, haietako bakoitza maila ezberdinetan azaldu (adibidez, izua apala beldurra litzateke) eta konbinatu egin daitezke (adibidez, gorrotoak eta suminak batera nazka eta mespretxua eragiten dituzte). Ikus, gainera

asko duenak, gehiago nahi

Thu, 21 Dec 2023 09:00:27 +0000

Ondasun eta diru asko izateak pertsona ez duela inoiz asetzen adierazteko.

Aldaerak

diru asko duenak, gehiago nahi

Aliterazioa

Thu, 21 Dec 2023 05:02:40 +0000

Aliterazioa bertso edo esaldi baten baitan fonema eta soinuen errepikapenaren bitartez burutzen den estilo-figura da, testuari adierazkortasuna, erritmoa eta harmonia ematearren. Errepikapenezko estilo-figura multzo zabala osatzen du, anafora, anadiplosi, epanadiplosi, polisindeton eta abarrekin batera. Adibideak

Behin bazen bele bat/ Bele bat beltza (Oxobi, *Belea eta axeria, *1926).

Lan-baldintzak

Wed, 20 Dec 2023 15:53:48 +0000

Lan baldintzak edo lan kondizioak lantokian eta bere lanpostuan langileak bizi behar dituen egoera eta faktoreen multzoa da, bere ongizatea eragiten dutenak, onerako nahiz txarrerako, arriskuak sortuz. Lan karga, lan erritmoa, egin beharreko lanek sortarazten dute nekea, lan egutegia eta lan ordutegia, lantokiko kondizio fisikoak, lan arriskuak eta lantokiko arrisku psikosozialak dira lan baldintza garrantzitsuenak. Lan baldintzak ahal bezain zehatz azaldu behar dira kontratuan nahiz hitzarmen kolektiboan.

Pertsonen arteko harremanak (harreman pertsonalak)

Wed, 20 Dec 2023 15:44:34 +0000

Pertsonen arteko harremanak edo harreman pertsonalak pertsonek izaki sozial gisa beste pertsona batzuekin eratzen dituzten lotura gutxi gorabehera sendoak dira, maila emozionalean edo besterik gabe interes eta helburu partekatu edo bateragarrietan oinarritutakoak. Pertsonalki eta ez talde mailan eratzen diren gizarte harremanak dira. Adibidez, pertsonen arteko harremanak dira gurasoen eta seme-alaben artekoak, bikote harremanak, harreman afektiboak horiek guztiak; eta lantoki bateko lankideen artean eratzen direnak, helburu berdinak partekatuz; pertsonen arteko harremanak dira, halaber, eragile ekonomikoen artean eratzen direnak, helburu bateragarriekin, erosle eta saltzaile baten artean eratzen direnak, betiere iraunkorrak edo nolabait finkoak badira.

Aszesia

Wed, 20 Dec 2023 14:42:35 +0000

Aszesia pertsona batek bere buruarekin egiten duen lan fisiko nahiz espirituala da, pribazioan eta oinazean oinarritutako autodiziplina ariketa, arima eraldatu eta pertsona maila espiritual altuago batera eramaten duena. Bereziki, monako edo monjeen praktika izan da, norberaren gorputzaren mugak gaindituz, Jainkoarengana edo absolutura heltzeko asmoarekin. Beste hizkuntzetan: ingelesez, ascesis, asceticism; gaztelaniaz, ascesis.

zahar eroa, gazte zoroa baino txarrago

Tue, 19 Dec 2023 15:19:02 +0000

Gaztetasunaren alde egiten duen atsotitza, zahardadea gutxietsiz, beste atsotitz batzuetan ez bezala, non zaharraren zuhurtzia eta jakinduria goraipatzen diren.

Aldaerak

gazte txoroa baino, zahar txoroa okerrago

Erregionalismoa

Sun, 17 Dec 2023 15:45:45 +0000

Erregionalismoak estatu baten barruan erregio edo eskualde jakin baten berezitasun eta interes partikularren sustapena eta defentsa baieztatu eta garatzen duten mugimendu politikoak dira, estatu osoaren interesei kontrajarrita gehienetan. Horretarako, erregionalismoaren estatuaren barruan duen garapen historiko, kultura eta garapen ekonomikoaren bereizgarrietan oinarritzen du bere ideologia. Normalean, estatuko indar politikoekin lankidetzan aritzearen alde egiten dute, baina, haien babesaren truke, beren lurraldeen aldeko politikak edo pribilegio partikularrak eskatzen dituzte. Erregionalismoak, printzipioz, ez du estatuarekiko haustura politikoa lortu nahi bere subiranotasuna edo independentzia aldarrikatzeko, haren batasuna onartzen du, baina bere egitate diferentziala berretsiz. Hala ere, erregionalismoaren muturreko agerpenek sarritan nazionalismoa eta ondorioz estatu zentralarekiko erabateko independentzia bilatzera eramaten dute.

maiatzean kukuak kuku, diruz banitu bi zaku

Sun, 17 Dec 2023 13:57:19 +0000

Sineskeriatik herri jakintzatik baino gehiago duen atsotitza, maiatzean kukuaren kantuak urte osorako zortea dakarrela adierazten duena.

Weltpolitik

Sun, 17 Dec 2023 08:00:11 +0000

Weltpolitik (alemanieraz; euskaraz literalki “munduko politika”) Alemaniak XIX. mendearen bukaeratik eta XX. mendearen garatu zuen kanpo politika espantsionista izan zen, britainiar eta frantziar inperioei lehia egingo zien inperio koloniala osatuz bere garapen industriala bultzatzeko. Horren ondorioa izan zen Alemaniak, Austria-Hungriako inperioarekin eta Italiarekin osatu zuen Aliantza Hirukoitza.

Ikerketa aplikatua

Sat, 16 Dec 2023 09:58:58 +0000

Ikerketa aplikatua edo ikerkuntza aplikatua ikerketa teorikoak eta oinarrizko ikerketak arlo jakin bateko problema zehatz eta praktikoak ebatzi eta produktu edo zerbitzu berriak garatzeko helburua duen ikerketa mota da, berrikuntzaren oinarrian dagoena.

Agindupeko lurrak (mendeko lurraldeak)

Sat, 16 Dec 2023 09:00:40 +0000

Agindupeko lurrak edo mendeko lurraldeak (ingelesez, dominion) Britaniar Inperioaren koroaren agindupean baina aldi berean nolabaiteko autonomia zuten lurraldeak ziren. Lurralde horiek gerora Commonwealth edo Nazioen Mankomunitatea osatu zuten XX. mendean eta haietako batzuek Erresuma Batuko erregea dute oraindik ere estatuburutzat, independente izan arren.

Negozio-zorroa

Sat, 16 Dec 2023 08:33:43 +0000

Negozio zorroa korporazio edo enpresa batek dituen negozioen multzoa da, haietako bakoitzean produktu eta zerbitzu sorta berezi bat merkaturatuz. Negozio-zorroko negozioak negozio-arlo eta negozio-unitate estrategiko bereizietan sailkatzen dira, haietarako estrategia eta plan bereziak garatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cartera de negocio.

txakurra txakurtegian, oilarra oilategian

Sat, 16 Dec 2023 07:59:09 +0000

Haien artean gatazka sortu dezaketen pertsonak bakoitza bere lekuan, elkarrengandik aparte, egon behar direla adierazteko.

Anboto beleak Anbotora nahi

Sat, 16 Dec 2023 07:25:35 +0000

Norberak bere sorlekura edo etxera itzultzeko duen gogoa edo joera adierazteko.

Aldaerak

Orhiko txoria, Orhi laket

Abere-zama

Thu, 14 Dec 2023 14:31:14 +0000

Abeltzaintzan, abere-zama azienda bateko abere kopurua haiek hazteko larrearen azalerarekin zatitzearen zenbatekoa da, abere bakoitzak batezbeste zenbateko larre-azalera duen adierazten duena. Abeltzaintza zenbat eta estentsiboagoa izan, abere-zama orduan eta handiagoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, carga ganadera.

Trebetasunak (hezkuntza)

Thu, 14 Dec 2023 14:08:05 +0000

Hezkuntzaren konpetentzia-sisteman, trebetasuna jarduera bat zuzen garatzeko garatu, gauzatu eta praktikan frogatu den ahalmena da. Maiz, gaitasun eta konpetentzia terminoekin batera erabiltzen da: gaitasuna jarduera bat garatu eta burutzeko behar diren oinarrizko ahalmena den bitartean, trebetasuna gaitasuna horren gauzatzea da eta konpetentzia jarduera konplexu batean behar diren ezagutza, gaitasun trebetasun eta jarreren multzoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, habilidad.

Hizkuntza-estatusa

Thu, 14 Dec 2023 13:33:45 +0000

*Agian bilatzen ari zinen hizkuntza baten estatus sozial edo soziokulturalari buruz, baina artikulu hau ez da horri buruz. *

Estatus linguistikoa edo hizkuntza baten estatusa edo egoera hizkuntza horrek komunitate baten baitan edo orkorrean duen komunikaziorako duen gaitasuna, hala nola hiztunen kopurua, erabilera-eremua, ofizialtasuna eta abar barnehrzten dituena, eta hizkuntza hori guztiz normalizatua izatetik, nazioarte edo nazio-mailan, arrisku egoeran dagoen hizkuntza edo hizkuntza hila izatera. Beste hizkuntzetan: ingelesez, language status.

Mendizabalen desamortizazioa (1836)

Thu, 14 Dec 2023 09:19:20 +0000

Ikus, gainera: Testu iruzkina: Mendizabalen desamortizazio-dekretua (1836-02-21) Mendizabalen desamortizazioaren** bitartez (ikus, gainera**desamortizazioa**), 1836 urtean plazaratutako dekretu eta beste legeen bitartez ordena erlijiosoen mendean zeuden lurrak eta beste ondasunak desjabetu eta saldu ziren, gari hartan gobernu liberalaren burua zen Juan Álvarez Mendizábalen eskutik eta Maria Bristina Borboikoa erreginaordea zelarik. Desamortizazioaren helburu nagusia 1833 urtean abiarazitako Lehen Karlistaldian estatuaren gastu militarra finantzatzea izan zen, bide batez ordena erlijioso horien esku (ikus, esku hilak) zeuden lur laboratu gabeak laboratzen jartzeko. Desamortizazioa klero erregularrari, ordena erlijiosoei alegia, erasan zien, eta klero sekularreko ondasunak, Eliza Katolikoarenak alegia, kanpoan geratu ziren. Hala eta guztiz ere, desamortizazioak bere helburuak bete zituen eta lortutako diruari esker Espainiako zor publikoaren zati handi bat ordaindu ahal izan zen. Desamortizazioko onuradun nagusiak, ordea, oligarkak eta jabe handiak izan ziren, lurrak eta ondasunak oso prezio merkean eskuratu ahal izan zituzten, desamortizatutako ondasunak lote handitan saldu baitziren, jabe txikien erosketa eragotziz horrela. Desamortizazio-legeak 1851 arte aplikatu ziren, gorabeherekin bada ere, garaiko koiuntura politikoaren arabera. 1855 urtean, Madozen desamortizazioa garatzen hasi zen, Mendizabalena baino efektu ekonomiko handiagoak izan zituena.

Aliantza Bikoitza

Thu, 14 Dec 2023 08:22:34 +0000

Aliantza Bikoitza 1979 urtean Otto von Bismarck kantzilerraren ekimenez Alemania eta Austria-Hungriako Inperioen artwn sinatutako aliantza edo tiuna izan zen, zeinaren arabera elkarri babesa ematera konprometitzen ziren haietako bat erasotua izanez gero, bereziki Frantziari aurre egiteko asmoarekin. Aliantza Bikoitz horretara Italia bildu zen 1882 urtean, Lehen Mundu Gerrara arte iraungo zuen Aliantza Hirukoitza osatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Doble Alianza, Dúplica Alianza.

Jabari publikoa

Thu, 14 Dec 2023 07:34:51 +0000

Jabari publikoko lurrak edo, orokorrago, jabari publikoko ondasunak, estatuarenak diren eta beraz erabilera publikoa duten lursail eta beste ondasunen multzoa da, printzipioz inolaz ere besterendu ezin daitezkeenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tierras y otros bienes de dominio público.

1855eko burdinbideen legea (trenbideen legea, trenaren legea)

Thu, 14 Dec 2023 07:30:14 +0000

Ikus, gainera: Testu-iruzkina (1855): Burdinbideen lege orokorra (1855-06-06)

1855eko burdinbideen lege orokorra edo 1855eko trenbideen lege orokorra, Espainian, 1854-1856ko biurteko progresista izeneko garai politikoan plazaratu zuen legea izan zen, Espainian trenbide-sarea garatzeko asmoz, Espainiako Gorteetan onetsia eta gero Isabel II. erreginak berretsia. Trenbideak 1848tik hasi ziren garatzen, baina ordura arte oso kilometro gutxi eraiki ziren. Legeak trenbideak eraiki eta ustiatzeko ekimen pribatua onartu zuen eta trenbideen eraikuntzarako erraztasunak ezarri zituen, hala nola jabari publikoko lurrak erabiltzea trenbideak eraikitzeko. Legea biurteko horretan Espartero jenerala gobernuaren buru zelarik garatu ziren politika liberalen kontestuan kokatzen da, Madozen desamortizazioarekin batera; beraz, liberalismo ekonomikoa eta industrializazioa bultzatzea izan ziren legearen asmo nagusiak. Atzerriko kapitalak, bereziki Frantziakoak, finantzatu zuen neurri handi batean trenbideen eraikuntza. Burdinaren eta beste materialen inportazioarako muga-zergak ezabatu ere egin ziren, eraikuntza errazteko. Teknikoki, legeak Europakoa baino zabalera handiagoa ezarri zuen trenbiderako, Frantziarekiko tren-loturak egitea oztopatu zuen, baino garai hartan Espainiako erliebe menditsura egokitzeko beharrezkoa zena, beste alde batetik trenbide-sarea erradiala izatea, izar modukoa, hobetsi zen. Legea onuragarria izan zen guztiz, trenbide sare zabala, 4.000km inguru, osatu baitzen baitzen urte gutxitan, bereziki 1866 bitartean, gero 1877ko burdinbideen lege berriarekin osatuko zena.

Entente Cordiale

Thu, 14 Dec 2023 07:00:16 +0000

Entente Cordiale (Adiskidetasun Adeitsua) Frantzia eta Erresuma batuaren artean XIX. mendean zehar abiarazi eta 1904an burutu ziren adiskidetasun-itunen multzoari eta horiek bi herrialdeen artean sortutako bake-egoerari erreferentzia egiteko erabiltzen den frantsesezko terminoa da. Itun horiek bi herrialdeen inperio kolonialen mugak ezartzeko erabili ziren bereziki.

Hizkera

Wed, 13 Dec 2023 18:47:28 +0000

Hizkera eremu txiki batean edo gizatalde txiki bateko kideen artean hitz egiteko modu berezia da, elementu bereziak dituena hura barnehartzen den hizkuntza-sistema zabalagoaren baitan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, habla.

Beiratea

Wed, 13 Dec 2023 18:32:49 +0000

Beiratea leiho bat ixten duen kolore anitzeko beirazko azalera da, elkarri itsatsitako beira-pusketak bateratuz osatzen dena, haietan margotuz edo haien kolore desberdinekin irudi bat osatu eta eguzkiaren argia ematean efektu liluragarria sortzen duena. Bereziki, estilo gotikotik aurrera erabilitako arkitektura-elementua izan zen, gehienbat eliza eta katedraletan. Beste hizkuntzetan: frantsesez, vitrail; gaztelaniaz, vidriera.

Estaldura-marjin industriala

Wed, 13 Dec 2023 18:21:53 +0000

Kostuen kontabilitatean, estaldura-marjin industriala edo** kontribuzio-marjin industriala **ekitaldi batean izandako salmentei salmenta horien ekoizpen-kostu aldakorra kenduz sortzen den zenbatekoa da, fabrikazio-kostuak baino barnehartzen ez dituena, eta beraz kostu horietatik kanpo uzten dituena kostu finkoak eta kostu komertzial aldakorrak. Direct-costing kostu-sistemako kontzeptua da.

Kapital-transferentziak

Wed, 13 Dec 2023 14:39:20 +0000

Ekonomian, kapital-transferentziak aktibo baten salerosketa edo haren gaineko beste eragiketa batengatik gertatzen den kapital edo diru-mugimendua, inongo ondasunen transmisiorik ez dakarten transferentzia arruntak ez bezalakoak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, transferencias de capital.

Madozen desamortizazioa

Wed, 13 Dec 2023 13:53:24 +0000

Madozen desamortizazioa (ikus, gainera,desamortizazioa Espainian) 1855ean plazaratu zen desamortizazio-legea izan zen, zeinaren arabera estatuaren, Eliza Katolikoaren, ordena erlijiosoen eta beste esku hilen eskuetan zeuden ondasun higiezinak saldu ziren. 1854-56 bitarteko biurteko progresistan plazaratu zen, liberalismo ekonomikoa sustatzea ekarri zuten beste neurri batzuekin batera, horien artean 1855eko trenbideen legea. 1837-1844 bitartean garatu zen Mendizabalen desamortizazioaren ondorengoa izan zen eta hura baino askoz ere zabalagoa izan zen, askoz ere lursail gehiago salduz, horien trukean diru gehiago bilduz -Mendizabalen desamortizazioko diruaren bi halako diru kopurua bildu zen- eta denboran zehar ere XX. mendean aplikatzera ere heldu zen. Egindako estimazioen arabera, desamortizatutako lursail guztietatik erdia Elizari edo hari lotutako erakundeei zegoekin eta beste erdia estatuari. Pascual Madoz (1806-1870) Ogasun ministro liberalaren ekimena izan zen, eta horren helburu nagusiak estatuarentzat dirua bildu, zor publikoa murrizteko, eta landu gabe zeuden lurrak laboratzen jartzea izan ziren, garapen ekonomikoa sustatzeko. Esan behar da hasiera batean lur loteak erosteko lurjabe handiek lehentasuna izan zutela; horrela, bereziki Espainiako hegoaldean latifundismoa areagotu egin zen, lehen estatuarenak ziren lurrak terrateniente edo lur jabe handien esku utziz. Klase ertaineko nekazariak lursail ertain eta txikiekin geratu ziren, baina haiekin haien bizimodua apenas hobetu zuen. Nekazari pobreek gainera lehen estatuarenak ziren lurrak aprobetxatzeko eskubidea, abereentzako larre gisa bereziki, galdu zuten. Hala eta guztiz ere, esan behar da lur asko laboratu egin zirela eta nekazaritza produkzioa igo egin zela nabarmen. Hirietan, Elizaren eraikin asko estatuaren eskuetara igaro ziren, erabilera publikorako eta horrela babespean utziz, eta urbanizaziorako lursail asko ere zabaldu ziren. Ondorio ekologikoak ere aipatu ziren, lur berriak laboratzearekin baterea, deforestazio handia izan baitzen.

Lamarckismoa

Wed, 13 Dec 2023 10:59:57 +0000

Lamarckismoa (*lamarkismoa) teoria eta hipotesi zientifiko eboluzionista da, zientzialari gehienek ukatu eta sasizientziatzat hartzen dena, zeinaren arabera espezieen eboluzioa izaki bizidun bakoitzarengan inguruneak eragindako karaktere bereganatuak ondorengoetara igarotzen diren. Horren arabera, adibidez, igeriketa eginez giharrak asko garatu dituen pertsona batek gorpuzkera hori transmitituko lioke bere seme-alabei. Egun, orokorrean onartzen den teoriak dio, ordea, eboluzioa hautespen naturalaren bitartez gertatzen dela. Hala eta guztiz ere, onartu egiten da inguruneak geneetan izan dezakeen eragina epigenetikako mekanismoen bitartez, eragin hori oso mugatua dela eta eboluzioa azaltzeko nahikoa ez den arren. Ikus. gainera

Mahai gaineko ordenagailua

Wed, 13 Dec 2023 10:40:51 +0000

Mahai gaineko ordenagailua edo mahai gaineko konputagailua leku gehienbat finko batean, bereziki mahai baten gainean edo horren inguruetan, kokatzen den ekipo informatikoa da, ordenagailu eramangarriak ez bezala, batera eta bestera eramateko diseinaturik ez dagoena. Gehienetan, mahai gaineko ordenagailuetan monitorea edo pantaila, teklatua eta CPU delakoa (prozesatzeko unitate zentrala) gailu independenteak dira, hariz edo haririk gabe konektatzen direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ordenador de sobremesa.

Karaktere bereganatuak

Wed, 13 Dec 2023 08:38:28 +0000

Karaktere bereganatuak organismo batek bere bizitzan zehar ingurunera moldatzean edo jokabide iraunkorrak garatzean eskuratzen dituen karaktereak dira. Adibide gisa, mugitzen ez den eta asko jaten duen pertsona baten loditasuna karaktere bereganatua da, baita ere, kirolari baten gorputza gihartsua ere. Lamarckismo izeneko teoriak ezartzen du espezieen eboluzioa karaktere bereganatu horien herentzian oinarritzen dela. Lamarckismoa eboluzioa azaltzeko orokorrean bazterturik dagoen teoria izan arren, karaktere bereganatuak ez baitira orokorrean geneetara eta beraz herentziaz transmititzen, epigenetikaren mekanismo ezagun eta kontrastatuek inguruneko faktoreek geneengan eragina izan dezaketela eta beraz transmititu daitezkeela erakusten dute. Hala eta guztiz ere, epigenetikak eragiten dituen aldaketa genomikoen eragina gutxietsi behar da espezieen eboluzioa azaltzeko hautespen naturalaren aldean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, caracteres adquiridos.

Dokumentua (informatika)

Tue, 12 Dec 2023 16:45:35 +0000

Informatikan, dokumentua testua, datuak, irudiak, audioa edo bideoa dituen edonolako fitxategi digitala da, eta beraz zuzenean erabili, bisualizatu eta partekatu egin daitekeen informazioa barnehartzen duena. Adiera hertsiagoan, dokumentua gehienbat testua, irakurtzeko moduan, duen fitxategia da, kalkulu-orri, aurkezpen, argazki eta irudietatik bereizteko.

Aurkezpen-programa

Tue, 12 Dec 2023 16:34:26 +0000

Aurkezpen-programak aurkezpenak edo testu labur, irudi eta eskemak konbinatu egiten dituzten diapositiba edo pantaila tamainako orri bildumak egiteko programa informatikoak dira, gai jakin bat era didaktibo, labur eta interaktiboan, testu, irudi edo eskema batetik bestera sekuentzialki igaroz, trantsizio direlakoen bitartez, aurkeztu edo erakusteko. Aurkezpen-programa edo aplikazio ezagunak dira Microsoft Powerpoint, Canva eta Prezi. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, programas de presentación.

Ikus, gainera

Kalkulu-orria

Behagarriak (egitateak, ondorioak, fenomenoak)

Tue, 12 Dec 2023 16:18:47 +0000

Egitate behagarriak esperientziaz, zentzumenetatik alegia, jaso eta egiaztatu daitezkeen gertaerak edo gauzak dira. Egitate behagarriak kausa baten ondorioz edo egindako saiakuntza batean aplikaturiko faktoreen ondorioz gerta daitezke, eta orduan ondorio behagarriak direla esaten da. Egitate eta ondorio behagarriak izendatzeko beste termino bat fenomenoa da (ikus, gainera, noumenoak eta fenomenoak) dira, orokorrean, eta errealitatea azaltzen zaigun bezala, askoren arabera errealitatea den bezala, islatzen dute. Edonola ere, fenomenoak edo egitate behagarriak metodo zientifikoa garatzeko abiaburua da, haietatik hipotesiak planteatu eta egiaztatzeko, beharrezko kontzeptualizazioaren ondoren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, hechos observables.

egin arren distira, denak urre ez dira

Tue, 12 Dec 2023 15:39:28 +0000

Gauza guztiek bere akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko, itxuraz bikainak izan arren.

egin on eta ez begiratu non

Tue, 12 Dec 2023 15:37:58 +0000

Ekintza onak nori egiten zaizkion edo norentzat diren pentsatu gabe egin behar direla adierazteko.

Aldaerak

egizu beti on, ez jakin arren non

hitza, bihotzaren giltza

Tue, 12 Dec 2023 15:36:14 +0000

Esaten diren hitzek barruko sentimenduak adierazten dituztela adierazteko.

Aldaerak

bihotzaren giltza, mihia

hartzeko poz, emateko hotz

Tue, 12 Dec 2023 15:27:51 +0000

Beti jaso baina eman nahi ez duena gaitzesteko atsotitza.

Aldaerak

hartzeko pronto, emateko tonto

goseak, begiak argi

Tue, 12 Dec 2023 15:26:04 +0000

Goseak eta orokorrean beharrak burua (begiak) azkartu egiten duela adierazteko.

Itzulpenak

el hambre aguza el ingenio

Adimena (inteligentzia)

Mon, 11 Dec 2023 18:30:44 +0000

Adimena edo inteligentzia kognizio-tresnak erabiliz (hautematea, pentsamendua, hizkuntza, …) ingurunea eta norberaren burua ezagutu eta ulertzeko gaitasun garatua da, hortik ikasi (ikus, ikaskuntza) eta horrela ingurune horretara moldatzeko estrategiak garatzeko helburuarekin, horretarako pentsamendu abstrakto eta analitikoa garatuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* intelligence*; gaztelaniaz, inteligencia.

Ikus, gainera

Ikus-adimena

apaizak azken hitza bere

Mon, 11 Dec 2023 17:58:36 +0000

Apaizek garai batean izaten zuten botereari (azken hitza) erreferentzia egiten dion atsotitza.

Marka (Erdi Aroko lurralde mota)

Mon, 11 Dec 2023 14:46:28 +0000

Erdi Aroan, marka (protogermanierazko marka hitzetik, “muga”) erresuma baten mugetan edo haratago dagoen lurraldea zen, konkistaz edo beste era batera atxikia, erresumako lurraldearen luzapen moduan eratzen zena, ondoko erresumen erasoen babesgarri moduan edo, maiz feudo gisa, markes edo antzeko jaun baten jurisdikziopean. Berezko lurraldearen inguruan markak osatzen nabarmendu Inperio Karolingioa.

Konbentzioaren Gerra

Mon, 11 Dec 2023 07:06:39 +0000

Konbentzioaren Gerra 1793-1795 bitartean Frantzia iraultzaileak Espainia eta Portugalen aurka garatu zen gerra izan zen. Izenak garai hartan Frantziako Konbentzio Nazionalari egiten dio erreferentzia, Frantziako erakunde politiko nagusienari alegia, asanblada edo legebiltzar moduan funtzionatzen zuena, egiten dio erreferentzia. 1795 urterako tropek Espainiako ipar ekialdeko eremu zabalak kontrolatzera heldu ziren. Gerra 1795eko uztailean bukatu zen, Basileako bake-ituna sinatu zutenean Frantziako Errepublikak. Euskal Herrian ere izan zen gerra eta tropa frantsesak Hego Euskal Herriko lau probintzietako eremu zabalak bere mendean izan zituzten, suntsiketa handiak eginez, miseria eta kalamidadeak ekarrik herriari. Historiaren ikuspegi zabaletik, Konbentzioaren Gerra XIX. mendean izan ziren ideia iraultzaile eta liberalen eta Espainiako erregimen absolutisten arteko gatazka eta guda zikloaren abiaburua izan zen.

Espiritua

Sun, 10 Dec 2023 15:19:35 +0000

Espiritua, historian zehar, filosofo eta eskola filosofikoaren arabera adiera desberdinak, antzekoak izan arren, izan dituen kontzeptua da. Erlijioan ere erabili da, baita ere esanahi desberdinekin, konfesioaren arabera. Orokorrean, esan daiteke espiritua entitate immateriala dela, baina aldi berean gorputza biziarazi egiten duena, adimena, arrazoimena edo kontzientzia piztuz. Antzinako Grezian, espiritu gisa itzul daitekeen nous delakoa mundu osoa betetzen duen substantzia zen. Erlijioarekin loturik, arimaren antzeko esanahia du. Ilustraziotik aurrera, berriz, giza arrazoimenarekin eta kontzientziarekin lotu da, naturaz gaindiko esanahi oro baztertuz.

Sufragismoa

Sun, 10 Dec 2023 14:04:48 +0000

Sufragismoa edo mugimendu sufragista sufragio femeninoaren aldeko mugimendu zibila da. Sufragioa, erabaki eta ordezkaritza politikoan boto emateko eskubide gisa, historikoki herrialde eta erregimen askotan gizonentzat mugatua izan delarik, mugimendu sufragistaren sorrera Seneca Falls-ek 1848an New Yorkeko estatuan egindako adierazpenarekin batera izan zen, non emakume talde batek emakumeen botoaren aldarrikapen solemnea egin zuen. Nahiz eta lurralde batzuetan modu isolatuan onartu zen aldez aurretik emakumeen botoa jasotzeko eskubidea, adierazpen hori abiapuntu izan zen gaurdaino luzatzen den gizonen eta emakumeen boto eskubide berdinaren aldeko borroka feministarako. Borroka horri esker, herrialde gehienak XX. mendean zehar joan ziren aitortzen eta onartzen emakumeen boto eskubidea. Espainian, Clara Campoamorren figura nabarmendu behar da, emakumeen sufragioaren aldeko politika borrokalari gisa, II. Errepublikan Konstituzioan aitortu zen arte. Gaur egun, Saudi Arabiak bakarrik mugatzen du emakumeen botoa gizonen aldean. Ikus, gainera

Behe-mailako lengoaiak eta goi-mailako lengoaiak

Sun, 10 Dec 2023 08:43:09 +0000

Behe-mailako lengoaia prozesagailu, makina edo beste eragile batekin zuzenean komunikatzeko baliatzen den programazio-lengoaia edo agindu-multzoa da, orokorrean mekanismo fisikoekin zuzeneko korrespondentzia zehatz batez garatzen dena. Adibidez, kaleko uso bat hegan has dadin egiten den zaplada behe-mailako lengoaia izango litzateke., zapladarekin batera, usoa izutu eta hegan hasten delako. Informatikan, behe-mailako lengoaiak dira makina-lengoaia eta mihiztadura-lengoaiak. Goi-mailako lengoaiak, berriz, lengoaia egituratuagoak dira, ikur edo karaktere-sorta mugatu batetik zeinu multzo zabala eratu egiten dutenak sintaxi-konplexu batekin, esanahi aski desberdinekin, eta hizkuntza naturaletik gertuago daudenak. Informatikan baliatzen diren programazio-lengoaia gehienak, gizakiek eratzen dituztenak, goi-mailakoak dira, makinarekiko komunikazioa errazteko.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, high-level and low-level programming languages; gaztelaniaz, lenguajes de bajo nivel y lenguajes de alto nivel.

Makina-lengoaia

Sun, 10 Dec 2023 07:50:23 +0000

Informatikan, makina-lengoaia edo makina-kodea ordenagailu edo makina informatiko batek zuzenean ulertzen duen lengoaia formala da, azken batean ordenagialuko prozesagailuari zer egin behar duen adierazten diona. Makina-lengoaia behe mailako lengoaia da, makina zuzenean maneiatzen duena eta haren arkitektura fisikoaren araberakoa dena. Makina-lengoaiaz aginduak diseinatzeko gizakiok dugun zailtasuna dela-eta, makina-lengoaiak oso abstrakzio maila handiko zenbaki eta hizkiez osaturik baitago, mihiztadura-lengoaiak erabiltzen dira makina-kodea irudikatzeko bitartekari gisa. Beste hizkuntzetan: ingelesez, machine code; gaztelaniaz, código máquina.

Mihiztadura-lengoaia

Sun, 10 Dec 2023 07:37:35 +0000

Informatikan, mihiztadura-lengoaia makina-lengoaia baino maila handiagoko lengoaia da, makina-lengoaia sinbolikoki irudikatu egiten duena eta horri esker prozesagailua, makina alegia, kontrolatzeko aukera ematen duena, makina-lengoaia gizakiok ulertzeko dugun zailtasuna saihestuz. Mihiztadura-lengoaiatik makina-lengoaira itzultzeko programa informatikoari mihiztatzaile deitzen zaio. Beste hizkuntzetan: ingelesez, assembly language; gaztelaniaz, *lenguaje ensamblador. *

ehun senitarte baino, adiskide on bat hobe

Sat, 09 Dec 2023 08:14:40 +0000

Senideen arteko harremanak txarrak izaten direla iritzita, haien aldean lagun on bat izatea hobe dela adierazteko.

Aldaerak

hobe da adiskide on bat, ezen ez ahaide ehun bat

martxoko lorea ez balitz hobea, apirileko lorea urrea baino hobea eta maiatzeko lorea bat ere ez baino hobea

Sat, 09 Dec 2023 08:10:46 +0000

Bereziki sagardogileen artean erabiltzen den atsotitza, sagarrondoak noiz loratzea komeni den azaltzen duena.

Aldaerak

martxoko lorea, batere ez hobea; apirileko lorea, urrea baino hobea; maiatzeko lorea, batere ez baino hobea

diruduna baino dirugina hobe

Sat, 09 Dec 2023 08:07:02 +0000

Adierazteko diru asko izatea baino hobe dela dirua irabazten jakitea.

Karratu latindarra

Sat, 09 Dec 2023 06:02:52 +0000

Karratu latindarra n bider n matrize bat da, n elementu ezberdin dituena, non zutabe eta errenkada bakoitzean elementu bakoitza behin bakarrik agertzen. Adibidez, hauxe 4. mailako karratu latindar bat:

abcd cdab bcda dabc Karratu latindarren inguruan aljebrako gai interesgarriak lantzen dituzten bideak zabaldu dira. Horretaz gainera, aplikazioak ditu estatistikan, esperimentuen diseinuan hain zuzen, eta kriptografian. Jolas-matematikan ere erabiltzen dira. Karratu latindarrak esperimentuen diseinuan

Karratu latindarrak unitate esperimentalak aztertu behar diren faktoreen artean modu efizientean banatzeko erabil daitezke, zorizkotasuna atxikiz betiere. Adibidez, arestiko karratu latindarra adibidetzat harturik, errenkadak eta zutabeak aztertu behar diren bi faktoreen mailak izanik, hirugarren faktore bat badagoela irizten denean, lau mailekin, guztira 4x4x4=64 konbinazio ezberdin landu beharko genituzke hiru faktoreetarako, baino hirugarren faktoreko mailak (a, b,c d) karratu latindarrean bezala esleituz beste bi faktoreen mailen konbinazioen artean, 16 konbinazio ezberdin baino ez dira esperimentatu behar hiru faktoreak aztertzeko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, latin square; gaztelaniaz, cuadrado latino.

Simone de Beauvoir

Fri, 08 Dec 2023 19:42:24 +0000

Simone de Beauvoir (1908-1986) emakumezko idazle eta filosofoa frantsesa da, ezaguna feminismora egindako ekarpenengatik. Filosofikoki bere pentsamendua existentzialismoan kokatzen da. Jean-Paul Sartre filosofo eta idazle ezagunaren bikotekidea izan zen urte askotan zehar eta hura hil arte. Bere lan ezagunena *Bigarren sexua *da, non feminismoaren teoria zabala eratzen duen; liburu horretakoa da “Ez gara emakume jaiotzen, emakume bilakatzen gara” esaldi famatua, genero-teoriaren aurreratzen zuena.

Hiztunak

Fri, 08 Dec 2023 19:18:42 +0000

Hiztunak hizkuntza jakin bat ikasi, jakin eta erabili egiten duen pertsona da, bereziki hiztun-komunitate baten baitan beste hiztunekin komunikatzen dena. Dakizkiten eta erabiltzen dituzten hizkuntza kopuruaren arabera, hiztun elebakar, elebidun eta eleaniztunak izan daitezke. Bestelako irizpideen arabera, hiztun funtzionalak, hiztun natiboak, hiztun berriak eta hiztun osoak ere bereizten dira. Beste hizkuntzetan: ingelesez, speaker; gaztelaniaz, hablante.

Ikus, gainera

hiztuneria, Gizapediako hiztegian
hiztun elebakar, Gizapediako hiztegian
hiztun elebidun, Gizapediako hiztegian
hiztun eleaniztun, Gizapediako hiztegian
Erdihiztunak
Hiztun aktiboa eta hiztun pasiboa

Elebitasun orekatua

Fri, 08 Dec 2023 19:02:19 +0000

Elebitasun orekatua gizabanako batek bi hizkuntzatan hitz egin, ulertu, irakurri eta idazteko gaitasun handia duenean gertatzen den elebitasun egoera indibiduala da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bilingüismo equilibrado.

Kontu-hartzailetza

Fri, 08 Dec 2023 15:20:59 +0000

Administrazioan eta bereziki administrazio publikoetan, kontu-hartzailetza erakundeko kontu ekonomikoak, hala nola sarrerak eta gastuak, ikuskatzeko jarduera nahiz jarduera hori burutzen duen saila da, barne kontroleko jardueren baitan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* intervención de cuentas, intervención económica.*

Lebensraum

Fri, 08 Dec 2023 14:19:39 +0000

Lebensraum (literalki, bizitzeko espazioa) XIX. mendearen bukaeratik ariar arrazako populazioek lurralde berriak bereganatu eta kolonizatzeko proiektu politiko espantsionista izan zen, naziek bereganatu zutena eta Europa ekialdeko eta Sobietar Batasunaren inbasioa justifikatzeko erabili zena. Ikus, gainera

Bizitzeko espazioa

Fri, 08 Dec 2023 14:09:22 +0000

*Agian, bizitzeko espazioa nazismoaren Lebensraum delakoaren adieran bilatzen ari zinen. *

Bizitzeko espazioa pertsona batek bere bizitza intimoa garatu eta ongizate fisiko eta psikikora heldu edo talde edo komunitate edo talde baten kasuan bizitza kolektiboa hedatu ahal izateko behar den eremu fisikoa eta horren antolamendua eta kondizioa da. Kontzeptu konplexua, arkitektura, antropologia eta psikologia arloak ukitzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, espacio vital.

Segurtasuna (giza beharrizana, Maslow piramidea)

Fri, 08 Dec 2023 12:55:19 +0000

Ikus, gainera, segurtasun, Gizapediako hiztegian.

Abraham Maslow-en beharrizanen piramide edo eskema hierarkikoan, segurtasuna bigarren maila batean dauden beharrizanen tipologia da, berehalako behar fisiologikoen ondorengoak, biziraupena, osasuna eta ongizate iraunkorra barnehartzen dituena.

Aristoteles

Fri, 08 Dec 2023 10:22:15 +0000

Aristoteles (K.a. 384 - K.a. 322). Filosofiaren historiako filosofo nabarmenetakoa eta Antzinaroko filosofo eta jakintsu handiena, Platonekin batera. Mazedoniako Estagira hirian jaioa -horregatik Estagirita ezizenez ere ezagutzen zaio-, gazte-gazterik bidali zuten Atenasko Platonen Akademia ikastera, eta han aritu zen Platon hil zen arte, K.a 347 urtean. Ondoren, Anatolia penintsulako Assos hirira joan zen, eta ondoren Lesbos hirira, non Teofrastorekin batera jarraitu zuen ikertzen, eta han ezkondu zen, Pitias izeneko emakume batekin, eta izen bereko alaba izan zuen. Ondoren, Alexandro Handia izango zen printze gaztea heztera deitu zuten, eta horretan aritu zen Alexandro heldu arte. Estagirara itzuli eta handik Atenasera itzuli zen, non Lizeoa izeneko ikastetxea sortu zuen. Lizeoko jardunaren inguruan eskola filosofiko bat sortu zen, peripatetiko deitzen zitzaien filosofoek osatua, Lizeoaren ondoko Peripatos bidean oinez ibiltzen ari zirela aritzen baitziren filosofiaz hausnartzen eta eztabaidan. Bitartean alargundu eta Herpilis izeneko beste emakume batekin elkartu edo ezkondu zen eta harekin seme bat izan zuen, Nikomako izenekoa, bere aldetik Etika Nikomakorentzat bere lanari izena eman ziona. Atenasen goraka ari zen mazedoniarren aurkako jarrera ikusirik, Eubea uhartera aldatu zen K.a. 323 urtean, eta urtebete beranduago hil hango Kalkis hirian.

Ikerketa

Fri, 08 Dec 2023 09:19:38 +0000

Ikerketa edo ikerkuntza informazioa eskuratu eta aztertzeko prozesu bat da, errealitatearen alderdi konkretu eta, orokorrean,ordura arte ezezaguna, irudikatu, deskribatu, azaldu eta finean ezagutzeko garatzen dena. Ikerketa mota desberdinen artean, ikerketa zientifikoa metodo zientifikoaren irizpideei jarraitzen diena da, oro har onartutako egia gisa balioztatua izan dadin. Beste hizkuntzetan: ingelesez, research; gaztelaniaz, investigación.

Ikus, gainera

Ikerketa aplikatua

Emari absolutua eta emari erlatiboa

Thu, 07 Dec 2023 16:23:08 +0000

Emari absolutua ibai baten ibaibideko puntu batetik batez beste urtean zehar denbora unitate bakoitzeko igarotzen den ur bolumena da (ikus, gainera, emaria), gehienetan segunduko metro kubiko edo litrotan neurtzen dena, urte batzuetan zehar jasotako datutan oinarrituta. Emari erlatiboa edo emari espezifikoa emari absolutua zati ibaiaren arro hidrografikoaren azalera, segunduko eta kilometro karratuko litrotan neurtzen dena. Emari absolutu handiko ibai batek, ur asko daramana alegia, emari erlatibo txikia izan dezake, bere arroa lurralde lehor batean kokatzeagatik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, caudal absoluto y caudal relativo.

Mekanizatua (industria)

Thu, 07 Dec 2023 16:12:03 +0000

Ez nahastu teknologia mekanizatuarekin.

Mekanizatua material gordin bati, bereziki burdinari, altzairuari eta beste metal eta haien aleazioei, forma jakin eta zehatza, pieza indibidualak ekoitzeko, ematen dioten teknologia industrialen multzoa da. Mekanizatua egiten duten makinak trokelak, tornuak eta fresagailuak dira, besteak beste.

Teknologia mekanizatua

Thu, 07 Dec 2023 16:01:42 +0000

Ez nahastu mekanizatu deritzon prozedura edo lan industrialarekin.

Teknologia mekanizatua makina mekanikoak, energia baliatuz mugimendua engranajeak eta bestelako gailu eta mekanismoak baliatuz osagai batzuetatik beste batzuetara transmititzen duten makinak alegia, baliatzen dituen teknologia industriala da. Industria Iraultzan baliatu zen lehen teknologia izan zen, gerora, XX. mendean, teknologia automatikoarekin ordeztu zena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tecnología mecanizada.

Potentzia kolonialak eta inperio kolonialak

Thu, 07 Dec 2023 09:02:44 +0000

Historikoki, potentzia kolonialak eta inperio kolonialak munduan zehar lurralde zabalak mendean hartu eta bereganatu zituzten nazio eta inperioak izan ziren, XVI. mendetik aurrera eta bereziki XIX. mendeko bigarren erdialdetik XX. mendeko lehen erdira arte, kolonialismo izeneko mekanismoaren bitartez garatuz, bertako baliabide ekonomikoak eta populazioak ustiatuz. Potentzia kolonial nagusiak Frantzia eta Erresuma Batua izan ziren, Asia, Afrika, Amerika eta Ozeanian lurralde hedadura handiak menderatzera iritsi zirenak. Ikus, gainera

Metropolia (kolonialismoa)

Droga kontsumoa

Wed, 06 Dec 2023 10:12:28 +0000

Droga kontsumoa drogak, substantzia estimulatzaile fisiko eta psikoaktiboak alegia, gorputzean barneratzea da, ahotik edo bide batzuetatik (arnastuta, muskulu barnekoa,…) nahita eta kontzienteki. Drogen kontsumoa esperimentala, ludikoa, soziala edo terapeutikoa izan daiteke, eta batzuetan adikzioa edo drogazaletasuna eragiten du, drogen ohiko kontsumoak mendekotasuna eragiten duenean, gizabanakoa droga gehiago eta gehiago hartzera bultzatuz. Legez kanpoko drogen kontsumoa bera, oro har, ez da legez kanpokoa, baina bai legez kanpoko droga trafikoa. Hala ere, drogaren kontsumoak, adikzioarekin edo adikziorik gabe, drogen legez kanpoko trafikoa bultzatzen du eta horrekin lotutako delinkuentzia eta arazo sozial guztiak. Horrela, drogen kontsumoaren aurkako borroka, maila pertsonalean (droga-kontsumoari beti ez esanez) eta sozialean, legez kanpoko drogak izan ala ez, haien funtzio terapeutikotik haratago, drogen arazo soziala konpondu eta pertsonen ongizatean eta osasunean sustatzeko funtsezko faktorea da.

Unibertsitatea

Wed, 06 Dec 2023 08:34:53 +0000

Unibertsitatea diziplina zenbaitetan goi mailako ikasketak eskaini eta ikerketa egiten duen ikastetxe, institutu eta zentroen multzo bateratu bat da, izen komun eta partekatu batez eta zuzendaritza batez organikoki lotuak. Unibertsitateak XI mendean sortu ziren Europan, jakintza bildu eta transmititu egiten zuten komunitate erlijiosoen eskutik. XIII. mendean universitas terminoa finkatzen da, irakasleak eta ikasleak biltzen dituen jakintza-komunitatea izendatzeko.

Egun, orokorrean, unibertsitatean ikasteko bigarren mailako hezkuntza, batxilergo edo titulu akademiko baliokideak eduki behar dira. Ikasketak jakintza-arlo jakin batean garatzen dira, fakultate izeneko zentroetan, gradu-titulua eskuratzeko. Graduaren ondorengo maila akademikoa masterra da, orokorrean ikerketarako gaitasuna eman eta doktore-tesia egin eta unibersitateko doktore-titulua eskuratzeko bidea zabaltzen duena. Unibertsitateko irakasleen artean, katedradun izeneko irakasleak bereizten dira, euren ekarpen akademikoengatik merezimenduz arloko irakasle-taldeak eta haiek burutzen duten ikerketa zuzentzen dutenak.

Kliseriea

Tue, 05 Dec 2023 19:26:22 +0000

Kliseriea eskualde batean altueraren arabera garatzen diren landaredia mota desberdinak zehazten dituen diagrama edo eskema da. Adibidez, Euskal Herri atlantikoko kliseriean 600 metrotik behera, baso atlantikoa garatzen da bereziki, nekazaritza lurrekin bateram eta hortik gora ohikoa da larrea landaredi nagusia izatea.

Ikuspegi sistemikoa

Tue, 05 Dec 2023 19:19:06 +0000

Hezkuntzan, ikuspegi sistemikoa (ikuspegi sistematikoa) suprasistema edo ingurune konplexu batean (familia, lagunak, gizartea) hezkuntzako elementu eta eragile anitzen arteko elkarrekintza edo interakzioen multzo gisa hartzen duen ikuspegia da, hezkuntza sistematzat hartuz alegia, era holistiko batetik hezkuntzaren helburua globala izan behar dela kontsideratuz eta hezkuntzako eragileen interes partikularrak baztertuz, baino eragile guztien parte hartzea eta haien arteko konexioak bultzatuz, denak sistemaren parte direla aintzat hartuz aldi berean. Sistemen teoriako kontzeptuak eta printzipioak bereganatuz, ikuspegi sistemikoak landu behar ditu ekifinalitatea (sistema irekiz, abiaburu izan daitezkeen egoera desberdinetatik helmuga berera heltzeko gaitasuna), entropia edo nahasmenduaren kudeaketa, sinergien aprobetxamendua, homeostasi edo sistemaren oreka, morfogenesia edo sistemaren bilakaera dinamikoa, eta azkenik ekipotentzialitatea edo hezkuntzaren azpisistema desberdinetan funtzio eta helburu berdinak garatzeko gaitasuna.

Kontsumitzeko joera marjinala

Tue, 05 Dec 2023 18:43:00 +0000

Makroekonomian, kontsumitzeko joera marjinala edo kontsumorako joera marjinala errenta erabilgarriaren unitate bateko gehikuntza baten ondorioz gertatzen den kontsumoaren gehikuntza da. Ohiko erlazio lineal batean, non $K=K_o+kY,$K_o$termino konstantea izanik, kontsumitzeko joera marjinala$k$konstantea da,$Y$ errenta unitate batean gehituta, kontsumoa zenbat gehitzen den. Kontsumitzeko joera marjinala gehi aurrezteko joera marjinala 1 da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, propensión marginal al consumo.

Fiskalitate berdea

Mon, 04 Dec 2023 19:00:04 +0000

Fiskalitate berdea (ikus, gainera, fiskalitatea) ingurumenari mesede egiten dioten edo, gutxienez, kalte egiten ez dioten jarduerak edo ekintzak sustatzen dituzten tributuen multzoa da, aldi berean ingurumenari kalte egiten diotenak gehiago zergapetuz. Fiskalitate berdeak fiskalitatearen mekanismo berak ditu, oro har, baina gehienetan bultzatu nahi diren jardueren zerga-salbuespen, hobari eta kenkarien bidez garatu ohi da, eta gutxiago jardueraren araberako karga-tasa diferentzialekin. Dirulaguntzak, nahiz eta ez izan fiskalitate berderako tresna zentzu hertsian, haren osagarri izaten dira.

Beharrezkotasuna

Mon, 04 Dec 2023 18:17:06 +0000

Filosofian, beharrezkotasuna faltsua ezin izan daitekeen proposizioaren nolakotasuna da, zalantzarik gabe eta derrigorrez horrelakoa edo egiazkoa izan behar dena. Beharrezkotasuna metafisikoa izan daiteke, baieztatzen denak gauzen esentzia osatzen duenean; logikoa, bere baitan kontraesanik ez duenean, natural edo enpirikoa, errealitate enpirikoarekin bat datorrenean edo teknikoa, bilatzen den efektua bat sortzeko zerbait egitea ezinbestekoa denean. Beste hizkuntzetan: ingelesez, necessity; gaztelaniaz, necesidad.

Ikus, gainera

Soldaduska

Mon, 04 Dec 2023 09:46:40 +0000

Herrialde batzuetan, Espainian XVIII. mendetik 2001 urtera arte, soldaduska hiritarrek, gazteak eta gehienetan gizonezkoak soilik, armadan derrigorrez egin beharreko zerbitzu militarra da, non denboraldi bat igaro behar duten trebakuntza militarra hartzen eta armadarentzat lan egiten. Espainian, gutxienez, soldaduska gizarte instituzio bilakatu zen gizonezko gazteen artean, bereziki XX. mendean zehar, gaztea helduarora soldaduska eginda sartzen zela irizten baitzen. XX. mendearen bukaeran, Espainian soldaduskaren aurkako intsumisio-mugimendu zabala egon zen, antimilitarismoaren inguruan, soldaduska eginbeharra krisian jarri eta azkenean soldaduska bertan behera uztea ekarri zuena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, servicio militar.

Egia (Platon)

Mon, 04 Dec 2023 09:09:26 +0000

Platonen filosofian, egia ideien atributua da, eta inola ere ez, mundu sentikorreko gauzetan dagoena, mundu sentikorrak ilusioa baino sortzen ez duelako gugan. Egia ideien munduan dago, beraz, ideien baitan, eta ideia horien egia sortu eta gidatu egiten duen printzipioa Ongiaren ideia da, beste ideia guztien gainetik nagusitzen dena.

Lizitazioa

Sun, 03 Dec 2023 16:33:30 +0000

Lizitazioa administrazio edo enpresa publiko batek zerbitzu edo lan batzuen exekuzioa edo kontzesio bat nori esleitu erabakitzeko prozesua, zerbitzu, lan edo kontzesio horien baldintzak guztiz zehaztuz eta lehiaketa bitartez, azkenean gehienetan prezio onena eskaintzen duena hautatzeko.

ezpainak isil, begiak mintzo

Sun, 03 Dec 2023 16:19:40 +0000

Ahotik esan gabe, gauza asko begirada hutsez adierazten direla baieztatzen duen atsotitza.

Hizkuntza-ereduak (Euskadiko hezkuntza-sistema)

Sun, 03 Dec 2023 12:38:44 +0000

Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza-sisteman, hizkuntza-ereduak komunitate autonomoko bi hizkuntza ofizialetan, euskaraz eta gazteleraz, haur eta gazteek ikasteko dituzten aukerak dira, haur, gazte eta haien gurasoek hizkuntza batean edo besteak ikasteko nahiaren arabera erabakitzen dutena. 1983 urtean Eusko Jaurlaritzak ezarri zuen sistema horren arabera hiru hizkuntza-eredu edo aukera eskaintzen dira:

A eredua: gaztelera da komunikazio- edo irakas-hizkuntza, eta euskara hizkuntzako irakasgai gisa ematen da;
B eredua: euskara eta gaztelera konbinatzen dituen eredua, irakasgaiaren arabera;

Autoezagutza

Sun, 03 Dec 2023 12:08:08 +0000

Autoezagutza nork bere burua ezagutzeko gaitasuna eta jarduera da. Definizioa zehaztuz, autoezagutza norberaren uneko egoera mentalak eta egoera mental horiek eragiten dituzten norberaren nortasun psikologikoaren ezaugarriak eta portaeraren joerak era kontzientean ezagutzea. Autoezagutzarako introspekzio ariketa eta norberarekiko ahalmena kritikoa behar dira.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, autoconocimiento.

Sormena (artea)

Sun, 03 Dec 2023 11:58:34 +0000

Arte-sormena edo sormen artistikoa artistak artelanak burura ekarri, pentsatu eta gauzatzeko prozesua da, irudimen artistikoa eta teknika artistikoak konbinatuz.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, creación artística.

Rol exercit (rol executat)

Sun, 03 Dec 2023 10:09:36 +0000

En teoria de rols, el rol exercit o rol executat és el conjunt de conductes desenvolupades per les persones focals d’acord amb el rol que se l’ha assignat, al marge que pugui desenvolupar altres conductes relacionades o acords amb aquest.

Rol percebut (rol autopercebut)

Sun, 03 Dec 2023 09:52:39 +0000

En teoria de rols, el rol percebut, més exactament rol autopercebut, és el rol que cada persona interpreta o considera que ha d’exercir, podent coincidir o no amb el rol assignat, socialment establert o transmès per una altra persona.

Bioklima

Sun, 03 Dec 2023 08:34:44 +0000

Bioklima eskualde bateko klimaren ezaugarrien multzoa da, bertako izaki bizidunen populazioak determinatu eta eragin egiten dituztenak.

Turnisme (alternança pacífica)

Sun, 03 Dec 2023 08:21:48 +0000

El turnisme, torn polítics o alternança pacífica va ser el sistema polític de partits i formació de governs vigent durant la Restauració Borbònica, més concretament des del 1879 fins al 1923, que va tenir com a objectiu i de fet va aconseguir, l’alternança sistemàtica, acordada i democràticament irregular en el poder dels dos partits dinàstics principals favorables a la monarquia borbònica, el Partit Conservador amb Cánovas del Castillo al capdavant, i el Partit Liberal, amb Sagasta com a líder. Tot i que totalment antidemocràtic, el turnisme tenia la seva raó de ser en l’estabilitat política que proporcionava aquest sistema, deixant a més de banda la resta de forces polítiques minoritàries com els partits nacionalistes, els partits carlins, republicans i socialistes. Perquè el turnisme tingués èxit es va desenvolupar tot un entramat electoral corrupte i fraudulent, a través de l’encasellat, que no era més que l’acord entre les dues forces principals per decidir els candidats que havien de sortir elegits a cada elecció, i la posterior tupinada electoral , per afavorir aquests candidats, amb l’ajuda dels cacics. D’aquesta manera, es pot afiormar que lluny de constituir un sistema d’alternança bipartidista pacífic, el turnisme va obeir un sistema de dominació per part de les elits polítiques del país, per reforçar i perpetuar el règim polític vigent.

Datu-dependentzia

Sun, 03 Dec 2023 07:59:39 +0000

Datu-dependentziak programa informatiko bateko pausoetako batean beste pauso batean eskuraturiko datua behar denean gertatzen diren egoerak dira. Datu-dependentziak behar bezala aintzat hartzen ez badira, programa informatikoaren exekuzioa blokeaturik suertatu daiteke, adibidez pauso bat burutzeko behar den datua ondorengo pauso batean eskuratzen denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dependencia de datos.

Sufragi universal

Sun, 03 Dec 2023 07:42:17 +0000

Sufragi universal és el dret civil que posseeix tot ciutadà, pel simple fet de ser-ho, de votar a les eleccions o referèndums i per tant poder triar els seus representants polítics i prendre part en les decisions polítiques, en les mateixes condicions que qualsevol altre ciutadà. Es tracta, doncs, d’un dret fonamental a tota democràcia.

Ikasliburuak (testuliburuak)

Sat, 02 Dec 2023 09:52:36 +0000

Ikasliburuak edo testuliburuak ikaslearentzako material didaktiko idatzi eta grafikoa aurkezten duten liburuak dira, gai bati buruzko azalpenak, horren inguruko adibideak eta ilustrazioak, iruzkinak eta egin daitezkeen ariketak biltzen dituena, maiz ikasgaiz ikasgai antolaturik. Batzuetan, ikasliburuak koaderno didaktiko direlakoekin osatzen dira, non ariketak bildu egiten diren, ikasleak bertan egiteko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, textbook; gaztelaniaz, libro de texto.

Koaderno didaktikoak

Sat, 02 Dec 2023 09:44:07 +0000

Koaderno didaktikoak ariketak eta bestelako atazak inprimatuta dituen koaderno gisako argitalpena da, gehienetan dagokion ikasliburuaren osagarri moduan, ikasleak han bertan idatziz garatzen dituena.

Pertsona gramatikala

Sat, 02 Dec 2023 09:40:31 +0000

Pertsona gramatikala perpaus batean predikatua nori buruzkoa den (euskaraz, hitz egiten ari den, hizketa zuzentzen zaion pertsona den edo aurrekoa ez den beste pertsona den, eta aldi berean singularra edo plurala den) zehazten duen kategoria gramatikala da, orokorrean aditzaren formari eragiten diona. Horrela, euskaraz, ni eta gu; hi, zu eta zuek; eta hura eta haiek bereizten dira, lehenengo, bigarren eta hirugarren pertsona, singularrean nahiz pluralean hurrenez hurren.

Probabilitate enpirikoa (probabilitate esperimentala, probabilitate frekuentziala)

Sat, 02 Dec 2023 06:22:56 +0000

Ikus, probabilitate enpiriko eta probabilitate esperimental, Gizapediko hiztegian, definizio laburrak eskuratzeko.

Zerbait gertatzeko probabilitate frekuentziala, probabilitate enpirikoa edo probabilitate esperimentala gertaera horren maiztasun erlatibo edo agerpen-portzentajea da, errealitatetik jasotako datu segida batean oinarrituta. Adibidez, txanpon bat 200 aldiz jaurtitzen bada eta 120 aldiz garesti atera bada, probabilitate enpirikoa 120/200 = 0.6 = % 60 da. Probabilitate enpirikoa gertaera baten probabilitate teorikoaren hurbilketa bat da. Probabilitate teoriko hori errealitatea irudikatzen duen eredu batean oinarritzen da. Adibidez, monetaren adibidean probabilitate teorikoa 0.5 da, moneta orekatua dela suposatuz eta, beraz, bi aldeek gertatzeko probabilitate bera dutela suposatuz. Estatistikan, hainbat teknika daude probabilitate enpirikoaren eta teorikoaren arteko distantzian oinarritzen direnak, datuen errealitateari dagokionez ezarritako ereduaren baliozkotasuna aztertzeko (ikus, adibidez, khi-karratu estatistikoa). Ikus, gainera

Urte politikoa (kurtso politikoa)

Sat, 02 Dec 2023 04:39:57 +0000

Urte politikoa edo kurtso politikoa**legebiltzarretan garatzen diren legegintzaldi bateko bilkura-aldietako bakoitzada, bereizki udako oporraldiek eteten dena. Kurtso politikoen hasieretan alderdien jarduera politiko publiko handia izaten da, agenda politiko berri eta indartsuekin. Horietan, politikarien berragerpen publikoa baliatzen da maiz hautesleen aurrean irudi eta proposamen berriekin posizionatzeko.

** Ikus, gainera**

Ziklo politikoa

Ziklo politikoa

Sat, 02 Dec 2023 04:35:13 +0000

Ziklo politikoa garai historiko bat da, non alderdi politikoen arteko indar korrelazioak egonkor samar mantentzen diren, agenda politiko eta alderdien eta talde politikoen arteko diskurtso eta aliantza iraunkorrekin. Halaber, ziklo politikoaren aldaketa esamoldea erabiltzen da lehen aipatutako faktoreetan funtsezko aldaketa bat adierazteko; demokrazietan, ziklo politikoaren aldaketak, bereziki, espektro politikoan zehar gertatzen diren aldaketekin, indarren arteko botere politikoaren banaketarekin edo alderdi nagusiren bateko lidergo-aldaketekin gauzatzen dira. Ikus, gainera

Urte politikoa

Pertsona

Fri, 01 Dec 2023 16:30:00 +0000

Pertsona gizaki indibiduala da, gizabanakoa alegia, kontzientzia, arrazoimena eta eskubideak dituena, edo haietako bat gutxienez. Alde horretatik, baditu autonomia, askatasuna eta bizitzarako eskubidea, beste eskubide batzuekin batera. Beste alde batetik, pertsona gizabanako soziala ere bada, gizartean bizi eta pertsona gisa garatzeko ahalmena eta eskubidea duena. Dena den, batzuetan ez datoz bat pertsonaren nahiak gizartearen interesekin, eta gatazka sortzen da bien artean. Ildo horretatik, indibidualismoa eta pertsonalismoa dira pertsonaren balioa goratu eta lehenetsi egiten duten ikuspegi filosofikoak.

Profil profesionala

Fri, 01 Dec 2023 16:09:57 +0000

Profil profesionala pertsona batek arduraz eta taxuz lanpostu batean aritu edo proiektu bat garatzeko beharrezkotzat hartzen diren konpetentzia espezifikoen multzoa da, arlo teknikoan bereziki, egindako ikasketa, trebakuntza teoriko nahiz praktikoa bilduz, nahiz lan-esperientziarekin frogatzen direnak. Ikus, gainera

Profil pertsonala

Profil pertsonala

Fri, 01 Dec 2023 16:02:02 +0000

Profil pertsonala pertsona batek jarduera jakin bat garatu eta talde batean eta orokorrean gizartean jarduteko dituen gaitasun eta konpetentzia orokorren multzoa da, hala nola komunikaziorako gaitasuna, enpatia, irekitasuna, proaktibitatea eta abar, bereziki lanpostu batean aritu edo proiektu bat garatzeko beharrezko eta komenigarri ikusten direnak. Ikus, gainera

Profil profesionala

Ekoizpen-agindua (fabrikazio-agindua)

Fri, 01 Dec 2023 07:18:23 +0000

Fabrikazio-agindua edo ekoizpen-agindua enpresako barne-dokumentu bat da, non zehazten diren ekoizpen-kopuru edo bolumen bat ekoizteko mandatu edo enkarguarekin batera, horretarako behar diren baliabideak, makinak, giza baliabideak, lehengaiak eta osagaiak, bakoitzaren kantitateak, fabrikazioan jarraitu beharreko ibilbideak eta ekoizpen-bolumen jakin bat gauzatzeko espero den fabrikazio-denbora, hori guztia bezeroen eskaera bat edo batzuk behar den denboran betetzeko edota merkatua hornitzeko enpresaren azken stock fisikoa handitzeko.

Probabilitate frekuentista

Thu, 30 Nov 2023 19:29:17 +0000

Ikus, gainera, maiztasun-probabilitate, Gizapediako hiztegian, definizio labur baterako.

Probabilitatearen interpretazio frekuentista edo, besterik gabe,** probabilitate frekuentista, ** gertaera baten probabilitatea gertaera horren maiztasun erlatiboarekin edo probabilitate enpirikoarekin identifikatzen duen probabilitatearen interpretazio edo ikuspegia da. Probabilitate frekuentistak ematen duen probabilitate-balioa hurbilketa bat da, eta errorea du noski, baina zenbaki handien legearen ondorioz gehienetan edo ia erabat ziur bat dator gertaeraren probabilitate teorikoarekin. Probabilitate klasikoaren eta estatistika bayestarraren oinarria den probabilitate subjektiboaren interpretazio alternatiboa da. Richard von Mises matematikaria (1873-1953) izan da ikuspegi hori teorikoki gehien garatu duena.Beste hizkuntzetan: ingelesez, *frequentist probability. *

Probabilitate klasikoa

Thu, 30 Nov 2023 19:14:04 +0000

Ikus, probabilitate klasiko, Gizapediako hiztegian, definizio labur baterako.

Probabilitate klasikoa gertaera baten probabilitatea hari lotutako zorizko saiakuntzako kasu gertagarrien artean gertaera haren aldeko kasuen proportzio gisa kalkulatzen duen probabilitate mota da. Adibidez, horren arabera, dado batean zenbaki bikoitia izateko probabilitatea {2,4,6}/{1,2,3,4,5,6}=3/6 litzateke. Probabilitate klasikoaren ikuspegia zuzena izateko kasu gertagarri guztiak ekiprobableak edo probabilitate berekoak izan behar dira. Probabilitate klasikoa kalkulatzeko erregelari Laplace-ren erregela deitzen zaio. Ikus, gainera

Probabilitatea

Thu, 30 Nov 2023 13:49:35 +0000

Gertaera ziurgabe baten probabilitatea hura gauzatu eta egia izateko aukerak zenbaterainokoak diren adierazten duen zenbaki bat da, 0 eta 1 balioen artean biak barne, edo portzentaje gisa emanda %0tik %100era, 1etik zenbat eta gertuago izan hainbat eta gertagarri edo probableagoa dena, eta 0tik zenbat eta gertauagoa izan orduan eta gertagaitz edo inprobableagoa dena. Maiztasunaren ikuspuntutik, gertaera baten probabilitatea %50 izateak adierazten du gutxi gorabehera aldi guztietatik %50etan gertaera hori izango dela. Ikus, gainera

Hizkuntza-baliabideak

Thu, 30 Nov 2023 10:27:48 +0000

Hizkuntza-baliabideak hitzetatik eta haien esanahietatik haratago erabiltzen diren komunikazio-tresnak dira, hitzen adiera literala osatu eta aberasteko erabiltzen direnak, xehetasunak eta ñabardurak sortuz, hala nola adierazkera figuratua eta figura erretorikoak. Hizkuntza-baliabideen baitan barnehartzen dira halaber, hitzik gabeko komunikaziorako tresnak, gorputz-hizkuntza, adibidez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* recursos lingüísticos*.

Hizkuntza (definizioa eta kontzeptua)

Thu, 30 Nov 2023 10:03:56 +0000

Hizkuntza, elkar komunikatzeko (ikus,komunikazioa) baliatzen den zeinu-sistema konplexua da, zeinu horiek konbinatuz, ahoz edo idatziz, errealitateari buruz informazioa osatzen dituena. Batzuen arabera, hizkuntza hitzek osatzen dute, eta beraz ez da hizkuntza hitzezkoa ez den komunikazioa, hala nola keinuak eta gorputza mugituz garatzen den komunikazioa. Zeinu-sistema gisa, hizkuntzan baliatzen diren zeinuek, hitzek orokorrean, artikulazio bikoitza izenekoa dute, hitz bakoitzeko alde batetik forma bat eta bestetik esanahi bat uztartuz; hitz horiek sintaxi izeneko erregela-multzo baten bitartez konbinatzen dira, mezu konplexuak eratzeko. Hizkuntza adimenaren emaitza da, baina egungo ikerketek hizkuntza gizakiaren adimena garatzen duen tresna dela ere frogatu da, hizkuntzak eta adimenak elkar elikatzen dutela alegia. Hizkuntza gizakiari esleitzen zaion ahalmena da, baina animalia batzuek hizkuntza izena har dezaketen komunikatzeko sistema konplexuak garatu dituzte. Beste hizkuntzetan: ingelesez,* language*; gaztelaniaz, lenguaje.

Irakasleak

Thu, 30 Nov 2023 05:11:52 +0000

Irakaslea gai jakin batzuei buruz informazioa eta azalpenak eman eta orokorrean ikasleen hezkuntza prozesua bideratu eta zuzentzea, haiekiko harreman estuan, lanbide duen pertsona da, horretarako bere jarduna planifikatuz, horretarako ikasmateriala prestatuz, klaseak emanez eta tutoretza-lana garatuz. Irakaslearen lana guztiz garrantzitsua ikasleak bere ikaskuntza arrakastaz gara dezan, prozesu horren zuzendaria baita. Ikaskuntza prozesuan ezinbestekoa den ikaslearen motibaziorako ere funtsezkoa da. Irakatsi nahi den gaia sakon ezagutzeaz gainera, irakasleak komunikazioa, behaketarako arreta, enpatia eta elkartasuna garatu behar ditu, bere lanak ikaslearen bizitzan eta gizartean duen garrantziaz jabetuz aldi berean.

Lehen Internazionala (Langileen Nazioarteko Elkartea, LNE)

Wed, 29 Nov 2023 18:39:09 +0000

Lehen Internazionala, Langileen Nazioarteko Elkartea (LNE) izen ofizialarekin, langile mugimenduko lehenengo nazioarteko erakundea izan zen, 1864an sortua, bereziki Europako herrialdeetako eta Estatu Batuetako langileak bildu zituena, sozialistak nahiz anarkistak. Berehala sortu ziren desadostasunak elkartearen zeregin eta antokalu7ntzarekin loturik sozialisten eta anarkisten artean, Marxek zuzendurikoak lehenak, Mikhail Bakunin zuzendurikoak bigarrenak. Deadostasun hauen eta Parisko Komunaren porrotaren ondorioz, elkartea desegin egin zen 1876 urtean. 1889 urtera arte itxaron behar izan zen nazioarteko beste langileen elkarte bat, Bigarren Internazionala, sortu arte, Friedrich Engels-en eskutik.

Erosahalmenaren parekotasuna

Wed, 29 Nov 2023 15:57:07 +0000

Erosahalmenaren parekotasuna (EAP) da ekonomialariek erabiltzen duten tresna da munduko hainbat herrialdetako BPGak, errentak eta soldatak alderatzeko, kontuan hartuta herrialde bakoitzean bizi-maila desberdina dela, eta beharrizan eta erosketa-saski desberdinak, prezio desberdinetan eta dibisa desberdinekin, PIBak, errentak eta soldatak erosteko ahalmenaren parekotasunez lortzeko horrela. Adibidez, zenbait herrialdetan moneta bera erabiltzen bada konparazio-eredu gisa, euroaren kasuan bezala, Alemanian eta Espainian prezioak desberdinak dira, baita kontsumitzaileek eskuratzen dituzten erosketa-saskiak ere. Arazoa konpontzeko, erreferentziazko herrialde bateko prezioak dituen eta erreferentziazko dibisa bat duen saski adierazgarri komun batetik abiatu behar da, ondoren saski eta dibisa horrekin alderatuta herrialde desberdinetarako alderatu beharreko magnitude ekonomikoa alderatu ahal izateko. Adibidez, A eta B herrialdeko txanponak Abo eta Bibo dira hurrenez hurren; A herrialdea 1000 Aboko BPG du; B herrialdeak 3.000 Biboko BPGa du; A eta Bren BPGak konparatzeko, erosahalmenaren parekotasunez, A herrialdea erreferentzia harturik, saski adierazgarri bat osatuko genuke Arako, 100 Aboko balioarekin adibidez; demagun saski horrek 250 Biboko kostua B herrialdean duela eta A eta B arteko dibisen truke-tasa Bibo=2 Abo dela, orduan B saskiak 250/2=125 Aboko kostua du B herrialdean, eta B herrialdeko BPG 3.000/2=1.500 Abokoa litzateke; horrela Bko prezioak 125/100 = 1.25 = % 25 garestiagoak dira B herrialdean A herrialdean baino, eta, beraz, erosahalmenaren parekotasunez, B herrialdeko BPGa, 1.500 Abo alegia, 1.500/1.25 = 1.200 Abo izango lirateke A herrialdean. 1.200 Abokoa izango litzateke, beraz, B herrialdeko BPG erosahalmenaren parekotasunez, A herrialdea oinarritzat harturik.

Oreka ekonomikoa

Wed, 29 Nov 2023 11:05:51 +0000

Oreka ekonomikoa ekonomia edo horren sail bateko aldagai ekonomikoak (eskaintza, eskaria eta prezioak bereziki) egonkor eta aldatu gabe mantendu egiten diren egoera iraunkorra da, non eragile ekonomiko guztiak eta haien eragiketak bat etorri eta uztartu egiten diren, haien beharrizanak betez; beraz, esan liteke oreka ekonomikoa eragile ekonomikoek bilatzen duten egoera dela. Oreka orokorra izan daiteke, ekonomia osoko egoerari buruzkoa denean, edo oreka partziala, ekonomiako sail bati baino ez dionean eragiten. Zientzia ekonomikoaren helburu nagusia, oreka ekonomikora heltzeko mekanismoak aurkitzea da. Beste hizkintzetan: ingelesez, economic equilibrium.

Estrategia-zuzendaritza (zuzendaritza estrategikoa)

Wed, 29 Nov 2023 10:46:58 +0000

Estrategia-zuzendaritza edo zuzendaritza estrategikoa korporazio, enpresa eta erakundeetan euren ingurunea aztertu, epe luzerako helburuak ezarri, eta helburu horiek lortze aldera estrategiak definitu eta plangintzak garatzen dituen goi mailako funtzioa eta saila da, enpresan, era sistemiko eta estrukturalean eragiten duena, betiere enpresako alderdi interesdunen interesen mesedetan. Ikus, gainera

Estrategiak enpresan
AMIA analisia
Aginte taula integrala
zuzendaritza operatibo, Gizapediako hiztegian

Kapazitismoa

Wed, 29 Nov 2023 08:54:31 +0000

Kapazitismoa desgaitasunen bat duten pertsonen diskriminazioa edo bereizketa da, besterik gabe gizartean arauaz bestelako gaitasunak izateagatik. Ikus, gainera

Aniztasun funtzionala

Gizarte errealitatea

Wed, 29 Nov 2023 07:14:28 +0000

Gizarte errealitatea gizarte jakin batean izaten diren harreman (adibidez, bikote-harremana) eta erakundeen (adibidez, familia) ezaugarri komun eta partekatuek osatzen duten munduaren zatia da, soziologoaren ikuspegi objektibotik nahiz, gizarteko kideen bizi-esperientzia gisa, ikuspegi subjektibo eta fenomenologikotik. Gizarteari begirada finagoa emateak eta pertsonen eta taldeen bizipen partikularrek errealitate sozial espezifikoak edo mikromunduak osa ditzakete.

Political object

Tue, 28 Nov 2023 15:54:16 +0000

Political object, sometimes also called political issue, is anything susceptible to political action and discussion by political subjects, as it is something that shapes the life in society of a group of citizens with different interests. Political objects can be a specific law, juvenile delinquency, beach cleaning or a school and its management.

Maroko

Tue, 28 Nov 2023 15:16:56 +0000

Maroko Afrika ipar-mendebaldeko herrialdea, Ozeano Atlantikoarekin eta Mediterraneoarekin kostaldea duena. Aljeria, Mauritania, batzuen arabera Mendebaldeko Sahararekin eta Espainia (Ceuta eta Melilla hirietan) ditu mugakide. 37 milioi biztanle ditu gutxi gorabehera (2021), gehienak arabiar eta berbere jatorrikoak. Arabiera eta amazigera (berberera) dira hizkuntza ofizialak, eta islama erlijio nagusia.

Zahartze aktiboaren indizea

Tue, 28 Nov 2023 14:50:31 +0000

Zahartze aktiboaren indizea pertsona zaharrek bizitza independente, autonomo eta aktibo bat zenbateraino garatzen duten neurtzen duen adierazle sintetiko bat da, hainbat neurri eta indikadore biltzen dituena, besteak beste lanean jarraitzen duten ala ez, gizarte harremanak zenbateraino garatzen dituzten eta inoren laguntzarik gabe bizitzeko gai diren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, índice de envejecimiento activo.

Ikus, gainera

Zahartze-indizea

Tue, 28 Nov 2023 14:44:29 +0000

Zahartze-indizea eskualde edo herrialde batean une jakin batean bizi den 64 urtetik gorako pertsonen kopurua zati 16 urtetik beherako pertsonen kopurua da. Batzuetan aldatu egiten dira adin-tarte horien mugak, ordea, indizearen kalkulua egiten duen erakundearen arabera. Edonola ere, zahartze-indizeak biztanleriaren zahartzearen adierazle nagusietako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, índice de envejecimiento.

Ikus, gainera

Logika formala

Mon, 27 Nov 2023 19:02:51 +0000

Logika formala inferentzia-sistema bat da, beste proposizio batzuetatik abiatuta argumentuz baliozkoak diren proposizioak ezartzen dituen metodologia alegia, hizkuntza formal batean edo esanahi zehatz edo abstraktua duten sinbolo edo token multzo batean oinarrituta, horiek elkarrekin konbinatuz gramatika-arau zehatz batzuen bidez, horrela, modu sistematikoan ezarriz hizkuntza eta logika horren bitartez baliozkotasunez esan daitekeena edo ez. Horrela, logika formalak ohikoan darabilgun hizkuntza naturalean oinarritzen den logika naturaletik bereizten dira, logika naturalak erregela anbiguoak dituelarik, nahiz eta horrela logika formala baino askoz aberatsagoa eta sakonagoa den, eraiki ditzakeen esanahiei dagokienez.

Kiwia (hegaztia)

Mon, 27 Nov 2023 18:13:14 +0000

Kiwia (maorierazko hitza jatorrian) Apteryx (antzinako grezierako etimologiatik, literalki, “hegorik gabekoa”) generoko hegaztiak dira, hegan egiten ez dutenak, bost espezie baino biltzen ez dituena, denak Zelanda Berrian dutenak habitat naturala. Hegan ez egitearen arrazoia 1300 urtearen inguruan gizakia heldu arte. harrapatzailerik ez izatea da, hegan egitearen abantaila ebolutiboa baztertuz horrela. Gizakiarekin batera sarturiko harrapatzaileak eta euren habitataren hondamena arriskuan jarri ditu kiwiaren bost espezieen biziraupena. Kiwiaren irudia Zelanda Berriko ikur nazional gisa erabiltzen da.

auzi luzea baino oker txikia hobe

Mon, 27 Nov 2023 17:46:44 +0000

Adierazteko askotan hobe dela jasandako okerra jan eta horren erantzulearekin auzitan ez hastea, auziek ekarri ohi dituen eragozpenak saihesteko.

Emuladoreak

Mon, 27 Nov 2023 17:23:11 +0000

Informatikan, emuladoreak plataforma edo sistema eragile jakin baterako programaturiko aplikazio edo softwarea beste plataforma batean exekutatzeko programatzen den aplikazio informatikoak dira. Adibide gisa, Android aplikazio bat Windows sistema eragile batean exekutatzeko softwarea aipa daiteke.

Aurrizkiak

Mon, 27 Nov 2023 12:13:31 +0000

Aurrizkiak hitzen hasieran gehitzen diren hizki edo partikulak dira, berezko esanahia dutenak, gehitzen zaien hitzari esanahi berri bat emateko erabiltzen direnak. Euskaraz aurrizkiak dira adibidez, mikro-, gauza txikiak adierazteko; tele-, distantzia adierazteko eta ba-, ondorengo aditza baldintza gisa ulertu behar dela adierazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prefijos.

Ejemplificación

Mon, 27 Nov 2023 09:11:20 +0000

Ejemplificación es la utilización de ejemplos o expresión de casos particulares para argumentar o explicar un tema o asunto concreto. La ejemplificación puede ser útil para reforzar argumentos o ilustrar una explicación, pero no sustituye en ningún caso a la propia argumentación o explicación, dado que no pueden establecerse leyes generales desde una unos pocos casos particulares. Expresiones usuales utilizadas para introducir la ejemplificación son “por ejemplo”, “pongamos por caso” y “en particular”, entre otras.

Itxarondako maiztasuna (esperotako maiztasuna)

Sun, 26 Nov 2023 15:10:42 +0000

Estatistikan, itxarondako maiztasuna edo esperotako maiztasuna zorizko eredu batetik (adibidez, banaketa normala) edo hipotesi estatistiko batetik (independentzia) ondorioztatzen den maiztasuna da, lagin-tamaina jakin bati eta balio-tarte edo -kategoria bati dagokiena. Adibidez, zorizko aldagai baterako batezbesteko eta bariantza zehatzak dituen banaketa normal bat ezartzen bada eredutzat, 200 unitateko lagin-tamainarekin eta tarte horretarako 0.2ko ereduaren arabera kalkulatutako probabilitatearekin, tarte jakin baterako esperotako maiztasuna 200x0.2 = 40 izango da. Beste hipotesi mota batzuetarako, kalkulua beste modu batera kalkulatzen da itxarondako maiztasuna; adibidez bi aldagai estatistikoen independentziaren kasuan, kategoria bakoitzean balioen bi frekuentzia marjinalak biderkatuz eta emaitza laginaren tamainarekin zatituz.

Tipologia

Sun, 26 Nov 2023 15:02:52 +0000

Tipologia kategoria homogeneoen multzo bat da, haietan elementu edo objektu multzo bat sailkatzeko, partekatzen dituzten propietate komunen arabera.Tipologia terminoak elementu horiek biltzen dituen talde homogeneo bakoitzari ere egiten dio erreferentzia.

Yates-en zuzenketa

Sun, 26 Nov 2023 13:31:06 +0000

Estatistikan, Yates-en zuzenketa khi-karratu estatistikoa kalkulatzerakoan itxarondako maiztasunak txikiak direnean egin ohi den zuzenketa da, khi-karratu ekarpen bakoitzean itxarondako eta behatutako maiztasunen arteko diferentziari 0.5 kenduz. Finean, jarraitutasun-zuzenketa bat da, eta justifikatzen da estatistikoaren banaketa hurbiltzeko khi-karratu banaketa jarraitua hartzen delako, egiazko banaketa binomial diskretua izanik. Yates-en zuzenketa itxarondako maiztasunen bat 5 baino txikiagoa denean erabiltzea gomendatzen da, baina era horretan khi-karratu estatistikoaren balioa gutxietsi egiten duela ere kritikatu da.

Zuriketa morea

Sun, 26 Nov 2023 12:48:13 +0000

Zuriketa morea erakundeek emakumeekiko duten jarrera positiboa dela azalarazteko garatzen duten jokabide itxurazko edo faltsua da, marketinetik edo estrategia politiko gisa diseinatua, haietan garatzen den matxismoaren aurkako benetako konpromisoa ez dutenean. Erakunde feministek maiz salatzen duten jokabidea da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, purplewashing; gaztelaniaz, lavado morado.

Ikus, gainera

Zuriketa berdea

Arrazializazioa

Sun, 26 Nov 2023 09:49:57 +0000

Arrazializazioa personei euren etnia edo jatorriaren arabera arraza bat esleitzeko prozesua da, horren arabera diskurtso, jarrera eta jokabideak eratzeko, estereotipoak eratuz eta haren kalterako diskriminazioak garatuz. Arrazializazioa arrazakeriarako lehenengo pausoa da, arraza giza eta gizarte kontzeptu gisa onartu, eta pertsonak horren arabera sailkatzea, diskurtso eta kontakizunetan pertsonak arrazaren arabera seinalatuz, modu kontziente nahiz inkontzientean.

Aseguru-prima

Sat, 25 Nov 2023 09:05:11 +0000

Aseguruetan, aseguru-prima aseguratuak aldiro egin beharreko diru-ekarpena da, aseguru-kontratuaren arabera estaltzen diren arriskuak aseguratzaileak bere gain har ditzan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prima de seguro.

Izaki kontingenteak

Fri, 24 Nov 2023 20:57:51 +0000

Izaki kontingenteak dira denboraren une batean existitzen direnak edo existitu direnak, baina noizpait sortu direnak, beraz sortzaile bat dutenak, edota noizbait existitzeari utziko diotenak. Adibiderik argiena gizakiak gara gure indibidualtasunean, bizitza osoan zehar existitzen baikara, hasiera eta amaiera batekin, jaiotzatik hil arte. Izaki kontingenteen aurkakoak izaki beharrezkoak, berez existitzen direnak, hasiera edo sortzailerik gabe. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, seres contingentes.

Riesgo financiero

Fri, 24 Nov 2023 20:14:43 +0000

El riesgo financiero hace referencia a la probabilidad de que los créditos, préstamos y en general la financiación exigible por parte de terceros en una empresa o unidad familiar, por parte del estado o alguna de sus administraciones y también en la economía en general no sean reembolsados a su vencimiento, provocando tanto un perjuicio para los inversores como el corte de toda financiación a esos agentes económicos. De este modo, el riesgo financiero se relaciona con el riesgo de iliquidez y el riesgo de insolvencia.

Lurraldetasuna

Fri, 24 Nov 2023 20:04:40 +0000

Lurraldetasuna lurralde edo espazio fisiko bat gizatiartu eta horren inguruan gizarte bat eratu eta eraketa horren bitartez garatzen den forma da, harreman sozialak, ekonomikoak eta politikoak garatuz bere baitan, botere-harremanak ere ahaztu gabe; hain zuzen ere, lurraldetasuna estatu edo administrazio batek dagokion lurraldean garatzen duen botere eta eskumenekin lotzen da bereziki. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, territorialidad.

Urmaelak

Fri, 24 Nov 2023 09:45:52 +0000

Urmaelak sakonera eta zabalera txikiko aintzirak dira, dimentsio txiki horiengatik ere euren ur-bolumenean aldakortasun handikoak urtean zehan, eta maiz hezeguneei loturik agertzen direnak, zingiraz eta lokaztiz inguratuak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, lagoon; gaztelaniaz, laguna.

Akuiferoak

Fri, 24 Nov 2023 07:17:17 +0000

Akuiferoak bere baitan ura kopuru handi samarretan metatu eta isuri ere egiten duten lur azpiko formazio geologikoak dira. Maiz, akuiferoak giza aprobetxamendurako urez hornitzeko erabiltzen dira, bereziki ur horien kalitateagatik, filtrazio edo iragazte-prozesuei esker oso ur aratzak izaten direlako. Ikus, gainera

Hezeguneak

Hezeguneak

Fri, 24 Nov 2023 06:56:01 +0000

Hezeguneak, zona hezeak edo gune hezeak ere deituak, ibaia edo aintzira izan gabe, inguruko eremuak baino ur edo hezetasun handiagoa duen ekosistema da, ekosistema lur eta urtarren arteko trantsiziozko ekosistematzat hartzen dena. Hezegune forma ohikoa urmaela da, sakonera txikia izateagatik aintzira izatera heltzen ez den ur-masa zabala. Hezeguneak sakonuneetan sortzen dira bereziki, inguruko uren metatzeagatik, baina baita ere ibai inguruetan adibidez, eremu lau batean gertatzen den ur pilaketagatik; euriteen ondorioz toki jakin batean gertatzen diren aldiroko ur-pilaketak ere hezegune kontsideratu daitezke, ekosistema berezi baten biotopo gisa garatzen badira betiere. Beste hizkuntzetan: ingelesez, wetland; gaztelaniaz, humedal.

Komunikazio-egoerak (erabilera-egoerak)

Thu, 23 Nov 2023 08:10:06 +0000

Komunikazio-egoera eta erabilera-egoera komunikazio-prozesu edo egoera konkretu batean parte hartzen duten elementuen multzoa da, hala nola igorlea, hartzailea, mezua bera, kanala edo bitartekoa alde batetik, komunikazio-egoera zentzu hertsian osatzen dutenak; eta beste alde batetik, mezuaren testuingurua, tokia eta garaia eta bestelako inguruabarrak, erabilera-egoera osatzen dutenak. Faktore eta elementu guzti horiek egoera horretan baliatzen den hizkuntzaren aldaera diafasikoa edo hizkuntza erregistroa (lagunartekoa, hizkuntza formala, …) eragiten dute. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, situación comunicativa, situación de uso.

Timon Soligrafoa

Thu, 23 Nov 2023 07:39:02 +0000

Timon Soligrafoa (ca. K.a 325 - ca- K.a 225) garai helenistikoko filosofo eszeptikoa izan zen, Pirron filosofo eszeptiko eta pirronismo izeneko eskola filosofikoaren aitzindariaren dizipulua. Bere maisuak ez bezala, filosofia eszeptikoa teorikoki landu eta idatziz jaso zuen, haren idatzietatik ez da ezer jaso. Poesia satirikoa ere idatzi zuen eta horren zati batzuk bai heldu direla gaurdaino. Bere bizitza eta lanei buruz Diogenes Laertzioren Filosofoen bizitzak lanari esker dakigu.

Mintzagrama

Thu, 23 Nov 2023 07:21:24 +0000

Mintzagrama talde batean euskaraz edo beste hizkuntza batean hiztun aktiboak, hiztun pasiboak eta hiztun isolatuak bereizteko tresna estatistiko eta diagrama da. Horretarako, inkesta bat garatzen da taldekideen artean, galdetuz euskaraz nahiz erdaraz egiteko taldeko zein pertsona aukeratuko luketen. Emaitzak jasota, euskaraz nahiz erdaraz taldekide bakoitza mintzakide gisa zenbat aldiz aukeratua izan den zenbatzen da. Hiztun aktiboak euskaraz euskaraz erdaraz baino hautaketa gehiago jaso dutenak dira, hiztun pasiboak erdaraz euskaraz baino gehiago jaso dutenak, eta hiztun isolatuak euskaraz nahiz erdaraz botorik jaso ez dutenak. Taldekide bakoitza zenbat aldiz aukeratua izan den euskaraz eta nor aukeratu duen zehazten duen diagrama ere era daiteke, aukeratua izan den aldi kopuru bereko kideak lerro berean kokatuz. Diagrama hau interpretatuz, talde ahulak, talde irekiak eta talde zatikatuak bereiz daitezke. Halaber, euskaraz eta erdaraz emandako boto proportzioak eta hiztun aktibo eta pasiboen proportzioak kalkula daitezke, eta hartatik euskararen erabilera-indize bat, beste adierazle sintetiko eta konplexuekin batera.

Kapital pribatua eta kapital publikoa

Thu, 23 Nov 2023 05:08:58 +0000

Kapital pribatua inbertsioak egiteko enpresa eta familien esku dagoen kapital edo ondasunen multzoa da. Kapital publikoa, berriz, estatuak eta administrazio publikoak inbertsioak egiteko bideratzen duten dirua da, azpiegitura publikoak garatu edota inbertsio proiektu pribatuaz diruz finantzatu edo laguntzeko. Bi kapital mota horiek ez dira bateraezinak; hain zuzen, batzuetan kapital pribatua eta publikoa bateratu egiten dira, kapital pribatua nahiz publikoa duten enpresak sortuz.

Hizkuntza-aurreiritziak

Wed, 22 Nov 2023 15:34:25 +0000

Ikus, gainera, hizkuntza-estereotipoak.

Hizkuntza-aurreiritzia edo aurreiritzi linguistikoa mintzaira, dialekto edo hizkuntza-aldaera jakin bat okerra, akastuna, desegokia edo behe-mailakoa dela zabalduriko aurreiritzi edo ideia da, gehienetan hizkuntza estandar eta jasoaren nagusitasun soziala eragindakoa. Euskaldunon artean, hizkuntza-aurreiritzia izaten da euskara batua euskara zuzena dela, eta beraz euskalkiak behe-mailako hizkerak; edota alderantziz, euskara batua ez dela euskara garbia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, prejuicios lingüisticos.

Hizkuntza-distantzia

Wed, 22 Nov 2023 15:22:30 +0000

Hizkuntza-distantzia bi hizkuntzen artean lexikoan edo gramatikan dagoen aldea da, euren kidetasun-maila alegia. Hizkuntza-distantzia txikia duten hizkuntza-adar berekoak izaten dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, distancia lingüistica.

suak indarrak baditu ere, euskaldunak erredoble

Wed, 22 Nov 2023 15:15:41 +0000

Euskaldunon pertseberantzia edo iraunkortasuna nabarmentzen duen atsotitza.

Aldaerak

suak indarrak baditu ere sinismenak erredoble Oharrak

Atsotitz honek ez du tradiziorik eta “suak indarrak baditu ere, sinismenak erredoble” tradiziotik egindako eratorpen dorpea da.

suak indarrak baditu ere sinismenak erredoble

Wed, 22 Nov 2023 15:12:06 +0000

Sinesmenak zerbait egiteko ahalmena bidertu edo handitzen duela adierazteko.

euskaraz ahaztu eta erdaraz ikasi ez

Wed, 22 Nov 2023 15:02:30 +0000

Euskara ahaztu eta aldi berean erdaraz ongi egiten ez dutenak gutxiesteko atsotitza.

euskara deituretan, erdara ezpainetan

Wed, 22 Nov 2023 15:01:01 +0000

Euskal abizenak edukita euskal jatorrikoa izan baina gero erdaraz hitz egiten dutenak gutxietsi edo salatzeko atsotitza.

Aldaerak

euskera deituretan, erdera ezpainetan

ikusi eta gero, denok jakintsu

Wed, 22 Nov 2023 14:57:36 +0000

Zerbait agerikoa edo begi-bistakoa denean, lehenago sinetsi ez eta orain egia zela bazekitela diotenak gutxiesteko atsotitza.

Aldaerak

ikusi eta gero, denak azkarrak Itzulpenak
despues de visto todo el mundo es listo

Keinuen bidezko lengoaia (keinuen bidezko hizkuntza)

Wed, 22 Nov 2023 14:47:39 +0000

Keinuen bidezko lengoaia edo keinuen bidezko hizkuntza keinuak edo objektuak mugituz erabiltzen den komunikazio-aldaera da. Historian, antzinako Amerikako indigenen artean jaso da, beraien artean nahiz Europako kolonizatzaileekin komunikatzeko. Espainiako hegoaldean, emakumeek tradizionalki erabltzen duten abanikoaren mugimenduek edo hura aurpegiaren inguruan kokatzeko moduek isilgordean komunikatzeko ere erabili izan da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* lengua gestual*.

Zeinu-hizkuntza (keinu-hizkuntza)

Wed, 22 Nov 2023 14:42:04 +0000

*Ez nahastu keinuen bidezko hizkuntzarekin. *

Zeinu-hizkuntza edo keinu-hizkuntza keinuak eta mugimendu espazialak, haiek ulertzeko ikusmenarekin batera, eta baita ere ukipenak, baliatzen dituen hizkuntza natural eta estandarizatua da, egun bereziki pertsona gor-mutuek, eta ukipenak baliatzen diren kasuan, itsuak eta gor-mutuak aldi berean direnek beraien artean eta beste pertsonekin komunikatzeko erabiltzen dutena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua de signos.

Hizkuntza bakartua

Wed, 22 Nov 2023 14:26:09 +0000

Hizkuntza bakartua beste inongo hizkuntzarekin jatorri, eratorpen edo kidetasun-erlazio ezagunik ez duen hizkuntza da, iraganean horrelako erlaziorik egon zitekeen arren. Batzuen arabera, euskara hizkuntza bakartua da, horri buruz iritzi eta tesi kontrajarriak dauden arren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua aislada.

Lagin-esparrua (lagin-eremua, lagin-markoa)

Wed, 22 Nov 2023 10:15:25 +0000

Estatistikan, lagin-esparrua, lagin-eremua edo lagin-markoa, laginketa-esparru, eremu edo markoa ere deitua, populazioaren edo unibertsoaren definiziotik osatu den unitate estatistiko edo elementu guztien zerrenda da, nondik lagina osatuko den. Lagin-markoaren zehaztapena guztiz garrantzitsua da lagina populazioaren adierazgarria izan dadin; ildo horretatik, estaldura-erroreak eta bestelakoak saihestu behar dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, marco muestral, marco de muestreo.

Estaldura-errorea (estatistika)

Wed, 22 Nov 2023 09:47:15 +0000

Estatistikan, estaldura-errorea populazioan barnehartu beharreko elementuak ez sartzeagatik, barnehartu behar ez diren lagin-elementuak sartzeagatik, elementuak bikoizteagatik edo besterik gabe lagin-markoa populaziotik behar bezala ez definitu eta zerrendatzeagatik sortzen den errorea da; labur esanda, estaldura-erroreak populazio oker batetik abiatzea dakar hasieratik, hartatik erauzitako laginetik ateratako emaitzak kolokan jarriz horrela. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, error de cobertura.

Segregazio horizontala eta segregazio bertikala

Wed, 22 Nov 2023 09:26:19 +0000

Generoari buruzko segregazioan, segregazio horizontala emakumeek eta gizonek sektore edo maila profesional baten baitan lanbide batzuetan ugariagoak izateko joera da, gehienetan gizartean inposatzen diren genero-rolekin loturikoak; adibidez, zaintzarekin eta garbiketarekin loturiko lanpostuak -erizainen kasua. esaterako- emakumeei esleitzen zaizkienean orokorrean. Segregazio bertikala, berriz, gizonek maila hierarkiko altuagoko lanpostuetan jardutearekin, eta beraz, soldata altuagoak izatearekin lotzen da (ikus, soldata-arrakala). Bata zein bestea elkar loturik izaten dira; adibidez, erizainak emakumeak dira gehienetan, eta aldi berean zirujau eta maila altuko medikuek -gizonak gehienak- baino soldata askoz txikiagoa dute.

zura berago, harra barrenago

Wed, 22 Nov 2023 08:14:23 +0000

Oinarri sendoak ez dituzten pertsona eta erakundeetan, joera txarrak barru-barruraino sartzen direla adierazteko, bera edo biguna den zurean harra sartzen den bezalaxe.

Aldaerak

zura berago, harra barrurago

Nazioa

Tue, 21 Nov 2023 18:56:35 +0000

Nazioa historia, kultura edo hizkuntza komuna partekatzen duten pertsonen komunitatea da, eta identitate partekatu eta batasun-sentimendu kolektibo horretatik subjektu politiko subirano gisa eratzen dira, erakunde politiko autonomoak osatuz, normalean estatu independente propioa, edo, gutxienez, hori lortu nahi dute. Horrela, nazioa estatu-nozioaren aurreko identitate-espazio gisa eratzen da. Ikus, gainera

Nazionalismoa

Lehorreko sailak (sail lehorrak)

Tue, 21 Nov 2023 18:32:05 +0000

Lehorreko sailak, lehorreko lursailak, lehorreko lurrak edo sail lehorrak laboreak ureztatzen ez diren nekazaritzako lursailak dira, eta beraz euri-urez baino elikatzen ez direnak, tokiko klimaren arabera. Gehienetan oso produktibitate txikiko lurrak dira, eta haien zabalera handiari esker baino ez dira ekoizpen handiak lortzen. Espainian, nekazaritza lursail gehienak, %80tik gora, dira lehorreko sailak, bereziki Gaztelan, Mantxan, Aragoin eta Extremaduran. Iberiar Penintsulako klimaren ondorioz, lehorreko lur horiek udazkenean eta udaberrian bereziki jasotzen dituzte euri-urak, aldiro uzta neurri handi batean galtzea dakarten lehorteak ere izaten diren arren. Ikus, gainera

Decrets de Nova Planta

Mon, 20 Nov 2023 19:20:38 +0000

Els Decrets de Nova Planta són el conjunt de decrets que Felip V de Borbó va posar en vigor després de la seva victòria a la Guerra de Successió, entre 1707 i 1716. Com a conseqüència d’aquests Decrets, el Regne d’Aragó (la majoria l’actual Catalunya, la Comunitat Valenciana i les Illes Balears) va ser desposseït dels seus furs i institucions, i per tant de la seua independència política, i sotmès a la planta, legislació o marc jurídic del Regne de Castella. En canvi, per la seva banda, Navarra, Gipuzkoa, Àlaba i Biscaia van retenir els seus furs com a recompensa pel seu suport a Felip V a la Guerra de Successió.

Itsaslasterrak

Mon, 20 Nov 2023 16:16:46 +0000

Golkoko itsaslasterra

Itsaslasterrak edo itsas-korronteak ozeano eta itsasoetako ur-azalean nahiz sakonean gertatzen diren ur mugimendu jarraitu eta iraunkorrak dira, tenperatura-gorabeherek, gazitasun-maila desberdinek, mareek, Lurraren errotazioak eta haizeak eragindakoak. Ozeanoetan itsaslaster handiak eta indar handikoak daude, milaka kilometrotan zehar, hala nola Golkoko itsaslasterra, Atlantikoa mendebaldetik ekialdera zeharkatzen duena, eta Europako klima epeldu egiten duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, corrientes marinas.

Glaziarrak

Mon, 20 Nov 2023 15:50:09 +0000

Glaziarra elurra eta euri-urak lur gainean izoztean sortzen den masa zabala da, grabitatearen eta izotzaren beraren presioaz espazioan zehar deformatu eta mugitu egiten dena.

Glaziar batek holako atal hauek izaten ditu: zirku glaziarra, non elurra eta izotza pilatzen diren; glaziar-mihia, zirkutik atera eta mugitzen doan izotz-atala eta glaziarraren aurrealdea, glaziarraren beheko muga alegia. Bereizten dira, halaber, metatze-eremua, gehienbat zirku glaziarrean, non izotza pilatu egiten den; eta ablazio- edo higadura-eremua, bereziki mihian eta glaziarraren aurrealdean, non izotza desegin egiten den. Glaziar batek glaziarismo izeneko egitura geomorfologiko ugari sortzen ditu gainera bere inguruan eta glaziarrak berak atzera egiten duenean; esaterako, glaziar-mihian eta aurrealdean, morrenak egoten dira, glaziarrak higaduraz sortu eta pilatutako arroka-multzoak, eta ohikoak dira aintzira glaziarrak sortzea glaziarrak atzera egiten duenean.

Errolda

Mon, 20 Nov 2023 15:25:03 +0000

Udal errolda edo, besterik gabe, errolda udalerri batean biztanle gisa erregistraturik dauden pertsonak biltzen dituen erregistroa da. Bertan izena emanda egotea pertsona bat bertan bizi dela adierateko froga gisa erabiltzen da, laguntzak eskatu edo bestelako izapideak burutzeko. Ikus, gainera

Sufragio erroldaria

Emirerria

Sun, 19 Nov 2023 17:16:25 +0000

Emirerria emir (arabieraz) edo printze (euskaraz) baten buruzagitzapean gobernatzen den herrialde islamikoa da. Herrialde hori guztiz subiranoa eta independentea izan daiteke, baina herrialde handiago bateko probintzia ere izan daiteke, Arabiar Emirerri Batuak herrialdearen kasuan bezala, emirerri batzuek osatzen dutena. Islamaren ikuspuntutik, emirerria kalifa-herria baino maila txikiagoakoa da, kalifa-herrian agintari nagusia Mahoma profetaren ondorengotzat hartzen den kalifa baita agintari politiko-erlijioso nagusia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, emirato.

lurrak hazi eta lurrak jan

Sun, 19 Nov 2023 17:01:06 +0000

Finean lurretik gatozen izakiak garela eta azkenean ere, hil eta gero, lurrean bukatuko dugula adierazteko. Elikagaiei ere aplikatu izan zaien atsotitza da.

Itzulpenak

De la tierra venimos, a la tierra vamos.

Monopolio legala

Sun, 19 Nov 2023 16:29:34 +0000

Monopolio legala sortzen da estatua denean sektore batean enpresa bakar batek jardun behar duela ezartzen duenean, enpresa hori estatuarena delako, enpresak produktuaren patentea duelako, estatua izanik patentearen eskubidea bermatzen duena, edota enpresa horrek ekoizpenerako beharrezkoak diren lehengaien jabetza duenean. Ikus, gainera

Monopolio naturala

Lerner-en indizea

Sun, 19 Nov 2023 12:52:27 +0000

Lerner-en indizea enpresa batek bere produktua edo zerbitzuaren prezioa kostutik gora igotzeko duen ahalmena da, merkatu-boterea alegia, jarduten duen merkatuko beste enpresekiko lehian. Lehia ez-perfektuko merkatuetarako bereziki erabiltzen den kontzeptua da, bereziki oligopolioan, non enpresek euren kostu marjinaletik gorako prezioa jartzeko ahalmena duten. Honela kalkulatzen da: (p-Kma)/p, p eta Kma prezioa eta kostu marjinala izanik hurrenez hurren. Orokorrean, sektore batean diharduten enpresa kopurua zenbat eta handiagoa izan, Lerner indizea haietako bakoitzarentzat orduan eta txikiagoa izateko joera izango du, haien arteko lehiak prezioa jaitsiarazi egiten baitu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Lerner index.

Monumentalismoa

Sun, 19 Nov 2023 12:40:38 +0000

Monumentalismoa arkitektura eta eskultura publikoa diseinatu eta garatzerakoan egituren handitasuna bilatzen duen arkitektura-korrontea da, herritarren miresmena eta lilura bilatzen dituena.

Sekta

Sun, 19 Nov 2023 12:34:16 +0000

Sekta talde erlijioso edo mistikoa da, dogma absolutu, zorrotz eta itxiak jarraitu eta beste talde erlijiosoetatik guztiz bereizia dagoena. Sekten beste ezaugarri batzuk dira kideen arteko batasun eta elkartasun handia, kideen bizimodua gizarte ohituretatik urrun egotea, eta horren ondorioz gizartetik aparte bizitzea. Gehienetan, sekta terminoak era gaitzesgarrian erabiltzen da, dogmen fanatismoa, sektako kideen askatasun eza eta kide berriak bereganatzen baliatzen dituzten manipulazio teknikak argudiatuz; kasu horretan, sekta suntsitzailea edo arriskutsua dela esaten da.

Ardatz kronologikoa

Sun, 19 Nov 2023 08:38:25 +0000

Kredituak:Brc-Commons

Ardatz kronologikoa gertaera historikoak denbora-lerro batean haien data arabera ordenatzen dituen diagrama horizontal edo bertikala da. Gertaera historikoen segida eta horien sinkronia edo aldiberekotasuna, gertaerak aldi beretsuan gertatzen direnean ardatzaren alde banatara adieraziz, erakusteko erabiltzen da.

Epigrafia

Sun, 19 Nov 2023 07:22:43 +0000

Epigrafia harri edo bestelako euskarrietan egindako inskripzio edo idazkun historikoen azterketa eta ikerketa da. Kultura historiko batzuetan, adibidez Antzinako Erromako historian egin ziren idazkunen kasuan, idatzizko iturri nagusietako bat da.

Zuzenbidearen printzipio orokorrak

Sat, 18 Nov 2023 09:31:19 +0000

Zuzenbidearen printzipio orokorrak oinarrizko arauak eta irizpideak dira zuzenbidean, idatzi gabeak eta zehazgabeak, (1) alde batetik, ordenamendu juridikoaren eta haren interpretazioaren oinarri direnak, (2) eta bestetik, arau juridikorik edo kasu jakin baterako ohiturarik ez dagoenean aplika daitezkeenak. Horrela, zuzenbidearen printzipio orokorrak zuzenbidearen iturri gisa eratzen dira legeen, ohituraren, jurisprudentziaren eta doktrina juridikoaren ondoren. Oro har, zuzenbidearen printzipio orokorrak justiziatik, arrazoimenetik eta sen onetik eratortzen dira, gizartean eskuarki onartzen diren ideia gisa. Adibidez, eskubidearen printzipio orokorra fede onaren printzipioa da, gizartean bizi diren pertsonen arteko harremanak inspiratu behar dituen printzipio gisa.

Tarifa laua

Thu, 16 Nov 2023 13:26:33 +0000

Tarifa laua zerbitzu batengatik eskaintzen den tarifa edo prezioa finkoa da, egindako kontsumoari edo kontsumitzen den garaiari aintzat hartzen ez duena. Tarifa lauak bereziki ohikoak dira zerbitzu harpidetza bidezko kontratuetan, telekomunikazio zerbitzuetan esaterako. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tarifa plana.

Oinarrizko jakintzak

Thu, 16 Nov 2023 09:58:00 +0000

Espainiako LOMLOE legearen markoan, oinarrizko jakintzak edo oinarrizko ezagutzak jakintza-arlo edo irakasgai bakoitzean ikasleak garatu beharreko ezagutza eta edukien multzoa da. Oinarrizko jakintza horiek konpetentzia espezifikoak garatuz eskuratuko ditu ikasleak, horretarako hainbat ikaskuntza-egoeretan murgilduz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, saberes básicos.

Bilauak (nekazari libreak, nekazari askeak)

Thu, 16 Nov 2023 09:21:22 +0000

Feudalismoan, bilauak, nekazari libreak edo nekazari askeak**alodio** izeneko euren lur sailaren jabe ziren nekazariak ziren, jopuak ez bezala jaunaren mendean ez zirenak eta beraz hari zerga ordaindu behar ez ziotenak. Hala ere, hamarrena bai ordaindu behar ziotela Elizari. Euren alodioaren jabe izateaz gainera, ezkondu eta etxez aldatu zitekeen. Baziren, halaber, alodio zabalak zituzten nekazari askeak, bilau deitzen zirenak, jornalariak kontratatu behar zituztenak euren lurrak lantzeko. Ikus, gainera

Mantsoak

Ikaskuntza-proiektua

Thu, 16 Nov 2023 08:04:42 +0000

Ikaskuntza-proiektua ikastetxe baten helburu, printzipio eta praktika pedagogiko orokorren multzo bat da, ikastetxeari hezkuntza-praktika, hezkuntza-komunitatearekin dituen harremanekin batera, definitu eta gidatzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, proyecto de aprendizaje.

Ikus, gainera

Ikastetxeko curriculum-proiektua

IDU ikuspegia: Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsala

Thu, 16 Nov 2023 07:25:04 +0000

Diseinu unibertsalaren ideia orokorretik abiatuz, zeinaren arabera pertsona guztientzat, bakoitzaren berezitasunak kontuan harturik guztientzat baliagarriak izan daitezen, produktu eta zerbitzuak diseinatzen diren, Ikaskuntzarako Diseinua Unibertsalak ikasle guztientzat baliagarria den ikaskuntza eredu bat plantatzen du, ikasleen aniztasunari erantzuteko eta ikaskuntza prozesuan inor bazterrean utzi gabe. 1980ko hamarkadaren erdialdean Estatu Batuetan zabaldu zen ikuspegia da, jatorrian ospitalean batean ingresaturik zeuden haurren problematika desberdinak batera kudeatzeko asmoarekin. Bereziki ikaskuntzarako aukera desberdinak planteatzean datza, ikaskuntzaren etapa desberdinetan, hala nola interesa piztu dezaketen egoera desberdinak sortuz eta inplikazio eta hautematerako ere aukera sorta eskainiz. Bere ezaugarri nagusia, beraz, malgutasuna da, printzipio orokorrak ezariz baina aldi berean kasle bakoitzak ikasteko dituen moduetara egokituz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *Diseño Universal para el Aprendizaje. *

Banaketa moztua

Wed, 15 Nov 2023 13:52:41 +0000

Estatistikan, banaketa moztua aldagai jakin bati buruz populazioaren zati bat baino irudikatzen ez duen banaketa estatistikoa; adibidez, ikasleen kalifikazioen banaketa batean, gutxieneko kalifikazio batera heltzen ez direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, distribución truncada.

Errenta-aitorpena

Wed, 15 Nov 2023 13:18:32 +0000

Errenta-aitorpena edo errenta-deklarazioa lan- eta kapital-errentak jaso eta errentaren gaineko zerga ordaintzera beharturik, zergapekoak jasotako errentak agiri batean aitortu edo deklaratzeko ekintza da, haiengatik ordaindu beharreko errentaren gaineko zerga ordaintzeko obligazioa onartzearekin batera.

Zergak (definizioa)

Wed, 15 Nov 2023 10:35:10 +0000

Zergak estatuak bere aldetik kontraprestazio, ordain edo saririk gabe exijitzen dituen tributuak dira (tributuak ere badiren tasa eta kontribuzioak ez bezala), hala nola zerbait erosten dugunean ordaintzen dugun BEZa edota errenta-aitorpena egitean administrazioari ordaindu beharrekoa. Orokorrean, zergak herritarren ahalmen ekonomikoa azalarazi egiten duten egitate zergagarri deritzen ekintza, negozio edo gertaeren ondorioz exijitzen dira, hala nola jasotako irabaziak edo errenta, ondare baten jabe izatea edo kontsumoa. Ikus, gainera

Moises (Biblia)

Wed, 15 Nov 2023 09:02:20 +0000

Moises Hamar Aginduen taulekin Sinai menditik jaisten.

Moises Bibliako pertsonaia da, israeldarrak egiptoar faraoiarengandik mirari jainkotiarren poderioz askatzen dituena, eta Israelgo herria, Agindutako Lurrera, Kanaanera alegia, eramaten duena, non Jainkoaren herri eta nazio bezala eratuko den. Juduen historiako pertsonaia nagusietako bat da, bere irudiaren inguruan kontaketak Bibliako lau liburu hartzen dituelarik: Exodoa (literalki irteera esan nahi duena, Egiptotik alegia), Lebitikoa, Zenbakiak eta Deuteronomioa. Labur esanda, israeldar jaioberri guztiak hiltzeko faraoiaren aginduaren aurrean, Moises, jaio berria, Nilo ibaiko uretan dagoen saski batean abandonatzen dute, eta faraoiaren alabak jasotzen du, gortean adoptatu eta hazten duelarik. Gaztaroan, esklaboenganako tratuak sumindurik, gortetik ihes egin, erbesteratu eta artzain egiten da, Seforarekin batera. Orduan, Jainkoak bere herria askatu eta Kanaango lurraldera eramateko agintzen sasi sutsu gisa azalduz, eta zeregin horrekin Egiptora itzultzen da, faraoia bere herria aska dezan konbentzitzera. Faraoiaren ezezkoaren aurrean, jainkotiar jatorriko hamar izurritek Egipto suntsitzen dute, azkenean faraoia Israeldik askatzera behartuz. Ihes egiteko bidean, faraoia iritziz aldatu eta esklaboak berreskuratzen saiatzen da, baina Itsaso Gorriko urak banatzen dituen Jainkoaren laguntzari esker, israeldarrak Moisesen agindupean igarotzen dira. Israelerako bidaian zehar, Sinai mendiko Hamar Aginduen taulak jasotzen ditu Jainkoaren eskutik, bere herriak jarraitu beharko dituen aginduak. Bere herriarekin berriro elkartzean, urrezko zekor bat gurtzen dutela ikusten du. Sumindurik, oholekin zekorra hausten du, eta oholak ere hausten dira. Bidaia jarraitzen dute, espioiak bidaltzen dituzte Kanaanera lurra esploratzera, eta itzultzean esaten dute lurra aberatsa eta emankorra dela, baina biztanleak oso handiak eta indartsuak zirela, harresiz inguratutako hiriekin. Agindutako lurraldean sartzea ezinezkoa ikusten dutenean, israeldarrak matxinatu egiten dira eta Egiptora itzultzea erabakitzen dute, baina horrek Jainkoa iraintzen du, denak heriotzaz zigortzen baititu, beren promesan ez sinesteagatik eta abandonatzeagatik. Jainkoak ere bekatu batzuk aurpegiratzen dizkio Moisesi, besteak beste, oholak hautsi izana eta bere herria bere atzetik ez etortzea, eta, beraz, Moises oinordeko gisa izendatu eta onartu ondoren, Jainkoak Moises hilarazten du. Josue izango da azkenean Israelgo herria agindutako lurraldera eramango duen buruzagia, eta hau hamabi tribuetan banatuko du.

Erregistro arkeologikoa

Wed, 15 Nov 2023 07:50:16 +0000

Erregistro arkeologikoa kultura, garai edo toki jatean jaso eta aztertu diren aztarna fisikoen multzoa da, garaiko azterketa egiteko iturri informatibo gisa erabiltzen dena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, archaeological record; gaztelaniaz, registro arqueológico.

Erregistro formala

Tue, 14 Nov 2023 16:35:17 +0000

Erregistro formala aldaera linguistiko bat da, administrazioarekiko edo administrazioarekiko komunikazio ofizialetan, giro akademikoetan eta, oro har formaltasuna, gizalegea, seriotasuna eta neurritasuna eskatzen diren egoeretan erabiltzen dena. Objektibotasuna eta lexiko aberats eta formala eskatzen ditu, kaleko hizkera baztertuz eta besteak beste kultismoak baliatuz.

otsoa, artzain

Tue, 14 Nov 2023 16:11:22 +0000

Beste batzuen kargu haien aurka jokatuko duen pertsona aukeratzen denean esaten den atsotitza.

on bila, on bila, bonbilla

Tue, 14 Nov 2023 16:06:29 +0000

Askotan onaren bila aritu eta zoritxarra aurkitzen dugula adierazteko.

Itzulpenak

ir por lana y volver trasquilado

Tetramorfoa

Tue, 14 Nov 2023 07:11:26 +0000

Erdi Aroko ebanjelio-liburu baten azal apaindua: tetramorfoa, pantokratorraren inguruan. Kredituak: Jl FilpoC - Wikimedia Commons

Kristau artean, tetramorfoa bereziki Erdi Aroan maiz irudikatu den konposizio artistikoa da, pantokrator edo Jainkoaren tronuaren inguruan, lau ebanjelariak animalia moduan irudikatzen dituena: lehoia, Markos irudikatzeko, bere ebanjelioa basamortuan indartsu eta tinko mintzatu zen San Joan Bautista aipatuz hasten delako; zezena, Lukas irudikatzeko, bere ebanjelioa abiarazten duen sakrifizioaren ikurra dena; arranoa, Joan irudikatzeko, bere ebanjelioa espiritualena izanik; eta aingerua, hegoekin, Kristo Jainkoak bidalitakoa dela nabarmentzeko.

Anaforak (deixia)

Tue, 14 Nov 2023 06:48:49 +0000

Agian anafora figura erretoriko gisa bilatzen ari zinen.

Gramatikan, anafora aurretik adierazi den gauza edo multzo baten zerrenda aipatu edo seinalatu egiten duen duen elementu deiktikoa da. Adibideak (anaforak negritan)

Donostiara etorri gara. Han bazkalduko dugu.

Anaforak (estilo-figura)

Tue, 14 Nov 2023 06:38:47 +0000

Agian anaforak deixi moduan bilatzen ari zinen.

Anafora, bereziki olerkigintzan eta erretorikan, ondoz ondoko bertso edo esaldietan hasierako hitzaren edo hitz batzuen errepikapena da, ideia bat nabarmendu edo musikaltasuna bilatzen duena. Adibidea

"Kantuz sortu naiz, eta kantuz nahi bizi, kantuz igortzen ditut nik penak ihesi, kantuz izan dudano zerbait irabazi, kantuz gostura ditut guziak iretsi; kantuz ez duta beraz hiltzia merezi."

Ikus, gainera

Paralelismoa

Adimen lehiakorra

Tue, 14 Nov 2023 05:10:48 +0000

Adimen lehiakorra merkatu edo sektore ekonomiko bateko lehiakideei buruzko informazioa jaso eta aztertzea da, hala nola haien identifikazioa, eskaintzen dituzten produktu eta zerbitzuak eta garatzen dituzten estrategiak, enpresaren ingurune espezifikoa definitu eta enpresaren beraren estrategiak definitu eta garatzeko erabiltzen dena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, competitive intelligence; gaztelaniaz, inteligencia competitiva.

gaur eguzkia okerreko bidetik irten da

Mon, 13 Nov 2023 18:18:58 +0000

Egun batean zehar gauzak gaizki atera edo berri txarrak ugaltzen direnean aipatzen den atsotitza.

Gerra zibilak

Mon, 13 Nov 2023 07:07:45 +0000

Gerra zibila estatu baten baitan herritar talde, fakzio edo sektore politiko edo militarren artean gertatzen den gatazka armatua da, boterea eskuratu edo erreibindikazio politikoak indarrez lortzeko, esaterako sezesioa eta independentzia. Gehienetan, gerra zibil batean parte hartzen duen alde aurkarietako bat estatua da edo estatuaren babesa du, beste aldeek egindako altxamenduaren aurka.

Zein dira banku-gordailuen eta inbertsio funtsen arteko desberdintasunak?

Mon, 13 Nov 2023 06:47:16 +0000

Gordailuetan, aurrezleak dirua bankuari uzten dio; inbertsio-funts batean, aurrezleak inbertsio baten partaidetza erosten du, ez du dirua uzten.
Gordailuak epe finko baterako izaten dira; inbertsio-funtsetan, berriz, partaidetza edozein unetan berreskura daiteke.
Gordailuetan interesak aldiro kobratzen dira; inbertsio-funtsetan, irabaziak edo gainbalioak partaidetza berreskuratzean eskuratzen dira, funtsaren ondarearen balioaren gehikuntzaren arabera.
Gordailuen dirua bermaturik dago bankuak porrot egiten badu, baina inbertsio-funtsetan egindako ekarpena ez.

Ibarretxe plana

Sun, 12 Nov 2023 14:15:11 +0000

Ibarretxe plana Juan Jose Ibarretxe lehendakariak EAJ-PNV alderdiaren eskutik 2003 urtean aurkeztu eta 2004an Eusko Legebiltzarrak EAJ-PNV, Eusko Alkartasuna eta Ezker Batua alderdien baiezko botoarekin onarturiko 1979ko Euskadiko Autonomia Estatutuaren erreforma proposamena izan zen, Euskadiko herritarren erabakitzeko eskubidea barnehartzen zuena. Erreformak alderdi espainolista eta unionisten arbuioa izan zuen, eta baita ere ezker abertzalearen ezezkoa, autonomia indartzen zuelakoan independentziarako bidea ixten zuela iritzita. Legebiltzarrak onartu eta proposamena Espainiako Kongresura eraman zen, hura gauzatzeko hurrengo izapide gisa, baina han PSOE eta PP alderdi nagusien ezezko botoarekin baztertu eta blokeatu egin zen.

Ikuspegi komunitarioa hezkuntzan (pedagogia komunitarioa)

Sun, 12 Nov 2023 08:32:39 +0000

Pedagogia komunitarioa edo ikuspegi komunitarioa hezkuntzan komunitatean eta orokorrean gizartean hezkuntza prozesuetan, adiera zabalean animazio soziokulturala eta gizarte langintza ere barnehartuz, partaidetza, autoantolakuntza eta lankidetza sustatzen dituen hezkuntza-ekimen kolektiboa da, gizabanakoen artean eta gizartean eraldaketa soziala, giza garapena eta finean askatasuna helburutzat dituena. Ikus, gainera

Ikuspegi sistemikoa hezkuntzan

Ondarea (zuzenbidea)

Sun, 12 Nov 2023 05:05:58 +0000

Zuzenbidean, ondarea pertsona fisiko edo juridiko batek jabe gisa dituen ondasun, eskubide eta obligazio guztien multzoa da, balorazio ekonomikoa dutenak eta pertsonaren nortasun juridikoari atxikia dagoena.

Ildo editoriala

Sat, 11 Nov 2023 10:10:09 +0000

Hedabide baten ildo editoriala edo lerro editoriala bere mezuek eta diskurtsoek oro har markatzen duten printzipio ideologikoen multzoa da, albisteei ematen zaien tratamendu informatiboarekin batera, bai maila politikoan, non ezkerrean edo eskuin politikoan eskoratutako komunikabideak aurki ditzakegun, bai sozialean eta kulturalean. Idatzizko hedabideen ildo editoriala iritzi-artikuluetan eta bereziki editorialean islatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, línea editorial.

Estatuaren batasuna

Sat, 11 Nov 2023 09:49:16 +0000

Estatuaren batasuna estatu batean oinarritzen den sistema politiko baten oinarrizko printzipioa da, zeinaren arabera estatuak lurralde oso batean eskumenak dituen, lurraldeen arteko zatiketa eta diskriminaziorik ez dagoen, eta merkatu.batasuna bermatzen den, hala nola ondasun eta kapitalen zirkulazio askea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, unidad del estado.

Adam Smith

Sat, 11 Nov 2023 08:57:20 +0000

Adam Smith (1723-1790) eskoziar filosofo soziala eta ekonomialaria izan zen, bereziki ezaguna An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (1776) lan ekonomikoagatik, ezagunagoa The Wealth of Nations edo Nazioen Aberastasuna izenburuarekin, non historia ekonomiko eta soziala aztertuz jabetza pribatua, liberalismo ekonomikoa eta merkatua mekanismo erregulatzaile moduan (ikus, berak asmatutako esku ikusezinaren metafora) gizartearen helmuga zirela baieztatu zuen, horretan akats eta eragozpen batzuk ikusi bazituen ere.

batek mila balio, eta milak batere ez

Sat, 11 Nov 2023 07:53:46 +0000

Baliozkoa gauza urria eta berezia dela eta ugariak baliorik ez duela adierazteko.

Zenbaki ordinalak

Sat, 11 Nov 2023 07:19:50 +0000

Zenbaki ordinalak elementu bat zerrenda baten baitan zein ordenatan dagoen adierazteko erabiltzen den zenbaki mota bat da. Euskaraz, orokorrean, zenbaki kardinalari -garren atzizkia gehituz sortzen dira: bigarren, hirugarren, laugarren, bosgarren, seigarren, …

Erreklamazio-orriak

Sat, 11 Nov 2023 04:50:34 +0000

Erreklamazio-orriak denda, merkataritza-establezimendu eta enpresetan, bezeroek kexa eta erreklamazioak egin eta administraziop publikora bideratzeko eskura dituzten inprimakiak dira, bezeroak haiek eskatu eta erreklamazioaren zioarekin bete eta gero, eta horren agiri eta froga osagarriekin batera, kontsumoko administrazioan entregatu behar direnak, erreklamazioa bideratzeko. Erreklamazio-orria jasota, administrazioak bezeroaren eta enpresaren arteko bitartekaritza egiten du, auzia konpontzeko, eta aldi berean enpresaren aldetik lege-haustea sumatzen badu, enpresaren aurkako zehapen-espedientea abiarazten du, Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, hojas de reclamaciones.

Kexa-koadernoak (kexu-kaierak)

Fri, 10 Nov 2023 06:54:01 +0000

Ez nahastu erreklamazio-liburuarekin.

Frantziako historian, kexa-koadernoak edo kexu-kaierak Antzinako Erregimenean eta 1789an hasitako iraultza aldira arte Estatu Jeneraletara zirkunskripzio bakoitzetik eta haiek ordezkatzen zituzten ordezkarien eskutik, bereziki hirugarren estatuaren eskutik, eramaten ziren eskabide, proposamen eta kexa bildumak ziren. Hirugarren estatuko kexa horiek igandeko meza ondoren jaso ohi ziren herritarren artean,Garrantzitsuenak eta interesgarrienak, hain zuzen Frantziako Iraultzan zehar osatu zirenak dira. Beste hizkuntzetan: frantsesez, cahiers de doléances.

Ekonomia (definizioa eta kontzeptua)

Thu, 09 Nov 2023 15:20:34 +0000

Ekonomia gizartean pertsonek dituzten asebehar mugagabe edo infinituak neurri batean asetzeko eskura dauden baliabide mugatu edo eskasak (ikus, eskasia ekonomikoa) nola esleitu behar diren aztertzen duen jakintza-arloa da, ondasunak eta zerbitzuak ekoitzi eta horien pertsona eta familien artean banatzeko. Asebeharrak mugagabeak eta baliabideak eskasak izanik, gizakiok aukeratu beharrean gaude; ekonomiak aukeratzeko erabaki horiek nola hartzen diren (ekonomia positiboa) eta nola hartu beharko liratekeen (ekonomia normatiboa) aztertzen du. Horretarako, ekonomiak hiru galdera nagusi planteatu eta erantzuten saiatzen da: zer ekoitzi, nola ekoitzi eta norentzat ekoitzi behar den.

Zurrusta-korrontea (jet-korrontea, jet stream)

Thu, 09 Nov 2023 10:43:18 +0000

Zurrusta-korronteak, jet-korronteak edo jet stream-ak Lurraren atmosfera mendebaldetik ekialdera 7km-16km-ko altueran zeharkatzen duten haize korronte indartsuak dira. Maiz, haize-ibaiak direla esaten da. Korronte polarrak eta tropikalak bereizten dira, bi hemisferioetan, 60 gradu eta 20 graduko latitudean, haien ibilbidean bihurgune asko izaten badira ere. Zurrusta-korronteen latitudea, altuera eta indarra ekintza-gune atmosferikoak, alegia depresioak eta antizikloiak, eragiten dituzten faktore nagusiak dira.

arantzarik gabeko arrosarik ez

Thu, 09 Nov 2023 06:56:26 +0000

Gauza, egoera eta pertsonak guztiek, itxuraz perfektoak direnean ere, akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko.

Aldaerak

arrosarik* ez* da arantzarik gabe
ez dago larrosik arantzarik gaberik
ez da arrosarik elhorri gaberik

Adinkeria

Wed, 08 Nov 2023 15:14:45 +0000

Adinkeria pertsonek euren adinagatik jasan behar duten diskriminazioa edo bazterketa da, bereziki haurrek eta agurrek pairatzen dutena, haurren kasuan heldugabeak izanda ezjakinak direla kontsideratzeagatik eta agureen kasuan adinagatik izaten dituzten arazo fisiko eta psikikoengatik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, discriminación por edad.

urik gabe errota ez dabil

Tue, 07 Nov 2023 06:55:01 +0000

Beharrezko gai eta gauzarik gabe, beste gauzak ezin direla egin adierazteko.

Aldaerak

urik barik errotarik ez dabil
urik barik errota ez dabil
errota badabil, ura badabil

alferrarentzako lanik ez eta, eta astirik ez

Tue, 07 Nov 2023 06:51:09 +0000

Alferrek lan egiten ez duten arren, lanerako denborarik inoiz ez dutela esaten dutela adierazteko.

hitzontzi, hutsontzi

Tue, 07 Nov 2023 06:48:59 +0000

Asko hitz egiten dutenek maiz gutxi esaten dutela adierazteko.

zenbat ate, hainbat maratila

Tue, 07 Nov 2023 06:38:59 +0000

Arazo guztiek irtenbidea dutela adierazteko.

Ikus, gainera

maratila, Gizapediako hiztegian.
aterik adina maratila eduki, Gizapediako hiztegian.

nekeetan, irria ezpainetan

Tue, 07 Nov 2023 06:36:38 +0000

Nekeak, atsekabeak eta zoritxarrak pairatzen ditugunetan, baikorra izatea (irria ezpainetan) aholkatzen duen atsotitza.

Zerga amnistia (amnistia fiskala)

Tue, 07 Nov 2023 04:57:58 +0000

Zerga amnistia edo amnistia fiskala aurretik zerga iruzurra edo zerga-ihesa egin duten pertsonak estatuak haien aurka egin ditzakeen egintza administratibo eta judizialak bertan behera utzi eta deusezteko legea da, maiz pertsona horiek euren egiazko ondarea eta errentak dekklaratzearen trukean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, amnistía fiscal.

Nazionalismoa

Mon, 06 Nov 2023 15:40:50 +0000

Nazionalismoa nazioaren kontzeptu historiko eta identitarioaren inguruko batasun eta ordena soziala aldarrikatzen duen ideologia eta mugimendu sozial eta politikoa da, irudikatutako nazioaren interes kolektiboak, izan ekonomikoak, geopolitikoak edo kulturalak, babestu eta sustatu egiten dituena, eta azken helburu gisa estatua bereganatuz nazioa eraiki, sendotu eta aurreratzea duena. Maiz, nazionalismoak kanpoko etsaien aurka jotzen du, izan errealak edo asmatuak, baina aldi berean etsai horietan oinarritzen da herritarren kontzientzia nazionala indartu, bere ideologia zabaldu eta botere politikoa eskuratzeko. Ildo horretatik, bereizi egin behar dira nazionalismoa eta abertzaletasuna edo patriotismoa, azken hau aberria, norberaren nazioa, defendatzeko jarrera pertsonal eta kolektiboa dela, baina horren inguruan ideologia politikorik eratu eta estatuaren bereganatzeko asmorik gabe. Hala ere, nazionalismoak eta abertzaletasunak osagaiak partekatzen dituzte, bereziki jatorriari dagokionean: biek ala biek komunitatea nazionalaren sentimendua dute jatorri, baina nazionalismoa haratago doa maiz eta handinahia bilatzen du, maiz beste nazioak menderatuz eta zapalduz, nazioaren interesak neurrigabe garatuz. Esan liteke, hartara, abertzaletasuna elkartasunean eta askatasunean oinarritutako nazionalismoa dela (ikus, internazionalismoa), botere politikoa baino balore etikoak, eskubideak eta printzipio politiko demokratikoak sustatzen dituena. Ikus, gainera

Herri-ondasunak

Sun, 05 Nov 2023 16:05:07 +0000

Herri-ondasunak herri edo beste erkidego politiko natural edo juridikoki aitortu batenak dira, eta, beraz, jabetza eta aprobetxamendu eskubideak erkidego horretako kide bakoitzari eta guztiei aldi berean dagozkienak kolektiboki, haietako bakoitza ezin delarik ondasun horietaz bakarrik jabetu edo bere probetxu indibidual esklusiborako baliatu. Oro har, larre, baso, meategi, ibai, iturri eta eraikin publikoak izaten dira herri-ondasun izaera izan ohi dutenak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bienes comunales.

Prezio korronteak eta prezio konstanteak

Sun, 05 Nov 2023 10:33:54 +0000

Ekonomian, prezio korronteak unean uneko prezioak dira, inflazioaren efektua ezabaturik ez dutenak. Prezio konstanteak, berriz, oinarri-aldi izeneko iraganeko une jakin batean emandako prezioak dira, eta beraz inflazioaren efektua barne harturik ez dutenak. Prezio korronteak eta prezio konstanteak magnitude ekonomiko agregatuen kopuru nominalak eta kopuru errealak kalkulatzeko erabiltzen dira.

Negoziagarritasuna: balore negoziagarriak eta titulu negoziagarriak

Sat, 04 Nov 2023 08:39:40 +0000

Balore negoziagarriak edo titulu negoziagarriak prezio baten trukean modu pribatuan edo bigarren mailako merkatu batean besterendu daitezkeen finantza-tituluak dira, hala nola akzioak, bonoak, obligazioak eta ordaindukoak. Balore horien propietate horri negoziagarritasuna deitzen zaio, eta likideziarekin, diru likidoa bihurtzeko gaitasunarekin alegia, loturik dago. Negoziagarritasunaz haratago, titulu horiei ematen zaien izendapen orokorragoa, haien eskubideak eta bestelako ezaugarriak biltzen dituena, balore-titulua da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, negociabilidad, valores negociables, títulos negociables.

Ordezkagarritasun politikoa (errepresentatibitate politikoa)

Sat, 04 Nov 2023 07:59:41 +0000

Politikan, ordezkagarritasuna edo errepresentatibitatea da erakunde politiko batek duen zilegitasuna gizarteko sektore garrantzitsu bat ordezkatzeko – kuantitatiboki, demokratikoki aukeratuta ordezkatzen dituen pertsonen kopuruagatik, edo kualitatiboki, gizartean gutxiengoa izan arren garrantzitsua den sektore bat ordezkatzeagatik –; beraz, eragile politiko jakin bat ordezkagarria da legitimazio politikoa duenean gizarte sektore bat erakunde politikoetan ordezkatu eta gobernuan eta kudeaketan eragile edo solaskide nagusi bihurtzeko.

Balio nominala (finantzak)

Sat, 04 Nov 2023 06:32:02 +0000

Agian kopuru nominala bilatzen ari zinen.

Finantzetan, balio nominala balore-titulu batean, hala nola akzio batean (ikus, akzio baten balio nominala) eta bono batean, jaulkipenaren unean zehazten den prezio edo diru-balioa da, tituluko bi aldeen artean adostutako zorraren edo sozietate-partaidetza baten zenbateko teorikoa adierazten duena. Balio nominala hasiera batean despoltsatu den diru-zenbatekoaren, jaulkipen-balioaren alegia, desberdina izan daiteke, bukaerako likidazio-balioaren desberdina baita ere eta, merkatu batean negoziatuz gero, uneko kotizazioaren desberdina izaten da gehienetan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, valor nominal.

Obligazioak (finantzak)

Sat, 04 Nov 2023 06:19:11 +0000

Finantzetan, obligazioa interes finko batera eta orokorrean balio nominal berdinarekin enpresa handiek eta estatuek epe luzera eta kopuru handitan, jesapenak osatuz, jaulkitzen dituzten zor-tituluetako bakoitza da. Epe luzerakoa izatea da, hitzarmenez bost urtera baino luzeagoa alegia, obligazioen ezaugarri berezia bonuen aldean; hain zuzen, esan liteke obligazioa epe luzerako**bonua** dela. Obligazioak bigarren mailako merkatu batean negoziatu edo besterendu egin daitezke, eta horrela balore-titulu ere kontsideratu daitezke.

Balore-tituluak

Fri, 03 Nov 2023 17:23:07 +0000

*Agian, balio etikoak bilatzen ari zinen. *

Finantzetan, balore-tituluak edo, besterik gabe, baloreak, kreditu-dokumentuak, kreditu-tituluak edo kreditu-efektuak ere deituak, balore-merkatu batean edo pribatuki besterengarriak, negoziagarriak, literalak eta formalak diren finantza-tituluak edo agiriak dira orokorrean, hala nola akzioak eta bestelako sozietate-partaidetzak, maileguak, kanbio-letrak, txekeak, ordaindukoak eta bestelako zor-eskubideak, bonuak eta obligazioak. Beste propietate batzuk ere badituzte, hala nola literaltasuna eta autonomia. Titulu horiei negoziagarritasuna nabarmentzeko, titulu edo balore negoziagarri terminoa ere erabiltzen da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, valores, títulos valores.

Ikus, gainera

Logika transzendentala

Fri, 03 Nov 2023 07:32:48 +0000

Kanten filosofian, logika transzendentala pentsatzen hutsaren printzipio filosofikoen multzoa da, zentzumenetatik jasotzen dugun esperientzia enpiriko orotik kanpo. Kantek Arrazoimen hutsaren kritika lanean egin zituen logika transzendentalari buruzko hausnarketak.

Ikus, gainera

Kritika (Kant)

Hizkuntza-gaitasuna

Thu, 02 Nov 2023 16:13:02 +0000

Hizkuntza gaitasuna edo hizkuntza konpetentzia, hizkuntza-komunikaziorako gaitasun edo konpetentzia ere deitua, pertsona batek bere ingurukoekin gizarte harremanak garatzean komunikatzeko duen gaitasuna da, ahoz nahiz idatziz, modu informalean nahiz formalean, modu zuzenean, gramatika arauei jarraiki alegia eta lexiko egokia erabiliz, eta aldi berean besteengandik jasotako mezuak, irakurrita edo entzunda ulertuz. Beraz, labur, gaitasun diskurtsiboa (ahozko adierazpena eta idatzizko adierazpena), entzunezko ulermena eta irakur ulermena jasotzen ditu hizkuntza-gaitasunak.

Batzuen arabera, ordea, esaterako Noam Chomskyren aldetik, hizkuntza gaitasuna hizkuntzaren arauen ezagutza soil gisa definitu da, bereziki perpausak gramatikalki modu zuzenean erattze aldera, hizkuntzaren praktikarako gaitasuna aparte utziz; azken adiera hau, ordea, guztiz gainditu da gaur egun eta hizkuntzaren gramatikaren ezagutza eta hizkuntza horretan komunikatzeko gaitasuna batera kontzeptualizatu behar dira.

Mendia (definizioa)

Thu, 02 Nov 2023 15:26:32 +0000

Jaizkibel mendia, Hendaiako hondartzatik: mendiak itsas mailaren gaineko goraguneak dira.

Mendia lur kontinentaleko erliebe-forma bat da, inguruneko lur-mailatik goraka doan malda batez gizakiaren begien bistan goragune handi gisa agertzen dena. Mendiak isolaturik nahiz mendikate eta mendilerro izeneko multzoak osatuz ager daitezke. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, monte, montaña; frantsesez, montagne.

Ikus, gainera

Gailurra

Esloganak (slogan)

Thu, 02 Nov 2023 07:44:30 +0000

Eslogana edo slogana publizitate edo propaganda politikorako erabiltzen den esaldi labur adierazkorra, kontsumitzaileei edo publiko orokorrari mezu argi eta zuzen bat zabaltzea helburu duena. Idatzita agertzen denean, produktua, zerbitzua edo ideia zabaldu nahi duen enpresa edo erakundearen logoarekin batera agertzen da.

Emate-agiria (albarana)

Wed, 01 Nov 2023 15:47:59 +0000

Enpresan, emate-agiria edo albarana eskaera baten bidalketa burutu eta jaso egin dela ziurtatzen duen agiria da, jasotako gaiak eta produktuen zerrenda ere zehazten duena, gero fakturan adierazitako kontzeptuekin bat datorrela egiaztatzeko. Fakturan ez bezala, albaranean ez dira jasotzen erositako gai eta produktuen prezioak. Emate-agiriaren kopia jasotzaileak sinatua, bidaltzailearentzat, hartu-agiritzat har daiteke.

Gortea (monarkia)

Wed, 01 Nov 2023 14:29:36 +0000

*Agian bilatzen ari zinen Espainiako Gorte Nagusiak. *

Historian, gortea erregea eta erregina bere aginte eta gobernuan laguntzen zituzten pertsonen multzoa zen, erregeak eta erreginak berak aukeratuak, gertuko eta konfiantzazko pertsonen artetik. Horien artean zeuden balidoak, erregearen konfiantza berezia dutenak eta erresumako gai nagusien ardura hartzn dutenak. Ikus, gainera

gorte, Gizapediako hiztegian.

Gorte Nagusiak

Wed, 01 Nov 2023 14:23:40 +0000

*Ez nahastu erregeen gortearen kontzeptu historikoarekin. *

Espainiako sistema politikoan, Espainiako Gorte Nagusiak,** besterik gabe** Espainiako Gorteak** ere deituak, botere legegilea atxikitzen duen erakunde politikoa da, Kongresuak eta Senatuak batera eratzen dutena, herritarrek demokratikoki aukeratutako diputatu eta senatariek osatua, eta haien subiranotasuna ordezkatzen dutenak. Espainiako Gorte Nagusiak sistema bikamerala osatzen duten, bi kamera legegileekin, Kongresua eta Senatua alegia, non Kongresuari dagokion orokorrean ekimen legegilea eta Senatuaren zeregina ekimen hori kontrolatu eta orekatzea den. Gorte Nagusiak 1978an urtean zabaldu ziren, eta urte horretan onartu zen 1978ko Konstituzioan arautzen da haien funtzionamendua.

Enplegu berdea

Wed, 01 Nov 2023 09:26:02 +0000

Enplegu berdea jarduera ekonomikoak ingurumenean duen eragina minimotzea (ikus, ekoefizientzia) helburu duten lanpostuen multzoa da. Izan daiteke administrazio publokoetako lanpostua edo enpresek beraiek sortutako lanpostua, beraien jasangarritasun-planen baitan.

Ekoetika

Wed, 01 Nov 2023 08:54:27 +0000

Ekoetika ingurumenaren eta hartan bizi diren izaki bizidunen zaintza oinarrizko printzipiotzat hartzen duen etikaren ikuspegia da, gizakiaren jokabidearen inguruko hausnarketa eta horren balorazioa jokabide horiek ingurumenean eragiten dituzten ondorioetan oinarritzen dituena.

eguerdiko euria, egun guztiko euria

Tue, 31 Oct 2023 06:58:20 +0000

Esanahi literala adierazten duen atsotitza, euskaraz hain ugariak diren beste atsotitz meteorologiko bat.

Kolore osagarriak

Mon, 30 Oct 2023 15:31:45 +0000

Kredituak:Chic bee Flickr-en

Kolore osagarriak edo aurkako koloreak zirkulu kromatikoaren aurkako kokapenetan dauden kolore bikoteak dira, haiek nahastuz gero, betiere proportzio berdinetan, zuria, grisa edo beltza sortzen dutenak.

Zubisaria

Mon, 30 Oct 2023 15:24:22 +0000

Zubisaria edo zubi-saria zubi batetik igarotzeko ordaindu beharreko zerga da. Zubisariak ohikoak izan ziren Europan Erdi Aroan zehar, eta Aro Modernoan ere iraun zuten, kanpotarrei ibaiak igaro eta herrietara sartzeko ordainarazten zitzaien bidesari edo zerga gisa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pontazgo, pontaje.

Kolonizazioa

Mon, 30 Oct 2023 15:05:28 +0000

Kolonizazioa herrialde edo inperio batek lurralde bat okupatu eta bertako biztanleak, indigenak gehienetan, menderatzea da, bereziki lurraldeko baliabideak ustiatu eta etekinak ateratzeko asmoarekin, horretarako nazio edo estatu okupatzaileko biztanleak, kolonoak alegia, ekarriz eta lurraldean finkatuz. Hain zuzen, kolonoen etorrera eta haien finkatzea da kolonizazioaren ezaugarri nagusiena, lurraldea okupatu eta menderatzearen azken fasetzat har daitekeena. Menderatzen den lurraldeari kolonia deitzen zaio, eta okupatzen duen herrialdeari metropolia.Kolonialismoa, berriz, kolonizazioa sustatu egiten duen ideologia eta praktika politikoa dam, bereziki XV-XX. mende bitartean garatu dena, bereziki Europako potentzia kolonialen eskutik.

Enpresen absortzioa

Sun, 29 Oct 2023 15:22:05 +0000

Enpresen absortzioa enpresen fusioak egiteko modu bat da, non enpresa nagusi batek, absortzioa egiten duena, bestearen ondarea eskuratzen duen, bereganatu den enpresaren nortasun juridikoa desagerraraziz eta bere nortasun juridikoan guztiz integratuz. Orokorrean, absortzioa finantzatzeko enpresak kapital handitu eta akzio berriak jaulkitzen ditu, akzio horiek bereganatu den sozietateko bazkideei esleituz.

Monarkia autoritarioa

Sun, 29 Oct 2023 10:11:54 +0000

Monarkia autoritarioa historikoki monarkia feudalen eta monarkia absolutisten artean garatutako trantsizizoko erregimen monarkikoa da, Eurpako hainbat herrialdeetan XV. eta XVII. mendeen artean garatutakoa. Monarkia feudaletan ez bezala, non monarkaren boterea basailuengan baino ez zen oinarritzen, monarkia autoritarioetan erregearen boterea eliteko beste estamentu, klase sozial eta entitate politikoen babesaren bitartez indartzen den, erregeak haiei emandako pribilegioen bitartez. Talde horiei esker, monarkak gero eta botere handiagoa eskuratzen joan ziren, modu autoritarioan, monarkia absolutistak eratu arte. Monarkia autoritarioen adibideak dira Espaianiako Errege Katolikoak, Zesar Borgia eta Ingalaterrako Enrike VIII.a.

Alokutiboa

Sun, 29 Oct 2023 07:45:56 +0000

Trataera alokutiboa, tratamendu alokutiboa, erregistro alokutiboa edo molde alokutiboa hizketan diskurtsoa nori zuzentzen zaion adierazten duten, nahiz eta ekintzan parte hartzen ez duten. Gutxi dira tratera alokutiboa duten hizkuntzak; euskara da horietako bat, hitano edo hika (hi trataera), zutano edo zuka (zu trataera) eta historikoki erabili izan den berorika trataerekin; gaztelaniaz, tú eta usted tratera alokutiboak bereizten dira, eta haiekin batera Argentinako mintzairan ohikoa den voseo izeneko trataera.

Komunztadura (hizkuntzalaritza)

Sun, 29 Oct 2023 07:27:14 +0000

Gramatikan, komunztadura perpaus bateko osagaiek partekatzen duten elementu baten erabilera da, osagai horien arteko lotura adierazi eta markatzeko. Komunztadura numeroari, pertsonari, generoari eta kasuari buruzkoa izan daiteke, besteak beste. Adibideak

genero-komunztadura: “Miren, egun al ditun lanak?” (Miren genero femeninoko izena, ditun adizki alokutiboko -n markarekin ere adierazten dena).
numero-komunztadura: “Gutunak idatzi ditut.” (Gutunak hitzaren plurala adizkian ere markatzen da - ditut -)
pertsona-komunztadura: “Ni ez naiz joango” (Lehenengo pertsona ni zein naiz hitzetan agertzen da).

Irundegi hidraulikoa

Sat, 28 Oct 2023 08:52:40 +0000

Irundegi hidraulikoa edo water frame uraren indarra baliatuz Richard Arkwright-ek 1760ko hamarkadan garatu zuen irundegi edo hariak egiteko makina edo instalakuntza izan zen. Makina Industria Iraultza ekarri zuen aurrerapen nagusietako bat izan zen, lehen eskuz egiten zen lana orain guztiz modu mekanikoan burutuz. Hasiera batean, ordea, irundegi hidraulikoak aldi berean hari-txirrika bakarretik iruten zuen, urte batzuk lehenago asmatu zen Jenny irundegia (spinning jenny) ez bezala, aldi berean txirrika batzuk lantzen zituena baino eskuz funtzionatzen zuena, Samuel Crompton-ek 1779an bi makinak bateratuz garatu zuen** spinning mule **izeneko makina plazaratu zen arte. Spinning mule hori izan zen iruteko lana guztiz mekanizatu eta azkartu zuen makina. Horrela, irundegi hidrauliko eta bere ondorengo spinning mule delakoa Industria Iraultzako funtsezko aurrerapen teknologikoak izan zirela esan daiteke. Ikus, gainera

Etimologia

Sat, 28 Oct 2023 07:55:53 +0000

Hitz baten etimologia hitzaren jatorria, osaera eta haren formaren eta esanahiaren bilakaera historikoa da. Ohikoa da hiztegi elebakarretan hitzaren esanahiarekin batera haren etimologiari buruzko informazioa gehitzea; horretaz gainera, badira hiztegi etimologikoak ere, hitzen etimologiak baino ematen ez dituztenak.

Ehungailu mekanikoa

Sat, 28 Oct 2023 07:20:03 +0000

Ehungailu mekanikoa hariak modu mekanikoan ehuntzen dituen makina da, eskuzkoa ez den energia baliatuz. Lehen ehungailu mekanikoa Edmund Cartwright-ek asmatu zuen Erresuma Batuan 1784 urtean. Hobekuntza batzuk egin eta James Wattek asmatutako lurrun-makina bati atxiki eta gero, 1789 hasi ziren bere makinak erabiltzen. Ehungailu mekanikoak eskuzko ehungailuak baino askoz ere azkarrago egiten zen ehunketa, produktibitatea nabarmen gehituz. Denbora gutxian, lantegi handiak eraiki ziren Cartwright-ek asmatutako makinez hornituak, eta horrela esan daiteke Industria Iraultza makina horiekin abiarazi zela. Makinaren zabalkuntzak oztopoak ere aurkitu zituen, eskuzko langileak guztiz horren aurka agertu baitiziren, euren lanpostuak galtzeko beldurrez; Manchester hirian esaterako, 400 ehungailu mekaniko zituen lantegi bat suntsitu zuten langileek. Aurrerapena geldiezina zen, ordea, eta ehungailu mekanikoz ekipatutako industria guztiz zabaldu zen XIX mendean, aurrerapen teknologikoak gehituz eta azkenean eskuko ehuntze-lana baztertuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, telar mecánico.

Mendekotasun-tasa (dependentzia-tasa)

Fri, 27 Oct 2023 15:09:11 +0000

Mendekotasun-tasa (menpekotasun-tasa) edo dependentzia-tasa mendekotasun-egoeran duen biztanle kopurua zati biztanleria aktiboa da, une jakin batean eta eskualde jakin bati buruz, portzentajean adieraztia. Adibidez, %20ko mendekotasun-tasak adierazten du lan egiten edo lan egiteko prest dauden 100 pertsonako 20 pertsona (5 pertsoan aktibotik 1) mendekotasun egoeran, etengabeko zaintza iraunkorraren beharrarekin alegia, daudela esan nahi du. Era horretan, mendekotasun-tasak gizarteak mendekotasun-egoeran dauden pertsonak zaintzeko egin behar duen ahalegina neurtzen du. Ohikoa da, mendekotasuna pairatzen duten pertsonen artean, haurrak eta zaharrak bereiztea, horrela pertsona zaharren mendekotasun-tasa kalkulatzean, mendekotasun egoeran dauden pertsona zaharrak soilik zenbatu behar dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tasa de dependencia.

Jolas kognitiboak

Fri, 27 Oct 2023 08:56:55 +0000

Jolas kognitiboak haurraren gaitasun kognitiboak garatzeko, hala nola oroimena, hizkuntza, eragiketa logikoak eta hautematea, egokiak diren jolasak dira. Jolas kognitiboen tipologia jolas sentsorialekin, mugimenduzko jolasekin eta eta jolas sinbolikoekin osatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, juegos cognitivos.

Ikus, gainera

Jaurgo jurisdikzionala

Thu, 26 Oct 2023 14:34:27 +0000

Erdi Aroan, jaurgo jurisdikzionala, jurisdikzio-jaurgoa, jurisdikziozko jaurgoa edo eskumeneko jaurgoa, jaurerri jurisdikzionala edo eskumeneko jaurerria ere deitua monarkak emandako non introito pribilegioz edo immunitate delakoaz (zeinaren bitartez monarka ez da sartzen jaurgoko lurraldearen auzietan, lurraldearen jabetza berari dagokion arren) jaunak lurralde batean botere politikoa, fiskal eta judiziala, oinarri jurisdikzionalak direlakoak, bere esku dituen agintaritza da, lurralde horren jabetza izan gabe. Jaurgo jurisdizkionala lurralde-jaurgo edo jaurgo territorialekin kontrajartzen dira.

Ikus, gainera

eskumeneko jaurerria, Gizapediako hiztegian.

jan eta lo, potolo

Thu, 26 Oct 2023 14:19:55 +0000

Asko jan eta lo egiten denean, gizendu egiten dela adierazteko.

Aldaerak

jan da lo, potolo
jan ta lo, potolo
jan eta lo, beti potolo

Hizkuntza-biziberritzea

Thu, 26 Oct 2023 08:20:27 +0000

Hizkuntza biziberritze-prozesua hizkuntza gutxitu edo minorizatuak berpiztu, hizkuntza hori galtzen ari den gizarte arloetan erabilera eta ikaskuntza sustatzeko hartzen diren erabaki eta garatzen diren egitasmo eta prozesuen multzoa da, diglosiak baztertu eta hizkuntza-aniztasuna bermatze aldera. Hizkuntza-biziberritzea hizkuntza-komunitateen eta komunitate etnikoen identitatea ziurtatzeko tresna ere bada.

Prozesu instituzional eta kolektiboak dira, hizkuntza baten erabilera bultzatzen dutenak, bereziki kontzienziazioaren bitartez garatzen direnak, hezkuntza arloan, hedabideetan nahiz mugimendu zibilen artean, komunitatean hizkuntza tradizio gisa zaintzearen beharra zabaltzeaz gainera, hizkuntza identitatea sortu eta bizi-kalitatea hobetzeko ere baliagarria dela erakutsiz. Ildo horretatik, hizkuntzaren erabileraren erregulazioarekin loturik dagoen hizkuntza-normalizaziotik bereizten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, procesos de revitalización linguística.

Aferesia

Wed, 25 Oct 2023 13:06:21 +0000

Ahozko hizkuntzan, aferesia hitz baten hasierako soinua ezabatzea da. Euskaraz ohikoa da; adibidez ekarri –> karri, ditu –> ttu, ikusi –> kusi.

bostak eta iluna, txerria hiltzeko eguna

Wed, 25 Oct 2023 06:23:56 +0000

Txerria hiltzeko garaia neguaren atarian dela adierazteko, egunak motzak direnean alegia.

bista ona eta elkar ezin ikusi

Wed, 25 Oct 2023 06:21:56 +0000

Itxuraz edo kanpora begira hobekien konpontzen diren lagunak edo bikoteak, bista onarekin alegia, egiaz elkarrekin ezin izaten direla ikusi adierazteko.

Aldaera

ikusmen ona eta elkar ezin ikusi

azeria, oiloen predikaria

Wed, 25 Oct 2023 06:15:21 +0000

Agintari, zuzendari edo buru gisa, haien mendean edo ardurapean daudenen etsai edo pertsona desegokia jartzen denean ironikoki adierazten den atsotitza.

ardi galdua atzeman daiteke, aldi galdua, berriz, ez

Wed, 25 Oct 2023 06:05:32 +0000

Galdutako gauzak bai baino galdutako denbora betirako galdua dela adierazteko.

Aldaerak

aldi galdua ez da harrapatzen

Aldez aurreko eginbideak (aldez aurreko jardunak)

Tue, 24 Oct 2023 14:36:17 +0000

Aldez aurreko eginbideak edo aldez aurreko jardunak prozesu judizial batean auzia edo egintza judiziala garatu baino lehen eta hura prestatzeko helburuarekin epailearen aurrean burutzen diren eskaera, izapide eta abar dira, hala nola dokumentazioa eta judizio-elementuak aurkeztea, erasandako pertsonak identifikatu eta horien ahalmena eta ordezkapena zehaztea eta proba aurrez aurkeztea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, diligencias o actuaciones previas o preliminares.

gutxiegi eta larregi beti kaltegarri

Tue, 24 Oct 2023 14:16:29 +0000

Gauza guztiak dagokien neurrian egin behar direla adierazteko.

Estatu akonfesionala

Mon, 23 Oct 2023 14:32:44 +0000

Estatu akonfesionala erlijio guztiekin neutraltasunez eta inpartzialtasunez jarduten duen estatua da, erlijio ofizialik ez duena, baino aldi berean erlijioa bizitza publiko eta politikotik osagai garrantzitsutzat hartzen duena, hala nola hezkuntzan, baina betiere inongo erlijioren alde egin gabe. Espainia estatu akonfesionala da 1978tik, Konstituzioan ezartzen denaren arabera. Ikus, gainera

Estat laic

Mon, 23 Oct 2023 13:52:09 +0000

Estat laic és aquell estat que es constitueix i actua de forma totalment lliure i autònoma davant de qualsevol religió, i que respectant el culte de les diferents religions i creences, no assumeix com a propi cap principi de cap d’elles. D’aquesta manera, ia diferència de l’estat aconfessional, que més que una separació total entre estat i religió significa una neutralitat o imparcialitat cap a les diferents religions, l’estat laic marca una separació estricta i absoluta entre l’exercici del poder polític i la vida pública i la fe religiosa, de manera que aquesta queda restringida a làmbit privat. Pot interessar-te també

Estat confessional

Mon, 23 Oct 2023 13:49:17 +0000

Un estat confessional és aquell estat o país que reconeix oficialment, generalment en la constitució o una altra norma fonamental, una religió o confessió religiosa concreta com a oficial i pròpia de la nació, adaptant el seu ordenament polític i jurídic en gran part als dogmes i lleis de la religió oficial, o almenys sense entrar en contradicció d’ells, afavorint des del govern la pràctica d’aquesta religió i atorgant-li privilegis i competències a les àrees política, econòmica i social. No obstant això, un estat confessional no ha d’arribar necessàriament a imposar una religió als seus súbdits ni a establir un estat teocràtic, encara que històricament sí que hagi estat així, a través del principi cuius regio eius et religio, segons el qual la religió del príncep devia ser també la religió del poble.

edonon dauz txakurrek, agiñek zabalik

Mon, 23 Oct 2023 13:41:29 +0000

Arriskuak eta akatsak, testuinguaren arabera, toki guztietan daudela adierazteko.

Batuan

edonon daude txakurrak, haginak zabalik

etxe guztietan laratza beltz

Mon, 23 Oct 2023 13:39:02 +0000

Etxe eta familia guztietan, eta baita pertsona guztiongan ere, akatsak daudela adierazteko.

Aldaerak

Etxe guztietan laratza beltza, eta gurean beltzagoa

adar iharrik gabeko arbolarik ez

Mon, 23 Oct 2023 13:26:03 +0000

Akatsik gabeko gauza edo pertsonarik ez dagoela adierazteko.

Beto eskubidea

Sun, 22 Oct 2023 13:18:16 +0000

Beto eskubidea erakunde batean edo horren organo kolegiatu batean erabaki kolektiboak hartzerakoan kide batek erabakiak atzera bota edo ezeztatzeko duen ahalmena da. Adibide gisa, Nazio Batuen Erakundeko Segurtasun Kontseiluan bost kide iraunkorrek, Estatu Batuek, Frantziak, Erresuma Batuak, Errusiak eta Txinak beto eskubidea dute, edozein erabaki hartzerakoan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derecho a veto.

Andres, trikilun tres, poltsa handia eta dirurik ez

Sun, 22 Oct 2023 09:03:08 +0000

Pertsona batek dirurik ez dueneko egoera umorez adierazteko atsotitza.

Saldu ondoko zerbitzua

Sat, 21 Oct 2023 17:14:18 +0000

Saldu (edo salmenta) ondoko zerbitzua, saldu osteko zerbitzua eta saldu ondorengo zerbitzua ere deitua, enpresak bezeroei eskaintzen dien arreta-zerbitzua da, erositako produktu edo zerbitzuarekin loturiko argibideak eman eta arreta eskaintzea helburu dituena. Produktuaren salmenta-zikloaren azken fasea da. Saldu ondoko zerbitzuak eskaintzen dituen zerbitzuen artean bermearen kudeaketa, konponketak, aldakinak eta erreklamazioak daude. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, servicio postventa.

Ikus-arteak

Sat, 21 Oct 2023 06:55:43 +0000

Ikus-arteak edo ikusizko arteak adierazpide artistiko nagusi gisa irudiak eta bolumenak baliatzen dituzten artelanak dira, euskarri fisikoan nahiz digitalean. hala nola margoak, marrazkiak, grabatuak eskulturak, argazkiak, bideoa eta zinemagintza, Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, artes visuales.

Lorenzen kurba

Sat, 21 Oct 2023 06:41:21 +0000

Lorenzen kurba guztizko edo total bat elementu batzuen artean nola banatzen den, banaketaren parekotasuna alegia, azalarazten duen diagrama bat da. Zehazki, banaketako datuetatik abiatuta, elementuen portzentaje zehatz batek guztizkoaren zenbateko portzentajea hartzen duen ematen du. Adibide gisa eta errentez mintzatuz, Lorenzen kurba pertsona edo familia pobreenen portzentaje bakoitzeko errenta osoaren zenbateko zatia hartzen duten adierazten du. Errentaren kontzentrazioa edo desparekotasuna neurtzen duen Giniren indizea kalkulatzeko oinarri gisa erabiltzen da. Ikus, gainera

Forma itxia

Sat, 21 Oct 2023 06:25:47 +0000

Matematikan, forma itxia modu sistematiko, kanoniko eta zehatz batean azaldu, garatu edo ezartzen den formula, prozedura edo soluzioa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, forma cerrada.

Gerrilla

Fri, 20 Oct 2023 13:03:01 +0000

Gerrilla, batzuetan basa gerlaritza ere deitua, indar armatu etsaiekin buruz buruko guda masiboa saihestu eta talde txikietan antolaturik ekintza armatu puntualak egiten dituena, hala nola segadak eta sabotajeak, maizenik landa eremu batean, etsaia pixkanaka higatu eta ahultzeko (ikus, gainera, higatze-gerra). Ikus, gainera

Makiak

Hizkuntza-mendekotasuna

Fri, 20 Oct 2023 11:59:59 +0000

Hizkuntza-mendekotasuna, hizkuntza-menpekotasuna edo hizkuntza-dominazioa hizkuntza-komunitate bati ezartzen zaion hizkuntza nagusi baten inposizioa da, biolentzia sinbolikoaren bitartez, bertako hizkuntza minorizatuz edo gutxituz eta, hizkuntza nagusi horrek dakarren kultura eta ideologiaren inposizioarekin batera,mendekotasun etnikoa eta sinbolikoa ere eraginez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dominación lingüística.

Ikus, gainera

Hizkuntza-biziberritzea

itxadonik txoria eskondu nei

Fri, 20 Oct 2023 08:49:05 +0000

Batuan: itxaroten txoria eskura nezake

Arian-arian eta pazientziaz helburuak lortzen direla adierazteko.

jarraikiz azeri zaharrak atzematen du oiloa

Fri, 20 Oct 2023 08:45:23 +0000

Helburuak arian-arian lortzen direla, etengabe saiatuz, adierazteko.

darraionarentzat da ihizia

Fri, 20 Oct 2023 08:43:03 +0000

Zerbait nahi duenak horren bila jardun behar duela adierazteko.

odolak su gabe diraki

Fri, 20 Oct 2023 08:38:28 +0000

Gizakiok sutan jartzeko edo grinarako berezko joera dugula adierazteko.

Aldaerak

odolak su baga diraki

irabaziak oinak arin

Fri, 20 Oct 2023 07:31:56 +0000

Irabazitako dirua azkar agortzen dela ohartarazteko.

azkar iristeko, geldi joan

Fri, 20 Oct 2023 06:20:16 +0000

Presarekin ibiltzea garaiz iristeko komenigarria ez dela ohartarazteko.

Mapa sinoptikoa

Thu, 19 Oct 2023 07:43:59 +0000

Meteorologian, mapa sinoptikoa isobarak, eta beraz horrekin batera antizikloiak, depresioak eta haiei loturiko fronteak, egoera sinplifikatu batean erakusten dituen mapa bat da, une egoera meteorologikoa azaldu eta ekintza-gune horiek nola mugituko diren aurreikusiz eguraldiaren iragarpena egiteko erabiltzen dena.

Enpresa subsidiarioak

Thu, 19 Oct 2023 07:11:37 +0000

Enpresa subsidiarioak enpresa nagusi baten kontrolpean dauden enpresak dira, haietan dituen kapital-partaidetzen bitartez, baina autonomia eta independentzia dutenak kudeaketa mailan, enpresa filialetan ez bezala.

Enpresa taldeak

Thu, 19 Oct 2023 06:15:30 +0000

Enpresa taldea enpresa nagusi batek bere kontrolpean, kapital-partaidetzen bitartez edo jabe komun bat izateagatik, dituen enpresa filial edo subsidiarioekin batera osatzen duen multzoa da. Hainbat eratara ager daiteke, biltzen dituen sektore produktiboen arabera edo kontrol-motaren arabera; horrela, konglomeratuak, holding-ak eta trust-ak bereiz daitezke, besteak beste. Ikus, gainera

Enpresa kontzentrazioa

Zaibatsu

Thu, 19 Oct 2023 06:06:25 +0000

Japonian, zaibatsuak enpresa-talde handiak dira, konglomeratu nahiz holding erakoak, familia edo pertsona-talde txiki baten eskuetan daudenak. . Tokugawa aroan sortu ziren XVII. mendetik aurrera, eta Meiji Errestaurazioan oso garrantzitsuak izan ziren Japonia mundu zabalera ireki eta garapen industriala sustatzeko. Zaibatsu adinideak dira Mitsubishi, Nissan eta Fuji.

Konglomeratua (enpresa-taldea)

Thu, 19 Oct 2023 05:51:14 +0000

Ekonomian, konglomeratua enpresa nagusi baten mendean sektore produktibo aski desberdinetako enpresa filialek, beraien jarduera produktiboen arteko lotura handirik gabe, osatzen duten enpresa-talde bat da (ikus, gainera, enpresa kontzentrazioa). Konglomeratuaren abantaila nagusia arriskuen dibertsifikazioa da, trust-ean ez bezala, non enpresek sektore bateko fase produktibo desberdinak biltzen dituen, et beraz merkatuaren gainbeherak guztiak erasaten dituen aldi berean. Ikus, gainera

Zaibatsu

Lankidetza (kooperazioa)

Wed, 18 Oct 2023 08:15:38 +0000

Lankidetza edo kooperazioa pertsona, talde edo erakunde batzuk proiektu edo egitasmo baten baitan helburu komun baten alde euren baliabideak jarri eta elkarrekin eta batera lan egitea da. Hala ere, norberak helburu eta interes partikularrak ere izan ditzake lankidetzazko proiektuaren baitan. Ildo horretatik, interdependentzia da kooperazioaren ezaugarri nagusi bat, inork ez baititu bere helburu partikularrak lortzen, beste guztiek euren helburuak lortzen ez dituzte bitartean.

Glaziar-aurrealdea

Wed, 18 Oct 2023 08:03:19 +0000

Kredituak: Fernando de Gorocica-Wikimedia Commons.

Glaziar-aurrealdea edo glaziarraren aurrealdea glaziar baten bukaerako ertza da, glaziar mihiaren edo izotzak egiten duen bidearen amaieran, izotzezko horma edo labar baten itxura izaten duena. Izotzaren ablazio- edo desegite-eremu nagusia da. Berotze globalaren ondorioz, planetako glaziar gehienen aurrealdeak atzera egiten ari dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, frente glaciar.

otsoak ez du bere haragirik jaten

Wed, 18 Oct 2023 07:46:40 +0000

Indartsua denak edo pribilegioak dituenak ez duela bera kidekoen aurka egiten adierazteko.

Aldaerak

otsoak ere ez du bere haragirik jaten

Ogasuna

Wed, 18 Oct 2023 07:42:00 +0000

Estatu batean, Ogasuna aurrekontu publikoak osatu, zergak kudeatu eta bildu eta gastuak kontrolatzen dituen gobernu- eta administrazio-saila da. Hego Euskal Herrian, Nafarroa, Gipuzkoa, Bizkaia eta Arabako lurraldeek Ogasun propioa dute, autonomia-estatutuek eta Espainiako Konstituzioak ezartzen dituzten eskumenekin.

Ondasuna (zuzenbidea)

Wed, 18 Oct 2023 06:08:51 +0000

Zuzenbidean, ondasuna pertsona edo estatuaren aldetik jabetu daitekeen edonolako gauza da, jabetza-eskubideari atxikitzen zaiona, eta ildo horretatik zuzenbideak babesten duena.

Ondasun jabegabeak

Wed, 18 Oct 2023 06:01:14 +0000

Ondasun jabegabeak jaberik ez duten edo jabe ezagunik ez duten ondasunak, dira, bereziki higiezinak dira. Ondasun higiezin jabegabeak Estatuarenak dira orokorrean, usukapio kasuetan ezin batzuetan, horretarako baldintzak betetzen badira. Ondasun higigarrien kasuan, ondasun jabegabeak haiek dauzkan pertsonarenak dira orokorrean, objektu eta aztarna arkeologikoen kasuan ezik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bienes vacantes.

Ondasun higiezinak

Wed, 18 Oct 2023 05:51:01 +0000

Ondasun higiezinak lurrari iraunkorki atxikitako ondasunak dira, higitu edo mugitu ezin daitezkeenak, hala nola lursailak, bideak, meategiak, ur-masak, eraikinak eta haien atal indibidualizatuak, haiei atxikitako beste elementuekin batera, hala nola zuhaitzak edo arrokak.

Katastrofismoa (natur zientzietako paradigma)

Tue, 17 Oct 2023 14:55:29 +0000

Katastrofismoa, Lurraren historian hondamendi eta fenomeno bereziak, egun jadanik gertatzen ez direnak, izan zirela eta horien ondorioz egungo Lurra eta bizitza eratu zirela baieztatzen duen paradigma zientifikoa da, bereziki geologian eta biologian aplikatzen dena. Paradigma edo printzipio horren aurkakoa da aktualismoa.

Aktualismoa (natur zientzietako paradigma)

Tue, 17 Oct 2023 14:53:01 +0000

Natur zientzietan, bereziki geologian eta biologian, aktualismoa egun ikusten ditugun aztarna geologikoak edo izaki bizidunen ezaugarriak, egun gertatu eta ikus ditzakegun fenomeno eta prozesu berdinen ondorioz gauzatu eta bilakatu zirela baieztatzen duen paradigma epistemologikoa da, katastrofismoaren aurkakoa.

Arima Aristotelesen arabera: arima begetatiboa, arima sentikorra, arima arrazionala

Tue, 17 Oct 2023 14:25:12 +0000

Aristotelesen arabera, arima gorputzarekin loturik dago, zerbait fisikoa da, Platonen arimaren teorian ez bezala, eta beraz gorputza hiltzean arima ere hiltzen da. Beste alde batetikm Aristotelesentzat arima ez da gizakiari soilik dagokion zerbait, izaki bizidun guztiek duten entitate biziemailea baizik. Arima kontzeptu hori guztiz ulertzekoa da, Aristotelesek izaki bizidun guztiak aztertu baitzituen batera, eta gizakia haien multzoa sartu zuen, gizakiak arima arrazionala duelako diferentzia soilarekin.

Beste alde batetik, hiru arima mota edo funtzio bereizi zituen:

Gizarte aniztasuna

Mon, 16 Oct 2023 15:01:38 +0000

Gizarte aniztasuna gizarte batean kultura, ideologia eta interes desberdinetako gizataldeak elkarrekin eta bizikidetzan bizi diren egoera da. Termino lausoa da, kultura aniztasun, ideologia aniztasun eta hibridazio sozialeko fenomenoak barnehartuz, besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, diversidad social.

Erliebe alderantzikatua

Mon, 16 Oct 2023 14:14:45 +0000

Erliebe alderantzikatua geruza berrienak higatu gabe eta geruza zaharrenak higatuta geratzean suertatzen den erliebe forma da, sinklinal esekiak eta ibar antiklinalak sorraraziz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, relieve invertido.

Sinklinala

Mon, 16 Oct 2023 13:54:43 +0000

Sinklinala: goraka goazela, tolesturako nukleorantz, estratu berriagoetara goaz.

Sinklinala tolestura mota bat da, non nukleoan edo erdian, tolestura handieneko gunean alegia, estratu edo geruza berrienak kokatzen diren. Sinklinal motak

sinklinal esekia: estratu berrienak higatu gabe geratu, eta estratu zaharrak, bigunagoak izateagatik, asko higatu diren sinklinal mota, estratu berrienak gorago utziz eta beraz mendi bat osatuz. Euskal Herrian, Hernio mendia sinklinal esekia da (ikus, gainera, erliebe alderantzikatua).

Filogenesia

Sun, 15 Oct 2023 14:44:46 +0000

Filogenesia, espezie, horren aldaera edo espezie-multzo baten eboluzioaren deskribapena, beste espezieekiko dituen erlazioak azalaraziz. Hedaduraz, eboluzio hori ikertzen duen jakintza-arloa ere bada. Ikus, gainera

Antropogenesia

Antropogenesia

Sun, 15 Oct 2023 14:40:10 +0000

Antropogenesia gizakiaren sorrera, espezie gisa, eta horren eboluzioa izendatzeko termino akademikoa da. Hedaduraz, gai hori ikertzen jakintza-arloa ere bada, ikuspuntu zientifiko, filosofiko nahiz antropologikotik. Ikus, gainera

Filogenesia

Europar Batasuna

Sun, 15 Oct 2023 08:44:43 +0000

Europar Batasuneko 27 heriraldeak. Kredituak: Sredina-Commons.

Europar Batasuna Europako 27 herrialdek osatzen duten merkatu bakarra eta batasun politikoa da, Espainia eta Frantzia, eta beraz Euskal Herria ere barnehartzen duena, 1957ko Erromako Itunaren, 1993ko Maastrichteko Itunaren eta 2007ko Lisboako Itunaren bitartez eratua. Ikus, gainera

Foruen abolizioa Hego Euskal Herrian

Sun, 15 Oct 2023 07:37:53 +0000

Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako foruen abolizioa, foruen ezeztapena edo foruen deuseztatzea XIX. mendean zehar gauzatu zen (1841 eta 1876 mugarriak izanik), Espainiako estatu liberala eratzeko prozesuaren baitan.Euskal foruak Erdi Arotik lurralde horiek zituzten lege bereziak ziren, Espainiako beste lurraldeen aldean, bertako ohiturazko lege eta arauetan oinarrituta. Liberalismoak XIX. mendean aldezten zuen estatu zentralistarekin bateraezinak ziren foruak, liberalismoak aldezten zuen nazioko hiritar eta eskualde guztien berdintasun-idealaren aurkakoak. Ildo horretatik, foruen abolizioa lehentasun politikoa izan zen liberalentzat. Abolizio horren aurka, noski, euskal erakundeak eta herritarrak, haien autonomiaren eta izaeraren aurkako erasotzat hartu baitzuten beti foruen aboliziorako saiakerak. Eraso horien aurka, liberalen aurkakoak ziren absolutismoaren jarraitzaileekin, karlistekin alegia, bat egin zuten, haien ideologia ere baitaratuz, hala nola tradizionalismo erlijiosoa eta Eliza Katolikoaren pribilegioak. Karlistaldiak, gerra karlistak alegia, izan ziren foruak defendatzeko ekinaldi nagusiak, eta karlistaldietan karlistek galduta ere gertatu zen firuen abolizioa.

Intzestua

Sat, 14 Oct 2023 18:06:35 +0000

Intzestua senidetasun-harremana duten pertsonen arteko sexu harremana da, hala nola anai-arreben artekoa edo guraso eta seme-alaben artekoa. Gizakia animalia izatetik kultura izatera igarotzean ezartzen duen arau nagusi bat dela irizten da. Izan ere, munduko kultura guztietan intzestua debekaturik dagoen harremana da, tabutzat hartzen da, eta beraz debekua eta zigorra dakar berarekin. Hain zuzen ere, intzestua kode penal askotan jasota dago, eta ezkontza debekaturik dago senidetasun-harremana duten pertsonen artean. Teoria psikoanalitikoaren arabera, seme-alabek ama eta aitarengana sentitzen duten erakarpena sexuala ebatzi egin behar baita, pertsona horiek garapen psikologiko eta sexuala egokia izango badute.

Mollweide proiekzioa

Sat, 14 Oct 2023 09:11:51 +0000

Kredituak: Strebe-Commons.

Mollweide proiekzioa Lurraren azalera osoa, planisferio moduan, elipsoide baten gisa irudikatzen duen proiekzio kartografikoa da, 2x1 ardatz-proportzioan, eta era horretan, beste proiekzio batzuk ez bezala, azalera errealak gutxi gorabehera atxiki egiten dituena.

Egitura geologikoak

Sat, 14 Oct 2023 08:31:14 +0000

Egitura geologikoak lurrazalean zehar arroka eta haiek osatzen dituzten geruzen kokapenaren eta orientazioaren egiturak edo antolaerak dira, eragile tektonikoek aro geologikoetan zehar eragindako deformazioek eragindakoak, hala nola geruzak, tolesturak eta failak. Egitura geologikoen gainean beste faktore geologikoek, kanpokoek (higadura, sedimentazioa, esaterako) nahiz barnekoak, denboran zehar eragiten dutenean, unitate morfoestrukturalak sortzen dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, estructura geológica.

Psikolinguistika

Sat, 14 Oct 2023 07:58:06 +0000

Psikolinguistika hizkuntza ikasi, bereganatu eta eta erabiltzeko garatzen diren mekanismo eta faktore psikologikoak ikertzen dituen jakintza-arlo zientifikoa da, psikologia nahiz hizkuntzalaritzako teoriak eta kontzeptuak bateratuz. Ikus, gainera

Soziolinguistika

Elebitasun kentzailea

Sat, 14 Oct 2023 07:53:46 +0000

Elebitasun kentzailea gertatzen da bigarren hizkuntza bat bereganatuta aurreko hizkuntza galtzen denean, konpetentziaren nahiz erabileraren aldetik. Egoera horretan dagoen hiztuna elebidun kentzailea dela esaten da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bilingüismo sustractivo.

Ikus, gainera

Elebitasun gehitzailea

Elebitasun gehitzailea

Sat, 14 Oct 2023 07:51:32 +0000

Elebitasun gehitzailea edo elebitasun gehigarria gertatzen dela esaten da hiztun batek bigarren hizkuntza ikasi eta bereganatutakoan aurretik zekien eta erabiltzen zuen hizkuntza galtzen ez duenean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bilingüismo aditivo.

Ikus, gainera

Elebitasun kentzailea

Ebaluazio integrala (hezkuntza)

Sat, 14 Oct 2023 07:40:32 +0000

Hezkuntzan, ebaluazio integrala hezkuntzaren helburu eraldatzailearen ikuspegitik egiten den ebaluazioa da, ikasle bakoitzaren banakako dimentsio antropologikoa eta gizarte-dimentsio kolektiboa garatuz, betiere ikasleak garatu behar dituen konpetentzia guzti-guztiekin lotuta, baina, batez ere, pertsona gisa gizartean duen garapena bilatuz.

Chistes de Jaimito

Sat, 14 Oct 2023 05:41:01 +0000

Jaimito es un personaje arquetípico que aparece como protagonista en la tradición de chistes en español. Representa a un niño travieso e impertinente, frecuentemente en la escuela, que provoca hilaridad por sus ocurrencias y bromas. Chistes de Jaimito

En el colegio. Jaimito, ¿cómo se llaman los que han nacido en Huesca? Y Jaimito contesta: ¿Todos?
Jaimito pregunta a su compañero: ¿Que tal el examen? Muy mal, lo he dejado en blanco, responde su compañero. Y Jaimito: Yo también! A ver si van a pensar que hemos copiado

Elubioia

Fri, 13 Oct 2023 14:23:45 +0000

Elubioia arroka nagusi batetik meteorizazioz erauzitako arroka zatien multzoa da, garraitu ez direnak eta beraz arroka nagusitik gertu pilatzen direnak.

Kolubioia

Fri, 13 Oct 2023 14:09:50 +0000

Kolubioia mendi, muino eta pendizen oinetan euri-urek ekarrita edo grabitatez pilatutako materialen multzo heterogeneoa da. Kolubioiaren eta alubioiaren arteko bereizketa batzuetan lausoa den arren, esan daiteke alubioiaren kasuan ur-lasterrak egindako garraioa garrantzitsuagoa dela, orokorrean material eta partikula txikiagoak bilduz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, coluvión.

kupel txarretik ardo onik ez

Fri, 13 Oct 2023 14:02:30 +0000

Oinarri edo hasiera txarra duen zerbaitetik emaitza onik ateratzen ez dela adierazteko.

Aldaerak

kupel txarretik, ardo on gutxi
barrika txarretik, ardo on gutxi

Meteorizazioa

Fri, 13 Oct 2023 08:50:34 +0000

Meteorizazioa lurrazaleko arrokak zatitu eta desegiteko prozesu geologiko estatikoa da, arroka edo materiala kokaturik dagoen tokian bertan gertatzen dena, desplazamendurik gabe, higaduran ez bezala. Hiru motako meteorizazio-prozesuak bereizten dira: meteorizazioa fisikoa (kriosklastismoa edo izotzaren indarraren bitartez gertatzen dena; haloklastismoa, uraren infiltrazioak eragindako gatzen kristalizazioak eragindakoa; eta termoklastismoa, tenperatura aldaketak eragindako kontrakzioak eta hedatzeak eragindakoa), meteorizazio kimikoa (hidratazioak, hidrolisiak, oxidazioak) eta meteorizazio biologikoa (sustraien hazkuntzak eragindakoa, adibidez).

Urbizu (abizena)

Fri, 13 Oct 2023 06:33:00 +0000

*gurbitz *izeneko zuhaixkatik, -tza ugaritasun-atzizkia gehituta. Goierrin (Segura, Lazkao, Zegama) jatorria duen abizena.

beti on nahi duena, maiz gaizki

Fri, 13 Oct 2023 05:58:56 +0000

Perfekzioa bilatzen duenak, beti akatsak egingo dituela adierazteko.

aditu nahi ez duenak, ez du esan behar

Fri, 13 Oct 2023 05:56:59 +0000

Besteen aurka hitz egiten duenak berataz ere gaizki mintzatzea espero behar duela adierazteko.

beti ordu duena, beti berandu heldu ohi dena

Fri, 13 Oct 2023 05:54:39 +0000

Beti orduari erreparatuta bizi dena. beti berandu berandu eta larri bizi dela adierazteko.

Krisi humanitarioa (giza krisia)

Thu, 12 Oct 2023 17:38:35 +0000

Krisi humanitarioa edo giza krisia, krisialdi humanitarioa ere deitua, larrialdi-egoera bat da, non lurralde jakin bateko pertsona talde baten bizia, osotasun fisikoa edo segurtasuna arriskuan dauden hondamendi naturalen edo gerren ondorioz, eta, beraz, beharrezkoa da pertsona horiei laguntzeko baliabideak eta laguntzak berehala hedatzea, sarritan nazioarteko lankidetzaren bitartez.

** Ikus, gainera**

Hilkortasun katastrofikoa

Jarduneko gobernua

Thu, 12 Oct 2023 17:28:42 +0000

Jarduneko gobernua da, jabetzako gobernuari kontrajarrita, presidente berria izendatu eta hark gobernu berria osatu bitartean trantsizioko gobernua izateagatik, eskumenak mugatuta dituena. Herrialde bakoitzeko Konstituzioaren arabera, jarduneko gobernua definitzen duten zirkunstntziak eta haren eskumenak aldatu egiten diren arren, oro har, gobernua jardunean dagoela ezartzenda gorteak desegin eta hauteskunde berriak egiten diren kasuetan, konfiantzazko eta zentsurazko mozioak aurrera ateratzen direnean eta presidenteak dimisioa eman edo hiltzen denean. Jarduneko gobernu baten eskumenak kudeaketa- eta ordezkaritza-alderdietara mugatzen dira, eta bereziki legegintza-ekimenaren arloko eskumenak murrizten dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, gobierno en funciones.

Liburuak

Thu, 12 Oct 2023 07:50:33 +0000

Liburua elkar itsatsi edo jositako orri inprimatu, eskuz idatzi edo ilustratuen multzoa da, nolabait koadernatut, gai jakin baten azalpena edo iritzia, narrazio edo istorio baten kontakizuna edota olerkiak biltzen dituena. Ikus, gainera

Liburu elektronikoa

Libretoa

Thu, 12 Oct 2023 07:45:06 +0000

Libretoa opera edo gisako ikuskizun dramatiko-musikal bat garatzeko oinarri gisa erabiltzen diren literatura-lana da. Hala ere, libretoaren balio nagusia ez da literarioa, eta bre helburu bakarra ikuskizunaren haria garatzea da, egoera dramatikoak, lirismoa eta abar garatuz. Libretoa idatzi egiten duen pertsona libretista da.

hobe da egina, ezen ez balizko betegina

Wed, 11 Oct 2023 15:54:52 +0000

Gauzak bikain egingo direla esatea edo promes egitea baino, hobe dela gauzak ahal bezain ongi egitea, aurretik ezer esan gabe.

egurra, bi aldiz neurtu eta behin moztu

Wed, 11 Oct 2023 15:50:10 +0000

Gauzak bi aldiz pentsatu eta azkar burutu behar direla adierazteko.

ardi batek ez du artaldea egiten

Wed, 11 Oct 2023 15:42:35 +0000

Pertsona bakar baten jokamoldea edo nortasuna bere talde osora ezin dela zabaldu.

Aldaerak

ardi beltzerik ez du artalderik egiten

festak aurrea ederrago du atzea baino

Wed, 11 Oct 2023 08:23:26 +0000

Festen ondorengo ajeei buruz ohartarazten duen atsotitza.

ezkondu baino lehen, kontu zer egiten den

Wed, 11 Oct 2023 08:13:29 +0000

Zeinekin ezkondu eta ezkontza bera ondo hausnartu beharreko gauzak direla adierazteko.

ezkongaietan bero, kontuak gero

Wed, 11 Oct 2023 08:12:13 +0000

Ezkongaien arteko harremanak beti goxoak direla, baina ezkondu eta gero komeriak etortzen direla adierazteko.

Arroka (harria)

Wed, 11 Oct 2023 06:34:00 +0000

Arroka edo harria prozesu fisiko-kimiko naturalen bitartez nahasirik dauden mineralen agregatu edo masa da. Arroka-motak

arroka igneoak: lurrazalaren azpiko fusiozko materialak hoztean sortzen den edonolako arroka

arroka magmatikoak edo intrusiboak : magma lurrazalaren azpian bertan hoztean sortzen den arroka

arroka plutonikoak: magma sakonera handian (>3km) eta kamara handietan hoztean sortzen den arroka, kristal handiekin
arroka azpibolkanikoak: magma sakonera txikian (<3km), beste arroka batzuen arteko zirrikituetan, kristal txikiekin, sortzen dena

arroka bolkanikoak edo estrusiboak: magma lurrazalera ateratzean edo lurrazaletik gertu solidotzean sortzen den arroka, hozte azkar baten ondorioz

Elebakartasuna (hiztun elebakarrak)

Tue, 10 Oct 2023 15:33:23 +0000

Elebakartasuna gertatzen da komunitate edo gizarte esparru batean hizkuntza bakarra erabiltzen denean edota bertako kideak hiztun elebakarrak direnean, hizkuntza bakar bat ulertu eta hitz egiten dutenean alegia. Elebakartasuna absolutua izan daiteke, beste hizkuntza batzuen ezagutza nulua denean. Elebakartasun erlatiboa gertatzen da, berriz, esparru batean beste hizkuntza batzuk erabiltzen direnean, muga batzuekin bada ere, nahiz hiztunek, nagusiki hizkuntza bakar batean hitz egiten duten arren, beste hizkuntza batzuen nola-halako ezagutza dutenean, baita erabili ere. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, monolingüismo.

Markuleta (abizena)

Tue, 10 Oct 2023 14:22:13 +0000

Markuleta bereziki Gipuzkoan, eta maiztasun txikiagoarekin Nafarroan, zabaldutako euskal deitura.

Gizakien modelatua

Tue, 10 Oct 2023 14:08:40 +0000

Gizakien modelatua giza itxurako irudiak sortu eta animatzeko tekniken multzoa da, artean nahiz animazioan erabiltzeko. Kanon artistiko ohikoa da buruak gorputz osoaren zortziren bat hartu behar duela da, enborrak 3/8 eta hankak 4/8 hartuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, modelado humano.

Egokitzapen-prozesua (hezkuntza)

Tue, 10 Oct 2023 13:58:27 +0000

Egokitzapen-prozesua haur batek lehen aldiz eskolaratu, ikastetxe berri bat heldu edo hezkuntza-etapa berria hastean egoera berrira egokitu edo moldatzeko berak pertsonalki eta ikastetxeko eta gurasoen laguntzaz eta horretarako prestatutako programa eta ekintzekin garatu beharreko prozesu edo bidea da. Haurrak lehen aldiz eskolaratzen diren kasuetan, ohiko egokitzapen-ekintza izaten da egun edo aste batzuetan zehar haura guraso edo gertuko pertsona batez lagundurik egotea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, proceso de adaptación.

ondo lotu zorroa eta hobeto ahoa

Mon, 09 Oct 2023 14:25:47 +0000

Askotan ahoa itxi eta hitzik ez esatea gomendatzen duen atsotitza.

Genero-berdintasuna

Mon, 09 Oct 2023 14:05:10 +0000

Genero-berdintasuna gizon eta emakumeen arteko benetako berdintasuna da gizartean, diskriminaziorik gabe, aukera berdinekin eta arrakalarik gabe. Genero-berdintasunera heltzeko genero-parekidetasunerako (gizon eta emakumeentzako tratu berdina) eta genero-ekitaterako (emakumeen aldeko diskriminazio positiboa) politikak ezartzen dira. Ikus, gainera

Genero ekitatea

Mon, 09 Oct 2023 13:47:39 +0000

Emakumeak eta gizonak berdin tratatzen dituen genero parekidetasunetik haratago, genero-ekitatea benetako berdintasunera heltzeko diskriminazioa pairatzen duenaren egoera eta zirkunstantziak aintzat hartu eta gainditzeko erabakiak hartu eta ekintzak garatzeko politika da, horrek gizonen aldean emakumeei abantailak ematea badakar ere. Adibidez, genero ekitaterako politika bat litzateke gaitasun fisiko berezia (indarra, adibidez) eskatzen duten lanbideetan, emakumeei gutxiago exijitzea, lanbide horietarako sarbidea bermatzeko.

Batzar Probintzialak eta Batzar Lokalak

Mon, 09 Oct 2023 06:09:58 +0000

Batzar Probintzialak eta Batzar Lokalak(Tokiko Batzarrak)** Espainiako Independentzia Gerran, 1808tik 1814ra, Espainian zehar antolatu ziren organo kolektiboak edo taldeak izan ziren, frantsesen aurka egin eta tokiko administrazioa garatzeko. Horien guztien gainetik Batzar Goren Zentrala eratu zen, 1812an Cadizko Gorteak deitu zituena.

Seiurteko Absolutista

Sun, 08 Oct 2023 15:35:48 +0000

Seiurteko Absolutista, 1814tik 1820ra, Fernando VII.ak, 1808tik Napoleonek erregetzatik kendua eta Frantzian bahitua, Espainiako Independentzia Gerra bukatu eta Espainiara itzuli eta gutxira antolatu zuen estatu-kolpearen ondorioz, Valentziako Dekretuarekin burutu zena, abiarazi zuen erregimen absolutista izan zen, non 1812ko Cadizko Gordeak desegin eta 1812ko Konstituzioa bertan behera geratu zen, 1820 urtean Riegoren pronuntziamendua ondoren bukatu zena, Hirurteko Liberalari hasiera emateko. Ikus, gainera

Persiarren Manifestua

Ogitartekoa

Sun, 08 Oct 2023 14:42:18 +0000

Ogitartekoa edo otartekoa, opil edo ogi barra zati bat zeharka ebakita, horren zatien artean elikagaiak sartuz prestatzen den janaria da, platerik gabe bi eskuekin helduta jaten dena, maiz otorduetatik kanpo, hamaiketakorako edo meriendatzeko. Ogitartekoa egiteko erabili ohi diren elikagaiak urdaiazpikoa, txorizoa eta antzekoak, haragi xerrak, arrautzopila, sardinak, atuna eta antxoak kontserban, letxuga eta tomatea, besteak beste.

Deltak (ibai-ahoa)

Sun, 08 Oct 2023 09:07:10 +0000

Ebro ibaiko delta, Mediterraneo Itsasora urak isurtzean. Lobulu bakarreko delta. Kredituak: Copernicus Sentinel, 2020.

Ibai-ahoen artean, ibai-delta ibai batek itsaso edo aintzira batera urak isurtzen dituen gunean sortzen den sedimentuen metaketa da, maiz delta greziar alfabetoko letra (hortik ibai aho mota honen izena) edo triangelu forma hartuz, ibaiko urek itsasoarekin edo aintzirarekin bat egitean sedimentu haiek garraiatzen jarraitzeko gertatzen den energia-galtzearen ondorioz, itsasoak edo aintzirak sedimentu horiek sakabanatzeko indar nahikorik ez duenean. Horrexegatik, deltak itsaso itxietan eta aintzira azaltzen dira gehienetan. marea eta olatuen indarra txikia denean, hala nola Mediterraneo itsasoan, non Niloko eta Ebroko deltak dauden. Hala eta guztiz ere, mareek eta olatuek, indar txikikoak izanda ere, eragin nabarmena dute deltaren eraketan, delta tipologia zabala eratuz, hala nola deltaren inguruetan sortzen diren hondartza, uharte eta hondar-zerrendaz osatuz. Aldi berean, delta lobulu bakarrekoa, eta lobulu anitzekoa izan daiteke, azken honetan deltara iristean ibaia hainbat ibilguetan banatzen denean. Nolanahi ere, delta batean badira beti erraz identifikatu daitezkeen egiturak, haien artean delta aurrealdea (gaztelaniaz,* frente deltaico*), delta lautada, sedimentuak metatzen diren gunea, lehorrekoa edo sakonera txikikoa, eta deltako ezponda, lautadatik itsas hondora bitartekoa.

eskerrik asko, Mari Belasko! Okela gutxi eta salda asko

Sat, 07 Oct 2023 06:41:43 +0000

Eskerrak emateko atsotitz adierazkorra, eskerrak emateko arrazoi edo motibo handirik (okela gutxi eta salda asko) ez dagoela gaineratzen duena.

Gizarte antolakuntza

Sat, 07 Oct 2023 06:33:34 +0000

Gizarte antolakuntza edo gizarte antolaketa gizarteak gizabanakoei rolak esleitzen dizkien mekanismo eta harremanen multzoa da, rol horiek garatzeko eratzen diren gizarte instituzioekin batera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *organización social. *

Zizka-mizkak

Fri, 06 Oct 2023 06:27:13 +0000

Kredituak: Arnaud 25-Wikimedia Commons

Zizka-mizkak otorduen hasieran plater nagusien aurretik edo plater nagusi batetik bestera jan egiten diren janari txikiak dira, apetitua piztu edo plater nagusiak etorri bitartean jateko zerbitzatzen direnak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, entremeses.

Liburu elektronikoa (e-booka)

Thu, 05 Oct 2023 14:50:50 +0000

Liburu elektronikoa edo e-booka irakurgailu deitzen den gailu elektroniko bateko pantailan irakurria izateko moldatu den liburu tradizionala da, bere adiera immaterialean gai baten azalpena edo kontakizuna jasotzen duena, modu interaktiboan orrialde edo kapitulu batetik bestera pasa, eta batzuetan oharrak hartu edo azpimarratzeko aukerak ere eskaintzen dituena. Liburu elektronikoak formato desberdinetan izaten dira eskuragarri, hala nola epub, pdf, mobi, azw, rtf edo doc formatoetan.

urtarrila euritsu, urtea dirutsu

Thu, 05 Oct 2023 14:09:17 +0000

Urtarilean euri asko egiten badu, urtean zehar uzta onak izango direla aurreikusten duen atsotitza.

Atzerriko inbertsioa

Thu, 05 Oct 2023 13:59:51 +0000

Atzerriko inbertsioa (ikus, gainera, inbertsioa) herrialde batera epe jakin batean atzerritik sartzen diren kapitalen multzoa da, bertako aktibo iraunkorrak (ondasun higiezinak eta epe luzeko finantza aktiboak, akzio-karterak adibidez) eta enpresak eskuratu edo enpresa berriak sortzeko. Ordainketa-balantzan, kapital-kontuan eta finantza-kontuan jasotzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, inversión extranjera.

Portu informatikoak

Thu, 05 Oct 2023 08:15:17 +0000

SVGA portua, pantailara informazioa bideratzen duena.

Portu informatikoa edo ordenagailuko portua**ordenagailu edo beste gailu informatikoen arteko informazioa bideratzen duten interfaze edo konexioak dira, izan fisikoak (adibidez, ordenagailu batek inprimagailu baterako duen konexioa) izan logikoak (informazioa gailu desberdinen artean bideratzeko software-elementuak).

** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, *puerto de ordenador. *

Santa Luzi, gaua moztu eta eguna hazi

Thu, 05 Oct 2023 07:57:47 +0000

Santa Luzia egunetik aurrera, abenduaren 13an, egunak luzatzen doazela azaltzeko atsotitza.

hodei eta haize, euririk ez; solas eta ele, obrarik ez

Thu, 05 Oct 2023 07:53:27 +0000

Berriketan lan gutxi egiten dela nabarmentzen duen atsotitza.

Captcha

Thu, 05 Oct 2023 07:35:57 +0000

Captcha direlakoak Interneten edo ordenagailuen arteko interakzioan ordenagailuaren atzean dagoen pertsona bat dela, eta ez bot edo algoritmo bat, egiaztatzeko erabiltzen diren probak dira, ustez gizakiek bakarrik gainditu ditzaketenak, hala nola zirriborratutako letra batzuk edo argazki bateko elementuak identifikatzea.

bururik ez eta txapela nahi

Thu, 05 Oct 2023 07:28:18 +0000

Iritsi ez den mailara iritsi dela uste duen pertsona gaitzesteko atsotitza.

apaizak eta praileak, hegal gabeko beleak

Thu, 05 Oct 2023 07:17:19 +0000

Dena beltzez janzten ziren garai bateko apaiza eta fraileei trufa egiteko atsotitza.

amari egindako zorrak ez dira inoiz ordaintzen

Thu, 05 Oct 2023 07:12:40 +0000

Amak bere seme-alaben alde egindako lanak eta pasatako nekeak nabarmentzeko atsotitza.

alferrarentzat jana eta langilearentzat lana ez da inoiz faltako

Thu, 05 Oct 2023 07:05:43 +0000

Alferkeriaren aurkako atsotitza.

Zinbrioak (zinbriarrak)

Wed, 04 Oct 2023 14:23:46 +0000

Zinbrioak edo zinbriarrak antzinatean Jutlandiako penintsulan (egungo Danimarkan) bizi zen tribu edo herria izan zen, jatorri zeltiko edo germanikoa zuena. K.a II. mendean, erromatarren aurkako gerra egin zuten, eta haien armada handi bat penintsula italikora sartu ere egin zen baina azkenean erabateko porrota pairatu zuten erromatar legioen aurkako guda batean.

balantza duen aldera erortzen da arbola

Wed, 04 Oct 2023 08:45:13 +0000

Gaitzak eta ezbeharrak ditugun joera txarren ondorioz datozela adierazteko.

ardo gozoak, lau begi eta oinik ez

Wed, 04 Oct 2023 08:41:18 +0000

Ardoak dakarren mozkorraz ohartarazteko.

La Granjako sarjentuen matxinada

Wed, 04 Oct 2023 08:07:08 +0000

La Granjako sarjentuen matxinada, sarjentuen altxamendua edo sarjentuen jaikialdia eta La Granjako gertakariak edo gertakizunak ere deitua, 1836ko abuztuan Segoviako La Granja errege jauregia zaintzen zuten sarjentu eta errege guardiek egin zuten altxamendua izan zen, non alabaren ordez erregeorde zen Maria Kristina Borboikoa, alabarekin jauregian bertan zegoelarik, gobernu liberala izendatzera eta 1812ko Konstituzioko printzipioak indarrean jartzera behartu zuten. Gobernuaren lehen erabakietako bat hauteskundeak deitzea izan zen, Gorte konstituziogileak eratzeko. Gorte konstituziogile horiek 1837ko Konstituzioa onartu zuten, 1912ko Konstituzioaren egokitzapen gisa eta 1845eko Konstituzioa promulgatu arte egongo zena indarrean, Antzinako Erregimenari behin betiko amaiera emanez horrela.

Gizarte kostua (monopolioa)

Tue, 03 Oct 2023 15:42:59 +0000

Monopolio batean, kontsumitzaileek prezio handiagoa ordaindu behar dute lehia perfektuko merkatu-egoera batekin alderaturik, eta gainera kopuru txikiago baten trukean. Beraz, lehia perfektuan eskuratzen duten soberakina gutxitu egiten da monopolioan. Monopolioaren gizarte kostua monopolioan gertatzen den soberakinaren murrizketaren neurria da, moneta unitatetan, lehia perfektuko merkatuaren aldean.

Manzanaresko Adierazpena (Manzanaresko Manifestua)

Mon, 02 Oct 2023 15:07:19 +0000

Manzanaresko Adierazpena, Manzanaresko Manifestua edo Manzanaresko Agiria 1854an Antonio Cánovas del Castillo politikariak idatzi eta Vicalvarada izeneko altxamendu militarraren eta bide batez 1854ko Iraultzaren protagonista izan zen Leopoldo O’Donnell jeneralak sinaturiko manifestua izan zen, liberalismoaren aldeko aldarrikapen irmoa egiten zuena. Adierazpena arrakastatsua izan zen, O’Donnell-en Vicalvarada sublebazio liberalaren porrotaren ondoren etorri arren, indar liberalak mobilizatu eta azkenean 1854ko iraultzaren garaipena ekarri baitzuen, 1854-56 biurteko Biurteko Progresista zabaltzeko.

Eguzki Erregea

Mon, 02 Oct 2023 14:29:13 +0000

Eguzki Erregea (Le Roi Soleil, frantsesez) Luis XIV. Frantziako eta Nafarroako erregeari (1638-1715) eman zitzaion izen edo titulua izan zen, Frantzian zuen botere absolutuari (ikus, absolutismoa) erreferentzia eginez eta Frantzia osoa bere aginduetara zegoela adieraziz, planetek eguzkiaren inguruan biratzen duten bezala.

Zerbitzuen balantza

Mon, 02 Oct 2023 13:39:17 +0000

Zerbitzuen balantza edo zerbitzu-balantza ordainketa-balantzako atal edo kontua da, bertako biztanle ez direnei egindako zerbitzuak nahiz bertako biztanleek atzerrian jasotako zerbitzuak biltzen dituena. Horren osagai nagusietako bat turismoa da, atzerritarrek herrialdean nahiz bertakoek atzerrian xahutzen dutena. Zerbitzu-balantzak merkataritza-balantzarekin, errenta-balantzarekin eta transferentzia-balantzarekin batera osatzen du ordainketa-balantza. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, balanza de servicios.

haurrak hazi, nekeak bizi

Mon, 02 Oct 2023 08:19:18 +0000

Haurrak izan, hazi eta heztea neketsua dela ohartarazten duen atsotitza.

Aldaerak

haurrak hazi, nekeak hasi
haurrak hazi, nekez bizi
umeak hazi, nekez bizi

berak esan eta berak barre, arinaren seinale

Mon, 02 Oct 2023 08:14:42 +0000

Bere esanei barre egiten dien pertsona kaskarina dela adierazteko.

arrazoia, arma soila

Mon, 02 Oct 2023 08:13:09 +0000

Arrazoia argudiatzeko eta konbentzitzeko arma bakarra izan behar dela adierazteko, boterekeria eta indarkeria alde batera utzirik.

aldian behingo negarra, ogia bezain beharra

Mon, 02 Oct 2023 08:10:40 +0000

Batzuetan minak arintzeko negar egitea beharrezkoa dela adierazteko.

ahotik igarri, bihotzean zer duen egarri

Mon, 02 Oct 2023 06:09:56 +0000

Sentimenduak esaten ditugun hitzetan antzematen zaizkigula adierazteko.

ahozabal luze, logale edo gose

Mon, 02 Oct 2023 06:05:02 +0000

Esanahi literala duen atsotitza: aho zabalka edo aharrausika ari dena logale edo gose dagoela adierazteko.

Sinonimoak

ahoa zabal, logale edo gose Aldaerak
aharrausi usua, lo edo gose-mezua
aharrausi luzea, loa edo gosea

Entziklopedia

Sun, 01 Oct 2023 13:38:19 +0000

Entziklopedia gai zabal bati gai batzuei buruzko ezagutza osotua jasotzen duen liburu edo liburu bilduma da, gaiaren inguruko artikuluak biltzen dituena, gai horretako termino edo gai zehatzei buruzkoak, Beste hizkuntzetan: ingelesez, encyclopedia; gaztelaniaz, enciclopedia.

Ikus, gainera

azaroa motz, negua motz

Sun, 01 Oct 2023 13:31:50 +0000

Azaroan hotzak hasiz gero, negu labur eta biguna izango dela adierazten duen atsotitza.

Ikus, gainera

azaroa bero, negua gero

Gizarte ingurunea

Sat, 30 Sep 2023 06:55:01 +0000

Gizarte-ingurunea gizabanako bat pertsona gisa bizi eta garatzen den kondizio, egoera eta harremanen multzoa da, gizartea deitzen den konplexuaren baitan. Gizarte-inguruneak zuzenean eragiten dio gure bizimoduari eta harremanei, eta, gainera, funtsezko faktorea da gure bizitza pertsonalaren hainbat alderditan, norberaren psikologia baldintzatuz (gure nortasuna, portaera eta ikaskuntza, besteak beste). Oro har, hainbat maila ditu bere baitan: familia-ingurune hurbilenetik, lagunen ingurunera eta ingurune makroinstituzionalera. Erlazionatutako terminoak eta gizarte-ingurunearen kontzeptuaren barruan sar daitezkeenak honako hauek dira: gizarte-ingurunea, pertsona baten gizarte-ingurune espezifiko gisa defini daitekeena, eta gizarte-testuingurua, gizarte-inguruneari ikuspegi globalago batetik, eta ez indibidualago batetik, erreferentzia egiten diona. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, entorno social, ambiente social.

txakur iharrari, arkakuso guztiak

Fri, 29 Sep 2023 18:19:44 +0000

Gaitzak eta zoritxarrak pertsona pobre eta makalen artean pilatzen direla adierazteko.

ardiak beeka egonik, eztu jaten belarrik

Fri, 29 Sep 2023 18:17:17 +0000

Alperrik galtzen den denborak probetxurik ematen ez duela adierazteko.

Aldaerak

ardiak beeka egonik, ez du jaten belarrik

gezurra esan nuen Getarian, eta ni baino lehenago zen atarian

Fri, 29 Sep 2023 18:14:41 +0000

Gezurretan dabilena azkar harrapatzen dela adierazteko.

Gazteleraz: antes se coge al mentiroso que al cojo

Kideko atsotitzak

gezurra esan nuen etxean, ni baino lehenago kalean

Hezitzaile dialogikoa

Thu, 28 Sep 2023 15:56:49 +0000

Hezitzaile dialogikoa bere jarduna ekintza dialogikoan oinarritzen duena da, ikasleen arteko elkarrizketa eta lankidetza bultzatuz, ikas-komunitateak eratuz. Ikus, gainera

Lankidetzazko ikaskuntza

Ekintza dialogikoa (hezkuntza dialogikoa, ikaskuntza dialogikoa)

Thu, 28 Sep 2023 15:53:53 +0000

Ekintza dialogikoa Paulo Freire pedagogoak (1921-1997) pedagogia kritikoen baitan garatu zuen hezkuntza teoria dialogikoaren funtsezko kontzeptua da. Teoria horren arabera, komunikazioa eta elkarrizketa (dialogoa), besteenganako benetako hurbilketa baten bitartez, hezkuntzaren muinean dago. Horren baitan, ekintza dialogikoa elkarrizketa aktiboa da, bestea ulertuz eta harekin bat eginez, lankidetzan (ikus, ikaskuntza kooperatiboa), elkarrekiko hausnarketaz, ikaskuntza motibatzaile lehenbizi eta gero ekintza bilakatzen dena, pertsonak aske hezi eta hazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, acción dialógica.

Ikus, gainera

Hezitzaile dialogikoa

Ozeano-fosa (itsas-hobia)

Thu, 28 Sep 2023 15:26:41 +0000

Karibe iparraldeko itsas hobia, kolore ilunez.

Ozeano-fosak, fosa ozeanikoak, itsas hobiak edo itsas fosak(ikus, gainera, hobi) itsas hondoko depresio estu eta sakonak dira, 50-100kmko zabalera dutenak eta 4000-6000 metroko sakonerako itsas hondoan, lautada abisalen ertzetan. Plaka litosferikoek talka egiten duten puntuetan sortzen dira, subdukzio izeneko fenomenoaren ondorioz, plaka bat, dentsitate txikienekoa alegia, bestearen azpitik hondoratzen denean. Hondoratze horrek depresio estu eta sakona eragiten du, itsas hobia sortuz. Plakek kontinente mugak jarraitzen dituztenez, itsas hobiak plataforma kontinentaletatik gertu ere kokatzen dira.

sagua eta katua ez dira uste berekoak

Thu, 28 Sep 2023 08:43:12 +0000

Interes kontrajarriak dituzten pertsonek iritzi desberdinak izatea normala dela adierazteko.

Enpresa ekimena

Thu, 28 Sep 2023 08:34:09 +0000

Enpresa-ekimena negozio bat sortu, garatu eta abiaraztea da, ekintzaile batek edo batzuek kontsumitzaileei eskaini eta merkaturatuko den produktu edo zerbitzu baten inguruan. Enpresa-ekimenarekin lotutako jardueren multzoari ekintzailetza esaten zaio.

Haran glaziarra

Wed, 27 Sep 2023 14:49:40 +0000

Haran glaziarra, bere U forma tipikoarekin. Kredituak:Han Dobley-Wikimedia Commons.

*Ez nahastu haraneko glaziar kontzeptuarekin. *

Haran glaziarra edo glaziar-harana, ibar glaziarra edo glaziar-ibarra ere deitua, mendigune batean glaziar batek garai batean edo egun ere egindako hondeatzearen ondorioz sorturiko U itxurako harana da, haren geomorfologian glaziarraren mugimenduak eragindako frikzioaren aztarnak, hala nola morrena izeneko higadura-materialen metaketak, albokoak nahiz amaierakoak, eta aintzira glaziarrak. Glaziar haranak batzuetan glaziar nagusia elikatzen dituen beste glaziar batzuetako haran txikiak ebaki egiten ditu, haran haiek haran nagusira amilduaraziz eta horrela haran zintzilikatu izenekoak sortuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, valley glacier; gaztelaniaz, valle glaciar.

Floridablancako Kondea

Wed, 27 Sep 2023 08:37:36 +0000

José Moñino y Redondo, Floriblancako kondea (1728-1808) Espainiako politikari eta gobernuko goi-kargua izan zen. Despotismo ilustratuaren aldekoa, bere agindupean egin zen, garaiko teknika estatistikoak baliatuz, Espainiako lehen zentsua. Ustelkeriagatik, bere karguetatik kendu zuen Karlos IV.ak eta Iruñeko kartzelan egon zen preso. 1808an Napoleonek Espainia inbaditu zuenean, haren kontrako erresistentzian parte hartu zuen, Junta Zentraleko presidente gisa. Karguan denbora laburra eman zuen ordea, 1808an bertan hil baitzen.

aldi joana ez da itzultzen

Wed, 27 Sep 2023 07:49:08 +0000

Iragana betirako joana dela adierazteko.

hara bi, zu bat eta bestea ni

Wed, 27 Sep 2023 07:47:16 +0000

Bi pertsonen (hizlaria, barne) adostasuna, kointzidentzia edo berdintasuna adierazteko.

hemen hiru: txiki, pitxi eta piru

Wed, 27 Sep 2023 07:45:50 +0000

Hiru pertsona agertzean esateko atsotitz irrigarria.

herria jendearentzat, eta ez jendea herriarentzat

Wed, 27 Sep 2023 07:44:43 +0000

Politikariek jendearen alde lan egin beharko luketela, eta ez alderantziz, adierazteko.

hobe da oinez eta segurura, eta ez zaldiz eta zulora

Wed, 27 Sep 2023 07:41:47 +0000

Zuhurtziaz jokatu behar dela adierazteko.

nolako laguna, halako jarduna

Wed, 27 Sep 2023 07:38:51 +0000

Edozer gauza arrakastaz burutzeko, ondoan zer nolako laguna dugun garrantzitsua dela adierazteko.

nolako izari, halako sari

Wed, 27 Sep 2023 07:37:21 +0000

Egindako lanaren edo ahaleginaren arabera jasotzen dela adierazteko.

hegaztia airerako, gizona lanerako

Wed, 27 Sep 2023 07:35:16 +0000

Bakoitzak dagokiona egin behar duela eta dagokion lekuan egon behar dela eta bereziki lan egitea beste erremediorik ez dagoela adierazteko.

Aldaerak

gizona lanerako eta txoria hegan egiteko

Fontainebleauko Ituna

Wed, 27 Sep 2023 07:19:41 +0000

Fontainebleauko Ituna 1807ko urrian Frantziak eta Espainiak, Espainia Manuel Godoy Karlos IV.aren begikoak ordezkaturik, sinatu zuten itun edo hitzarmena izan zen, Frantziaren eta Britania Handiaren arteko gerraren testuinguruan, zeinaren arabera Napoleonen tropek Espainia zeharkatu egingo zuten, espainiar tropekin batera Britainia Handiaren aliatua zen Portugalgo erresuma mendean hartu eta Espainiarekin eta Manuel Godoyrekin hango lurraldea banatzeko. 1807 urtean bertan burutu zen Portugalgo inbasioa frantziar tropen eskutik, baina aldi berean hainbat tropa Espainian geratu ziren, Napoleonen plan ezkutuari jarraiki, Borboiak Espainiako erregetzatik kendu eta Espainia ere bereganatzeko. Giro nahasi horretan, Karlos IV.ak abdikatu eta Fernando VII. bere semeari eman zion tronua, Aranjuezko matxinadaren ondorioz, baino azkenean Baionako abdikazioetan Fernando VII.ak eta Karlos IV.ak Napoleonen esku utzi zuten tronua 1808ko maiatzean. Napoleonek hilabete beranduago izendatu zuen Espainiako errege Jose Bonaparte bere anaia. Bitartean, Madrilen Fernado VII.aren aldeko eta frantziarren aurka Maiatzaren 2ko matxinada izan zen, Espainiako Independentzia Gerra abiarazi zuena.

ez gehiegi hitz egin, nahi ez bada huts egin

Wed, 27 Sep 2023 06:42:01 +0000

Hanka ez sartzeko, onena isilik egotea izaten dela adierazteko.

Aldaerak

gura ez baduzu huts egin, ez gehiegi hitz egin
ez gehiegi hitz egin, nahi ez baduzu huts egin Sinonimoak
aho hertsian ez da eulirik sartzen

eskuko behatzak ere ez zituen Jainkoak berdinak egin

Wed, 27 Sep 2023 06:37:52 +0000

Denok desberdinak izatea normaltasunez hartu behar dugula adierazteko.

eskola umeak sasiz sasi, asko jan eta gutxi ikasi

Wed, 27 Sep 2023 06:35:11 +0000

Hezi gabeko haurrek atarramentu eskasa izaten dutela nabarmentzeko.

Aldaerak

eskola-mutilak sasirik sasi, asko jan eta gutxi ikasi

Sistema juridikoa

Wed, 27 Sep 2023 06:04:19 +0000

Zuzenbidean, sistema juridikoa herrialde edo eskualde batean indarrean dauden arau juridikoen multzoa, ordenamendu juridikoa alegia, haiek garatu eta aplikatu egiten dituzten erakunde eta prozedurekin batera. Halaber, sistema juridikoak ordenamendu juridikoa elikatu egiten dituzten jurisprudentzia eta doktrina juridikoa ere barnehartzen ditu.

Finantza-bitartekariak

Tue, 26 Sep 2023 15:26:55 +0000

Finantza-bitartekariak aurreztaileen dirua finantzazioa behar duten inbertitzaileengana bideratzen duten erakundeak dira. Bitartekari horien artean bankuak, aurrezki kutxak, inbertsio-funtsak, pentsio funtsak eta balore-burtsak daude, besteak beste. Bitartekaritza hau estatuak zorrotz erregulatzen ditu, aurreztaileen dirua eta inbertitzaileen eskubideak bermatzeko; Espainian finantza bitartekariak erregulatzen dituzten erakundeak dira Espainiako Bankua, Balore-Merkatuko Nazio Batzordea eta Aseguruen Zuzendaritza Orokorra. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, intermediarios financieros.

Ebroko sakonunea

Tue, 26 Sep 2023 15:02:05 +0000

Kredituak: Portus-Wikimedia Commons.

Ebroko sakonunea Iberiar Penintsulan dagoen sakonune zabala da, 400km luze eta 150km zabal dituena gutxigorabehera, Ebro ibaiaren arroan. Garai bateko Ebroko mendigunea du jatorri, alboetako tolestura-mendikateak (Pirinioak eta Iberiar Sistema) altxatzean hondoratu eta itsasoak hartu zuena, baina gero sedimentuekin betetzen joan, lehortu eta egungo itxura hartu zuen arte, Ebro ibaiak zeharkaturik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, depresión del Ebro.

Ikus, gainera

Guadalquivirreko sakonunea

Arku zorrotza

Mon, 25 Sep 2023 14:37:46 +0000

Kredituak:Mats Halldin-Wikimedia Commons

Arku zorrotza edo ojiba-arkua bi arku ilara giltzarrian angelu zorrotz bat osatuz eraikitzen den arkua da. Arkitektura islamikoan du jatorri, IX. mendean, eta gerora erromanikoan ere erabili zen, baino bereziki arkitektura gotikoan erabili zen. Egitura aldetik, alboetako indarrak hobeto eusten dituen arkua da, eta horregatik bao edo kofadura zabalagoak eta altuera handiagoko arkuak altxatzeko. Gurutze-gangetako nerbioak osatzeko ere erabili da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, arco apuntado.

Ikus, gainera

Erdi puntuko arkua

herriz aldatzea, zaharrarenzat da heriotza

Mon, 25 Sep 2023 13:39:30 +0000

Pertsona zaharrak bere ohiturak dituela eta haiek aldatzea, betiko bizitokia hain zuzen, harentzat kaltegarria dela adierazteko.

Aldaerak

herriz aldatzea, zaharren heriotza

haitzean jaioak, haitzera nahi

Mon, 25 Sep 2023 13:35:46 +0000

Jaiolekuan bizi eta, kanpoan izanda, hara itzuli nahi izaten dela adierazteko.

herri txikian, borroka handiak

Mon, 25 Sep 2023 13:34:22 +0000

Herri txikietan, jendeak elkar ezagutu eta harreman estuak izaten dituela-eta, haien arteko liskarrak izaten direla adierazteko.

aginterik ez den herrian, nahasmendua

Mon, 25 Sep 2023 13:26:55 +0000

Gizartean bakean eta ordenan bizitzeko, norbait agintari izatea beharrezkoa dela adierazteko.

Zuzenbide publikoa

Mon, 25 Sep 2023 05:58:41 +0000

Zuzenbide publikoa estatuaren erakunde politiko nagusiak, administrazio publikoak eta haien arteko harremanak, baita eta hiritarrekiko harremanak, arautzen dituen zuzenbidearen adar nagusia, zuzenbide pribatuari kontrajartzen zaiona. Horren baitan, bi atal nagusi bereizten dira: zuzenbide politikoa eta zuzenbide administratiboa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derecho público.

Jenis Joplin, Uxue Alberdi: laburpena

Sun, 24 Sep 2023 15:23:27 +0000

Jenisjoplin Uxue Alberdik 2017an plazaraturiko eleberria da.** LABURPENAI kapitulua

Karra, Luka, Irantzu eta Nagore Bilboko irrati libre eta alternatibo batean diharduten lau gazte dira. Poliziak haien aurka egingo duen sarekada eta atxiloketa ia seguruen zain daude, eta azken ospakizun bat egiten dute, Bilboko Artxanda mendian merienda bat. Nagoreren ahotsetik egiten da kontakizuna, lau gazteen arreko giro bizi eta alaia deskribatuz. Nagorek Karrarekin eta Irantzurekin sexu harremanak izan ditu. Amaren lurrindegian lan egiten du. Ama berarekin bizi da, eta Luka ere bai, duela hilabete batzuetatik. Luka II. kapitulua

Liberalismo politikoa

Sun, 24 Sep 2023 12:54:21 +0000

Liberalismo politikoa (ikus, gainera,liberalismoa, orokorrean) gizabanakoaren askatasun indibidualak, arlo zibilean nahiz ekonomikoan, eta jabetza pribatua printzipio politiko nagusitzat hartzen dituen korronte politikoa da. Gehienetan, printzipio horiek gizakiaren natura-egoerari dagozkiola baieztatuz justifikatzen dira. Liberalismo politikoaren lehenengo pentsalaria John Locke (1632-1704) izan zen. Ikus, gainera

Liberalismo ekonomikoa

arnasa hartu eta putz egin, biak batera ezin

Sun, 24 Sep 2023 08:41:12 +0000

Batera egin ezin daitezkeen gauzetaz ohartarazteko.

Aldaera

arnastu eta putz egin, biak batera ezin
ezin da aldi berean arnastu eta putz egin

Divisió de poders

Sun, 24 Sep 2023 08:37:54 +0000

La divisió de poders o separació de poders és un principi d’organització política de l’estat que estableix que les competències o poders legislatiu (al qual competeix la promulgació de lleis), executiu (que té com a atribucions el govern i l’aplicació de les lleis) i judicial (que té la competència de jutjar en cas de la vulneració de les lleis) han de ser exercits per diferents institucions dins de l’estat de forma separada o independent, a fi de garantir que no es produeixin abusos de poder i es produeixi un equilibri i control entre les diferents institucions. El principi va ser establert pel filòsof francès Montesquieu en la seva obra de 1748 L’esperit de les lleis, i ha servit de base per a la configuració dels estats moderns liberals i democràtics, incloent-lo a les seves constitucions.

Balorazio-eskala

Sun, 24 Sep 2023 07:40:18 +0000

Balorazio-eskala iritziak, jarrerak edo portaerak neurtzeko metodologia bat da (ikusi, orobat, eskala psikometrikoa), subjektuak proposizio batekin duen adostasun mailaren arabera kokatu edota objektu edo jarduera jakin bat baloratzea bilatzen duena. Eskala ordinalari eta tarte-eskalari dagokien neurketa-mailan tratatzen dira estatistikoki. Zenbakizkoa izan daiteke, adibidez, item bat 1etik (erabateko desadostasuna edo asegabetasuna) 5era (erabateko adostasuna edo asegabetasuna) puntuatuz; hitzezkoa (adibidez, “inoiz ez- batzuetan-asko-ia beti -beti” edo “asegabea — nahiko asebetea — oso asebetea — guztiz asebetea”) edo ikusizkoa, subjektuak bere adostasun- edo gogobetetasun-maila segmentu baten kontrako muturren artean adierazi behar duenean, batzuetan elementu interaktibo baten bidez, barra irristakor baten bidez esaterako. Ikus, gainera

Metakomunikazioa

Sat, 23 Sep 2023 08:11:53 +0000

Metakomunikazioa komunikazio-prozesuan zehar transmititutako informazioa nola interpretatu behar den eta nola ulertu behar den zehazteko igortzen diren gogoeta, mezu eta ekintzen multzoa da. Komunikazio-ekintzari buruzko pentsamenduak eta asmoak (ikus, komunikazio-asmoa) eta hartzailearengadik espero diren interpretazioa eta ekintzak finkatzen dituen harreman-maila bat da. Metakomunikazioa mezu esplizituen bitartez gara daiteke baina maiz hitzik gabeko komunikazioa baliatzen du gorputz-hizkuntza, aurpegi-adierazpena, ahots-tonua, irribarrea eta barrea erabiliz (adibidez, esaten dena txantxa bat dela adierazteko), baita testuinguru-elementuak ere, hala nola komunikabidea eta hura garatzeko aukeratutako lekua.**

Produkzio-sistema (sistema produktiboa)

Fri, 22 Sep 2023 14:58:12 +0000

Produkzio-sistema, ekoizpen-sistema edo sistema produktiboa ekoizpen edo produkziorako lantegi, enpresa edo ekonomia bere baliabideak antolatu eta koordinatzeko modua da, ekoizpena ahalik eta modu efizienteenean garatzeko asmoarekin. Ikus, gainera

Kateko ekoizpena

Hipotesi estatistikoak

Thu, 21 Sep 2023 09:04:10 +0000

Hipotesi estatistikoak edo estatistika-hipotesiak populazio estatistiko bateko parametroei eta ezaugarriei buruzko uste edo suposizioak dira, biztanleria horretako lagin batetik jasotako informazioan oinarrituta, baliozkotu edo berretsi edo, aitzitik, baztertu egiten direnak.

Karbono-neutraltasuna

Wed, 20 Sep 2023 09:32:07 +0000

Karbono-neutraltasuna berotze globala eragiten duten karbono-isurketen eta karbono-hustulekuen bitartez atmosferatik xurgatu den karbono kopuruaren arteko oreka-egoera da, balantzean karbono kopurua gehitzen ez duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, neutralidad de carbono.

Gizarte dinamika

Tue, 19 Sep 2023 15:48:25 +0000

Gizarte dinamika gizarte erakuntza-, garapen- eta aldaketa-prozesuak biltzen dituen ikuspegi soziologikoa da, gizarte subjektu eta eragileen arteko gizarte-harremanak aintzat hartzen dituena, bai eta ingurunearekikoak ere, prozesu horien eragile gisa, alde batera utziz gertakari eta egitate sozial soilak eta haiek aldaketa-prozesu orokorrago batean kokatuz. Gizarte dinamikaren ikuspuntutik aztertzen duen eskola behinena marxismoa da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dinámica social.

Zein dira gizarte bazterketaren hiru dimentsioak?

Tue, 19 Sep 2023 14:33:36 +0000

Gizarte bazterketa hiru dimentsiotan garatzen da: dimentsio ekonomikoa, lanpostu duin bat izateko oztopoen bitartez; dimentsio soziala, gizarte harremanak eragoztean; eta dimentsio politikoa, autonomia galduta, boterearen eta zapalkuntzaren mendean geratzean.

Arpilatzea (arpilaketa)

Tue, 19 Sep 2023 14:07:35 +0000

Arpilatzea edo arpilaketa armada konkistatzaile batek hartu dituen eremuetan, bereziki konkistatzaileek edo horren jarraitzaileek bertakoen ondasunak lapurtu edo indarrez bereganatzea da, gudak eragindako aginte-falta probetsiz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, saqueo.

Zein dokumentu mota behar ditu historialariak historiaz jakiteko?

Tue, 19 Sep 2023 13:54:20 +0000

Anitz dira historialariak historia ikertzeko baliatzen dituen dokumentuak. Haiek aurki daitezkeen gune edo erakundearen arabera, bibliotekak eta hemeroteketak, artxibategi publiko nahiz pribatuak eta pertsonen oroimena bera bereizten dira.

Dokumentu motaren arabera, esparrua askoz ere zabalagoa da: egunkariak, aldizkariak, argazkiak, korrespondentzia edo gutuneria, espediente notarial eta judizialak, aktak, memoriak, txostenak, ahozko testigantzak, …

zumarrak eder du adarra, baina fruiturik ez dakarra

Mon, 18 Sep 2023 14:48:06 +0000

Gauza eta pertsonen itxurak engainatu egiten duela adierazteko.

Aldaerak

zumarrak adarrak eder baina fruiturik ez

Fiordoak

Mon, 18 Sep 2023 14:42:31 +0000

Fiordoak Norvegiako kostaldean. Kredituak: Ulamm-Wikimedia Commons.

Fiordoak edo fjordoak azken glaziazioan glaziarrek taxuturiko haran estu eta sakonak dira, glaziarrak erretiratu eta itsasoaren mailak gora egitean, itsasoak hartu dituenak (ikus, gainera, glaziar harana). Hori dela eta, fiordoak kostaldean itsasoak egiten dituen sarguneak dira egun, mendiz inguratuta eta sakonera handiarekin. Besteak beste, Norvegia, Alaska, Groenlandia, Txilen eta Zelanda Berrian aurki daitezke.

azeriak, isatsa luze

Sun, 17 Sep 2023 13:58:47 +0000

Azeria, isatsa luzea izateagatik, zaharra izateagatik alegia, azkarra dela adierazteko.

Itzulpenak

gaztelaniaz, más sabe el diablo por viejo que por diablo

azeriak buztana luze, besteek horrela dutela uste

Sun, 17 Sep 2023 13:54:00 +0000

Gaizki jokatzen duela dakienak besteek ere hala egiten dutela pentsatu ohi duela adierazteko.

Aldaerak

azeri zaharrak buztana luze, bere legezkoak besteak uste Itzulpenak
gaztelaniaz, cree el ladrón que todos son de su condición

Ataunen eta Zegaman, egunez ikusi eta gauez eraman

Sun, 17 Sep 2023 13:43:49 +0000

Ataunen eta Zegaman lapur asko ibiltzen direla adierazteko.

Ikus, gainera

Errezil, nekez bizi eta errez hil

astoa zaldiz jantzi arren, beti asto

Sun, 17 Sep 2023 13:33:53 +0000

Itxurak pertsona jakin bat benetan nolakoa den aldatzen ez duela adierazteko.

Aldaerak

astoa beti asto

aseak gosea ezin ikus

Sun, 17 Sep 2023 13:30:56 +0000

Aberatsa pobrearen egoeraz ez dela ohartzen adierazteko.

Aldaerak

aseak ezin ikusi gosea
aseak gosea ezin ikusi Itzulpenak
gaztelaniaz, la saciedad no casa con el hambre

Nazio Batuen Erakundea (Nazio Batuak)

Sun, 17 Sep 2023 12:53:45 +0000

Nazio Batuen Erakundea, labur NBE, edo Nazio Batuak 1945ean, Bigarren Mundu Gerra bukatu eta gutxira, sortutako nazioarteko erakundea da, munduko herrialde guztietako herrialdeak biltzen dituen, eta bakea, segurtasuna, giza eskubideak, berdintasuna, elkartasuna eta giza laguntzas sustatzea helburu dituena. Munduan dauden gatazketan eskuhartze aktiboa du, bake-elkarrizketak eta bakea ziurtatzeko tropak sustatuz. Herrialde guztiek ordekaritza duten arren, Asanblada Orokorra deitzen den organoaren bitartez, bada Segurtasun Kontseiluko izeneko Batzordea, gatazken konponbiderako, non bost herrialdek, Bigarren Mundu Gerran garaile suertatu zirenak hain zuzen (Estatu Batuak, Errusia, Erresuma Batua, Frantzia eta Txina), beto eskubidea dutenak. UNESCO kultur erakundea eta FAO elikadurarako erakundea dira Nazio Batuetako beste sail batzuk, besteak beste. New York hirian du egoitza nagusia.

Errektore Kontseilua

Sun, 17 Sep 2023 12:36:32 +0000

Errektore Kontseilua kooperatiba bateko ordezkaritza, kudeaketa eta administrazio organo gorena da, betiere kooperatibako estatutuek ezarri eta Asanblada Orokorrak erabakitzen duenaren mendean. Espainiako legearen arabera, gutxienez bost kidek osatu behar dute, tartean lehendakari bat, lehendakariode bat eta idazkari bat, eta lau urterako aukeratzen ditu Asanblada Orokorrak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Consejo Rector.

Fustea

Fri, 15 Sep 2023 06:28:36 +0000

Zutabe bateko fuste soila. Kredituak: Alp Pasa- Wikimedia Commons.

Zutabe beti buruz, fustea harroinaren eta kapitelaren arteko zati luzea da, begi bistan zutabeko atal nagusi eta handiena, eta sekzio zirkular edo poligonala izaten duena.

Makiak (gerrilariak)

Thu, 14 Sep 2023 08:15:17 +0000

Agian, makia paisaiaren adierarekin bilatzen ari zinen.

Makiak, Bigarren Mundu Gerran zehar, nazien eta horien kolaboratzaileen aurka, eta Espainiako Gerra Zibilaren ondoren, garaile suertatu zen estatu frantsesaren aurka, armak hartuta jardun zuten gerrillari taldeak izan ziren. Izena italierazko macchia izenetik dator, frantsesera maquis izenera igaro, “sastraka” euskaraz, gerrilariak ibiltzen ziren eremuari erreferentzia eginez. Espainian, Aragoin, Asturias eta Andaluziako gune batzuetan jardun zuten bereziki, eta Euskal Herrian Nafarroako iparraldean, baina Bigarren Mundu Gerra bukatuta, indarra galtzen joan ziren, eta 1950eko hamarraldirako borroka armatua utzi zuten gehienek.

Prosa (hitz laua)

Thu, 14 Sep 2023 07:14:41 +0000

Prosa edo hitz laua poesiaren neurriak, errimak eta beste arauak jarraitzen ez dituen edonolako lan idatzia da. Hedaduraz, poesia ez den literatur genero oro izendatzeko erabiltzen da, hala nola eleberria, saiakera eta biografia.

Marea beltza

Wed, 13 Sep 2023 16:08:12 +0000

Marea beltza, itsasoan izandako petrolio isurketa handi baten ondorioz, maiz petrolio-ontzi baten naufragioagatik, itsaso zabalean edo kostaldean sorrarazten den petrolio-masa handia eta trinkoa da, bertako ekosisteman hondamendia eragiten duena. Euskal Herritik gertu gertatu zen azken marea beltza Prestige petrolio-ontziaren naufragioak Galiziako kostaldean eragin zuena izan zen, 2002 urtean, Euskal Herrian ere eragina zuena, txapapote izeneko petrolio-hondakin pusketak iritsi zirenean.

Mankomunitatea

Wed, 13 Sep 2023 15:55:24 +0000

Mankomunitatea udalerri edo bestelako entitate administratibo batzuek helburu jakin baterako (hala nola, ur horniduraren kudeaketa edo bertako hizkuntzaren sustapena) osatzen duten elkartea da, nortasun juridikoa propioarekin eta hura osatzen entitateetatik independentea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, mancomunidad.

Barometro ekonomikoa

Wed, 13 Sep 2023 09:13:54 +0000

Barometro ekonomikoa ikerketa ekonomikorako erakunde batek aldiro herrialde edo eskualde bateko koiuntura ekonomikoari buruz osatu eta publikoki plazaratzen duen txosten ekonomikoa, aldiko adierazle ekonomikoak zehaztuz, horien interpretazioa eginez, eta epe labur eta ertaineko bilakaera ekonomikoa aurresanez, barometro meteorologiko batek eguraldiari buruz egin duen moduan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, barómetro económico.

atzerri, otserri

Wed, 13 Sep 2023 08:50:45 +0000

Atzerria lurralde eta jendarte ezezagun eta arriskutsua (otserri edo otsoen herria) dela eta beraz handik kontuz ibiltzeko ohartarazten duen atsotitza.

Aldaerak

arrotz-herri, otso-herri

Koadro-alderdia (koadroen alderdia)

Wed, 13 Sep 2023 08:15:12 +0000

Koadro-alderdia edo koadroen alderdia bere ekintza politikoa koadroetan oinarritzen duena da, hau da, nolabaiteko ezagutza intelektual, politiko eta teknikoa duten edo proiekzio politikoa duten pertsonengan, militantziaren parte-hartzea eta mobilizazioa alde batera utziz, eta bere botere-posiziotik alderdi osoa kontrolatuz. Masa-alderdi eta masa-antolakuntza deiturikoei kontrajartzen zaie.

Masa-alderdia

Wed, 13 Sep 2023 07:44:12 +0000

Masa-alderdia, klase sozial edo gizarte-talde baten (maiz, langile-klasearen) interesen ordezkari eta defendatzaile gisa eratzen den alderdi politikoa da, ideologia populistarekin, bere ekintza politikoa gizarte sektore horren mobilizazioan oinarritzen duena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, mass party; gaztelaniaz, partido de masas.

Ikus, gainera

Kultur ikaskuntza

Wed, 13 Sep 2023 06:58:01 +0000

Kultura-ikaskuntza edo kultur ikaskuntza pertsona batek, kultura batean murgilduta, kultura horretako berariazko portaerak, ohiturak, ezagutzak, sinesmenak eta balioak bereganatzeko prozesua da. Imitazioz, irakaspenez zein elkarlanez garatzen da, prozesu osoan transmisioa eta pertsona kulturan integratzea ere funtsezko faktoreak direlarik. Definizio horrek agerian uzten du kultur ikaskuntza, aldi berean kulturaren ikaskuntza eta kulturaren bidezko ikaskuntza dela. Beste hizkuntzetan: ingelesez, cultural learning; gaztelaniaz, aprendizaje cultural.

Cultural learning

Wed, 13 Sep 2023 06:45:05 +0000

Cultural learning is the process by which a person, immersed in a culture, acquires the behaviors, customs, knowledge, beliefs and values typical of it. It can be developed in an imitative, instructional or collaborative way, but in any case the transmission and integration of the person into the culture are fundamental. This definition shows that cultural learning is on the one hand a learning of culture and at the same time a learning through one’s own culture.

Zein erlazio dute Babelgo dorreak eta euskarak?

Tue, 12 Sep 2023 15:15:01 +0000

Teoria sasizientifikoen arabera, Babelgo dorrea eraiki baino lehen, non hizkuntza guztiak sortu ziren, dorrea eraikitzen ari zirenak nahasteko, Noeren garaian gizakiak mintzatzen ziren hizkuntza bakarra da edo hizkuntza hartatik dator euskara. Teoria horiek ustezko etimologia eta parekotasun bihurrietan oinarritzen dira, hala nola Ararat (Noeren ontziak lurra ukitu zuen mendia) eta Aralar (mendikatea) izenen antzekotasuna eta etimologia bitxi hauek*: Ararat –> ar*, “arbaso”, ar, “harri” eta at, “atera”; Armenia (Ararat mendia kokaturik dagoen herrialdea) –> * ar*, “arbaso”, men, “mendia”, ia, “herria). Irrigarria, guztia. Egiaz, ordea, Babelgo dorreak eta euskarak ez dute inongo erlaziorik elkarrekin, edo ez da horrelako erlaziorik frogatu.

beharra, gauza meharra

Tue, 12 Sep 2023 14:32:02 +0000

Esanahi argirik ez duen atsotitza, baino agian beharrak estutu eta mugatu egiten gaituela adierazten duela esan daiteke.

Aldaerak

bearra gauza miarra

Zeintzuk dira animalien eta gizakien arteko berdintasunak?

Tue, 12 Sep 2023 14:22:24 +0000

Zeintzuk dira animalien eta gizakien arteko berdintasunak? Zertan dira berdinak gizakiak eta animaliak?

Gizakiak ere animaliak dira; beraz, animalien ezaugarri guztiak gizakiari ere badagozkio; hala nola, zelulez osaturik egotea, ugalketarako gaitasuna, bizirauteko sena eta elikatu beharra; alderdi kognitiboei buruz, animaliak, gizakiak bezalaxe, adimendunak dira, beste neurri batean bada ere, batzuek emozioak dituzte eta espezie baten baitan elkarrekin komunikatzeko gauza dira, hizkuntzari buruz gizakiaren komunikazioa maila goragokoa den arren.

Kapital-ondasunak

Mon, 11 Sep 2023 14:41:05 +0000

Kapital-ondasunak ekoizpen-prozesu batean ekoizpen-faktore moduan erabilita produktuak eta zerbitzuak ekoizteko erabiltzen diren ondasun iraunkorrak dira (makinak, instalakuntzak, eraikinak, ….). Ondasun horien definizioa makina eta beste ekipo teknikoetara mugatzen denean ekipo-ondasun deitzen zaie. Bitarteko ondasunekin batera ekoizpen-ondasunen sailean biltzen dira.** Beste hizkuntzetan: ** gaztelaniaz, bienes de capital, bienes productivos, bienes de producción.

Kapital errentak eta lan errentak

Mon, 11 Sep 2023 14:05:59 +0000

Kapital errentak pertsona fisikoek kapital-ondasunengatik jasotzen diren errentak dira, hala nola interesak eta dibidenduak aktibo finantzario eta akzioengatik, alokairuak ondasun higiezinengatik, eta ondare-irabaziak kapital-ondasun bat besterenduta. Lan errentak, berriz, langileek -haiek ere pertsona fisiko gisa- euren lanarengatik jasotzen dituzten ordainsariak eta etekinak dira, soldata moduan enplegatzaile baten moduan jarduten dutenean edo langile autonomo gisa euren kapitala ustiatuz eskuratzen dituztenak. Lan errentak, efektu fiskalei dagokienean, lan errendimenduak izan daitezke, beste baten kontura lan egiten denean soldata baten trukean, edota jarduera ekonomikoen errendimenduak , autonomo gisa lan egin eta lan horiek kobratzeko fakturatu egiten denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, rentas de capital y rentas de trabajo.

Liberalismo ekonomikoa

Mon, 11 Sep 2023 13:28:20 +0000

Liberalismo ekonomikoa ekimen ekonomikorako askatasuna, merkataritza askea eta merkatu askea aldezten dituen doktrina ekonomikoa da, estatuaren ahalik eta interbentzionismo txikienarekin. Doktrina horren aldeko ekonomialariek, Adam Smith aitzindari, liberalismo ekonomikoak baliabideak modu egokian eta efizientean esleitzen dituela baieztatzen dute, eta beraz merkatua ekonomia erregulatu eta orekara heltzeko tresna egokiena haien iritziz. Ikus, gainera

Auzolana

Mon, 11 Sep 2023 08:18:04 +0000

Auzolana auzo edo herri bateko herritarrak komunitatearen edo haietako baten edo batzuen alde elkartasunez, laguntza gisa eta ordainik gabe kolektiboki lan egiteko elkartzen dituen Euskal Herriko ekimen kolektiboa da. Munduko beste kultura batzuetan ere ohikoa da; adibidez, Asturiasen andecha deitzen zaio elkar laguntza mota horri. Euskal Herrian, nekazaritza lanekin loturiko ekimena izan da, baina elizak eta bestelako eraikin publikoak eraiki, bideak konpondu eta bestelako lanetan ere erabili izan da. Esan behar da auzolana arautzen duen legerik ez dagoela, eta elkartasun hutsez garatzen dela bizikideen artean, batzuetan kontzeju eta batzarreen bitartez instituzionalizatu bada ere. Historian gertuago, ikastolen aldeko mugimenduaren baitan egindako ekimen asko auzolanarekin garatu direla esan daiteke. Euskal Herrian 1983an izandako uholdeetan ere milaka lagun aritu ziren auzolanean bazterrak garbitzeko. Gazteen partaidetzarako gizarte interbentzio moduan ere erabili izan da berriki.

Kode irekia

Mon, 11 Sep 2023 05:56:51 +0000

Kode irekia pertsona guztien eskura dagoen kode informatikoa da, haiek nahi duten eran maneiatu, aldatu, osatu eta banatzeko. Software askea egiteko erabiltzen den programazio modua, software jabedunaren aurkakoa, eta gehienetan lankidetzan eratzen joaten da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, open source; gaztelaniaz, código abierto.

Bizi-kalitatea (bizitza-kalitatea)

Sun, 10 Sep 2023 16:13:45 +0000

Bizi-kalitatea edo bizitza-kalitatea pertsonen ongizate eta haren gogobetetze-maila da, maila indibidualean nahiz kolektiboan, oinarrizko beharrei nahiz, ingurume-, gizarte eta kultura arloetan. Bestalde, faktore objektibo eta neurgarriak nahiz pertsona bakoitzaren pertzepzio subjektiboa barnehartzen ditu, bere igurikimenen eta inguruko pertsonekiko konparazio erlatiboaren arabera. Ikus, gainera

Giza garapena, kontzeptu baliokidea baina maila kolektiboan aztertzen dena, ingurumen, ekonomia eta gizarte adierazleen bitartez.

Kategorizazioa

Sun, 10 Sep 2023 15:24:36 +0000

Kategorizazioa da aztertu beharreko errealitatean behatutako objektuak eta datuak bilduko diren kategoriak edo klaseak definitzeko prozesua da, ondoren objektu eta datu horiek sailkatu edo taldekatzeko, aldez aurretik ezarritako kategoria horien arabera. Kategorizazioaren adibide bat da estatu-mailan gara daitezkeen antolaketa politikoaren mota edo kategoria desberdinak ezartzea, gero herrialdeak kategoria horien arabera ezaugarritu ahal izateko. Kategorizazioa, operazionalizazioarekin batera, ikerketa zientifiko ororen aurreko faseetako bat da.

Kupula

Sun, 10 Sep 2023 12:53:44 +0000

Kupula erdiesferikoa.

Arkitekturan, kupula edo domoa oin poligonal, zirkular edo eliptiko bat estaltzen duen ganga da, sabai-atal kurbatua alegia. Sabaiko atal kurbatu hori erdiesferikoa, poligonala, goratua, murriztu nahiz erraboil formakoa izan daiteke. Hertsiki, arku bakar baten errotazioz sortzen den egitura da. Batzuetan, kupula zinborio izeneko dorrearen gainean eraikitzen da; danborra, bere aldetik, kupularen azpiko atala da, luzapen bertikal moduan. Ikus, gainera

Absidea

Ganga (arkitektura)

Sun, 10 Sep 2023 12:30:17 +0000

** Arkitekturan, ganga** horma, zutabe edo bestelako euste-puntuen arteko sabai zati kurbatu edo biribildua da, luzetara edo zeharretara eratua, bereziki ohikoa dena eraikuntza monumentaletan, esaterako eta gurean elizetan. Bere forma eta eraketaren arabera, hainbat motakoak daude: kanoi-ganga, ertz-ganga, gurutze-ganga eta labe-ganga, besteak beste. Estaltzen duen eremua poligonala, zirkularra edo eliptikoa denean, kupula deitzen zaio. Beste hizkuntzetan: ingelesez, vault; gaztelaniaz, bóveda.

Ikus, gainera

Arkua (arkitektura)

Gurutze-ganga (ojiba-ganga)

Sun, 10 Sep 2023 09:36:16 +0000

Kredituak: Jörg Blobelt-Wikimedia Commons.

Gurutze-ganga edo ojiba-ganga perpendikularki gurutzatu edo ebakitzen bi kanoi-gangak osaturiko ganga da, kanoi-gangek bat egiten duten junturetan, diagonalak osatuz, egitura indartzeko nerbio gisako elementuak dituena, eta haien artean plementu izeneko horma-atalak zabalduz, giltzarri izeneko puntu batean bat egin arte. Arkitektura gotikoaren ohiko egitura da. Gurutze-ganga ertz-gangaren antzekoa da, baina azken honetan kanoi-gangen junturetan ez dago nerbiorik. Gurutze-ganga gehienak lau atalekoak dira, baina badira sei atalekoak ere, zeharkako nerbio bat gehitzen denean; egitura konplexuagoak ere badaude, abaniko, izar edo sare moduan antolatuak.

Sabai kasetoiduna

Sat, 09 Sep 2023 08:32:41 +0000

Kredituak: Kacper Szymański-Wikimedia Commons

Sabai kasetoiduna bere azaleran zehar molduraz osaturiko figura geometrikoak (laukiak, laukizunzenak, hexagonoak, …), kasetoiak alegia, dituen sabaia da. Arkitektura klasikoan agertzen dira, eta ondoren Berpizkundean, barrokoan nahiz neoklasizismoan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, techo de casetones, techo con casetones.

Arkitrabea

Sat, 09 Sep 2023 08:03:08 +0000

Arkitrabea, horiz.

Arkitektura klasikoan, arkitrabea, epistiloa ere deitua, taulamenduko beheko atala da, frisoaren azpian, euste-puntu zuzentzat zutabea duena, kapitela ukituz, gehienetan fascia izeneko banda horizontal batzuetan banatzen dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, arquitrabe.

Objektibitatea (objektibotasuna)

Sat, 09 Sep 2023 07:17:21 +0000

Objektibotasuna edo objektibitatea errealitatea den bezala hautematen, errepresentatzen eta azaltzen den ikuspegia da, jarduera horiek egiten dituen subjektua alde batera utzita, halako moldez non errealitate edo errepresentazio hori beste subjektu batzuek kontrastatu eta egiaztatu baitezakete. Objektibotasuna jarduera zientifikoaren oinarrizko printzipioetako bat da, proposamenak egiazkoak izateko funtsezko irizpide bihurtzeraino. Agian interesatzen zaizu baita ere

Objektiboa eta subjektiboa

Ekintza zuzena

Fri, 08 Sep 2023 06:48:59 +0000

Ekintza zuzena mugimendu iraultzaileetatik euren helburuen alde desobedientzia zibileko ekintzak, sabotajeak eta beste indarkeriazko ekintza batzuk izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Ekintza horren helburua da aurkari diren erakundeak, azpiegiturak eta pertsonak zuzenean erasotzea, eta, horrela, elkarrizketarako, negoziaziorako eta akordiorako beste edozein bide ukatzea. Ekintza zuzena planteamendu iraultzaile maximalista batetik abiatu daiteke jatorrian, edota azken aukera ere izan daiteke, porrot egin duen negoziazio-saio baten ondoren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, acción directa.

Lan istripuak

Fri, 08 Sep 2023 06:23:01 +0000

Lan istripuak langile batek bere lanpostuan edo lanposturako bidean (in itinere, alegia) eta lanaren ondorioz izandako istripu edo ezbeharra da, horren ondorio zuzen gisa kalte fisikoa eragiten diona, eta legeak hala aitortzen duena langileak dagozkion prestazioak jaso ditzan. Espainiako legedian, lan istripuaren definiziotik baztertzen dira langilearen beraren ardura faltak edo zabarkeriak eragindako istripuak, nahita eragindako istripuaz edo lanarekin zer ikusirik ez duten zirkunstantziek edo gertaerak eragindakoa (tximista bat, adibidez).

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* accidente de trabajo, accidente laboral.*

arotzaren etxean, otzara aulki

Thu, 07 Sep 2023 15:36:00 +0000

Gauza jakin bat faltako ez dela uste den lekuan, azkenean hortxe falta izaten dela adierazteko.

Esanahi berdinarekin: errementariaren lekuan, zotza burruntzi; zurginaren etxean, eskailera zahar.

Klaustroa (hezkuntza, ikastetxea)

Thu, 07 Sep 2023 08:15:44 +0000

*Agian klaustroa elementu arkitektoniko gisa bilatzen ari zinen. *

Hezkuntza, klaustroa, edo zehazkiago irakasleen klaustroa, Espainian eta beste herrialde batzuetan legeak ezartzen duen ikastetxe mailako organo kolegiatua da, ikastetxeko irakasleak (eta batzuetan, bestelako langileak ere bai) biltzen dituena, irakaskuntza planifikatu, koordinatu eta horri buruz erabaki eta informatzea helburu duena (letra etzanean Espainiako Hezkuntza Legeko definizioa), horren eskumenak guztiz zehazturik badaude ere.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, academic staff; gaztelaniaz, claustro de profesores.

Zuzendaritza

Wed, 06 Sep 2023 16:20:45 +0000

Zuzendaritza enpresa edo erakunde batean plangintza (ingurunearen azterketa, helburuen ezarpena eta haiek betetze aldera erabakiak hartzea), helburuak betetzeko behar diren baliabideak antolatu eta kudeatu, eta helburu eta programen kontrola egitea biltzen dituen jarduera multzoa da, erakundearen organo gisa pertsona eta talde jakinen edo berariazko sail baten ardurapean dagoena. Ikus, gainera

Administrazioa
Estrategia-zuzendaritza
merkataritza zuzendaritza, Gizapediako hiztegian.

Absurdoa (absurdua)

Wed, 06 Sep 2023 15:30:53 +0000

Absurdoa edo absurdua zentzurik ez duen eta ulertezin edo arrazoimenaren aurkakoa den hura da. Esanahi hori harturik, testuinguru batzuetan erabiltzen da:

alde batetik, absurdora eramatea edo reduction ad absurdum frogapen mota, non baieztapen bat faltsua dela (eta beraz bere aurkakoa egiazkoa dela) frogatzen den, horren ondorioa kontraesana edo faltsua dela erakutsiz;
absurdismoa edo absurdoaren filosofia, bizitzak zentzurik ez duela baieztatzen duen ikuspegi filosofikoa (ikus, gainera, nihilismoa);
absurduaren antzerkia, trama eta koherentziarik gabeko antzerki generoa, XX. mendearen erdialdean garatu zena, existentzialismoarekin batera, eta bizitzaren eta gizartearen ustezko hutsaltasuna agerian uztea helburu dituena.

Ordezko ondasunak (ordezko produktuak)

Wed, 06 Sep 2023 09:54:08 +0000

Ordezko ondasunak edo produktuak, ondasun ordezkoak edo ondasun ordezkagarriak funtsean behar berdina betetzen duten produktuak dira, zeinetarako haietako baten eskaria handitzen denean, bestearena gutxitzen da; beraz, ordezko ondasunak dira baterako eskaria dutenak. Ordezko ondasunak dira, adibidez, tea eta kafea, edota hiriko bizikleta eta patinete elektrikoa. Ordezko ondasunak perfektoak izan daitezke, justu behar berdina asetzen dutenean, eta inperfektoa, ordezpena erabatekoa ez denean. Ordezkotasuna aztertzeko, bi ondasunen arteko elastikotasun gurutzatua aztertu behar da: ondasun baten prezioak bestearen eskaria handitzen duenean izango dira ordezkoak bi ondasun (elkastikotasun gurutzatu positiboa), eta aldaketa horien neurriak adieraziko du ordezkotasunaren indarra. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* bienes sustitutivos*.

Piktograma (zeinua)

Wed, 06 Sep 2023 09:06:42 +0000

Agian piktograma izeneko grafiko estatistikoa bilatzen ari zinen.

Produktu bat birziklagarria dela adierazten duen piktograma.

Piktograma objektu edo ideia bat adierazteko funtzioa duen**zeinu** grafiko bat da, adierazi nahi den hura modu figuratiboan irudikatzen duena. Piktogramak dira, besteak beste, Antzinako Egiptoko hieroglifoak eta trafiko seinaleak.

Piktograma (grafiko estatistikoa)

Tue, 05 Sep 2023 15:04:34 +0000

Gariaren ekoizpena urte batzuetan zehar irudikatzen duen piktograma. Piktogramak zehazgabeak dira berez, eta haiek balio zehatzekin osatzea gomendagarria da.

Estatistikan, piktogramak totalak, maiztasunak edo proportzioak ikono, zeinu edo elementu grafikoen bitartez adierazten dituzten adierazpide grafikoak dira. Argitalpen informaletan edo publiko zabalari begira erabiltzen dira bereziki, besterik gabe bisualki erakargarriak direlako, baina ez dira gomendatzen argitalpen teknikoetarako, zehaztasun ezagatik. Agian interesatzen zaizu

Sektore-diagrama

Zinbria

Tue, 05 Sep 2023 14:14:41 +0000

Zinbria arku edo ganga bat eraikitzen ari den bitartean ziriharriak eta bestelako piezak sostengatzeko eratzen den behin behineko egitura da, arkua edo ganga eraikita kendu egiten dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cimbra.

Giltzarria (arkitektura)

Tue, 05 Sep 2023 13:53:36 +0000

Arkitekturan, giltzarria arku edo ganga bateko harri edo pieza gorena da, arku edo ganga burutu egiten duena. Guztiz simetrikoa izan behar den pieza da, alde banatara neurri berean indarra egin eta egituraren oreka ziurtatzeko. Giltzarria eta ondoko ziriharriak zinbria izeneko egituraren gainean muntatzen dira.

Puntu-diagrama

Tue, 05 Sep 2023 08:30:15 +0000

Puntu-diagrama aldagai estatistiko jarraitu (ikus, aldagai jarraitua) bati buruzko datu kopuru txiki bat irudikatzeko diagrama sinple bat da, besterik gabe aldagaiaren eskala adierazten duen lerro baten gainean, datuei dagokien puntu bana jartzen duena, datu bakoitzari dagokion kokapenean. Errepikapenak gertatzen diren kasuetan, puntuak bata bestearen gainean jartzen dira. Puntu-diagrama histogramaren alternatiba da, datu gutxi daudenean.

Lan pizgarriak (soldata pizgarriak)

Tue, 05 Sep 2023 07:45:49 +0000

Lan-pizgarriak edo soldata-pizgarriak langileari produktibitatea gehitu, kalitatezko lana egin edo bestelako helburuak lor ditzan eskaini, eta lortuz gero, eman egiten zaizkion ordainsari gehigarriak dira, helburu orokor gisa langilearen motibazioa gehitzea ere izan dezaketenak. Lan pizgarriak soldata osagarriak, oporraldi gehigarriak, abantaila sozialak eta lanpostu-promozioa izan daitezke, besteak beste. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, incentivos laborales.

Lekualdatze-lehiaketa

Tue, 05 Sep 2023 07:36:09 +0000

Lekualdatze-lehiaketa administrazio publikoetan aldiro zabaltzen den prozesua da, lantokiz aldatu nahi duten langileak euren merezimenduen arabera sailkatu eta haiei hutsik geratu diren lanpostuak esleitzeko. Lekualdatze-lehiaketa bati esker lanpostu berria lortu izanak ez du eragozten, maiz lehiaketa barri batera aurkezteko beharrezko denbora bat pasa eta gero, beste lekualdatze-lehiaketa batean parte hartzea, behin-betiko lanpostura heldu arte. Lekualdatze-lehiaketak oso ohikoak irakaskuntzan, irakasleak euren zirkunstantzien arabera (bizitokia, …) hobekien moldatzen diren ikastetxera esleitzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, concurso de traslados.

Atoloiak

Sun, 03 Sep 2023 13:57:00 +0000

Atoloiak** tropikoetako itsasguneetan sortutako koralezko uharteak dira, eraztun tankerakoak, erdian ur gaizko urmaela dutenak. Uhartea eratzen duen eraztuna jarraia izan daiteke, itsasoko ura urmaelera sartzen den etengune batzuekin; edota elkarrengandik oso gertu dauden uharte txiki batzuek eratua izan daiteke.

Bi hipotesi nagusi daude atoloien eratzeari buruz:

lehenak Charles Darwinek proposatu zuen; horren arabera, indar tektonikoen bitartez jatorri bolkanikoa duen uharte bat hondoratu ahala, ertzeetan sortzen diren uharri edo arrezifeek sortutako uharteak dira atoloiak;

Mikronesia

Sun, 03 Sep 2023 13:41:47 +0000

Mikronesia Ozeaniako eskualde bat da, Ozeano Bareko mendebaldean itsas eremu zabal batean barreiaturiko gutxi gorabehera 2.000 uharte txikiek osatzen dutena, guztira Araba baino txikiagoa den itsas gaineko lur eremua hartuz, 2700 km karratu inguru hain zuzen. Ipar Marianak, Guan, Mikronesiako Estatu Federatuak, Palaos, Marshall, Kiribati eta Nauru uharte edo uhartediak biltzen ditu.

Abantaila sozialak

Sun, 03 Sep 2023 07:42:14 +0000

Abantaila sozialak edo onura sozialak enpresak bertako langileei soldataz gain eskaintzen dizkien ordainsariak dira, hala nola produktu eta zerbitzu bereziak eta haiek eskuratzeko beherapenak (haurtzaindegia, osasun zerbitzuak, bidaiak, …) , pentsio eta aurrezki-planak, soldata-aurrerakinak izateko eskubidea, langileekiko konpromisoa eta atxikimendua sendotu eta haien motibazioa indartzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, beneficios sociales.

Agian interesatzen zaizu baita ere

Lan pizgarriak

Sin explotar

Sat, 02 Sep 2023 07:36:52 +0000

Los activos, recursos o sectores económicos sin explotar hacen referencias a aquellos activos, recursos y sectores que todavía no se han desarrollado y por tanto de los que no se ha aprovechado su potencial económico, por estar sin utilizar o infrautilizados, o en el caso de los sectores, por existir un número pequeño de empresas que se dediquen a esa actividad.

Hirugarren belaunaldiko giza eskubideak

Sat, 02 Sep 2023 07:30:54 +0000

Hirugarren belaunaldiko giza eskubideak komunitate bati dagozkion giza eskubideak dira, lehen belaunaldiko eskubideak (eskubide zibil eta politikoak) eta bigarren belaunaldiko eskubideak (hezkuntza, osasuna eta beste eskubide sozial batzuk) bermatzen dituztenak. Eskubide horien artean daude bake eskubidea, garapen jasangarri eta gizatiarrerako eskubidea eta elkartasuna. Eskubide horiek giza eskubideak ote diren eztabaidatu da, orokorrean ez baitzaizkie banan-banan pertsonei esleitzen, komunitateei baizik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derechos humanos de tercera generación.

Nomina-zikloa

Sat, 02 Sep 2023 06:30:54 +0000

Nomina-zikloa edo nominen zikloa enpresa edo erakunde batean nominak prestatu, ordaindu, erregistratu eta barne-kontrolari lotutako eragiketen multzoari dagokio. Nominak kobratzen diren denbora-tarteari ere egiten dio erreferentzia. Nominen zikloaren barruan, zehazki, honako eragiketa hauek jasotzen dira: bertaratze-kontrola, lan-denboren erregistroa, aldian izandako lan-indar errealaren laburpena, nominen kalkulua, nominen ordainketa gauzatzea, ordainketa eta kobrantzen kontrola, erregistroa eta dokumentazioa artxibatzea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ciclo de nóminas.

Atrioa

Fri, 01 Sep 2023 14:12:51 +0000

Arkitekturan, atrioa eraikin bateko sarrera da, egun orokorrean estalia, bertako gela, solairu eta espazio guztietarako sarbidea ematen duen patio eran antolatua. Jatorrian, atrioa (latinezko atrium hitzetik) erromatar etxeetako erdiko patioa zen, gela guztietarako sarrera moduan. Atrioa deitu izan zaio, halaber, elizetako arkupeari.

Elizateak

Fri, 01 Sep 2023 13:49:11 +0000

Elizatea Bizkaiko Jaurreriko tokiko antolakuntza politiko izan zen, autonoma eskumen batzuei dagokienez, inguruko bizilagunak eta hedaduraz haiek bizi ziren lurrak biltzen zituena eliza baten inguruan. Izena haietako auzokideak biltzen ziren elizate edo elizate edo elizaren ataritik dator. Antolakuntza politiko moduan Bizkaiko foruen abolziora arte iraun zuten, 1876 urtera arte alegia. Elizateak merindadeetan biltzen ziren, eta guztiak baturik, Lur Laua izeneko osatzen zuten, non hiriak eta hiribulduek ezin zuten parte hartu. Elizateak beste lurralde batzuetan ohikoak izan diren kontzeju eta parrokien parekoak dira.

AMIA analisia

Wed, 30 Aug 2023 08:26:07 +0000

AMIA analisia edo AMIA azterketa (AMIA: Aukerak, Mehatxuak, Indarguneak, Ahuleziak) enpresa edo, zehatzago, negozio-unitate estrategiko baten ingurune orokorra, alde batetik, eta berariazko ingurunea bestetik, aukerak eta mehatxuak identifikatuz, eta enpresaren barne analisia, indarguneak edo alde onak eta ahuleziak alegia (ikusi, faktore lehiakorrak), batera zehaztu eta aztertu egiten dituen metodologia da, enpresaren plangintza estrategikoa garatzeko erabiltzen dena, bereziki enpresaren lehia-abantailak identifikatu eta horren arabera enpresaren helburuak erabakitzeko. AMIA analisiaren aitzindaritzat Albert Humphrey kudeaketa-aditua hartzen da, 1960ko hamarkadan, baina gerora beste hainbat adituren eskutik ere garatu da, metodologia osatuz eta beste kontzeptu, teoria eta metodologiekin lotuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, SWOT analysis; gaztelaniaz, análisis DAFO.

Komedia erromantikoa

Tue, 29 Aug 2023 14:29:40 +0000

Komedia erromantikoa azpigenero zinematografiko bat da, bikote erromantiko baten gorabeherak umorearen ikuspegitik kontatzen dituena. Askotan, bikotea osatuko duten bi protagonisten arteko hasierako topaketa ustekabekoa eta kasuala izaten da, eta aldi berean gizarte-ingurune oso desberdinetakoak dira edo kontrako ezaugarriak izaten dituzte. Hala eta guztiz ere, zirkunstantziek edo bikotea bigarren mailako bilberen batean inplikatzeak elkarrekin egotera behartzen dituzte, eta, hortik aurrera haien arteko desberdintasunek eta gaizki-ulertuek egoera barregarriak eragiten dituzte. Horrekin batera, elkarrenganako nolabaiteko erakarpena garatzen doa bikote protagonistarengan, zailtasunak eta eragozpenak gorabehera, betiere umorezko tonuarekin aurkeztuta, askotan bikotearen haustura edo urruntzeraino iritsiz, narrazioaren elementu dramatiko gisa, azken peripezia batek amaiera zoriontsuko erromantze batera eramaten dituen arte.

Iragarpen autobetea

Mon, 28 Aug 2023 07:12:18 +0000

Iragarpen autobetea fenomeno psikologikoa, zeinaren arabera, gertaera bati buruz egindako aurrerapenak edo aurresanak, arrazionala izan ala ez, egitate hori gauzatzea ekartzen duen. Adibide bat banku baten porrota publikoki iragartzen duen ekonomialariarena da, horretarako arrazoi objektiborik ez badago ere, baina iragarpenak berak prebentzio-mugimendu kolektibo bat eragiten du, banku-izua alegia, eta horren ondorioz, bankuko bezeroek aurrezkiak bankutik erretiratzen dituzte, eta horrek bere porrota dakarren. Iragarpen autobeteak askotariko kausa psikologiko eta soziologiko izaten ditu, baina, oro har, igurikimenek gizabanakoen portaera indibidual eta kolektiboarekin du zerikusirik, sarritan gizakiok igurikimen horien arabera jokatzen baitugu. Hezkuntza da iragarpen autobetea gertatzen den eremuetako bat, Pigmalion efektuan eta Golem efektuekin, hurrenez hurren: Pigmalion efektuak igurikimen edo espektatiba handiak dituzten ikasleengan ematen den errendimendu akademiko positiboa adierazten du; Golem efektuak, alderantziz, espektatiba txikiak dituzten ikasleen errendimendu erlatibo eskasa adierazten du. Beste hizkuntzetan: ingelesez, self-fulfilling prophecy; gaztelaniaz, profecía autocumplida.

Fakturazio-zikloa

Mon, 28 Aug 2023 06:11:52 +0000

Harpidetza-zerbitzuetan, fakturazio-zikloa erabilitako zerbitzuengatik faktura jaulkiko den denbora-tartearen aldirokotasuna da. Adibidez, eskolaz kanpoko jarduera batean gurasoek hilabete bakoitzaren hasieran ordaintzen badituzte zerbitzuak, fakturazio-zikloa hilabetea da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, billing cycle; gaztelaniaz, ciclo de facturación.

Arrazoibide transduktiboa

Sun, 27 Aug 2023 14:59:48 +0000

Arrazoibide transduktiboa haien gertutasunaren eta analogiaren bidez fenomeno, egoera eta gertakari partikularrak lotzen dituen arrazoibide mota bat da, haien artean kausa-efektu edo aldiberekotasunezko erlazio bat ezartzen duena, eta horren ondorioz sarritan ondorio okerrak sorrarazten dituena. Bereziki ohikoa da adin txikiko haurren artean, eta barne-logikan okerra bada ere, haien ikaskuntzarako beharrezko etapatzat hartu ohi da. Arrazoibide transduktiboaren adibide gisa, har dezagun euria egiten duenean kaleak busti egiten direla ikusten duen haurraren kasua; zoru busti bat ikusten duenean, zorua duela gutxi garbitu delako bustita egon arren, euria egin duela esango du arrazoibide transduktiboa erabilita.

Liburutegi digitala

Sun, 27 Aug 2023 14:27:59 +0000

Liburutegi digitala liburuak eta besteko dokumentuak formato digitalean gorde eta eskura jartzen dituen plataforma digitala da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, biblioteca digital.

motu proprio

Sun, 27 Aug 2023 06:16:40 +0000

Motu proprio (motu propio* okerra da) zerbait hura egiten duenaren kabuz, ekimenez eta borondatez egiten denean adierazteko erabiltzenden latinezko esamoldea da. Jatorrian, ordea, Aita Santuarengandik zuzenean eta bere ekimenez jaulkitutako bularen izaera adierazteko erabiltzen da.

Zista

Sat, 26 Aug 2023 08:35:16 +0000

Zista hilobi-monumentu txiki bat da, dolmena baino txikiagoa, bertikalean jarritako lau haurlauzek eta estalki gisako bosgarren batek ixten duten kutxa modukoa, Historiaurretik, bereziki Brontze Arotik aurrera, Behe Erdi Arora arte Europa eta Ekialde Hurbilean zabaldua. Zista barruan gorpua jartzen zen, fetu-jarreran maiz, batzuetan ostilamendu batekin batera. Zistak tumulu baten inguruan edo azpian nahiz lurrazalean aurkitu dira. Batzuetan, ez da erraza monumentua zista edo dolmen den jakitea, eta orduan zista dolmeniko terminoa erabiltzen da multzoa izendatzeko.

Monografiak

Fri, 25 Aug 2023 13:24:27 +0000

Monografia egile batek edo batzuek idatzitako lan bat da, liburu formatuan, fisikoa edo digitala, xehetasunez eta sistematikoki jakintza-gai jakin bat azaltzen duena. Monografiak, artikulu zientifiko eta akademikoekin batera, bigarren mailako iturri onartuenak dira lan akademikoak eta ikerketak erreferentziatu eta dokumentatzeko.

Ugalkortasuna edo erreproduktibitatea (sexologia)

Fri, 25 Aug 2023 07:55:59 +0000

*Agian, ugalkortasuna demografiarekin loturik bilatzen ari zinen. *

Sexologian, ugalkortasuna edo erreproduktibitatea gizon edo emakume jakin baten ugalketa-aparatuak ugaldu edo umeak egiteko duen gaitasunari egiten dio erreferentzia, bai eta giza sexualitateak ugalketarako funtzioari ere. Bigarren adierari dagokionez, erreproduktibitatea giza sexualitatearen funtzio eta helburuetako bat baino ez da, besteak sexu-plazera eta pertsonen arteko bestelako harremanak, bereziki maitasuna, garatzea direlarik. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* reproductividad*.

Unibertsalizazioa (kontzeptu filosofikoa)

Thu, 24 Aug 2023 16:24:51 +0000

Agian unibertsalizazioa zerbitzu publikoei dagokienean bilatzen ari zinen.

Kontzeptu filosofiko gisa, unibertsalizazioa objektu eta entitate banakoen multzo bateko elementu guztiei kontzeptu, kategoria eta sailkapen berdinak, unibertsal berdina alegia, aplikatzea da, elementu horiei banakotasuna baztertuz eta izendapen orokor bat emanez. Unibertsalizazioak mundua ordenatu eta azaldu egiten du, baina baita haren ikuspegia murriztu ere.

Zerbitzuen publikoen unibertsaltasuna

Thu, 24 Aug 2023 16:00:57 +0000

*Agian unibertsalizazioa kontzeptu filosofiko gisa bilatzen ari zinen. *

Zerbitzu publikoei dagokienez, zerbitzu unibertsalak interes orokorrekoa izateagatik hiritar guztientzat eskuragarri jartzen diren zerbitzu publikoak dira, salbuespenik gabe, betebehar berdinekin eta diskriminaziorik gabe. Zerbitzu unibertsalak izaten dira saneamendua, zabor bilketa eta osasun arreta, besteak beste. Egoera hori bermatu eta horretara heltzeko prozesuari** zerbitzuaren unibertsalizazio deritzo.

Social status

Thu, 24 Aug 2023 08:27:36 +0000

Social status is the level, position or importance that a person has in relation to the rest of the people in their social environment, valued by the norms, values and standards of society, and which is reflected in belonging to a certain social class.

Joanak joan

Wed, 23 Aug 2023 15:26:52 +0000

Agian joanak joan esaldi moduan bilatzen ari zinen.

Joanak joan Yon Etxaide Itharte (1920-1998) euskal idazlearen eleberria da, Pierre Tope Etxahun koblakariaren bizitzan tragikoan oinarritua. 1955 argitaratua, Euskaltzaindiaren nobela.saria irabazita, ordura arte euskal literaturan nagusi izan zen eleberri kostunbristarekin hautsi zuen eleberria izan zen, errealismo gordinaz osatuz Etxahunen bizitzaren gorabeherak.

Ebaluazio integratzailea

Tue, 22 Aug 2023 08:34:20 +0000

Hezkuntzan, ebaluazio integratzailea ikasleak irakasgai edo jakintza-arlo guztietan batera garatutako konpetentziei eta lortutako emaitza eta helburuei erreparatzen diena da, hutsune edo gabezia puntualak zehaztuz, haietarako zuzenketa-neurriak proposatuz, baina aldi berean haiek erlatibizatuz, emaitza globala aintzat hartzeko. Espainian, bereziki hezkuntza-etapa baten amaieran garatzen den ebaluazio mota da, etapa gaindidutzat eman ala ez balioesteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* evaluación integradora*.

Ikus, gainera

Ikaskuntza integratzailea

Tue, 22 Aug 2023 08:19:22 +0000

Ikaskuntza integratzailea gertatzen da ikaslea irakasgai eta jakintza-arlo desberdinetan ikasitako edukiak lotu eta bateratzeko gauza denean, problemak ebatzi eta proiektuak garatzeko. Eskolako eredu pedagogikoak badu zer egina arlo horretan, irakasgaien arteko loturak sendotuz eta baita mugak ezabatuz ere, diziplinartekotasuna landuz alegia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aprendizaje integrador.

Ikus, gainera

Ebaluazio integratzailea

Hezkuntza integratzailea

Tue, 22 Aug 2023 08:04:50 +0000

*Agian ikaskuntza integratzailea bilatzen ari zinen. *

Hezkuntza integratzailea bereziki behar bereziak dituzten haurrak beste haurrekin batera eskolaratzen dituen eredu pedagogikoa da, baina aldi berean haientzako curriculum (ikus, egokitzapen kurrikularrak), gela eta baliabide didaktiko bereziak eskainiz. Bereziki behar bereziak dituzten haur horiek eskola arruntetatik kanpo eskolatzen zirelarik planteatu zen eredua izan da, baina egun hezkuntza inklusiboak gainditu egiten duena, haurren aniztasuna naturaltzat hartuz eta beraz modu bateratuan, gela berean eta curriculum berdinarekin, landuz (ikus, gainera, eskola-integrazioa eta eskola-inklusioa).

Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak (IKTak)

Mon, 21 Aug 2023 17:45:48 +0000

Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak, labur IKTak, informazioa, testu, irudi edo soinu gisa formato digitalean sortu, garatu, prozesatu, komunikatu eta zabaldu eta horretara iristeko teknologien multzoa da. Teknologia horiek XX. mendearen bukaeratik garatu dira, informatikaren eta bereziki Interneten bilakaeraren ondorioz. Teknologia horien ezaugarriak dira (1) immaterialtasuna, informazioa euskarri materialeko formato analogikotik formato digitalera digitalera, (2) interaktibitatea, eskuragarri dagoen informazioa kudeatu, igorri, jaso, laburtu, zabaldu, prozesatu eta loturiko beste informazioetara iristeko informatikak eskaintzen duen ahalmenari esker, (3) interkonexioa, informazioa gurutzatu, trukatu eta komunikazioa garatzeko ahalmena, (4) nonnahikotasuna eta berehalakotasuna, komunikazio-sare telematikoei esker.

Hizkuntzaren desagerpena (hizkuntzaren heriotza)

Sun, 20 Aug 2023 15:11:06 +0000

Hizkuntza baten desagertze prozesua, hizkuntzaren desagerpena, iraungipena, galera edo heriotza ere deitua, hizkuntza horren ordezkapen prozesua muturrera heldu eta horren hiztunik geratzen ez denean gertatzen den prozesua da. XXI. mendearen hasieran munduan ziren 7.500 hizkuntza bizietatik erdiak mendean zehar hilko direla zenbatetsi da, desagerpen arriskuko hizkuntza direla alegia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, extinción lingüistica.

Ikus, gainera

Albazea

Sun, 20 Aug 2023 14:24:51 +0000

Albazea (arabierazko al-wasiyya hitzetik, testamentua euskaraz) edo testamentu-betearazlea testamentua batean ezarritakoa betearazteaz arduratzen den pertsona da, testamentugileak berak izendatua edo oinordekoen artean inpartziala dena, batzuetan epaileak izendatua, betiere jarduteko gaitasuna duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, albacea.

Eskubide-abusua

Sun, 20 Aug 2023 07:13:33 +0000

Eskubide-abusua jokabide ez-zilegia da, zeinaren bidez pertsona batek, ordenamendu juridikoak ezarritako eskubide bat argudiatuz edo horretan oinarrituz, besteen eskubide eta interesen aurka egiten duen, bere eskubidea gehiegikeriaz interpretatuz eta baliatuz. Eskubide-abusuaren kontzeptuaren defentsa zuzenbidea gizarte bizikidetzarako arau multzo gisa interpretatzen duen printzipioan oinarritzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, abuso de derecho.

Deportazioa

Sat, 19 Aug 2023 07:21:44 +0000

Deportazioa pertsona edo pertsona-talde bat, bereziki atzerritarra denean, herrialde batetik kanporatzea da, bere jatorrizko herrialdera edo beste herrialde batera, bertako agintariek hartutako erabaki administratibo edo penal baten ondorioz, edota pertsona horiek jasaten duten jazarpen politiko, erlijioso edo etnikoagatik (ikus, garbiketa etnikoa), eta kasu horretan, gizadiaren aurkako krimena da. Deportazioa helmugako herrialdeak eskatutakoa denean, pertsonak herrialde hartan egindako delitu bat dela eta, estradizioa dela esaten da. Bertako hiritarrak direnean kanporatzen direnak, berriz, erbesteratze terminoa erabiltzen da, jazarpenaren ondorioz erbesteratzea masiboki egiten denean ezik.

110. Street-eko geltokia, Iñaki Zabaleta Urkiola: laburpena

Fri, 18 Aug 2023 14:44:01 +0000

110. Street-eko geltokia Inaki Zabaleta Urkiola irakasle eta idazleak 1988an plazaraturiko eleberria, New York-en kokatua eta Joseba gazte euskalduna protagonista duena.

** LABURPENAI. atala

Joseba duela hiru urte politika New Yorkera heldu zen gazte euskalduna da. Nafarroako Ezkurra herrian jaioa, Irunera joan zen ikastera eta han giro abertzalean murgildu zen. Polizia bere atzetik zebilela sumatu eta New Yorkera joatea erabaki zuen. Han denboraldi gogorrak pasa ditu, lanik eta dirurik gabe, baina orain bada urtebete kafetegi batean lanean ari dela.

eguzkia eskuan eta ilargia nahi

Fri, 18 Aug 2023 05:34:53 +0000

Guztia duenak beti gehiago nahi duela adierazteko.

Ibilgetu ukiezina (ibilgetu immateriala)

Thu, 17 Aug 2023 09:00:31 +0000

Ibilgetu ukiezina, batzuetan ibilgetu immateriala ere deitua, ibilgetuaren baitan dagoen aktiboko ondare-masa da, existentzia fisikorik ez duten eta ez-monetarioak diren aktiboko elementuak biltzen dituena, ekitaldi ekonomikoa (orokorrean, urtebetea) baino iraupen luzeagokoak, eta enpresak bere jardueran erabiltzeko direnak. Halaber, biltzen dira ibilgetu ukiezinean aktibo horiek eskuratzeko egindako diru eta gastu-aurrerakinak. Konkretuki, eta Espainiako Plan Orokorraren arabera, ibilgetu ukiezinak 20. azpitaldea osatzen du eta bertan biltzen dira, modu bereizgarrian, ikerketa zein garapenaren baitan sar daitezkeen elementuak, administrazio-emakidak, industria-jabetzak, merkataritza-funtsa, eskualdatze-eskubideak, aplikazio informatikoak eta aurreko guztiengatik egindako aurrerakinak.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, inmovilizado intengible.

Ontologization

Thu, 17 Aug 2023 08:34:59 +0000

Ontologization is the granting of an ontological entity or the consideration of existence or own meaning to something. It can also refer to the analysis of something in ontological terms; for example regarding its relationship with other entities, its concrete or abstract character, on the one hand, and its possible, real or necessary modality, on the other.

Bolintxu

Thu, 17 Aug 2023 07:21:43 +0000

Bilbotik oso gertu, Arnotegi eta Pagasarri mendiak banatzen dituen harana eta harana zeharkatzen duen erreka. Hirigunetik gertu izan arren, inguruetan geratzen den naturgune ukitugabe bakanetakoa da.

Kreditu-kooperatibak

Wed, 16 Aug 2023 05:35:19 +0000

Kreditu-kooperatiba, batzuetan aurrezki-kooperatiba eta aurrezki- eta kreditu.kooperatiba ere deitua, bazkide talde zabal batek bere kapital-ekarpenekin osatzen duten kooperatiba eta finantza-entitatea da, bazkideen ekarpenekin eta aurrezleek bertan ezarritako diru-gordailuekin bazkideen eta tokiko enpresa eta herritarren kreditu-beharrak betetzen dituztenak, kreditu, mailegu edo bestelako finantzazio-bideen bitartez, funtzionamendu demokratiko eta parte-hartze irekiarekin. Bereziki landa-eremuan garatu diren kooperatibak, nekazarien beharrak eta proiektuak finantzatzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cooperativas de crédito.

Kirol erakundeak

Tue, 15 Aug 2023 09:50:47 +0000

Kirol erakundea kirol-jarduera bat garatzeko eta sustatzeko elkartzen den pertsona-talde bat da, garapen pertsonal eta sozialeko jarduera gisa kirol bat egiteko nahia eta/edo haren onura ekonomikoa lortzeko interesa edo asmoa asetzen duena. Horrela, kirol-erakundeak kirolaren kontzeptu konplexuaren alderdi guztiak biltzen ditu, hala nola jarduera fisiko osasungarria, pertsonen eta taldeen arteko gizarte-harremanak (elkartasuna eta lehiakortasuna, esaterako) eta interes ekonomikoa integratuz. Gainera, kirol-erakundeak gizarte-testuinguru batean txertatzen dira, eta alde horretatik gizarte erakunde izaera hartzen dute, identitatea, zentzua eta kultura sortzen dituzten balio, arau eta rol batzuk garatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz,* institución deportiva, entidad deportiva*.

Kontu nominalak

Tue, 15 Aug 2023 08:47:48 +0000

*Agian kopuru nominalak bilatzen ari zinen. *

Kontu nominalak enpresaren eragiketa korronteak islatzen dituzten kontuak dira, diru-sarrera edo gastu bat sortzen dutenak. Kontu nominal horiek ez dira enpresaren ondarean sartzen (aktiboa edo pasiboa), eta emaitza-kontu batean bateratzen dira ekitaldiaren amaieran, enpresak ekitaldian zehar sortu duen galera edo irabazia kalkulatzeko.

** Beste hizkuntzetan:** gaztelaniaz, cuentas nominales.

Ikus, gainera

Kontu errealak

Kontu errealak (balantze-kontuak, ondare-kontuak)

Tue, 15 Aug 2023 08:16:38 +0000

Kontu errealak, balantze-kontuak edo ondare-kontuak dira, kontabilitatean, enpresaren ondarea osatzen duten elementuak, ondasunak, eskubideak edo betebeharrak adierazten dituzten kontuak, aktibo eta pasiboan taldekatuta. Benetako kontuen adibide dira makina bat, bezero baten saldoa, enpresako bazkide baten ekarpena eta jasotako mailegu bat. Kontu errealak sarrera, gastu eta kostuei dagozkien iparraldeko kontuei edo emaitza-kontuei kontrajartzen zaizkie, emaitza-kontu batera lekualdatzen direnak, enpresaren etekina edo galera zehazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cuentas reales, cuentas de balance, cuentas patrimoniales.

Osagarri zirkunstantziala

Mon, 14 Aug 2023 08:22:47 +0000

Osagarri zirkunstantziala aditzaren ekintza zehazten duen sintagma edo hitz multzoa da, informazio zirkunstantziala ematen duena, hau da, esentziala ez dena, hala nola denbora, modua eta lekuari buruzkoa. Perpaus batean osagarri zirkunstantzial bat baino gehiago egon daiteke. Adibidez, honako perpaus hauetan osagarri zirkunstantzialak letra etzanez agertzen dira:

Atzo berandu oheratu nintzen (denborazko osagarria)
Hirira iritsi naiz (leku-osagarria)
Argi eta garbi esan nion (modu-osagarria).

Beste hizkuntzetan: gaztelaniz, complemento circunstancial.

Apartidismoa

Mon, 14 Aug 2023 07:38:03 +0000

Apartidismoa marko politiko batean diharduten alderdi politikoekin identifikatzen ez den posizio politikoa da, eta, beraz, horietatik kanpo politikoki iritzia eman eta jokatzen duena. Apartidistak posizio politiko horri jarraitzen dioten jarrera, jokabide, pertsona eta erakundeak dira.

Apartidismoa, ezinbestean ez bada ere, ohiko demokrazietan dagoen alderdi politikoen sistemaren aurkako jarrerarekin lotu daiteke; hala ere, ez da apolitizismoarekin nahastu behar, politikak erakusten duen balioa edo interesa gutxiesten duen jarrera axolagabe gisa, apartidista batek ez baitu zertan apolitikoa izanik.

Ziortza (Usurbil)

Sun, 13 Aug 2023 13:07:25 +0000

Usurbilgo udalerrian, Andatza mendiko hegoaldeko magalean dagoen parajea eta mendiko bideen bidegurutzea.

Zumetxaga

Sun, 13 Aug 2023 13:00:50 +0000

Mungiako parajea, Larrauri auzoan, Jata mendiaren magalean, non ermita bat dagoen.

Doktrinamendua

Sat, 12 Aug 2023 05:51:26 +0000

Doktrinamendua dominazio-teknika bat da, gizabanakoari arrazoibide kritiko oro eta pentsamendu-askatasuna kentzean datzana, doktrina baten barruan ezarritako aginduetan oinarritutako mundu-ikuskera itxia inposatzeko, munduaren ikuspegi alternatiboei ateak itxiz. Gizarte erlijiosoetan eta erregimen politiko totalitarioetan ohikoa izan da eta bada ere gaur egun, eta gehinebat hezkuntza-sistemaren eta masa-hedabideen bidez gauzatzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, adoctrinamiento.

Psikodidaktika

Sat, 12 Aug 2023 05:35:25 +0000

Psikodidaktika diziplina oinarrizko eta aplikatua da, non hezkuntzaren psikologia eta didaktika espezifikoak (matematika, hizkuntza…) elkartzen diren, jarduera didaktikoari eragiten dioten faktore psikologikoak aztertzeko, maila orokorrean zein indibidualean, eta baliabide eta jarduera didaktikoak haurren psikologiara eta beste ikaskuntza-subjektu batzuen psikologiara egokitzeko, garapenaren etapa bakoitzean eta haien egoera partikularren arabera.

Apreziazio-eskala (estimazio-eskala)

Sat, 12 Aug 2023 05:13:30 +0000

Apreziazio-eskala edo estimazio-eskala (ikus, orobat, balorazio-eskala, kontzeptu orokor gisa) behaketa-tresna bat da, bereziki ikerketa psikometrikoan eta hezkuntza-ebaluazioan erabilia, zuzenean neurtu ezin daitezkeen portaera, jarrera eta betetze-mailak zenbatesten dituena.

Hezkuntza-ebaluazioan, ikasleak lorpen edo helburu bat betetzearekin lotutako item edo alderdi-zerrenda batetik abiatzen da, non eskala kuantitatibo bat (adibidez, 0tik 10era) edo ordinal bat (inoiz/batzuetan/beti/beti, adibidez) ezartzen den alderdi horietako bakoitzeko, taula edo matrize moduan, lerroetan ebaluatu beharreko alderdiak eta zutabeetan estimatutako balioak adieraziz. Behatzaileak puntuazio bana emango dio aztertu beharreko aspektu bakoitzari, subjektiboki. Balorazio kuantitatiboko eskalaren batuketak edo batezbestekoak aukera ematen du ikasle bakoitzari puntuazio orokor bat emateko; eskala ordinalaren kasuan, berriz, eskala hori erraz bihur daiteke kuantitatibo, puntuazio globala eman ahal izateko. Nolanahi ere, apreziazio-eskala bere jatorrizko adierazpenean utz daiteke, agregatu gabe.

Azpienplegua

Fri, 11 Aug 2023 13:48:13 +0000

Azpienplegua gertatzen da soldata bat ziurtatu eta gutxieneko diru sarrerak izan edota langabezian ez geratzeko langile batek lanaldi osokoa ez den, bere trebakuntza edo lanbideari ez dagokion edo produktibitate txikiko lanpostuetan lan egitera beharturik dagoenean. Prekarizazioa dakarren faktoreetako bat da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, subempleo.

Amortizazio azeleratua

Fri, 11 Aug 2023 09:00:41 +0000

Amortizazio azeleratua ibilgetuko elementu bat amortizazio lineala baino azkarrago amortizatzeko edonolako metodoa da, hasierako ekitaldietan amortizazio lineala baino amortizazio-kuota handiagoak ezarriz. Zentzu hertsiagoan, Ogasunak kasu batzuetan eta baldintza batzuk betez gero ibilgetuko elementuak amortizatzeko ezartzen duen amortizazio linealeko koefiziente maximoa baino gehiago amortizatzeko ematen duen aukera izendatzeko ere erabiltzen da.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, amortización acelerada.

Amortizazio lineala

Fri, 11 Aug 2023 08:40:21 +0000

Amortizazio lineala aktibo iraunkor baten amortizazio ekonomikorako metodo edo sistema bat da, amortizazio-kuota konstanteak ezartzen dituena ekitaldi ekonomikoetan zehar; hala, amortizazio metatua modu linealean hazten da denboran zehar. Adibidez, 5 urtetan 1.000 euroko balioa duen ondasun bat amortizatu behar bada, amortizazio linealaren metodoaren araber ekitaldi bakoitzerako amortizazio-kuota 1000/5 = 200 eurokoa izango da; horrela, urteetan zehar metatutako amortizazioa 200-400-600-800-1000 sekuentziarekin bat etorriko litzateke.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, amortización lineal.

Ikus, gainera

Amortizazio azeleratua

Balentin Berriotxoa

Fri, 11 Aug 2023 07:43:19 +0000

Balentin Berriotxoa (Balendin Berriotxoa ere deitua) euskal misiolari domingotar eta martiria izan zen. Elorrion jaio zen, 1827an. Apaiz ikasketak Logroñon egin ondoren, familiari diruz laguntzeko etxeko aroztegian jardun zuen aldia tartean, Toledoko domingotarren monastegi batera sartu zen, baina berehala Ekialde Urrunera misiolari joan zen, kristauen aurkako jazarpenak ukiturik. 1857 urtean Manilara joan zen. 1858 urtean, Tonkinera bidali zuten, egungo Vietnamgo iparraldera, hango apezpikuasren laguntzaile. Urte horretan bertan, apezpikua atxilotu eta erail zuten. Berriotxoa izendatu zuten orduan apezpiku, baina isil gordean egin behar zuen bere lana. Hiru urteren buruan atxilotu egin zuten. Uzkurturik egotera behartzen zuen kaiola batean eduki zuten, agintariek burua mozturik hiltzera kondenatu zuten arte, Berriotxoak uko egiten baitzion bere kristau fedea baztertzeari. 1861eko azaroaren 1ean bete zen zigorra. Bere gorpua Euskal Herrira ekarri eta omenaldi handia egin zioten. 1906 urtean beatifikatu zen. 1988 urtean santu izendatu zuen Eliza Katolikoak eta geroztik Bizkaiko santu zaindaria da, Iñigo Loiolakoarekin batera.

Bautista Basterretxe (abestia)

Thu, 10 Aug 2023 11:41:26 +0000

Bautista Basterretxe Pepe Artola (1864-1929) donostiar bertsolariaren bertsoetan oinarrituako euskal abesti herrikoia da. Letra (hitzak)

Bautista Basterretxemutiko pijoaneri gurdi-ardatza,neri gurdi-ardatzaostuta dijoa. Beltzak eta zuriakizango dituzu,neri gurdi-ardatza,neri gurdi-ardatzaemate(n) ez ba(d)idazu. Gurdi-ardatza ezikitai ta harria.Besteren behar gabe,besteren behar gabebadauzkat nereak;sega, poto, labaina,gainera bostortza,perian erosia,perian erosia,daukat nik zorrotza. Nere idi-pareakdauzka zintzarriak,lepotikan zintzilik,lepotikan zintzilikzildain jarriak.Gainera uztarriakta kopetekoak,ontz(a) urre gorri zaharrezontz(a) urre gorri zaharrezerositakoak. Zerorrek nahiko gauzadezula diozu,baina gurdi-ardatza,baina gurdi-ardatzalapurtu didazu.Ordaindu behar dezularrutik ederki,ardatza ez ba(d)idazu,ardatza ez ba(d)idazuneri ekartzen aurki. Buru gogorrak baduberekin kalteaez dedan gauza nola,ez dedan gauza nolanahi dezu ematea?Zentzuak galdurikanarkitzen zerade,bestela behintzat horla,bestela behintzat horlaariko ez zinake. Gezur ta abar zabiltza,Bautista tranpean.Zu bezain gezurtirik,zu bezain gezurtirikez da Euskal Herrian.Zure berri dakiteinguruko denak,gordetzen dituzulagordetzen dituzulagauza besterenak.

Haika mutil (abestia)

Thu, 10 Aug 2023 11:29:46 +0000

Haika mutil euskal abesti herrikoia da, Nafarroan jatorri omen duena. Mikel Laboaren bertsioa izan zen abestia euskal publiko orokorrera zabaldu zuena. Gerora Su ta Gar taldeak ere horren bertsio bat plazaratu du.

** Letra (hitzak)**

“Haika mutil, jeiki hadi argia den mira hadi.” - Bai, nausia, argia da, gure oilarra kanpoan da. “Haika mutil, jeiki hadi uria den mira hadi.” - Bai, nausia, uria da, gure orra bustia da. “Haika mutil, jeiki hadi surik baden mira hadi.” - Bai, nausia, sua bada, gure gatoa beroa da. “Haika mutil, jeiki hadi hortxe zer den mira hadi.” - Bai, nausia, haizea da, gur lehioa ideki da. “Haika mutil, jeiki hadi kanpoan zer den mira hadi.” - Bai, nausia, edurra da, lurra xuriz estali da. “Haika mutil, jeiki hadi urean zer den mira hadi.” - Bai, nausia, ardia da, aspaldian itoa da. “Haika mutil, jeiki hadi zer oinon den mira hadi.” - Bai, nausia, egia da, mutiltto hau unatu da.

Aditz aspektua

Thu, 10 Aug 2023 08:05:16 +0000

Aditz aspektua aldi bakoitzeko aditzaren modalitate jakinm bat, euskaraz aditzak adierazten duen ekintza edo jokabidea den burutua (ikusi du), burutugabea (ikusten du), gertakizuna (ikusiko du) eta puntukaria (dakusa, zekusan).** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, aspecto verbal.

Igeldoko historia

Thu, 10 Aug 2023 07:53:28 +0000

1141 urtean azaltzen da lehen aldiz Igeldo agiri historikoetan, “Igeldo Bizchaya” izenarekin, Nafarroako Gartzia Ramirez erregeak Iruneko elizari Igeldoko lurrak eta ondasunak eman zizkionean, bereziki San Pedro elizari eta zorroztarriak egiteko baliatzen ziren harrobien aipamena eginez. Igeldoren baitan egungo Igeldoko lurrak baino eremu zabalagoa biltzen zen, tartean Donostiako Igarako, Usurbilgo eta Orioko lur batzuk ere. XII. mendean bertan Donostia sortu zenetik, ordea, Igeldo Donostiaren baitan gelditu zen. Usurbil eta Orio herri izaera jaso zuten Gaztelako erregearen eskutik XIV. mendean, baino Igeldo, Ibaeta, Zubieta eta Andoain herriek Donostiaren mendean jarraitu zuten. XVI. mendean Igeldo herriak “Universidad de Igeldo” titulua eskuratu zuen, autonomia ematren ziona lurrak, zergak eta justizia administratzeko. XVIII. menderako Igeldok 240 herritar bazituen, elizako agirietan jasota. XIX. mendean autonomia handiarekin jarraitu zuen eta alkate izatera iritsi zen, baina herri independentera izatera heldu gabe, 1857an horretarako eskaera formala egin zen arren. 1863rako Igeldo Donostiari atxikia geratu zen formalki, Donostiatik Igeldo herrirarako errepidea egitearen trukean. XX. mendearen bukaeratik hainbat ekimen izan dira Igeldo Donostiatik bereizteko, baina epaitegiek aukera hori ezeztatu dute orain arte.

Aditz-aldiak (aditzaldiak)

Wed, 09 Aug 2023 18:18:06 +0000

Aditz-aldia edo aditzaldia predikatu edo aditzak adierazten duen ekintza edo gertaeraren denbora, iraganean, orain edo etorkizunean den, adierazten duen ezaugarria da, aditzaren morfologia eragiten duena, aspektuarekin batera. Aditz-aldi hauek bereizten dira: iraganaldia, orainaldia eta geroaldia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tiempo verbal.

Bilaketa kontestuala (testuinguru-bilaketa)

Wed, 09 Aug 2023 13:49:01 +0000

Bilaketa kontestuala, testuinguru-bilaketa edo testuinguruko bilaketa bilaketa-motor batek egiten duen bilaketa-mota bat da, non erabiltzaileak sartu duen testuaz harago, faktore erantsiak hartzen ditu kontuan, hala nola nabigazio-historia, kokapena, erabiltzailearen ezaugarriak eta abar, bilaketa-motorrak erabiltzailearentzat emaitza finagoak eta zehatzagoak eman ahal izateko. Adibidez, Donostian kokatutako erabiltzaile batek bilaketa-motor batean “trasteleku” tekleatzen balu, bilaketa-motor batek testuinguru-bilaketa bat eginez gero, Donostiako trastelekuekin lotutako emaitzak lehenetsiko lituzke. Nolanahi ere, testuinguru-bilaketa aukera bat izan beharko litzateke erabiltzailearentzat kasu bakoitzean, eta, beraz, erabiltzaileak egin nahi duen bilaketa bakoitzean aktibatu eta desaktibatzeko aukera eskaini beharko luke. Beste hizkuntzetan: ingelesez, contextual searching; gaztelaniaz, búsqueda contextual.

Administrazio zentrala

Wed, 09 Aug 2023 13:38:36 +0000

Administrazio zentrala estatuak jarduera edo eskumen-arlo jakin batean dituen erakunde eta organo kudeatzaile eta exekutibo nagusi eta gorenen multzoa da, bereziki delako arloa deszentralizaturik dagoen kasuetan. Adibide gisa, ekonomia arloan udalek eta autonomia erkidegoek eskumenak dituzten arren, administrazio zentrala Ekonomia Ministerioa da, ekonomiaren kudeaketarako irizpide nagusiak finkatzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, administración central.

Ondasun ekonomikoak

Tue, 08 Aug 2023 08:25:31 +0000

Ondasun ekonomikoak gizakiaren beharrak asetzen dituzten zerak dira, urriak direnak, haiek eskuratzeko ekoizpen-prozesu bat garatu eta ondorioz truke-balioa eta prezioa dituzten zentzuan; ondasun libreak ez bezala.** Beste hizkuntzetan: ingelesez, economic goods; gaztelaniaz,* bienes económicos*.

Ikus, gainera

Ondasunak eta zerbitzuak

Eszeptizismo etikoa

Tue, 08 Aug 2023 07:53:44 +0000

Eszeptizismo etikoa, printzipio eta arau etiko unibertsalak eta horien eraikuntza arrazionalaren posibilitatea ukatu edo horiekin kritiko agertzen den jarrera edo ikuspegi**etikoa** da. Horrela, unibertsaltasun etikoaren eta zuzenbidearen iuspositibismoaren korrontearen aurka dago.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, escepticismo ético.

Ikus, gainera

Erlatibismo morala

Kultura herrikoia (herri kultura)

Tue, 08 Aug 2023 07:28:05 +0000

Kultura herrikoia edo herri-kultura gizatalde edo gizarte bat baitan garatzen diren berezko arau, balio, sinesmen, ohitura, diskurtso eta bestelako jarduera eta praktiken multzoa da. Horien jatorria eta garapen-eremua herria da, gertuko eta bat-bateko harreman formalki instituzionalizatu eta antolatu gabekoen eremu gisa. Oro har, herri kulturak bazterrean sortu eta tokiko garapena du, kultura ofizial eta instituzionalizatuaren, goi-mailako kulturaren eta kultura akademikoaren aurrean. Kultura herrikoia tradizio gisa irauten duenean, folklore bihurtzen da.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, popular culture; gaztelaniaz, cultura popular; frantsesez, culture populaire.

Aduana-batasuna

Tue, 08 Aug 2023 05:54:40 +0000

Aduana-batasuna herrialde batzuek adosten duten aduana-politika komuna da, beraien artean garatzen den merkataritzarako arantzelak ezabatuz, eta hirugarren herrialdeekiko arantzel komunak adostuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, unión aduanera.

Ikus, gainera

Ebaluazio-ituak

Mon, 07 Aug 2023 16:40:59 +0000

Ebaluazio-itu bat, ebaluazio-emaitzekin. Kredituak: Gorkaazk-Wikimedia Commons.

Ebaluazio-itua (ebaluazio-diana) edo ikaskuntza-itua ikasleen konpetentzien araberako ebaluazio-tresna grafikoa da, sektore batzuetan banaturiko zirkulu kontzentrikoen multzo batetik abiatzen dena. Zirkuluen sektore bakoitzak ebaluatu beharreko konpetentzia bat adierazten du, eta horren betetze-maila zentrotik kanporaka koloreztatzen diren zirkulu kontzentrikoen kopuruak adierazten du. Orokorrean 4-6 konpetentzia ebaluatzen dira itu bakoitzean. Errubrikaren antzeko tresna da, baino hura baino bisualagoa, eta horregatik bereziki erabiltzen da ikasleen autoebaluaziorako. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, diana de evaluación, diana de aprendizaje.

Inertzia kulturala

Mon, 07 Aug 2023 15:51:33 +0000

Inertzia kulturala kultura baten elementuek eta praktikek denboran irauteko duten joera da, nahiz eta jatorrizko funtzioa edo zentzua galdu, transmisio kulturalari esker eta tradizio kultural gisa legitimatuta.

Homofilia

Mon, 07 Aug 2023 15:27:16 +0000

Homofilia pertsonek euren kideko edo antzeko pertsonekin elkartzeko preferentzia eta joera da; talde batean, pertsonak antzekoak izateko fenomenoa ere bada. Gizarte harremanak abiarazi eta taldeak osatzeko abiapuntu eta kohesio sozialerako egituratzaile faktore nagusi bat da.

Historiografia (definizioa eta kontzeptua)

Mon, 07 Aug 2023 15:15:24 +0000

Gertakari edo aldi historiko bati buruz, historiografia historia kontatua da, historialariek jaso eta erakuten duten bezala, testuinguru baten baitan edta metodo historikoa baliatuz. Hori horrela, historiografia aski desberdinak izan daitezke, historialariaren ikuspegiaren arabera. Ikus, gainera

Historia (definizioa)

Talde informalak

Mon, 07 Aug 2023 14:46:51 +0000

Talde informala helburu, antolaketar eta arau formal eta espliziturik gabeko pertsonen taldea da. Oro har, kide kopuru txiki batek osatzen du, eta naturaltasunez eratzen dira, batzuetan ustekabean, interes komunak eduki edo kontaktu edo hurbiltasun hutsagatik. Talde informalen adibide garbia dira parke batean elkarrekin jolasten duten haur talde bat eta festa edo ospakizun batean bat egiten duten pertsonak.

Adierazpen erregularrak

Mon, 07 Aug 2023 08:12:02 +0000

Adierazpen erregularra ikur edo karaktere multzo bat da, haiek konbinatzeko zehaztu diren eragiketa jakin batzuekin batera. Eragiketa horiek guztiak aplikatuz hizkuntza erregularra sortzen da. Adibidez, a eta b ikurrek, + (bilketa, edo) eta * (ebaketa, eta) eragiketekin batera, (a+b)(a+b) adierazpen erregularrak {aa,ab,ba,bb} hizkuntza erregularra sortzen du. Besteak beste, adierazpen erregularrak bilaketa kontestualak egiteko erabiltzen dira informatikan, patroi edo karaktere konbinazio bat betetzen duten elementuak atzemateko; adibidez, a() adierazpen erregularrak, a ikurrarekin hasten diren karaktere konbinazio guztiak bilduko lituzke. Ez dago adierazpen erregularrak formalki maneiatzeko hizkuntza formal estandar bat eta, antzekoak izaten diren arren, programazio-lengoaia bakoitzak bere kabuz ezartzen ditu haiek adierazteko modua.

Kultura-balioak

Sun, 06 Aug 2023 15:41:00 +0000

Kultura-balioak kultura baten elementuak dira, hala nola sinesmenak, ohiturak, balio moralak eta izaera material generikoko elementuak (kultura bateko tresna bereziak, adibidez) eta elementu zehatzak (eraikuntzak, artelanak…), beste kultura batzuen aldean identifikatu eta bereizten dutenak, eta kultura horren esentzia eta historia adierazten dutenak, bere kultura-ondarea osatuz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, valores culturales.

Behin batean Loiolan (bertsoak eta abestia)

Sun, 06 Aug 2023 15:37:55 +0000

Behin batean Loiolan Bilintx bertsolariaren bertsoak dira, gizon baten bat-bateko maitemintzea eta maitearen ezetza gai dituena. Egan musika-taldeak abesti bat osatu zuen bertso horiekin, 1970eko hamarkadatik erromeria eta jaialdi askotan jendarteratu zena, abesti herrikoi bilakatzeraino. Horretarako, Egan taldeak John Denver musikariaren Annie’s song abestiaren doinuak hatu zituen.

Abestiaren letrak

Behin batean Loiolan erromeria zan, hantxen ikusi nuen neskatxa bat plazan; txoria baino ere arinago dantzan; huraxe bai polita, han politik bazan! Esan nion desio senti nuen gisan, harekin hizketa bat nahi nuela izan; erantzun zidan ezik atsegin har nezan, adituko zidala zer nahi nion esan. Arkitu ginanian inor gabe jiran, koloriak gorritu arazi zizkidan; kontatuko dizuet guztia segidan, zer esan nion eta nola erantzun zidan. “Dama polita zera, polita guztiz, ai! baina halare zaude oraindik ezkongai, ezkon gaitezen biok! esan zaidazu bai!” “Ni zurekin ezkondu? ni zurekin? jai jai!”

Helburu soziala (xede soziala)

Sun, 06 Aug 2023 15:13:24 +0000

Helburu soziala edo xede soziala sozietate gisa eratutako enpresa batek izango duen jarduera edo jarduera-multzoa da, bazkideek enpresaren estatutuetan adostutakoa. Helburu soziala zehaztu egin behar da sozietatea Merkataritza Erregistroan inskribatu eta Ogasunean alta emateko, dagokion sektore ekonomikoan sailkatzeko, ondorio fiskal eta estatistikoetarako. Helburu sozialaren aldaketa hori bazkideek ere adostu behar dute, eta baita erregistratu eta administrazioari jakinarazi ere.

Heldutasun emozionala

Sun, 06 Aug 2023 07:33:33 +0000

Heldutasun emozionala pertsona baten bere emozioak garatu eta kontrolatzeko duen ahalmen aurreratua da; bere buruaren eta gizarte-ingurunearen ezagutza eskuratu eta egoera bakoitzean bere portaera eta emozioak egokitzeko gai denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, madurez emozional.

Espazializazioa

Sun, 06 Aug 2023 07:03:22 +0000

Espazializazioa fenomeno bat edo hari lotutako informazioa espazioan adierazi edo irudikatzea da. Henry Bergson filosofoak sarritan erabili zuen terminoa zientzia fisikoen esparruan denbora abstrakzio gisa, denbora subjektibotik at, nola irudikatzen den adierazteko.

Apolitikoa

Sat, 05 Aug 2023 09:13:54 +0000

Apolitikoa politikarekin interesaturik ez dagoen edo politika gaietan neutrala denaren pertsonari eta horren jarrerari buruz esaten da, politikaren balioan ez sinetsi edo besterik gabe politika gaietan nahastu nahi ez izateagatik. Apolitikoa izateak abstentzionismora dakar orokorrean. Ikus, gainera

Apartidismoa

Antiklerikalismoa

Sat, 05 Aug 2023 09:10:00 +0000

Antiklerikalismoa kleroaren aurkako jarrera sozial eta politikoa da, bereiziki kleroak gizartean duen agintea kritikatzen duena. Laizismoarekin loturiko jarrera da.

Líneas para lelas

Sat, 05 Aug 2023 06:45:45 +0000

Líneas para lelas son aquellas líneas que no se juntan nunca aunque se encuentren muy cercanas, y siguen su camino siempre sin alejarse o acercarse, con desconfianza mutua, bajo la observación hipnótica del resto de las líneas, tal como lelas,

Presonajes

Sat, 05 Aug 2023 06:40:19 +0000

Presonajes son los protagonistas de un trabajo de ficción que en el narrador mantiene presos en sus escritos, sin dejarles desarrollar la libertad y que tengan influencia en nuestra realidad. Una salida posible para los presonajes es que el lector contacte con los presonajes, los interiorice y los deje escapar dentro de su imaginación, para que desarrollen totalmente su libertad.

Banku-berdinkatzea (banku-kontziliazioa)

Fri, 04 Aug 2023 07:56:31 +0000

Banku-berdinkatzea edo banku-kontziliazioa enpresa baten finantza-kontroleko eragiketa bat da, non enpresa batean banku-kontuetako kontabilitate-saldoa eta banku-laburpeneko saldoa alderatu egiten den, bi saldoen artean egon daitezkeen bat ez etortzeak antzemateko eta horien kausak zehazteko.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, conciliación bancaria.

Homo economicus

Thu, 03 Aug 2023 15:40:11 +0000

Homo economicus edo gizaki ekonomikoa gizabanakoek arrazionalki euren interes ekonomiko soil eta indibidualen arabera jarduten dutela baieztatzen duen ideia eta hipotesia da, analisi ekonomiko eta soziologikoen anitzetan abiapuntu edo suposiziotzat hartzen dena, baita inplizituki ere. Ikus, gainera

Esnobismoa

Thu, 03 Aug 2023 14:27:18 +0000

Esnobismoa beti modan egon nahi duten pertsonen jarrera eta portaera da, estilo eta ohitura kontuetan besteen gainetik agertzeko, edo beren estatus sozialaz harro ibiltzeko. Izaera harroputz eta hutsalarekin lotzen den jarrera hori dutenei esnob deitzen zaie.

Hitzaren jatorria Oxfordeko Unibertsitateko ikasleengandik dator. Horiek matrikulatzen zirenean, familiaren noblezia-titulua edo gizarte-maila gehitzen zitzaion erregistro bati; titulurik ez zuten ikasleak unibertsitatera sartzen zirenean, berriz, s. nob nota gehitzen zitzaien (sine nobilitate, nobleziarik gabe alegia). Ikasle horien inguruan gizarte-maila altuko ikasleak emulatzen saiatzen ziren estereotipoa sortu zen, eta hortik, hedaduraz, snob izena eman zitzaien ikasle horiei eta antzeko jarrera zuten pertsona guztiei.

Etika erreferentziala

Wed, 02 Aug 2023 16:22:48 +0000

Etika erreferentziala oinarrizko edo funtsezko printzipio edo oinarri etiko bat izatearekin edo balio-ordena bat errespetatzearekin justifikatzen den portaera-arauen multzoa da, hau da, erreferentzia-sistema bat jarraitzen duena. Horretarako hizkuntza eta bere barne logika baliatzen duen etika inferentzialari kontrajartzen zaio, kasu bakoitzean egokiena den portaeraren etengabeko bilaketa kolektibo gisa.

Qualitative change

Tue, 01 Aug 2023 14:41:10 +0000

A qualitative change refers to the evolution of a phenomenon or system that goes beyond an increase or decrease in one or more of the variables that define it and affects the structure, relationships and basic conditions on which it develops, so that a redefinition or change of perspective is necessary to be able to predict its behavior. See, also

Quantitative change

Hizkuntza-substratua

Tue, 01 Aug 2023 07:38:15 +0000

Hizkuntza-substratua antzinako edo jatorriko hizkuntza bat hizkuntza arrotz batekin ukipena gertatzen denean, sortzen den hizkuntza edo hizkuntza-aldaera berrian antzinako hizkuntzak uzten dituen arrastoen multzoa da, arlo lexikoan, fonetikoan edo gramatikalean. Adibidez, latinaren eta antzinako iberiar hizkuntzen arteko ukipenean, substratua antzinako hizkuntza haiek latinean eta bide batez gazteleran sortutako eragina da. Fenomeno horretan, substratu-hizkuntza antzinako hizkuntza da, hizkuntza berria eragiten duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, substrato lingüistico.

Endoglosia

Tue, 01 Aug 2023 06:53:55 +0000

Hizkuntza arrotzak komunitate batean barneratu direnean, endoglosia tokiko hizkuntza bertan bizi direnen hizkuntza nagusia izaten jarraitzen duenean gertatzen den egoera da. Ikus, gainera

Zubeldia (abizena)

Tue, 01 Aug 2023 06:48:33 +0000

Etimologiaz, zubeltz (zuhaitza) izenetik eratorritako abizena, multzoa adierazten duen -di atzizkiarekin batera. Gipuzkoan bereziki zabaldutako abizena, Euskal Herriko beste lurraldeetan ere arrunta da.

Sarasketa (abizena)

Tue, 01 Aug 2023 06:40:53 +0000

Etimologiaz, sarats edo sahats hitzetik (zuhaitza) -eta toki-atzizkiarekin elkartuta. Jatorrian Nafarroa Behereko abizena, gero Gipuzkoara zabaldu zena.

Azkonaga, Azkunaga, Azkuenaga (abizena)

Tue, 01 Aug 2023 06:34:01 +0000

Jatorriz, Leintz bailaratik datorren abizena. Etimologiaz, azkon edo azkonar animalia-izenetik eta -aga ugaritasun-atzizkitik.

Usabiaga (abizena)

Mon, 31 Jul 2023 06:23:49 +0000

Itsaso (Gipuzkoa) eta Legorreta jatorri dituen abizena. Etimologikoki, uso eta hobi hitzetatik eta gertutasuna adierazten duen -aga toki-atzizkitik, “usoen hobi lekua”.

Klitoria

Mon, 31 Jul 2023 05:48:07 +0000

Klitoria edo klitorisa bulba edo aluaren goiko aldean dagoen emakumearen organo genitala da, baginako zuloaren eta uretratik 2-3 cm-ra, gutxi gorabehera 10 cm luze den zilindro formakoa, glande izeneko kanpoko alde txiki bat duena, koskor modukoa eta 2 eta 8 mm arteko diametrokoa, kaputxoi batean jasoa eta barne-gorputz barrunbetsuz osatua. Milaka nerbio-amaiera ditu, eta funtzio bakarra da emakumeei plazera ematea sexu-harremanetan eta masturbazioan zehar haren estimulazioaren bidez. Klitoriaren ebakuntza bidezko erauzketa, klitoridektomia deitua, praktika kultural eta erlijiosoa izan da eta izaten jarraitzen du gaur egun ere; arrazoi mediko eta estetikoengatik ere egin izan da. Klitoridinia klitorian sentitzen den oinaze, min edo erremin iraunkorra da. Klitoromegalia klitoriaren hipertrofia edo gehiegizko tamaina da.

San Ignazioren martxa (San Inazioren martxa)

Mon, 31 Jul 2023 05:39:28 +0000

San Ignazioren Martxa edo San Inazioaren Martxa Ignazio Loiolakoa eta berak sorturiko Jesus Konpainia goraipatzeko Agustin Paskual Iturriagaren (1778-1851) hitzekin osaturiko abestia da, Nemesio Otañok (1880-1956) musikatua. Hitzak

Inazio gure patroi handia Jesusen konpainia fundatu eta dezu armatu ez da ez etsairik jarriko zaizunik inolaz aurrean gaurko egunean nahiz betor Luzifer deabrua utzirik inpernua! Zure soldaduak dirade aingeruak, zure gidaria da Jesus handia garaitu ditu zure konpainiak etsaiak. Ez dauka Fedeak, ez kristau nereak ez dauka beldurrik inongo aldetik Inazio hor dago beti ernai dago armetan jarria dauka konpainia txispaz armaturik bandera zabalik, gau eta egun guk guztiok bakea dezagun, beti gau eta egun gau eta egun

Petrirena (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 13:25:02 +0000

Izen bereko oikonimoa edo etxe-izena jatorri duen abizena. Baztan bailarako Oronoz herrian eta Larraungo Albiazu herriko etxeetan du jatorri.

Arzallus, Arzalluz, Arzelus (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 13:15:29 +0000

Gipuzkoan zabalduriko abizenak, presentzia txikiarekin hortik kanpo. Etimologikoki, artza (“harritza”, “haitza”) eta luze hitzetatik dator.

Soreasu, Soriazu, Sorazu (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 13:06:40 +0000

Bereziki Gipuzkoan zabalduriko abizena. Etimologikoki, soro hitzetik dator, -tsu ugaritasun-atzizkiarekin (“soro askoko tokia”).

Korrelazio-matrizea

Sun, 30 Jul 2023 12:58:47 +0000

Estatistikan, korrelazio-matrizea aldagai-multzo bateko aldagai-bikoteen arteko korrelazio-koefizienteen zerrenda da, matrize batean ordenaturik, korrelazio bakoitzeko aldagaiek dagokion errenkadak eta zutabeak ematen dutelarik. Korrelazio-matrizeak simetrikoak dira (berdinak dira x aldagaiaren eta y aldagaiaren arteko korrelazioak, alde batetik, eta x aldagaiaren eta x aldagaiaren artekoak, bestetik), eta unitate elementuak osatzen du diagonala (aldagai baten eta bere buruaren arteko korrelazio koefizientea 1 da). Beste hizkuntzetan: ingelesez, correlation matrix; gaztelaniaz, matriz de correlación.

Ikus, gainera

Bariantza-kobariantza matrizea

Ezenarro, Zezenarro (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 07:12:20 +0000

Bereziki Gipuzkoan eta baita Bizkaian ere zabalduriko abizena, maiztasun txikikoa. Zestoan eta Aizarnan omen du jatorri. Etimologikoki, zezen eta arro hitzekin osatua.

Errementeria, Rementeria (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 06:51:41 +0000

Durangaldea jatorri duen abizena. “Burdina lantzen duen pertsona” adierazten du (gaztelaniaz, “Ferrero” edo “Herrero”).

Larrañaga, Larranaga (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 06:48:39 +0000

Larragnaga Frantziako aldaera da. Etimologikoki, larrain (garia eultzitzeko toki laua) eta *-aga *toki-atzizkia elkartuz, “larrain-tokia”. Bereziki Gipuzkoan zabalduriko abizena, maiztasun handienekoa eta Espainian zehar ere aski zabaldua.

Telleria (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 06:38:03 +0000

“Teilak egiten diren tokia” adierazten duen abizena, maiztasun handikoa. Gipuzkoan eta Bizkaian bereziki zabaldua, Araban, Nafarroan eta Espainian zehar ere maiz agertzen da.

Mendiburu (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 06:33:15 +0000

Durangaldea jatorri duen abizena. Etimologikoki, mendi eta buru hitzekin osatua, literalkii “mendiaren gainaldea” edo adieraziz.

Zuazolazigorraga (abizena)

Sun, 30 Jul 2023 06:28:05 +0000

Oso maiztasun txikia duen abizen hau bi abizen hauen elkarketaz sortua da: Zuazola (etimologikoki, “zuhaitz ola”) eta Zigorraga (zidor hitzetik, -aga toki-atzizkiarekin batera).

Nazabal (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 07:37:16 +0000

Jatorri Zaldibian duen abizena. Etimologia zalantzazkoa du; Mitxelenaren arabera nar (lahar edo sasi) eta zabal, “sasitza zabal”, adieraziko luke, baino nasa hitzetik ere eratortzen du, “errotako uharka” esanahiarekin.

Arruabarrena, Arruebarrena (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 07:27:37 +0000

Zaldibiako izen bereko oinetxea jatorri duen abizena. Etimologiaz arrua, arrue, sakonunea, eta barrena edo behealdea hitzetatik.

Sudupe (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 06:40:48 +0000

Etimologiaz “zubipe” adierazten du. Bizkaian bada herri bat Sudupe izenarekin, eta hain zuzen Bizkaian dago zabalduen abizena.

Albizuri (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 06:36:27 +0000

Etimologikoki “haltz zuri” izan dezake jatorri. Bizkaian eta Gipuzkoan bereziki zabalduri8ko abizena.

Urrutia (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 06:28:04 +0000

Euskal Herri osoan zabalduriko abizena da eta toponimo gisa ere sarri agertzen da. Etimologikoki “urrutiko tokia” adierazten du.

Agirrezabalaga (abizena)

Sat, 29 Jul 2023 06:23:07 +0000

Agirre toponimo (“leku garaia”) eta abnizena eta Zabalaga (“toki zabala”) elkartuz sortutako abizena, Historian, Azpeitian, Mutiloan eta Markinan jatorri duen abizena da.

Klase-gatazka

Fri, 28 Jul 2023 15:55:09 +0000

Klase-gatazka edo klaseen arteko gatazka gizarte-klase desberdinen arteko lehia edo antagonismoko egoera bat da (ikus, gainera, gatazka), balio, printzipio, jarrera politiko edo interes desberdinak izateagatik edo haien artean mendekotasunezko harreman bat izateagatik. Klase-gatazka behinena eta oinarrizkoena klase-borroka da, filosofia marxistaren funtsezko kontzeptua, klase-gatazka orokorragoa eta edozein ikuspegi soziologikotik aplikagarria eta neutrala den kontzeptua delarik.

Hiri-estatuak

Fri, 28 Jul 2023 15:35:10 +0000

Hiri-estatuak estatu independente eta subirano bat osatzen duten hiriak ziren, batzuetan haien inguruan lurralde txiki bat atxikitzen zutenak. Hiri-estatuen adibideak izan ziren Antzinako Greziako**poleis** direlakoak, ezagunenak Atenas eta Esparta izanik, eta Erdi Aroan Venezia eta Genova. Beste hizkuntzetan: ingelesez, city-state; gaztelaniaz, ciudad-estado.

Agur Xiberua

Fri, 28 Jul 2023 14:11:39 +0000

Agur Xiberua euskal abesti herrikoia da, Pierre Bordazarre Etxahun-Iruri koblakariak (1908-1979) konposaturikoa. Hitzak

Agur Xiberua Bazter güzietako xokhorik eijerrena Agur sor lekhia Zuri ditit ene ametsik goxuenak Bihotzan erditik Bostetan elki deitadazüt hasperena Zü ützi geroztik Bizi niz tristerik Abandonatürik Ez beita herririk Parisez besterik Zü bezalakorik. Sor lekhia ützirik gazte nintzalarik Parisen sarthü nintzan kurajez betherik Plaserez gose eta bürian hartürik Behar niala alagera bizi Bostetan geroztik Nigar egiten dit Xiberua zuri Agur Xiberua …

Maria Solt eta Kastero

Fri, 28 Jul 2023 13:56:14 +0000

Maria Solt eta Kastero Zuberoako euskal abesti herrikoia da, Pierre Topet Etxahun koblakariaren bertsoekin osatua. Hitzak

Maria Solt eta Kastero bi amoros zahar bero. Hirurogei-hamarna urtetan hartü die amorio Kastero jelostü gero Maria Solt ezarri kanpo. Maria Solt dia nigarrez Izorra dela beldürrez. Barnets-Bordako anderiak kontsolatü du elez Emazte zaharrik oküpü agintzen eztela ez. Maria Soltek arrapostü Santa Elisabet badüzü. Santu zahar bateganik oküpü agitü düzü Kastero ere bada saintü, hala nizan beldür nüzü. Kastero eztüzü saintü Sobera bürhauti düzü. Elizalat juan eta tabarnan egoiten düzü Kastero denegatik saintü Maria Solt antzü zira zü.

Atharratzeko gazteluko kanta (Ozaze jaurgainian)

Fri, 28 Jul 2023 13:47:03 +0000

Atharratzeko gazteluko kanta edo Atharratzeko andregaia, Ozaze jaurgainian hasierako hitzekin ere ezaguna Zuneroako abesti herrikoi tradizionala da, XVIII. mendean ahozko tradiziotik jasota eta XVI. mendeko gertakari historiko bat erreferentzia egiten omen diona, garaiko aita batek bere alaba gazte bat ezkontarazi zuenean baroi zahar alargun zahar batekin, eta alaba horren drama azaltzen duena. Abestia Benito Lertxudi abeslariaren eskutik zabaldu zen Zuberoaz haraindi euskal jende artean. Hitzak

Atharratz jauregian bi zitroiñ doratü; Ongirako Erregek batto dü galthatü; Arrapostü ükhen dü eztirela huntü, Huntü direnian batto ükhenen dü. Atharratzeko hiria hiri ordoki, Hura handi bat badizü alde bateti; Errege bidia erdi-erditi, Maria-Maidalena beste aldeti. -Aita, saldü naizü idi bat bezala; Ama bizi ükhen banü, aita, zü bezala, Enündüzün ez juanen Ongrian behera, Bena bai ezkuntüren Atharratze Salala. Ahizpa, juan zite portaliala, Ingoiti horra düzu Ongriako Erregia, Hari erran izozü ni eri nizala, Zazpi urthe huntan ohian nizala. -Ahizpa, enükezü ez sinhetsia, Zazpi urthe huntan ohian zirela; Zazpi urthe huntan ohian zirela, Bere nahi dükezü jin zü zien lekhila. Ahizpa junts ezazü arrauba berdia, Nik ere jauntsiren dit ene xuria; Ingoiti horra düzü Ongriako Erregia; Botzik kita ezazü zure sor etxia. Aita, zü izan zira ene saltzale, Anaie gehiena dihariren harzale, Anaie artekua zanariz igaraile, Anaie xipiena ene lagüntzale. -Aita, junaen gira oro alkharreki; Etxerat jinen zira xangri handireki, Bihotza kargatürik, begiak bustirik, Eta zure alhaba thunban ehortzirik. Ahizpa, zuza orai Salako leihora, Ipharra ala hegua denez jakitera; Ipharra balinbada goraintzi Salari Ene khorpitzaren xerkha jin dadila sarri. Atharratzeko zeñiak berak arrapikatzen; Hanko jente gazteriak beltzez beztitzen. Andere Santa Klara hantik phartitzen; Haren peko zamaria ürhez da zelatzen.

Jaun baruak

Fri, 28 Jul 2023 13:14:07 +0000

Jaun baruak euskal abesti herrikoia, jatorrian abestiaren hitzak XVII. mendean Maria Place Arbouet eta Armand Jean bikotearen ezkontzan Beñar Mardo koblakari edo bertsolariak jarritako bertsoak dira, epitalamio edo ezkontza-poema liriko bat osatzen dutenak. Abestia Benito Lertxundi abeslariaren eskutik zabaldu zen bereziki, 1975eko urteko disko batean plazaratuta. Hitzak

Jaun Baruak aspaldin (Baroi jaunak aspaldian) Xederak hedatu zitin (Sareak hedatu zituen) Xori eijer bat hatzaman dizü (Txori eder bat aurkitu du) Pabeko seroren komentin (Pabeko lekaimeen komentuan) Orai harekin biziren düzü, (Orain harekin biziko da) aspaldian gogoan beitzin. (Aspaldian gogoan zuzen bezala) Xedera balitz halako merkatüetan saltzeko, Xiberuako aitunen semek eros litzazkie oro, halako txori eijerto zunbaiten hatzamaiteko. Igaran apirilaren bürian, armadaren erdian, züntüdan bihotzian, armak oro eskian; present espiritian, manka besuen artian. Jauna maite banaüzü, erraiten düzün bezala, kita ezazü, kita ezazü Erregeren zerbütxüa eta maita herria, üken dezadan plazera. Jaun barua, orai, zü, Felizitatzen zütügü, Zeren beitüzü Mus de la Plazaren prima eijerra esposatü; Andre hori irus düzü: zuri ezteizügü dolü.

Arau subsidiarioak

Thu, 27 Jul 2023 15:40:25 +0000

Arau subsidiarioak goi mailako arauak alderdi jakin bati buruz erregulatzen ez dituen puntuetan aplikatzen diren ordezko arauak dira. Bereziki hirigintza arloan erabiliak, arau subsidiarioek hirigintza plan orokorrik ez dagoen kasuetan edo hirigintza plangintza orokorrak zehazten ez dituen alderdiei buruz erregulatzen dute. Beste hizkuntzetan: ingelesez, subsidiary rules, subsidiary regulations; gaztelaniaz, normas subsidiarias.

Arrival distribution

Wed, 26 Jul 2023 07:59:42 +0000

Arrival distributions in graphical form according to a Poisson process with different arrival rates: the bottom process has a higher arrival rate (lambda parameter) than the top one.

An arrival distribution is the specification in the form of a probability distribution or frequency distribution referring to the temporal moment in which a subject or individual element arrives or enters some place or point. The distribution of arrivals used most frequently is the one that is developed based on a Poisson process in which the subjects or elements arrive randomly in a punctual manner over time according to a given arrival rate. The distribution of arrivals can take the form of a distribution of the number of units arrived per unit of time, or alternatively as a distribution of the time between consecutive arrivals, generally deducting one from the other.

Gune populatuak

Wed, 26 Jul 2023 06:30:55 +0000

Gune populatua pertsona multzo bat iraunkorki bizi den kokagune bat da, beste gune batzuetatik bereizia. Terminoa arkeologian erabiltzen da maiz, historian edo historiaurrean bizitoki edo espazio jakin batean giza talde baten presentzia aipatzeko (ikus, establimendu). Espainian, egun estatistika ofizialak osatzeko erabiltzen den unitatea ere bada, bereziki errolda osatzerakoan. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, núcleo de población.

Xanti eta Maialen

Tue, 25 Jul 2023 15:26:42 +0000

Xanti eta Maialen, Errenteriako plaza nagusian. Kredituak: Merzab-Wikimedia.

Xanti eta Maialen Errenteriako festetako erraldoiak dira, euskal jantzi tradizionalekin jantzitako gizona eta emakumea irudikatzen dituztenak hurrenez hurren. Egun Errenteriako uztailen Madalenak festetan, inauterietan eta beste ekitaldi batzuetan ateratzen dira herriko Erraldoi eta Buruhaundien Konpartsaren eskutik. Haien jatorria, izen horiexekin, 1919 urtean kokatzen da. Ikus, gainera

-Orereta

Elkarbizitza (bizikidetza)

Tue, 25 Jul 2023 13:56:26 +0000

Elkarbizitza edo bizikidetza espazio sozial batean elkarrekin bizitzea da, elkarrekiko errespetuan eta elkartasunean, bakoitza bere eskubide eta betebeharrekin eta ezarritako arauak betez. Elkarbizitza familia, eskola eta orokorrean edozein komunitate eratzeko oinarria da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, convivencia.

Ikus, gainera

Bizikidetza eskolan

Semantizazioa (antropologia)

Tue, 25 Jul 2023 12:36:47 +0000

Antropologian, semantizazioa jatorrian existentzia objektiboa baino ez duen elementu edo entitate bat, hala nola espazio bat edo jarduera bat, izaera subjektibo, ideologiko edo sinbolikoa hartu eta horrela esanahi- eta zentzu-emaile bilakatzeko prozesua da. Adibidez, espazioaren semantizazioa gertatzen da espazio bat bizileku duten pertsonak haiek identifikatu eta etiketatzeko erabiltzen direnean, berdin gertatzen da lanbide, janzkera edo hitz egiteko moduarekin.

Leturiaren egunkari ezkutua, Txillardegi: laburpena

Tue, 25 Jul 2023 09:23:32 +0000

Leturiaren egunkari ezkutua Jose Luis Alvarez Enparantzak, Txillardegik, 1957 urtean plazaratu zuen eleberria. Euskal literaturako lehen eleberri modernotzat hartzen da, eta garai hartan pil-pilean zegoen existentzialismoaren ikuspuntutik idatzita dago.

Joseba Leturia gaztea da eleberriaren protagonista, berak idatziriko egunkaria osatzen du, lehen pertsonan kontatua, egunkaria jaso duen idazlearen eskutik.

LABURPENA (hirugarren pertsonan kontatuta, liburuan lehen pertsonan kontatzen den arren)** LEHEN PARTEA: UDALEHENI kapitulu: Zerubiden, bakarrik

Altzurainen bizi da Leturia. Egun batean, bakardade bila joan da Zerubide parkera. Kalean ere, jende artean, bakarrik sentitzen da, baina parkean berak aukeraturiko bakardadea sentitzen du. Parkearen edertasunarekin liluraturik dago, iturriari begira, eta udaberriko giro goxoarekin gozatzen. Bakarrik dago, beraz, bere burua garbitzeko, bere burua aurkitu alegia. Eta hain zuzen, horregatik hasi berri du egunkaria, kontziente den arren bere kezkak jendearentzat txorakeriak baino ez direla. Esaterako, liluraturik dago parkeko landetxearekin, bizgabea izanik, ez baitu inongo kezkarik. Baina edertasuna eta mirespena sentitu arren, ez da zoriontsu, zoriona bilatzen duen arren, hura zern den oso ondo ez dakien arren. Aurrerantzean ere parkera etortzeko asmoa du, ordea, landareak, loreak eta zuhaitzak lagun, talaitik itsasoaren zabala mirestera, eta hausnartzera.

Hiperinflazioa

Mon, 24 Jul 2023 16:18:30 +0000

Hiperinflazioa inflazio edo prezioen igoera iraunkor kontrolaezina da, oso inflazio-tasa altuekin. Ez dago definizio tekniko zehatzik hiperinflazioa definittzeko, baina adibidez hilabete batean prezioak bikoiztea, edo urtean inflazio tasa %1000 izatea hiperinflazio-egoeratzat har daitezke. Prezio kontrolagaitzez gainera, hiperinflazioak igurikimen ekonomikoak hondoratu egiten ditu epe laburrera nahiz ertainera eta jarduera ekonomikoa ezerezean uzten du, kontsumo, produkzi, finantzazio nahiz inbertsio aldetik, hiperinflazioak familia eta enpresen arteran sortzen duen ziurgabetasuna dela eta.

Faktore askoren kobinazioaren emaitza izan daiteke hiperinflazioa, baina haien artean nagusienak nazioko diruaren depreziazioa da, inportazioak garestitzea dakarrena; defizit publikoa dirua jaulkiz estaltzea eta inflazioak berak sortzen duen gurpil zoroa.

Kognazioa eta kognatuak

Mon, 24 Jul 2023 08:09:06 +0000

Jatorrian zuzenbide erromatarrean garaturiko kontzeptua, baina egun antropologian ere erabiltzen dena, kognazioa edo ahaidetasun kognatizioa emakume baten amatasunetik garatzen den ahaidetasuna da. Kognatuak dira emakume batengandik garatutako ahaidetasun-zuhaitzean biltzen diren guztiak. Ikus, gainera

Agnazioa eta agnatuak

Kalkulu-orria

Mon, 24 Jul 2023 07:42:47 +0000

Kalkulu-orria sarrera biko taula batean, zutabe eta errenkada eran antolatutako gelasketan alegia, datuak (zenbakiak edo testua) txertatu eta haiekin eragiketa matematikoak eta logikoak egiteko erabiltzen den programa informatiko mota bat da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, spreadsheet; gaztelaniaz,* hoja de cálculo*.

Ikus, gainera

Aurkezpen-programa

Ebaluazio sistematikoa

Mon, 24 Jul 2023 07:24:47 +0000

Hezkuntzan, ebaluazio sistematikoa metodo eta irizpide finko eta konstanteen bidez egituratutako eta garatutako prozesuen multzoa da, modu antolatuan, normalizatuan eta planifikatuan, eta helburu jakin batzuekin, oro har konpetentzien ikuspegitik ezartzen direnak. Errubrika ebaluazio sistematikoak finkatzen duen funtsezko tresnetako bat da, eta ebaluazioan aplikatu beharreko irizpideak zehazten ditu, interpretazio subjektiborik egin gabe.

Notazio zientifikoa

Sun, 23 Jul 2023 07:19:37 +0000

Notazio zientifiko edo notazio esponentziala, edozein zenbaki erreal 1-10 bitarteko zenbaki bat bider 10 zenbakiaren potentzia eran idazteko modua da, bereziki zenbaki oso handiak eta oso txikiak adierazteko baliagarria. Adibidez, 2.500.000=2.510^6, edo 0.000015=1.510^-5.

Beste hizkuntzetan: ingelesez, scientific notation, exponential notation; gaztelaniaz, notación científica, notación exponencial.

Belaunaldi-arrakala (belaunaldien arteko arrakala)

Sun, 23 Jul 2023 06:32:33 +0000

Belaunaldi-arrakala edo belaunaldien arteko arrakala gizarte batean belaunaldien artean dauden alde edo diferentzien multzoa da. Arlo kulturalean, belaunaldi batetik bestera dauden jarrera, iritzi edo jokabide desberdinak biltzen ditu. Arlo sozioekonomikoan berriz, belaunaldien artean dauden desparekotasun ekonomiko eta sozialekin dago erlazionaturik.

Belaunaldi-arrakala kulturala gizarte berrikuntza eta aldaketa kulturala adierazten du, maizenik belaunaldi gazteek bereganatzen duten akulturazio prozesu baten ondorioz. Batzuetan, belaunaldi zaharretako kultura transmisioaren galtzearekin batera ere gertatzen da. Arlo sozioekonomikoan berriz, krisi ekonomiko eta sozialekin dago loturik, gizarterak belaunaldi gazteei aukera ekonomikoak eta sozialak emateko gai ez denean, gazteak izaten baitira, gizartean integrazio-prozesuan daudelarik, krisi garaietan ateak ixten zaizkien lehenak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, generation gap; gaztelaniaz, brecha generacional.

Batezbesteko higikorra (batezbesteko mugikorra)

Sat, 22 Jul 2023 06:55:03 +0000

Estatistikan, batezbesteko higikorrak edo batezbesteko mugikorrak denborazko serie bateko balio kopuru jakin bati aplikatzen zaion batezbesteko aritmetiko bat da, kopuru horretan sartzen diren balio-multzoak teilakatzen edo lerratzen doazela. Adibidez, 3-5-8-6-9-7 denborazko seriean, 3 tamainako batezbesteko mugikorrak (3+5+8)/3, (5+8+6)/3, (8+6+9+)/3 eta (6+9+7)/3 dira, aldi bakoitzean aurreko batezbestekoko balio zaharrena ezabatuz eta hurrengo balioa sartuz.

Batezbesteko higikor edo mugikorrak denborazko serie bateko gorabeherak leundu eta hartan joera argiako hautemateko erabiltzen dira. Batezbesteko higikorraren tamaina zenbat eta handiagoa izan, leunketa orduan eta nabarmenagoa izango da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, moving average; gaztelaniaz, medias móviles.

Eroslehentasun-eskubidea

Fri, 21 Jul 2023 08:50:42 +0000

Zuzenbidean, eroslehentasun-eskubidea edo, besterik gabe, eroslehentasuna pertsona batek bere jabetzakoa den ondasun bat saldu nahi duenean hirugarren pertsona batek salerosketa horri buruz duen eskubidea da, zeinaren arabera ondasunaren jabeak salerosketa horren berri eman behar dion eta hura gauzatu baino lehen ondasun hori salerosketa horretako baldintzen arabera erosteko lehentasun eskubidea duen. Eroslehentasun-eskubidea izaten dute batzuetan maizterrek. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derecho de tanteo.

Ikaskuntza-egoerak (ikas-egoerak)

Thu, 20 Jul 2023 15:10:30 +0000

Ikaskuntza-egoera edo ikas-egoera ikaskuntza-ingurune jakin batean garatzen den elkar loturiko baliabide eta jarduera didaktiko zehatz eta egituratuen multzo bat da. Espainiako LOMLOE legean, ikaskuntza-egoerak oinarrizko jakintzak konpetentzia espezifikoen bitartez eskuratu, garatu eta, maila orokorrago batean, funtsezko konpetentziak lortzeko diseinatu eta garatzen dira. Ikaskuntza-egoera baten adibide bat da herri batera egiten den txango batean garat beharreko jardueren multzoa; esate baterako, monumentuetara bisitak egitea (artea eta historia ikasteko) eta ingurunea behatzea (geografia eta natur zientziak ikasteko). Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, situaciones de aprendizaje.

Eguneratze-tasa (finantzak)

Mon, 17 Jul 2023 17:39:09 +0000

Ekonomian, eguneratze-tasa etorkizuneko diru-fluxuak balioa eguneratuta gaur egunera ekartzeko behar den deskontu-tasa da. Bereziki inbertsio-proiektuen ebaluazioan erabiltzen da, proiektuak dakartzan ordainketak eta kobrantzak, labur kutxa-fluxuak eguneratu edo gaurkotzeko; kasu horretan, eguneratze-tasa kalkulatzeko kapitalari eskatzen zaion errentagarritasun minimoa, kapitalaren saritze-tasa alegia, inflazio-tasarekin bidertu behar da era honetan, bien baterako efektua kontuan hartzeko (e: eguneratze-tasa, k: kapitalaren kostua, i: inflazio-tasa):

(1+e)=(1+k)(1+i) Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tasa de actualización.

euskaldunaren hitza ez da ur gaineko bitsa

Mon, 17 Jul 2023 13:52:36 +0000

Euskaldunok hitzekoak izaten garela nabarmentzeko.

Pertsonalaren errotazio-indizea

Sun, 16 Jul 2023 14:32:59 +0000

Pertsonalaren errotazio-indizea edo lan errotazio-indizea aldi batean zehar enpresa batera sartu diren langile berrien eta aldiko langile kopuruaren arteko zatidura, gehienetan portzentajean adierazita. Adibidez, enpresa batek urtearen hasieran 40 langile eta bukaeran 60 langile izanda, 30 langile sartu badira, batez besteko plantila (40+60)/2 da, eta beraz errotazio-indizea 30/50=%60 izango da.

Errotazio-indizea handia denean, langileek enpresa uzteko joera dutela esan nahi du, enpresa txikietan enpresa azkar hazten ari dela ere adierazten duen arren, eta langileen asebetetze- eta motibazio eskasaren seinale da. Errotazio-indizea txikia izateak enpresak plantila egonkorra duela esan nahi du. Datu hori positiboa izan daiteke, langileek enpresan geratzeko joera dutela adierazten baitu, baina plantiaren zaharkitzearen seinalea ere bada,

Prozedurazko edukiak

Sun, 16 Jul 2023 08:02:27 +0000

Konpetentzien araberako hezkuntzan eta ikaskuntzan, prozedurazko edukiak edo prozedura-edukiak nola egin jakitearekin lotzen dira, eta ikasleek jarduera bat osatzeko garatzen jakin behar dituzten trebetasunen, zereginen eta prozesuen multzoak definitzen dituzte. Prozedurazko edukiak gaitasunak garatzeko programazio didaktikoan definitutako eduki mota bat dira, eduki kontzeptual eta aktitudinalekin batera.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, *contenidos procedimentales. *

Etxeko ekonomia (ekonomia familiarra)

Sat, 15 Jul 2023 09:15:40 +0000

Etxeko ekonomia edo ekonomia familiarra familiek eta pertsonek euren eguneroko bizitza modu egokienean antolatu eta antolatzeko printzipio, irizpide, jarduera eta praktiken multzoa. Pentsa litekeenaren bestera, etxeko ekonomiak diruaren kudeaketa eta etxe batean eta familia baten baitan sortzen diren problematikak biltzen ditu, non denboraren eta lanaren antolaketa eta banaketa biltzen diren, hala nola zaintza, elikadura, etxebizitza, hezkuntza eta abar. Herrialde batzuetan haur eta gazteek hezkuntza-sistemaren baitan ikasi behar duten arloa da. Tradizionalki emakumearen ardura izan da, baina XX. mendearen bukaeratik, sexuen arteko parekidetasunak lehen planora ekarri dditu etxeko ekonomia egoki eta bidezko baten beharra eta horren kudeaketaren inguruan beharrezkoa den kontzientziazioaren eta hezkuntzaren beharrak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, home economics; gaztelaniaz, economía doméstica.

Máster (Er)Aldatuz

Fri, 14 Jul 2023 08:16:47 +0000

¿Quieres entrar en la Era Aquarius? Haz con nosotros el Máster (Er)Aldatuz.

Abre tu corazón y abrirás tu bolsillo. Si tu objetivo es ayudar a la sociedad y a la vez ayudarte a ti mismo, esta es tu oportunidad. La sociedad tiene problemas y aquí venimos para que te integres en nuestro proyecto de transformación en una nueva era social, la que denominamos Era Aquarius, en la que tu seas el protagonista y el ganador, con unos beneficios inmediatos en tu futura carrera profesional, haciendo que esos problemas sociales, no sean en realidad problemas, sino oportunidades para tu carrera profesional. Nos basamos principalmente en la teoría U. Generalmente escribimos la U de izquierda a derecha, pero hemos descubierto que la letra U tiene un poder transformador si se escribe de derecha a izquierda, de forma que sea el final, el futuro, quien dibuje tu presente. Es la transmutación de los problemas en oportunidades. Lo que no consiguieron los alquimistas lo hemos conseguido nosotros. Para diseñar el futuro -la cuesta abajo de la U pero desde la derecha, no nos equivoquemos-, nos basamos en los Objetivos de Desarrollo Sostenible y te enseñamos como aprovechar estos para sacar beneficio personal autorrealizativo a todos los niveles, tanto económicos como personales.

Gazte gaztetatikan (Adio Euskal Herriari)

Thu, 13 Jul 2023 15:02:23 +0000

Gazte gaztetatikan, Adio Euskal Herriari ere deitua, Jose Maria Iparragirre abeslariak konposaturiko abestia da, euskal kantutegi herrikoiaren abesti ezaguna bilakatu dena. Bereziki ezaguna da Antton Valverde kantariaren bertsioa. Hitzak

Gazte-gaztetatikan herritik kanpora, estranjeria aldean pasa det denbora. Herrialde guztietan toki onak badira, baina bihotzak dio: Zoaz Euskal Herrira! Lur maitea hemen uztea da negargarria, hemen gelditzen dira ama ta herria. Urez noa ikustera, bai, mundu berria, oraintxe, bai naizela urrikalgarria. Agur, nere bihotzeko amatxo maitea! Laster etorriko naiz, konsola zaitea. Jaungoikoak, nahi badu ni urez joatea, ama, zertarako da negar egitea? Ni urez joatea Ama zertaraco da Negar egitea."

Identitate kulturala (nortasun kulturala, kultur identitatea)

Thu, 13 Jul 2023 09:04:06 +0000

Identitate kulturala, nortasun kulturala edo kultur identitatea identifikazio-elementuen multzoa da, hala nola ohiturak, balioak, sinesmen eta esperientziak, gizatalde baten baitan partekatuak, eta taldekideek beste gizataldeen bereizgarri gisa baliatzen dituztenak; aldi berean, gutxi gorabehera gizartean, edo are talde kultural zabalago batean, integratuta egon. Beste hizkuntzetan: ingelesez, cultural identity; gaztelaniaz, identidad cultural.

Pasibo ez-korrontea

Thu, 13 Jul 2023 06:05:50 +0000

Pasibo ez-korrontea enpresak epe luzera, urtebetetik gorako epemugarekin alegia, dituen zor eta obligazio finantzarioek osatzen duten ondare-masa da, enpresak epe luzeko inbertsioak edo bere eguneroko jarduera ekonomikorako (ikus, maniobra-funtsa) finantzatzeko eskuratu dituen besteren baliabideek eratzen dutena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, pasivo no corriente.

Ebaluazio-irizpideak

Wed, 12 Jul 2023 09:13:21 +0000

Hezkuntzan, ebaluazio-irizpideak ikasleen ikaskuntzari buruz ezarritako konpetentziak, trebetasunak edo edukiak bete diren erabakitzeko aurreikusten diren informazioak dira, ikaslearen behaketan eta hark eginiko proba eta jardueretan oinarrituta. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, criterios de evaluación.

Ikus, gainera

Ebaluazioa hezkuntzan

Ebaluazio kriteriala

Sat, 08 Jul 2023 06:50:15 +0000

Ebaluazio kriteriala banakako hezkuntza-ebaluazio mota bat da, aldez aurretik finkatutako helburuetatik abiaturik, pertsonak indibidualki harturik edo taldeka, horien lorpena neurtzeko kriterio edo irizpide zehatz, konkretu eta objektino batzuk finkatzen dituena, taldean ez baizik eta kanpotik ezarriak. Ebaluazio kriterialak, gainera, helburuen etengabeko eguneratzea eskatzen du, ikaslearen eta ingurunearen arabera, ebaluazio normatikoa finkoa izaten den bitartean. Ikaslea txertaturik dagoen taldeak ezartzen duen norma edo arauaren araberako ebaluazio normatiboari kontrajartzen zaio, aurretik inongo helbururik planteatu gabe, hezkuntza-prozesuaren bukaeran taldeko normotipo edo arau estandarra betetzen den ala ez ezartzen duena.

Ebaluazio normatiboa

Sat, 08 Jul 2023 06:40:54 +0000

Ebaluazio normatiboa edo ebaluazio arauemailea ikasleak, indibidualki harturik, taldeko emaitzek ezarritako norma edo baremoaren arabera ebaluatzen dituen hezkuntza-ebaluazioa da, proba eta azterketa batzuen bidez, ikaslea taldearen barnean sailkatuz. Ebaluazio normatiboak ez ditu kontuan hartzen ikaslearen alderdi pertsonalak (ebaluazio idiografikoan ez bezala) eta ingurune orokorra (ebaluazio kontestualizatuan ez bezala), eta ikaskuntza-estandarrak lortzera mugatzen da, haren beharrak, jarrerak eta ikaskuntza-prozesua kontuan hartu gabe. Ikus, gainera

Ebaluazio kriteriala, ebaluazio normatiboari kontrajartzen zaion ebaluazio-mota

Egokitzapen kurrikularrak

Sat, 08 Jul 2023 06:15:51 +0000

Norbanako curriculum egokitzapena (NCE), moldaketa kurrikularra edo adaptazio kurrikularra (gaztelaniaz Adaptación Curricular Individualizada, NCE/ACI siglaz ere ezaguna) hezkuntza-premia bereziak dituzten ikasleentzat hezkuntza-curriculumean eta dagokion programazio didaktikoan egin beharreko doikuntza- eta aldaketa-multzo planifikatu eta indibidualizatua da, ikasle haiek dokumentu horietan aurreikusten diren jarduerak jarraitu eta betetzeko zailtasunak eta oztopoak dituzten kasuetan. Curriculumaren egokitzapenak banakakoa izan behar du, ikasle bakoitzaren premia eta gaitasunak hartu behar ditu aintzat, eta hezkuntza-eragile guztiek ezagutu eta garatu behar dute ikaslearen hezkuntza-ibilbide osoan, behar duen bitartean. Curriculumaren egokitzapen horiek jarduera eta eduki jakin batzuk aldatzea, gehitzea edo kentzea ekar dezakete, baita horiek praktikan jartzeko baliabide gehigarriak metodologia didaktikoa eta ebaluazioa ere.

Helburu didaktikoak

Thu, 06 Jul 2023 14:33:56 +0000

Helburu didaktikoak ikaslearen ikaskuntzari buruz hezkuntza prozesuan ezartzen diren helburuak dira, programazio didaktikoan ezartzen direnak, eta orokorrean Helburu didaktikoak konpetentzia direlakoetan zehazten dira eta kontzeptualak edo teorikoak, prozedurazkoak eta jarrerazkoak edo aktitudinalak izan daitezke. Beste alde batetik eskola mailan, talde mailan nahiz maila inidibidualean ezarri daitezke.

Estatu zentralista

Thu, 06 Jul 2023 14:19:26 +0000

Estatu zentralista edo estatu zentralizatua botere eta agintaritza zentral edo nagusi baten bitartez antolatzen den estatua da, instituzio bakan batzuetan eskumen gehienak bilduz eta erregio, eskualde edo udalerrien autonomiarako biderik utzi gabe. Europan estatu zentralista nabarmena da Frantzia da. Ikus, gainera

Zentralismoa
estatu deszentralizatua (Gizapediako hiztegian)

Inflazio-tasa

Tue, 04 Jul 2023 15:30:41 +0000

Inflazio-tasa inflazio edo prezio-igoeraren portzentajea adierazten duen balio bat da. Inflazio-tasa bi modutara kalkulatu ohi da:

urteko inflazio-tasa, urte natural batean (2022, 2023, …) prezioak zenbat igo diren estimatzeko;
hilabeteko inflazio-tasa, hilabetetik hilabetera kalkulatzen dena, hilabete jakin batean prezioak zenbat igo diren jakiteko;
urte arteko interes tasa, aurreko urteko hilabete batetik aurtengo hilabete betera, azken 12 hilabeteetan alegia, prezioak zenbat igo diren ikusteko.

Edonola ere, inflazio-tasa prezioen indize segidan (ikus, zenbaki indizeak), konparatu nahi diren bi aldietako prezio-indizeak zatituz kalkulatzen da; adibidez, 2023ko abenduan, prezioen indizea 140 izan bazen, eta 135 2022 abenduan; 2023 urteko inflazio-tasa %3.7koa da (140/135=1.037), hau da, prezioak urte horretan %3.7 igo ziren (135 kostatzen zena 140 kostatzen baita urtebete beranduago).

Aldapeko sagarraren (abestia)

Tue, 04 Jul 2023 07:58:14 +0000

Aldapeko sagarraren euskal kanta tradizionala da, batzuen arabera kirikoketarekin loturikoa. Ondoren abestia bere letrarekin azaltzen da: Letra

Aldapeko sagarraren adarraren puntan, puntaren puntan, txoria zegoen kantari. Xiru-liruli, xiru-liruri, nork dantzatuko ote du soinutxo hori?

Zubiburu zelaieko oihanaren zolan, zolaren zolan, lili bat bada beilari. Xiru-liruli, xiru-liruri, nork bilduko ote du lili xarmant hori?

Mende huntan jasan dudan bihotzeko pena, penaren pena, nola behar dut ekarri? Xiru-liruli, xiru-liruri, zuk maitea har ezazu ene pena hori!

Txiki txiki txikia

Tue, 04 Jul 2023 07:50:54 +0000

Txiki txiki txikia euskal haur kanta da. Ondoren abestia letrarekin azaltzen da Letra

Txiki, txiki, txikia ikusten naiz kalean. Handitzen handitzen, hasi naiz handitzen txikia izanik asko maite zaitut nik. Bi begi ikusteko, bi belarri entzuteko. Handitzen, handitzen…

Sudurra usaintzeko, ahoa dastatzeko. Handitzen, handitzen…

Eskuak ukitzeko, bi oinak ibiltzeko Handitzen, handitzen…

Burua pentsatzeko, bihotza maitatzeko. Handitzen, handitzen…

Paristik natorren (Paristik datorren)

Tue, 04 Jul 2023 07:48:15 +0000

Paristik natorren euskal haur kanta herrikoia. Ondoren abestia letrarekin azaltzen da.

** Letra**

Paristik natorren Artista bat naiz ni Paristik datorren Artista bat haiz hi Ondo jotzen det! Baita guk ere! Danborra nik jotzen det! Pron, pron, pron,… …Biolina nik jotzen det! Tiriri, tiriri,… Pron, pron, pron,.. …Turuta nik jotzen det! Tururu, tururu, Tiriri, tiriri,… Pron, pron, pron,.. …Txindata nik jotzen det! Txindata, txindata,… Tururu, tururu,… Tiriri, tiriri,… Pron, pron, pron, …Tronboia nik jotzen det! Pra, pra, pra,… Txindata, txindata,… Tururu, tururu,… Tiriri, tiriri,… Pron, pron, pron,…

Pintto Pintto

Tue, 04 Jul 2023 07:40:29 +0000

Pintto Pintto haurrentzako kanta herrikoia da. Jose Ignazio Ansorenaren arabera alemaniar haur-kanta baten doinuan oinarrituta dago. Ondoren abestia bere letrarekin azaltzen da. Letra

Pintto Pintto, gure zakurra da ta, Pintto Pintto bere izena du. Txuri-beltza da ta, ez du koska egiten. Begi bat ixten du jolastu nahi badu. Pintto Pintto, gure zakurra da ta, Pintto Pintto bere izena du. Belarriak luze, isatsa jostakin. Kalera irteteko, beti presarekin.

Eskola laikoa (hezkuntza laikoa)

Mon, 03 Jul 2023 06:41:54 +0000

Eskola laikoa eta, oro har, hezkuntza laikoa, doktrina eta dogma erlijioso ororekin zerikusirik ez duen moduan irakasten eta ikasten den hezkuntza-erakunde eta sistema da, eta, gainera, horietatik eratorritako edozein ikuskera alde batera uzten du, horrela askatasun eta pentsamendu kritikoaren printzipioetan hezteko. Nolanahi ere, eskola laikoa ez da erlijioaren aurkako eskola bat, eta onartu eta defendatu egiten du erlijio sinesmenetan hezteko askatasuna, baina, aldi berean, hezkuntza hori eskola bezalako espazio sozial eta publikotik kanpo kokatu behar dela berresten du.

Kultura-ondasunak

Sun, 02 Jul 2023 13:58:15 +0000

Kultura ondasuna kultura baten adierazgarria den elementu materiala edo immateriala da, baliozko edo interesekoa dela uste dena, memoria, historia edo sortu eta garatu den gizartearen identitatea islatzeko, eta antzeko beste ondasun batzuekin kultura-ondarea deritzona osatzeko. Egile indibiduala edo kolektiboa izan dezake edota, besterik gabe, praktika komunitario bat izan datieke. Gizarte baten kultura-ondasunak hala aitortuak izaten dira, oro har, gizarte horretako kide eta ordezkatzen dituzten erakundeen aldetik, edo gutxienez halakotzat hartu beharko lituzkete, etorkizuneko belaunaldientzat babestu, zaindu eta transmititzeko. Kultura-ondasunak, alderdi materialari dagokionez, jabetza pribatukoak izan daitezke, baina alderdi kulturalari dagokionez, komunitatearenak eta era zabalagoan gizartearenak dira, eta ildo horretatik kudeaktu behar dira, merkantilizazioa saihestuz eta jendearen eskura eta jendaurrean jarriz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, bien cultural.

Integrazio etengabea

Sun, 02 Jul 2023 13:17:52 +0000

Integrazio etengabea software garatzeko metodologia da, non programatzaileek aldiro, hala nola egunero, egiten dituzten ekarpenak edo aldaketak etengabe, hala nola egunaren amaieran, probatu egiten diren, eraginkorrak eta egokiak diren egiaztatzeko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, continuous integration; gaztelaniaz, integración continua.

Gradu Amaierako Lanaren atal nagusiak, eskema eta egitura

Sun, 02 Jul 2023 11:06:37 +0000

Gradu Amaierako Lana (GRAL) unibertsitateko ikasle batek egin beharreko banakako ikerketa-lana da, ikasketak amaitu eta dagokion arloan graduatu-titulua lortzeko. Lan horretan, ikasleak Epaimahai Ebaluatzaileari erakutsi behar dizkio karreran zehar lortutako trebetasunak eta ezagutzak, eta horregatik funtsezkoa da lan horrek eskakizun formal batzuk betetzea, besteak beste, garapen estandarreko egitura eta eskema bat, metodologia- eta komunikazio-logika bati erantzuten diona. Hurrengo puntuetan, zure Gradu Amaierako Lanak jaso beharko lituzkeen puntuak laburbilduko dizkizugu. Eskema ez da letraren oinean hartu behar; izan ere, lan motaren arabera, puntu batzuk alde batera utzi ahal izango dira (adibidez, berrikuspen bibliografikoko lan batean, alde metodologikoa alde batera utzi ahal izango da). GFAren egitura

Banaketa geometrikoa

Sun, 02 Jul 2023 08:13:01 +0000

Bernoulli prozesu batean, banaketa geometrikoa lehen arrakasta izan arteko porrot kopuruaren probabilitate-banaketa da. Honako hau da bere probabilitate-funtzioa:

$$P[X=x]=(1-p)^xp\ ; \ x=0,1,2,...$$

Labur, honela adierazten da: $X \sim G(p)$

Banaketa geometrikoaren itxaropena $\mu=q/p$ da eta bariantza $\sigma^2=q/p^2$.

Adibidez, ekoizpen-prozesu batean pieza akastun eta akasgabeen arteko independentzia suposatuz, eta akastuna izateko probabilitatea 0.1 izanik, zenbat da lehen akastuna izan arte 4 akasgabe izateko probabilitatea?

$$X \sim G(p=0.1): P[X=4]=0.9^4 \times 0.1$$

Banaketa geometrikoa orokorragoa den banaketa binomial negatiboaren kasu berezia da. Beste alde batetik, banaketa binomial negatiboa banaketa geometrikoen batura gisa eman daiteke. Ikus, gainera

Hipotesien formulazioa (hipotesiak formulatzea)

Sat, 01 Jul 2023 07:01:03 +0000

Hipotesien formulazioa edo hipotesiak formulatzea metodo zientifikoaren hasierako etapetako bat da. Bertan, ikertzaileak, fenomeno baten aurretiko behaketatik abiatuta, hipotesi, aieru edo baieztapen saiagarri eta egiaztagarri bat ezartzen du, fenomenoan inplikatutako aldagaien arteko erlazioari, haren eta mota bereko beste batzuen ezaugarri bereizgarriei edo intereseko beste alderdi batzuei dagokienez. Hortik aurrera, ikertzaileak hipotesi hori berretsi edo baztertu beharko du, behaketa edo esperimentazio sistematikoaren eta lortutako datuen azterketaren bidez.

Epifenomenalismoa

Fri, 30 Jun 2023 06:51:02 +0000

Epifenomenalismoa fenomeno mentalak (pentsamenduak, emozioak, kognizio-prozesuak, …) burmuineko ete nerbio-sistemako mekanismo fisiko-kimikoen bitartez sortzen direla baina aldi berean horiexek, beraien aldetik, prozesu fisiko-kimikorik abiarazi edo eragin gabe gertatzen direla baieztatzen duen psikologiaren ikuspegia da. Beraz, fenomeno mentalak epifenomenoak izango lirateke ikuspegi horren arabera. Historikoki, epifenomenalismoa XIX. mendearen bukaeran garatu eta zabaldu zen, Thomas Henry Huxley (1825-1895) biologo eta filosofoaren eskutik bereziki.

Adjektibazioa

Mon, 26 Jun 2023 15:43:48 +0000

Adjektibazioa testu batean adjektiboak txertatzeari deritzo. Figura erretorikotzat hartzen den baliabidea da, adjektiboen bitartez testuari adierazkortasuna ematen zaiolako. Izenei adjektiboak gehitzera muagtzen denean, adjektibazio substantiboa dela esaten da.

Adizlagunak

Mon, 26 Jun 2023 15:20:32 +0000

Euskal hizkuntzan, adizlagunak adberbio funtzioa betetzen duten izen sintagmak dira, kasu-marka edo postposizio batekin osatutakoak. Adizlaguna kasu-markarekin: Bi lagunekin etorri da (kasu marka: -ekin).

Adizlaguna postposizioarekin: Astelehenera arte ez da etorriko (postposizioa: arte).

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, complemento verbal formado mediante un sintagma preposicional.

Aditzondoak

Mon, 26 Jun 2023 15:10:23 +0000

Euskal hizkuntzan, aditzondoak aditza, izenondo edo beste aditzondo bat zehaztu edo osagarri gisa jokatzen duten hitzak dira, beste hizkuntzetan adberbio funtzioa betetzen dutenak. Gainera, aditzondoek ez dute kasu-markarik hartzen, baino gradazio edo mailakatzea adierazten duten markak har ditzakete (adibidez, “berandu” aditzondotik “beranduago” eta “beranduegi” aditzondoak eratortzen dira). Aditza zehazten duten aditzondoak

Bihar joango naiz.

Izenondoa zehazten duten aditzondoak

Oso azkarra da. Beste aditzondo bat zehazten duten hitzak

Seguruenik bihar joango gara.

Oinarri-txartela (ama-txartela, txartel nagusia, ama plaka, oinarrizko plaka)

Sun, 25 Jun 2023 16:08:58 +0000

Oinarri-txartela, ama-txartela edo txartel nagusia (oinarrizko plaka, ama-plaka edo plaka nagusia ere deitua) ordenagailu bateko osagai eta elementu elektroniko nagusiak zirkuitu inprimatuz lotzen dituen txartel edo plaka bat da, hala nola CPU edo mikroprozesagailua, RAM memoria, txartel grafikoak eta bestelako hedatze-txartelak txertatzeko puntuak ere biltzen dituena, beste gailuetarako loturekin batera. Beste hizkuntzetan: ingelesez, motherboard; gaztelaniaz, placa base, placa madre.

Desrealizazioa

Sun, 25 Jun 2023 15:36:05 +0000

Desrealizazioa edo desrrealizazioa mundu ezezagun, arrotz edo alegiazko batean egotearen sentsazio edo esperientzia subjektiboa da. Depresio egoeretan ager daiteke, baina baita ere alienazioa eragiten duten lanpostuetan eta bestelako gizarte esperientzietan. Batzuetan despersonalizazioarekin batera gertatzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, derealization; gaztelaniaz, desrealización.

Zingulua (liturgia)

Sun, 25 Jun 2023 09:24:06 +0000

Kristautasunean, zingulua apaizek mezan janzten duten gerriko moduko soka txirikordatua da, muturretan bola bana duena, apaizaren kastitatea adierazten duena.** Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cíngulo.

Tour-operatzaileak (touroperadoreak)

Sat, 24 Jun 2023 09:18:36 +0000

Tour operatzaileak, turoperadoreak edo touroperadoreak hotel, garraio-konpainia eto bestelako zerbitzu turistikoen eskaintzen dituzten edo bidiaia-agentzien arteko bitartekaritza lanak egiten dituzten enpresak dira, erabiltzaileari pakete turistikoak eskaintzen dizkietenak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, tour operator; gaztelaniaz, turoperador.

Euri-erregimena

Sat, 24 Jun 2023 09:09:41 +0000

Euri-erregimena edo erregimen plubiometrikoa toki batean euri-prezipitazioak urtean zehar, hilabetez hilabete edo urtaroetan zehar, duen joera da, urte batetik bestera gutxi gorabehera errepikiatzen dena. Toki bateko klima definitzen duen aldagai nagusietakoa. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, régimen de lluvias, régimen plubiométrico.

Erpinak (geometria)

Fri, 23 Jun 2023 13:37:11 +0000

Triangelu honetan hiru erpinak A, B eta C dira.

Geometrian, erpinak bi lerrok, zuzenak izan ala ez, bat egiten duten puntua da, bien artean (bi kurben kasuan, bi kurbetako tangenteen artean puntu horretan) angelu bat osatuz. Hedaduraz, erpinak poligono bateko bi aldeek bat egiten duten puntua bada, eta baita ere poliedro batean hiru azalerak bat egiten duten puntua.

Elkartruke (trukaketa) komertzialak

Thu, 22 Jun 2023 14:48:32 +0000

Elkartruke, trukaketa edo transakzio komertzialak (mertataritza-elkartruke, trukaketa edo transakzio ere deituak) bi agenteren arteko salerosketan dautzan trukeak dira, non eroslea eta saltzailea hurrenez hurren, produktu edo zerbitzu bat edo batzuk, bai azken kontsumorako, bai produkzio-prozesuetan erabiltzeko. Terminoa beste transakzio mota batzuekin kontrajarrita erabiltzen da, adibidez, finantza-transakzioekin, zeinetan agente batek finantza-funtsak jasotzen dituen, bereziki dirua, inbertsio bat egiteko. Merkataritza-trukeak salerosketa-kontratu batean zehazten dira, eta salerosketaren baldintzak ezartzen dira bertan, betiere arau-esparru jakin baten barruan. Nazioarteko merkataritzan, merkataritza-trukeek inportazioen eta esportazioen forma hartzen dute, eta bolumen globala jarduera ekonomikoaren adierazlea da.

Aurrekontu publikoak

Wed, 21 Jun 2023 06:52:47 +0000

Aurrekontu publikoa erakunde publiko batek hurrengo ekitaldi baterako aurreikusten dituen sarrerak eta gastuak zehazten dituen agiria da, Ogasun sailak osatu eta kontrolatzen duena. Gastuak sarrerak baino handiagoa direnean, defizit publikoa dagoela esaten da; eta alderantziz, superabita; gastuak eta sarrerak berdinduta daudenean, aurrekontu-oreka dagoela esaten da. Aurrekontu publikoen eraketak eta onespenak araudi zorrotzei jarraitu behar diete. Izan ere, aurrekontu publikoetan hiritarrek estatuari emandako dirua nola gastatzen den erabakitzen da, zerbitzu publikoak, egin beharreko lanak eta inbertsioak zeintzuk izango diren; hori dela eta, aurrekontu publikoen zehaztapena garrantzi politiko handiko gaia da, eta hartan islatzen dira agintean dagoen edo gehiengoa duen indar eta eragile politikoen asmoak eta nahiak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, presupuesto público.

Kontabilitate publikoa

Wed, 21 Jun 2023 06:24:00 +0000

Kontabilitate publikoa administrazio publikoetan gertatzen diren eragiketa finantzario eta ekonomikoak erregistratu, bildu eta aztertu duen kontabilitatearen adarra, hiritarren aurrean kontuak eman eta gobernantza ziurtatze aldera. Horren tresna nagusietako bat aurrekontu publikoa da.

Baitaratzea

Tue, 20 Jun 2023 15:24:27 +0000

Baitaratzea, barnera biltzea edo nor bere baitan biltzea kontzienteki bere baitara erretiratu egiten den gizabanakoaren jarrera da, mundutik aldenduz, introspekzio- edo meditazio-ariketa baten bila, edo, besterik gabe, lasaitasunaren edo barne bakearen bila. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, recogimiento.

Ikus, gainera

Autobehaketa

Intriga (narratiba)

Tue, 20 Jun 2023 15:10:20 +0000

Narratiban, intriga irakurlearengan iraganean gertatutakoaren nondik norakoei buruzko jakinmina sorrarazteko teknika eta genero narratiboa da; adibidez, izandako hilketa baten egilea nor izan zen bilatuz garatzen den narrazioa da intriga.

Erregistro deskribatzailea

Tue, 20 Jun 2023 14:53:08 +0000

Hezkuntzan, erregistro deskribatzailea haur batengan behagarriak diren jokabideak jasotzen dituen ebaluazio-agiria da, aurrez ezarritako konpetentziak betetzen dituen egiaztatzeko. Ikasleko bakoitzeko fitxa multzo gisa bat da, behaketa bakoitzeko data, testuingurua, jarduera, jokabidea eta horren balorazioa jasotzen dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, registro descriptivo.

Ikus, gainera

Kontrol-zerrenda

egarri dagoenari ur lohirik ez

Tue, 20 Jun 2023 14:48:36 +0000

Beharra duenari zentzuz eta ganoraz lagundu behar zaiola adierazteko.

Deskriptore operatiboak

Mon, 19 Jun 2023 15:58:33 +0000

Espainiako hezkuntza-sistema definitu zuen LOMLOE legean (2020), deskriptore operatiboak hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran ikasleek bete beharreko funtsezko konpetentzien zehaztapen eta konkrezioak dira, ikasleak zer egiten jakin behar duen azaltzen dutenak. Irakasgai bakoitzean garaturiko konpetentzia espezifiko bakoitza deskriptore jakin batzuekin lotzen da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, descriptores operativos.

Ikus, gainera

Irteera-profila

Mon, 19 Jun 2023 15:52:04 +0000

Espainiako hezkuntza-sistema definitu zuen LOMLOE legearen baitan (2020), irteera-profila derrigorrezko hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran (Lehen Hezkintza, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza) ikasleak garatu behar dituen funtsezko konpetentzien multzoa da, deskriptore operatibo batzuen arabera definituta. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, perfil de salida.

Ikus, gainera

Osasun mentala

Mon, 19 Jun 2023 15:14:56 +0000

Osasun mentala pertsona baten ongizatezko egoera da, arlo kognitiboan (pentsatu eta erabaki egokiak hartzeko gai den), emozionalean (ingurunearekin modu egoki eta normalean erreakzionatzen duen) nahiz konduktualean (bere portaera, bereziki besteekiko, egokia den).

Genero gramatikala

Mon, 19 Jun 2023 15:04:44 +0000

Genero gramatikala hitz bakoitza kategoria maskulino, femenino edo neutro bati dagokion ezartzen duen kategoria morfologikoa da, gehienetan morfema bati loturik agertzen dena (adibidez, gaztelaniaz, blanco edo blanca), eta hizkuntza batzuetan beste hitz batzuekin konkordantzia egoki batez lotzeko erabiltzen dena (*la casa blanca *esaldian, hiru hitzek dute genero gramatikal femeninoa, behar den bezala).

Giza Garapenaren Indizea (GGI)

Mon, 19 Jun 2023 14:45:20 +0000

Giza Garapen Indizea edo Giza Garapenaren Indizea (GGI) komunitate, eskualde edo nazio bateko herritarren bizi-kalitatea eta ongizatea, hitz batean giza garapena, neurtzen duen adierazle sintetikoa da. Zehatzago, Giza Garapen Indizeak osasunari buruzko adierazleak (bizi-itxaropena), hezkuntza buruzkoak (eskolatze-urteak) eta errenta maila bateratzen ditu ongizatearen neurketa objektiboa emateko, puntu kopuru baten bitartez. Hiru adierazle horien bateratzeko, haien balioak normalizatu egiten dira, balio maximoaren eta minimoaren artean zein puntutan kokatzen diren zehazteko, ondoren balio normalizatu horien batezbesteko geometriko bat kalkulatzeko. Norvegia zen, 2022 urtean, munduan GGI handiena duen herrialdea. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Índice de Desarrollo Humano (IDH).

Enbargo edo bahikuntza (zuzenbidea)

Mon, 19 Jun 2023 14:24:05 +0000

Agian, enbargoa nazioarteko harremanetan bilatzen ari zara.

Zuzenbidean, bahikuntza edo enbargoa epaileek pertsona baten ondasunak bereganatzeko erabakia da, hark dituen zorrak edota erantzukizun zibil edo penalagatik ezarritako konpentsazioak ordainarazteko, epai baten exekuzioaren ondorioz. Halaber, ondasun horiek bereganatzera heldu gabe, ondasun horien atxikipena ere izan daiteke, prozesu judizial batean sor daitezkeen erantzukizunak aurreikusi eta estaltzeko, fidantza ordaindu ez den kasuetan.

zurginaren etxean, eskailera zahar

Mon, 19 Jun 2023 14:05:23 +0000

Gauzak gutxien espero den lekuetan falta direla edo ez direla egiten adierazteko.

Esanahi berdinarekin: errementariaren etxean, zotza burruntzi; arotzaren etxean, otzara aulki

etxe hutsa, gerra hutsa

Mon, 19 Jun 2023 13:51:41 +0000

Pobreziak familien baitan istiluak ekartzen dituela adierazteko.

azeri zaharrak tranpian txiza

Mon, 19 Jun 2023 13:38:44 +0000

Zaharrak eta orokorrean esperientzia dutenak engainatzea zaila dela adierazteko.

Erantzukizun zibila

Sun, 18 Jun 2023 18:11:13 +0000

Erantzukizun zibila pertsonen arteko gizarte harreman pribatuetan, hala nola kontratuetan, haietako batek beste bati sorrarazitako kalteak, justiziaren aurkakoak direnean, konpondu edo ordainarazteko zuzenbideak ezartzen duen ardura da, betiere kaltea eragiten duen jokabidea delitua ez denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, responsabilidad civil.

Baionako Konstituzioa (Baionako Estatutua)

Sun, 18 Jun 2023 15:33:53 +0000

Baionako Konstituzioa edo Baionako Estatutua Napoleon Bonapartek, Espainia Carlos IV.arengandik Baionako abdikazioen bitartez bereganatu ondoren, 1808 urtean Espainiarako ezarri zuen gutun aitortu gisako konstituzioa izan zen, ideologia liberalekoa, boterearen banaketan oinarritzen zena baina monarkiaren agintaritza ere bermatzen zuena. Euskal Herrian, foruen lehen abolizioa ekarri zuen. Baionako Konstituzioa 1814 urtera arte egon zen indarrean, Frantziak Espainian kontrolatu zituen lurraldeetan behintzat, tropa frantses guztiak Espainiatik kanporatu arte. Ikus, gainera

Frantsestuak

Baionako abdikazioak

Sun, 18 Jun 2023 14:45:14 +0000

Baionako abdikazioak (ikus, gainera, abdikazioa) 1808ko maiatzean Espainiako errege Fernando VII.ak bere aita Karlos IV.aren alde egindako abdikazioa da, aldi berean Karlos IV.ak ostera Napoleonen alde egindako abdikazioarekin batera. Aste batzuk geroago, Napoleonek Josef Bonaparte bere anaia izendatuko zuen Espainiako errege eta ondoren Espainiako bere agintepean gobernatuko zuen Baionako konstituzioa aldarrikatu zen Espainiako agintari politiko, militar eta erlijioso batzuen onespenarekin. Ordurako, ordea, Espainian abian zen frantses eskuhartzearen aurkako erresistentzia, Independentzia Gerra deitu izan zena, eta 1814 urtean bukatuko zena frantses tropak kanporatzearekin eta Fernando VII.a tronura itzultzearekin. Ikus, gainera

Sasikodea (pseudokodea)

Sun, 18 Jun 2023 13:23:50 +0000

Sasikodea edo pseudokodea programa informatiko bateko aginduak idatzeko goi mailako lengoaia informatikoa da, ordenagailu batean exekutatu ezin daitekeena, ez baitago programazio-lengoaia batean idatzita (eta hortik sasi- edo pseudo- aurrizkiak), baino irakurleari programa informatikoa garatzeko jarraitu beharreko pausoak eta aginduak zeintzuk izan behar diren azaltzen diona. Labur esanda, pseudokodea programa informatiko batean jarraitu beharreko agindu estandarren multzo egituratua da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, pseudocode; gaztelaniaz, pseudocódigo.

Pedagogia kritikoa

Sun, 18 Jun 2023 07:56:46 +0000

Pedagogia kritikoa hezkuntza arloko paradigma, teoria, proposamen eta praktika berritzaileen multzoa da. Horren bidez, hezkuntza-eredu konbentzionalak gainditu nahi dira, haurraren garapen integral, aske eta orekatua lortzeko, kultura sozial eta politiko berri baten azken helburuarekin. Pedagogia kritikoaren ardatz nagusiak honako hauek dira: gizarte partaidetza hezkuntza-prozesuan, humanizazioa, hezitzaileak protagonista nagusi direla, eta eraldaketa soziala eta politikoa. Askotan deseskolatzearekin lotutako esperientziekin lotu izan da. Historikoki, kritika sozialeko korronteetan oinarrituta garatu da, hala nola anarkismoan, feminismoan, Frankfurteko eskolan edo Michel Foucaulten estrukturalismoan. Paulo Freire, Hnery Girouns eta Peter McLaren izan dira pedagogia kritikoen bultzatzaile ezagunak, besteak beste.

Tximeleta-diagrama

Sat, 17 Jun 2023 07:10:28 +0000

Tximeleta-diagrama ekonomia zirkularreko prozesuak azaltzen dituen diagrama da (ikus, hemen, diagramaren jatorrizko bertsio bat). Tximeleta baten gisara, diagramak zirkulu itxurako bi hego ditu: lehenengoa gai biologikoei buruzkoa da, non biodegradazioa eta konpostaje prozesuen bitartez, zirkulu natural bat osatzen den, nekazaritzan, elikaduran eta bestelako giza prozesuetan erabilitako gaiak berriz ere baliabide natural bilakatuz; bigarrena, berriz, gizakiak sortutako objektu eta instalakuntzei buruzkoa da, eta zirkulu kontzentriko batzuk biltzen ditu, objektu horien erabilera eta aprobetxamendu zirkularra adierazten dituztenak, hala nola partekatzea, konponketa, berrerabilera, berrekoizpena eta azkenik birziklapena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, butterfly diagram; gaztelaniaz, diagrama mariposa.

Ruhrko arroa

Sat, 17 Jun 2023 06:45:02 +0000

Ruhrko arroa edo Ruhr eskualdea Alemaniako mendebaldean, Herbereekiko mugatik gertu, dagoen eskualdea, Ruhr ibaiaren arroan, 4000 kilometro karratu pasatxo dituena (Gipuzkoa eta Bizkaia biltzen dituen azalera gutxi gorabehera). Bereziki ezaguna da historikoki ikatz meategoien ustiapenagatik eta gune industrial handia izateagatik, bereziki siderurgiaren inguruan. Halaber, gune oso populatua da, konurbazio zabal batean bildurik, Dortmund, Essen, Duisburgo eta Bochum hiri handienak izanik, guztira 5 bat milioi biztanlerekin.

Justizia soziala

Fri, 16 Jun 2023 15:19:56 +0000

Justizia soziala gizarte bateko pertsona guztian aukera-berdintasunean, ekitatean eta duintasunez elkarrekin bizi diren egoera da. Honako alderdi hauetan gauzatzen da, besteak beste: kalitatezko osasun eta hezkuntza publikorako sarbide unibertsala, diskriminazioaren eta bazterkeriaren aurkako borroka, langabezia- edo kalteberatasun-egoerei aurre egiten dien gizarte laguntza eta etxebizitza-eskubidea. Historikoki, bere sustraiak Ilustrazioan eta garai hartan garatu ziren berdintasun idealetan daude. Nahiz eta gizartearen gehiengo handi batek justizia sozialaren helburua onartzen duen, ikuspegi politiko desberdinak daude horretara iristeko moduari buruz: batzuek diote liberalismo ekonomikoak oreka soziala sustatzen duela, kide guztiei aukerak eskainiz eta estatuaren gutxieneko esku-hartzearen alde eginez; ezkerreko korronte politikoek, berriz, estatuaren interbentzionismo sendoa sustatzen dute, pertsona eta familia kaltebera eta baliabiderik gabekoei birbanatzeko politika publikoak sustatuz, jarduera ekonomikoaren tributuen, errenta edo ondare altuen bidez finantzatuta. Ikus, gainera

Akrotera

Thu, 15 Jun 2023 07:51:40 +0000

Arkitektura klasikoan, akrotera (antzinako grezierazko ἀκρωτήριον, “akrotérion” hitzetik, bere aldetik, ἄκρος, “akros”, hitzetik datorrena, literalki gorenean) frontoi bateko gailurrean edo horren izkinetan jartzen diren eskultura edo apaingarriak (ontziak, palmetak, …) dira. Ohikoak dira, halaber, arkitektura gotikoan, eta baita altzarietan ere.

Giza beharrak (giza beharrizanak)

Thu, 15 Jun 2023 07:24:19 +0000

Giza beharrak edo giza beharrizanak pertsonek eguneroko bizitzan bete edo betetzen saiatzen diren premiak eta nahiak, haien gabeziak edo eskasiak eragin ditzakeen estresa, antsietatea eta frustrazioa saihesteko. Behar horiek asetzeak, normalean oreka edo lasaitasun egoerara eramaten ditu pertsonak, eta bizitza intimoarekin edo bizitza sozialarekin batera deuseztatutako premien kasuan, zoriontsu izatera. Kasu guztietan, giza beharrak gizakiaren motibazioaren pizgarriak dira. Giza premiei buruz gehien ezagutzen eta onartzen den teorietako bat Abraham Maslowek (1908-1970) planteatutakoa da (ikus, Maslowen piramidea). Horren arabera, giza premiak hierarkizatuta daude, eta, lehenik eta behin, pertsonek beren oinarrizko beharrizanak asetzea dute helburu, oro har, premia fisiologikoak (jatea, edatea, atseden hartzea). Gero, segurtasun-premia asetzea bilatuko luke, zentzu zabalean, eta, gero, gizarte- eta afektu-beharrizanetara igaroko litzateke; ondoren, errekonozimendu-premiak eta, azkenik, autorrealizaziorako beharrak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, human needs; gaztelaniaz, necesidades humanas.

Ontologia (adimen artifiziala)

Thu, 15 Jun 2023 06:17:24 +0000

*Agian ontologia filosofian bilatzen ari zara. *

Adimen artifizialari buruz, ontologia munduaren edo bestelako eremu baten irudikapen egituratua da, horri buruzko jakintza osatzen duten elementuak sailkatu eta haien arteko erlazioak ezartzen dituena, erregela logiko batzuekin batera sistema aditua eratzeko baliatzen dena. Adimen artifiziala garatzeko bi paradigma nagusietako bat da, bestea izanik errealitatean jasotako datuen azterketan oinarritutakoa.

Ugalketa-tasa

Wed, 14 Jun 2023 14:19:04 +0000

Estatistikan, ugalketa-tasa emakume bakoitzak duen alaba kopurua baino ez da. Izan daiteke ugalketa-tasa gordina, 1000 emakumek euren ugalketa-bizitzan izango duten alaba-kopurua kalkulatuz, edota ugalketa-tasa garbia, 1000 emakume haien artean gertatzen diren heriotzak, eta beraz horregatik jaiotzen ez diren alabak, kontuan hartzen dituena. Beraz ugalketa-tasa garbia beti izango da ugalketa-tasa gordina baino txikiagoa, diferentzia txikiarekin emakumeen hilkortasuna txikia denean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, tasa de reproducción.

Kristauzentrismoa

Wed, 14 Jun 2023 08:27:32 +0000

Kristauzentrismoa ikuspegi erlijioso, sozial, kultural eta historiko partzial eta murriztailea da, fede, moral edo dogma kristauetatik edota kristauek egiten dituzten heinean, gertakariak interpretatu, baloratu, nabarmendu edo lehenetsi egiten dituena.

Aro Modernoa

Wed, 14 Jun 2023 08:02:45 +0000

Historian, Aro Modernoa Erdi Arotik Aro Garaikidera zabaltzen den aldi historikoa da, XV-XVIII. mende bitartean, zehatzago Amerikaren aurkikuntzatik 1492. urtean Frantziako Iraultzara 1789. urtean. Europan Aro Modernoari Antzinako Erregimena ere deitzen zaio, monarkia absolutistek Europan garatu zuten sistema soziopolitikoari erreferentzia egiteko, Frantziako Iraultzak desagerrarazi zuena. Ikus, gainera

Zein gertakizunek eman zion hasiera Aro Modernoari?

Pentsio-planak

Wed, 14 Jun 2023 07:02:46 +0000

Pentsio-plana pertsona batek bere lan bizitzan zehar eta erretiroari begira egiten den aurrezki produktu bat da, egindako diru-ekarpenak euren erretiro-aldiko diru-sarrerak bihur daitezen, ekarpen horiek bitartean ematen duten errentagarritasun gehigarri batekin batera, guztia pentsioaren osagarri gisa. Epe luzerako aurrezki-plana, erretiroari begira egiten delarik, gainera produktuaren kontratuko baldintzetako bat erretiroa bitartean diru irteerak ez egitea izaten delako. Aurrezkien errentagarritasunaz gainera, pentsio-funts batera egiten diren ekarpenen abantaila nagusia ekarpen horiek egiten diren ekitaldiko desgrabazio fiskala da, pertsona adinduen finantza-ongizatea bermatzeko helburuarekin gobernuek sustatua. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, plan de pensiones.

Funtsezko konpetentziak

Wed, 14 Jun 2023 06:44:36 +0000

Funtsezko konpetentziak Espainiako LOMLOE legean (2020) ezartzen diren konpetentzia nagusiak dira, aurreko legeetako oinarrizko konpetentzia direlakoen parekoak, eta ikasleak bere bizitzan zehar aurrera egin eta erronkei aurre egiteko beharko dituenak, Europako Kontseilutik ezarritako jarraibideen araberakoak. Zortzi funtsezko konpetentzia zehaztu dira:

Hizkuntza komunikaziorako konpetentzia
Eleaniztasunerako konpetentzia
Matematikarako Konpetentzia eta Zientzia, Teknologia eta ingeniaritzarako Konpetentzia
Digitalizaziorako Konpetentzia
Konpetentzia Pertsonala, Soziala eta Ikasten Ikastekoa
Herritartasunerako Konpetentzia
Ekintzailetzarako Konpetentzia
Kultura- Kontzientzia eta kultura adierazpenerako Konpetentzia Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, competencias clave.

Pentsio-funtsak

Tue, 13 Jun 2023 16:00:56 +0000

Pentsio-funtsa pertsona partikularrek entitate kudeatzaile batean eta inbertsio mota jakin batzuetan euren pentsio-plana osatzeko egiten dituzten diru-ekarpenen multzoa da. Labur esanda, pentsio-funtsa, erretiroari begira pentsioa osatzeko partikularren ekarpenekin osatzen den inbertsio-funtsa da. Orokorrean, epe luzerako inbertsioekin osatzen diren funtsak dira, pentsio-planak pertsona langileen bizitza osoan zehar luzatzen direnez. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, fondo de pensiones.

Postmodernitatea (posmodernitatea)

Tue, 13 Jun 2023 14:44:09 +0000

Postmodernitatea edo posmodernitatea 1960ko hamarkadatik garatutako mugimendu kultural eta ideologia da, Ilustraziotik garatutako modernitatea kritikatu eta arrazoiarekiko, balio unibertsalekiko, aurrerabidearekiko eta utopiekiko mesfidantza eta sinesmen eza azalarazi eta aniztasuna, eklektizismoa, erlatibismoa, eszeptizismoa, subjektibismoa, indibidualismoa eta nihilismoa aldarrikatu egiten dituena. Pentsalari batzuek krisi garai gisa definitu dute, filosofian, moralean nahiz politikan, pentsamendu sendoaren ordez, pentsamendu ahul eta zatikatua ekarri baitu. Arte arloan, ordea, aberastasun eta berrikuntza handiko mugimendua da, garai, estilo eta teknika desberdinak baliatuz. Ikus, gainera

astoa osinean, irriz irriz itotzen da

Tue, 13 Jun 2023 14:17:25 +0000

Astoaren inozokeria eta axolagabekeria nabarmentzen duen atsotitza, osineko arriskuaz ohartu gabe, irri eginez itotzen dela adieraziz. Jakoba Errekondok atsotitza moldatu du asto inozoa aipatzeko: Osinetan irriz irri itoko litzatekeen astoak gozo egiten du hazka idi parea seko gelditzeko gai den landaretxoan (Argia, 2011ko maiatzaren 15a).

astoa nolako, zamukak halako

Tue, 13 Jun 2023 13:56:36 +0000

Bakoitzari berea dagokiola adierazteko.

Kontzientzia ekologikoa

Sun, 11 Jun 2023 12:58:11 +0000

Kontzientzia ekologikoa edo ingurumenarekiko kontzientzia ingurumen-arazoekiko kezka eta arazo horiek konpontzeko jarduketarekiko konpromisoa da, bai maila indibidualean, bai maila kolektiboan eta instituzionalean. Horrela, esan daiteke balio soziala dela, eta, gainera krisi ekologikoari erantzuteko ezinbesteko aurretiazko urratsa. Ingurumen-kontzientziak adierazpen ugari hartzen ditu, erakunde zibiletan parte hartuz eta kontsumo arduratsu eta jasangarria eginez, maila indibidualean, hala nola ingurumenaren aldeko politika eraginkorrak garatuz maila instituzionalean.

Nork laguntzen zien gobernu lanetan Erdi Aroko erregei?

Sun, 11 Jun 2023 12:11:25 +0000

Basailuak ziren, erregearekin hitzartzen zuten itun baten bitartez, erregeari laguntze ziotenak, bai erregeak haiei ematen zizkien feudoetan aginduz, jopuak mendean hartuz eta lurrei etekina ateraz, bai gerra garaian erregari zerbitzu militarra eskainiz.

Aldakuntza-tasa

Sun, 11 Jun 2023 09:03:19 +0000

Aldakuntza-tasa bi balio alderatzen dituen portzentaje bat da, bata bestearekiko zenbat handiagoa edo txikiagoa den adierazten duena. Honela kalkulatzen da, zatiketa moduan, zatikizun gisa alderatu nahi den a balioa jarriz, eta zatitzailean alderatzeko oinarri gisa erabili nahi den b balioa hartuz:

$$AT=\cfrac{a}{b}$$

Adibide gisa, Donostia etxebizitza baten batez besteko prezioa metro karratuko 3.000 euro bada, eta 2.000 euro Bilbon, aldakuntza-tasa Donostian Bilboko prezioarekiko honela kalkulatzen da:

$$AT=\cfrac{3.000}{2.000}=1.5$$

Emaitzak adierazten du Donostiako prezioak 0.5=%50 garestiagoak direla, 1 balioak berdintasuna adierazten duelarik.

Kudeaketa-kontabilitatea

Fri, 09 Jun 2023 15:39:53 +0000

Kudeaketa-kontabilitatea enpresan iraganean jasotako informazioan oinarrituta baliabideak nola eskuratu eta erabiltzen diren, hala nola kostuak, gastuak eta sarrerak, aztertu eta kontrolatu egiten duen kontabilitatearen adarra da, etorkizuneko helburu eta programei buruz erabakiak egokiro hartzen aldera. Aurrekontuak eta kostu estandarrak , produktibitateak, sailetako kostuak, produktu eta produktu-lerroen kostuak aztertzen ditu gehienbat. Eguneroko jardunean zentratzen den ustiapeneko kontabilitate analitikoa ez bezala, kudeaketa-kontabilitatea etorkizunari begira garatzen da bereziki.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, management accounting; gaztelaniaz, contabilidad de gestión, contabilidad gerencial, contabilidad directiva.

gaizki esanak barkatu eta ondo esanak gogoan hartu

Tue, 06 Jun 2023 14:31:37 +0000

Norberari gaizki egindakoak barkatu eta ongi egindakoak ez ahazteko gomendatzen duen atsotitza.

Aldaerak

txarto esanak barkatu eta ondo esanak gogoan hartu

ez da beharra bezalako morroirik

Tue, 06 Jun 2023 08:10:49 +0000

Beharra edo premia gauzak aurrera ateratzeko pizgarri garrantzitsua dela adierazteko.

Aldaerak

ez da beharra bezalako akuilurik

bihotzaren giltza, mihia

Tue, 06 Jun 2023 08:06:49 +0000

Besteen bihotza eta atxikimendua irabazteko hitz goxo eta ederrak garrantzitsuak direla adierazteko.

Konspirazioak

Mon, 05 Jun 2023 07:19:04 +0000

Konspirazioa pertsona batzuek talde batean bildurik legez kanpoko zerbait egin, estatuaren aurka jardun eta boterea eskuratzeko ezkutuan eta isil-gordean garatzen duten egitasmoa da. Hedabide sentsazionalista eta sare sozialen garapenarekin batera, ohiko bilakatu da errealitate sozial eta politikoa era konspiratiboan interpretatzea, norberaren balioen eta interesen araberakoa ez den oro isil-gordean diharduten taldeen eskutik gertatzen dela sinetsi eta aldarrikatzea alegia, teoria konspiratiboak garatuz. Ikus, gainera

Albiste faltsuak

Itzaleko bankuak (banku paraleloak)

Sun, 04 Jun 2023 15:28:34 +0000

Itzaleko bankuak edo banku paraleloak, itzaleko banka edo banka paraleloa ere deitua, banku erregulatu eta legezkoaren zerbitzu berdinak, hala nola diru gordailuak, inbertsioka, kredituak eta maileguak, eskaintzen dituzten legezko enpresak dira, baina banku izendapena ez dutenek, jarduera horiek izaten duten legezko erregulazio eta kontroletik at daudenak. XXI. mendearen hasieratik erruz zabaldu diren entitateak dira, aktibo eta psibo itzelak kontrolik osatuz, eta beraz finantza-sisteman arriskua bizia sortuz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, shadow banking; gaztelaniaz, banca en la sombra.

Testu laua

Sun, 04 Jun 2023 07:19:56 +0000

Informatikan, testu laua testu edo karaktere-segida huts gisa agertzen den informazioa adierazteko erabiltzen den terminoa da, testu horren estiloari buruzko markarik gabekoa, eta grafikoak, irudiak edo ikurrak barnehartzen ez dituena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, plain text.

Etengabeko hezkuntza (etengabeko prestakuntza)

Sun, 04 Jun 2023 07:10:43 +0000

Etengabeko hezkuntza edo etengabeko prestakuntza pertsonek euren hasierako hezkuntza baino geroago jasotzen duten hezkuntza, gizarte bizitzan integraturik edo lanean daudelarik, trebetasun eta konpetentzia berriak eskuratzeko, edo gizartean guztiz integraturik ez dauden pertsonen kasuan, gizartean integratu eta lan munduan behar bezala txertatzeko. Etengabeko prestakuntza ezinebesteko elementua da, gainera, erakundeetan berrikuntza aurrera eramateko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, educación permanete, formación permanente.

guztien gogora egitea da gauza nekea

Sun, 04 Jun 2023 06:55:49 +0000

Gogoratu beharreko guzti-guztiak gogoratzeko zailtasuna adierazteko.

habia egiten denerako, txoria hil

Sun, 04 Jun 2023 06:50:57 +0000

Berandu egiten diren gauzak alperrikakoak izaten direla adierazteko.

Aldaerak

habia egiten deneko

burua saldu eta txapela erosi

Sun, 04 Jun 2023 06:48:21 +0000

Desgaraian egiten dena alperrik izaten dela adierazteko.

Kidekoak

habia egiten deneko, txoria hil

Goi kleroa eta behe kleroa

Fri, 02 Jun 2023 07:03:19 +0000

Goi kleroa eta behe kleroa Erdi Aroa kleroa osatzen zuten bi talde bereiziak diren, botere eta pribilegio aski desberdinekin. Goi kleroa kardinalek, gotzaiek eta monategietako abade eta abadesek osatzen zuten, eta noblezia zen haien jatorriko klasea; behe kleroa, berriz, fraide, lekaime, apaiz eta erretore arruntek osatzen zuten, nekazarien eta artisauen klasetik zetozenak. Bi klero klaseen arteko banaketa eta bereizketa oso nabarmena zen, goi kleroa politikoki boteretsua zelako, monarkekin harreman zuzena zuten eta haiekin elkar hartuta jokatzen baitzuten, behe kleroa herri xumearen behar espiritualetaz arduratzera mugatzen zen bitartean; eta beste alde batetik aberastasun eta pribilegio ekonomiko askoz ere handiagoak zituen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, alto clero y bajo clero.

Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2023 (Josemari Sarasola)

Fri, 02 Jun 2023 05:53:07 +0000

Hemen, PDF formatoan, EHU-UPVko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2023 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak agertzen dira.

Hiri sakabanatua (hiri barreiatua)

Thu, 01 Jun 2023 09:04:35 +0000

Hiri sakabanatua. Colorado Strings, USA. Kredituak: David Shankbone - Wikimedia Commons.

Hiri sakabanatua edo hiri barreiatua biztanle dentsitate txikiko hiriguneak dira, etxebizitza bakarreko edo gutxiko eraikinekin, maiz eraikinetan integraturiko lorategi eta bestelako espazio zabalez hornituak, zerbitzu eta jarduera ekonomiko gutxirekin eta hirigunearekin ongi komunikatuta daudenak. XIX. mendean garaturiko lorategi-hiri eta antzeko hiri ikuspegien emaitza dira, hirian eta aldi berean populazio eskaseko eta landa itxurako eremu lasai batean bizitzearen abantailak uztartu nahi dituztenak, hiri trinko edo konpaktoak dituen arazoak saihestuz. Hala eta guztiz ere, denborarekin arazoak azalarazten joan dira hiri-eremu horien inguruan: eraikuntzaren eta azpiegituren kostua oso handia da, etxebizitza-eraikin handien aldean, eta auto pribatuaren dependentzia handia izaten dute, hiri sakabanatuaren zabalerak eta sakabanatzeak garraio publikoaren hedapena oztopatu egiten dutelako. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, ciudad dispersa.

Monarkia (definizioa eta kontzeptua)

Thu, 01 Jun 2023 08:34:33 +0000

Bere adiera hertsi eta gogorrenean, monarkia (antzinako grezierazko μόνος, *mónos, *“bakar” eta de ἀρχός, *arkhós, *“agintari”, hitzetatik) monarka edo errege deitzen den pertsona bakar baten borondatean eta agintean oinarritzen den sistema politikoa da. Historian zehar, ordea, monarkia deitu izan den sistemak hainbat eta bertsio eta aldaera; hala nola jainkotiar monarkia, non agintea Jainkoaren borondatearen bitartez legitimatzen den; monarkia absolutista, non monarkak botere absolutua duena; eta monarkia parlamentarioa, non monarkak estatuaren buruzagia eta ordezkaria da, baina subiranotza herritarrek aukeraturiko legebiltzar baten esku dagoen; monarkia konstituzionala, berriz, monarkaren boterea konstituzioak definitu eta mugatu egiten duenean gertatzen da.

Sasoiko produktuak (garaiko produktuak)

Thu, 01 Jun 2023 08:08:44 +0000

Sasoiko produktuak edo garaiko produktuak barazkiak eta fruta freskoak dira. Urtean zehar ekoizten dira, tokiko berezko hazkuntza-zikloa errespetatuz. Beraz, aire zabalean landatzen dira, eta ez dute negutegi edo bestelako instalakuntza berezirik behar. Sasoiko produktuek kalitate nutritibo eta zapore hobeak dituzte; gainera, cuktieroak aztarna ekologiko txikiagoa du ingurumenerako.

Caciquisme

Thu, 01 Jun 2023 07:50:20 +0000

El caciquisme és el sistema polític, aparentment democràtic, però basat en la manipulació ideològica, la corrupció electoral, i la subordinació política i econòmica de la majoria de la població per part d’una oligarquia local -precisament, els cacics-, a favor dels interessos de les elits estatals, desenvolupat a través de les relacions clientelars de suport mutu entre aquesta oligarquia i el poder central de les elits.

El caciquisme va ser una pràctica política relacionada amb la corrupció freqüent a Espanya en els segles XIX-XX. i especialment durant la restauració borbònica, de 1874 a 1931. Protagonitzat i dirigit pels cacics, en general autoritats polítiques i religioses (alcalde, sacerdot, jutge, mestre i guàrdia civil) i oligarquia locals (terratinents), el caciquisme va consistir en el monopoli del poder polític local per part seva, acceptat implícitament pels partits polítics liberals i conservadors nacionals, en la mesura en què contribuïen al turnisme o repartiment del poder polític entre ells. Per a això, desenvolupaven tant l’encasellat com la tupinada en les eleccions, comprant vots o manipulant-los directament per a afavorir els seus resultats. En les eleccions nacionals, a canvi d’aquests vots falsos per als principals partits, els cacics obtenien el suport total del govern central per a retenir el poder polític i econòmic en les seves localitats. Et pot interessar també

inor ez da ikasia jaiotzen

Wed, 31 May 2023 15:32:15 +0000

Trebetasun faltaz edo gaizki egindakoak barkatzeko, gauzak ondo egiteko esperientzia behar dela onartuz.

hitzemana, zor

Wed, 31 May 2023 15:30:16 +0000

Hitz ematen dena, zor gisa hartu behar dela adierazteko.

burla minena, egia dioena

Wed, 31 May 2023 15:29:32 +0000

Egia aurpegiratzea mingarria dela nabarmentzeko.

Erreserba feudala (domeinu feudala, jaunaren erreserba)

Wed, 31 May 2023 15:15:42 +0000

Feudalismoan, erreserba feudalak, domeinu feudalak edo jaunaren erreserbak feudoa edo jaurerria osatzen zuten bi ataletako bat ziren, mantso direlakoekin batera. Jaunaren beraren lurrak ziren erreserba feudalak, jaurerriaren lur eta larre onenak, gaztelua eta basoak bilduz; non jopuak haietan lan egitera behartuta zegoen, haietatik ateratako etekin guztiak jaunarentzat zirelarik. Horretaz aparte, jopuak mantso deitzen ziren bere lurretan ere lan egin behar zuen, bere bizimodua eta bere familiarena aurrera ateratzeko, eta hortik ere tributua ordaindu behar zion jaunari. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, reserva señorial, reserva feudal, dominio feudal.

Autorreflexibitatea (literatura)

Tue, 30 May 2023 14:18:57 +0000

Literatura-lan bati dagokionez, autorreflexibitatea obran bertan literatura-lanari buruz egiten den erreferentzia gutxi gorabehera sakona da, obraren barruko beste elementu narratibo gisa, edota idazleak berak bere obrari buruz egiten duen hausnarketa-ariketa gisa. Autorreflexibitate literarioaren adibide paradigmatiko eta antzinakoena bat Kixote-n dago, non obraren idazkera bera obran bertan garatzen den.

Funtzio heuristikoa

Tue, 30 May 2023 13:40:52 +0000

Heuristikan orokorrean eta, arlo aplikatua gisa, adimen artifizialean, funtzio heuristikoa heuristika batean gaudelarik, edozein egoeratik jomuga-egoerara heltzeko distantzia, kostua edo, beste kasu batzuetan, hurbiltasuna edo etekina, adierazten duen funtzio bat da, soluziora hurbildu nahian hurrengo pausoan heldu beharreko egoera zein den erakusten duena, funtzio heuristiko horren balioa minimotuz (kostua edo distantzia adierazten duenean) edo maximotuz (soluziorako hurbiltasuna adierazten duenean, esaterako).

Arrazoi autorreflexiboa

Tue, 30 May 2023 12:52:14 +0000

Arrazoi autorreflexiboa edo autogogoetatsua norberaren pentsamenduari buruz egiten den gogoeta kontziente eta kritikoa da, pentsamendu horren balio orokorrari nahiz, zehazkiago, pentsatzeko jarduera oinarritzen duten oinarri, printzipio, teoria eta metodoei dagokienez, bai norbanakoaren mailan, bai maila kolektiboan, ikuspegi filosofiko eszeptiko batetik, edozein pentsamendu motari aplika dakiokeena, hala nola pentsamendu filosofikoari berari zein jarduera zientifikoetan garatzen den ezagutza-jarduera aplikatuari. Haratago, arrazoi autoerreflexiboak bere baitan hartzen du ezagutza-jarduera zergatik eta zertarako pentsatu eta garatzen den, zer interes eta helbururekin.

Aldi baterako enplegu-erregulazioa

Mon, 29 May 2023 15:40:07 +0000

Aldi baterako enplegu erregulazioa edo, zehatzago, aldi baterako enplegu erregulazio-espedientea Espainiako Langileen Estatutuan lan-kontratuak aldi baterako eten edo lanaldian murrizketak egiteko enpresei ematen zaien aukera da, arrazoi ekonomiko, tekniko, antolakuntzazko, produktibo edo bestelako ezinbesteko arrazoiak behar bezala justifikatuta lan-agintaritzaren aurrean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, expediente de regulación temporal.

Koitozentrismoa

Mon, 29 May 2023 14:49:02 +0000

Koitozentrismoa koitoa eta sarketa sexu-harreman baten elementu nagusi edo funtsezkotzat hartzen dituen iritzia eta jarrera da. Beraz, horiek sexu-plazeraren iturri nagusi eta gogobetegarritzat jotzen ditu, eta horiek gabe sexu-harreman bat ez da osoa. Koitozentrismoa, oro har, falozentrismo matxistatik eta heteropatriarkatutik eratorritako ikuspegia da, eta sexu-harremanen ikuspegi murriztailea dakar, bai maila fisikoan, plazera genitaletara mugatuz (ikusi, halaber, genitalitatea), bai arlo psikoafektiboan, afektibitatea alde batera utziz sexu-harreman baten funtsezko elementu gisa.

Kultura menderatzailea

Mon, 29 May 2023 14:26:14 +0000

Kultura menderatzailea, kultura menperatzailea, kultura dominatzailea, kultura azpiratzailea edo kultura hegemonikoa talde, erakunde edo gizarte bateko kideei inposatzen zaien**kultura** nagusia da, haietan nagusitzen dena mekanismo menderatzaile eta hegemonikoen bidez, ohiturak, praktikak, printzipioak, jarrerak, sinesmenak eta, oro har, ideologia inposatuz, portaera indibidual eta kolektiboko arauak, hierarkia eta estratifikazio sozialeko sistemak eta haiek bereganatzen ez dituztenentzako bazterketa sozialeko erregelak ezarriz. Adibide gisa, genero-rolak aipa daitezke, heteropatriarkatuak kultura nagusi gisa ezartzen dituenak edo unibertsitate-ikasketek, orokorrean edo unibertsitate jakin batean egiten direnean, ematen duten goi-mailako gizarte-estatusa. Kultura nagusi menderatzaileak modu ideologizatuan edo abstraktuan nahiz modu zehatzean garatu eta finkatzen dira, erakunde politikoek eta interes ekonomikoek bultzaturik, botereari eutsi eta indartzeko helburuarekin. Beste hizkuntzetan: ingelesez, dominant culture; gaztelaniaz, cultura dominante.

Atribuzio kausalak

Sun, 28 May 2023 13:53:09 +0000

Atribuzio kausalen teoria Fritz Heider austriar psikologoak (1896-1988) giza portaera eta jokabideak interpretatzeko, bai norberarena bai besteena, baliatzen dituzten arrazoiak aztertzen dituen teoria psikologikoa da. Teoria horren arabera, portaera jakin bati ematen diogun interpretazioak eragiten du zuzenean portaera horri egiten diogun balorazio orokorrean, eta beraz norberaren portaera baldintzatuko du etorkizunean eta, besteen jokabideen interpretazioa egiterakoan ere, haien motibazioa eta autoestimua eragingo ditu. Atribuzio kausal batek hiru elementu ditu: kontrol-locus delakoak jokabide jakin baten kausa subjektuaren baitan edo subjektuarengandik at dagoen zehazten du; egonkortasunak jokabidea eragin duen kausa egonkorra edo aldi baterakoa den finkatzen du; eta azkenik kontrolagarritasunak kausa hori kontrolatu daitekeen ala ez ezartzen du. Horrela, autoestimu eta motibazio gehien eragiten dituzten atribuzio kausalak barneko kontrol-locusa, egonkortasuna eta kontrolagarritasuna duten haiek izango lirateke.

Pertsonaia jolasgarria

Sun, 28 May 2023 07:33:27 +0000

Pertsonaia jolasgarria bideojoko batean jokalariak kontrolatzen duen fikziozko pertsonaia da. Joko batzuetan, pertsonaia jolasgarri bakarra dago; bi jokalariko jokoetan bi izaten dira; beste batzuetan berriz, jokalariak hainbat pertsonaia jolasgarri ditu aukeran, eta batzuetan haren ezaugarriak edo trebetasunak ere ezar ditzake. Beste hizkuntzetan: ingelesez, playing character; gaztelaniaz, personaje jugable, personaje jugador.

Plataforma-bideojokoak

Sun, 28 May 2023 07:28:02 +0000

Plataforma-bideojokoak pertsonaia jolasgarriak plataforma edo eszenatoki grafiko batean jarraitzen duten ibilbidean zehar kontrolatzen diren bideojokoak dira, non pertsonaiak korrika, jauzika, etsaien aurka borrokatu, objektuak bildu eta abar egin behar duen. Plataforma edo eszenatokiak aldatu egiten dira joko batean zehar, mailak gainditu ahala. Plataforma-bideojokoetan izan daitezke linealak, non jokalariak jarraitu behar duen ibilbidea edo hari narratiboa finkoa den, zein ez-linealak, non jokalariari aukera ematen zaion eszenatoki batean zehar bide desberdinak aukeratzeko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, videojuegos de plataforma.

Boto baliodunak (baliozko botoak)

Sat, 27 May 2023 07:20:31 +0000

Boto baliodunak edo baliozko botoak bozketa batean jarritako arauen arabera emandako botoak dira, boto zenbaketan sartu eta hautagaiak aukeratu edo erabakia hartzeko aintzat hartuko direnak. Boto baliodunen artena ez dira sartzen boto nulu edo baliogabeak. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, votos válidos.

Boto zuria

Sat, 27 May 2023 06:33:59 +0000

Hauteskunde edo erreferendum batean, boto zuria inongo hautagai edo aukeraren alde ematen ez den botoa da. Alderdi edo hautagai guztien aurkakotzat nahiz beste hautagai edo alderdiekin identifikatzen den boto gisa har dsaiteke. Espainian, botoa zuria dela interpretatzen da gutun-azalean boto-txartelik sartzen ez denean, edo boto-txartelean zerbait idatzi behar den kasuetan, ezer idazten ez denean. Boto nuluak ez bezala, boto zuriak baliodunak dira eta zenbatu egiten dira, baino ez zaizkio inori esleitzen, baina hala ere eragina badute bozketan, boto baliodunen artean zenbaturik, hauteskunde-muga gainditu eta ordezkaritza lortzeko boto-kopurua handitu egiten baitute, alderdi eta hautagai minoritarioen kaltetan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, blank vote, blank ballot; gaztelaniaz, voto en blanco.

Idazkera kuneiformea

Fri, 26 May 2023 14:35:44 +0000

Idazkera kuneiformea edo idazketa kuneiformea K.a 3200 urte aldera Mesopotamian garatutako idazkera sistema da, hasiera batean piktogramak baliatu baina gerora cuneus edo harrian, metaletan eta buztinean egindako ebaki gisako ikurrak baliatzen zituena, eta garaiko hizkuntza batzuetan idatzeko erabili zena. Historiako idazkera-sistema antzinakoenetako bat da, Egiptoko idazkera hieroglifikoarekin batera.

Aztarna hidrikoa

Fri, 26 May 2023 13:56:38 +0000

Aztarna hidrikoa edo ur-aztarna produktu bat ekoitzi, zerbitzu bat erabili edo besterik gabe jarduera bat garatzeko erabili edo xahutu egiten den ur-kantitatea da. Pertsona, komunitate, enpresa, erakunde edo eskualde batek xahutzen duen ur-kopuruari egiten dio erreferentzia. Arjen Hoekstra nederlandar irakasleak (1967-2019) 2002 urtean asmatu eta garatu zuen kontzeptua da. Hiru aztarna mota bereizten dira: arestiko definizioan aipatu den aztarna hiriko urdinaz gainera, aztarna hidriko berdea, ebaporazioaz edo landareek xurgatzen duten ur kopurua; eta aztarna grisa, kutsatzaileak ezeztatu edo indargabetzeko eta ur garbia izateko behar den ur-kantitatea. Beste hizkuntzetan: ingelesez, water footprint; gaztelaniaz, huella hídrica.

Dedukzioa

Fri, 26 May 2023 08:45:12 +0000

Dedukzioa egiazkotzat hartzen diren proposizio edo axioma batzuetatik, inferentzia erregela logikoak erabiliz, egiazkoak diren proposizio berriak eratzeko arrazoibidea da. Maiz, dedukzioa indukzio izeneko prozesuaren kontrakarrean aipatzen da, non proposizio orokorrak kasu partikularren azterketatik eratortzen diren. Hain zuzen ere, deduzkioa eta indukzioa alderatzeko, baieztatu ohi da indukzioa partikular edo zehatza den horretatik orokorrak diren konklusioak ateratzeko prozesua dela, dedukzioa orokorra denetik, konklusio partikularrak ateratzean datzan bitartean; adibide gisa, txakur indibidualak aztertuta, haiek guztiek lau hanka dituztela ikusita, indukzioz txakur guztiek lau hanka dituztela erator daiteke konklusio orokor gisa; berriz, dedukzioz, txakurrek lau hanka dituztela dioen proposizio orokorretik abiaturik; Aneren txakurrak zenbat hanka dituen galdetuta, txakurra denez lau dituela erantzun beharko genuke, konklusio partikular gisa. Ikus, gainera

Globalizazio ekonomikoa

Fri, 26 May 2023 07:42:28 +0000

Globalizazio ekonomikoa globalizazioaren dimentsio nagusietako bat da, enpresen jarduera, ekoizpena eta merkataritza elkartrukeak zehazkiago, nazioartera eta mundu zabalera hedatzen dituena, herrialdeen arteko muga ekonomikoak deseginez. Globalizazio ekonomikoa bideratu duten faktore nagusiak garraiobideen, logistikaren eta informazio eta komunikazio teknologien garapena izan dira. Ikus, gainera

Deslokalizazioa, globalizazio ekonomikoarekin loturiko fenomenoa.
Enpresa transnazionalak eta multinazionalak

Tirania eta tiranoa

Fri, 26 May 2023 07:01:47 +0000

Antzinako greziarrek bere interesen alde eta legeak jarritako inongo mugarik gabe diharduen tirano edo agintari absolutuaren botere eta gobernu-sistema gisa definitu zuten tirania; demokraziaren nahiz monarkiaren kontrakarrean, monarkiaren kasuan erregea ere legearen eta konstituzioaren baitan jokatu behar duelarik. Aristotelesek tiranoa usurpatzailetzat hartzen du, boterea indarrez eskuraturik, maiz atzerritarren laguntzarekin; halere antzinako greziar tiranoek herritarren babesa eta sostengua izan zituzten, eta oligarkiaren aurka joatzen zuten. Gaur egun, tirania terminoa diktadura eta erregimen autokratikoak izendatzeko erabiltzen da, adiera gaitzesgarrian.

Hizkuntza bizia

Fri, 26 May 2023 06:31:53 +0000

Hizkuntza bizia hiztun komunitate baten baitan diharduten hiztunek hizkuntza naturaltzat hartu eta erabili egiten duten hizkuntza da, komunitate batean transmititu egiten dena, hiztun natiboak sortuz. Hizkuntza bizien beste bereizgarri bat da, hizkuntza hilen aldean, denboran zehar erakusten duten aldakortasuna, erabiltzaile berriek ezarri eta finkatu egiten dituzten adierazpide berrien bitartez. Beste hizkuntzetan: ingelesez, living language; gaztelaniaz, lengua viva.

Hiztun natiboak (berezko hiztunak)

Thu, 25 May 2023 09:14:51 +0000

Hiztun natiboak, hizrun zaharrak edo berezko hiztunak hizkuntza jakin bat ama hizkuntza gisa ikasi eta hiztun komunitate baten baitan erabili duen eta aurrekari horiekin batera une jakin batean hizkuntza horretan guztiz ongi ulertzen, hitzegiten eta komunikatzen den pertsona da. Horrela, hiztun natiboek hizkuntza baten ezagutza natural, jatorrizko, benetako eta sakona dutela irizten da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, native speaker; gaztelaniaz, hablante nativo.

Hizkuntza lotariak

Thu, 25 May 2023 08:55:34 +0000

Hizkuntza lotari edo lo dagoen hizkuntza komunitate etniko edo kultural batean hiztunek ezagutu baino arin eta erraztasunez hitz egiten ez duten hizkuntza minoritarioa da, hizkuntza hil bilakatzeko arriskua duena. Beste hizkuntzetan: ingelesez, sleeping language, dormant language; gaztelaniaz, lengua durmiente.

Hizkuntza formalak

Thu, 25 May 2023 08:36:15 +0000

Hizkuntza formala esanahi edo interpretaziorik gabeko (edo interpretazio urriko) zeinu edo sinboloekin (token) osaturiko hizkuntza da, gramatika arau jakinen araberakoa eratua, erabilera-eremu zehatz eta murritz baterako erabiltzen dena. Hizkuntza formalak zientzia formaletan erabiltzen dira bereziki, hala nola matematikan, logikan eta informatikan, programazio-lengoaia gisa. Oinarritik hizkuntza formaleko ikurrek semantika, esanahirik edo interpretaziorik ez duten arren, eta agian horrexegatik, horiekin osaturiko esaldiak (string) anbiguotasunik gabeak dira.

Hizkuntza hila

Thu, 25 May 2023 08:16:16 +0000

Hizkuntza hila egun hiztun naturalik ez duen hizkuntza da, egunerokoan beste pertsonekin komunikatzeko erabiltzen ez den hizkuntza alegia, baina garai batean hiztun-komunitate propioa izan zuena. Hizkuntza hila izan arren, egon daitezke hizkuntzaren ezagutza sakona duten pertsonak, baina haientzat ez da hizkuntza naturala, ezin baitute normaltasunez eta egunerokoan hizkuntza hori beste pertsona batzuekin erabili; halaber, hizkuntza hila izan arren, egon daitezke hizkuntza horren testigantza idatziak edo bestelakoak, beste hizkuntzetan utzi dituzten arrastoen bitartez, eta baita ere, hizkuntza hori nolakoa den eta nola erabili behar den zehatz-mehatz jasotzen dituzten gramatika et hiztegiak. Beraz, hizkuntza hilak ez du zertan izanik hizkuntza desagertua, batzuetan horrela bada ere.

Prima facie

Thu, 25 May 2023 06:12:15 +0000

Prima facie latinezko lokuzioa da, lehen itxura batean zerbaiti buruz egiten den balorazioa edo iritzia kalifikatzeko erabiltzen dena, horrekin batera gerora balorazio edo iritzi hori informazio gehiagorekin aldatu daitekeela adieraziz.

Ofiziozko abokatua

Wed, 24 May 2023 13:59:16 +0000

Ofiziozko abokatua prozedura judizial batean sarturik dagoen pertsona batek abokatua behar duenean baina haren zerbitzuak kontratatzeko baliabide ekonomiko nahikorik ez duenean, pertsona horrek hala eskatuz gero Abokatuen Elkargoak izendatzen duen abokatua da. Ofiziozko abokatuaren kostua Justiziako Administrazio Publikoak ordaintzen du. Beste hizkuntzetan: ingelesez, court-appointed lawyer. ex-officio lawyer; gaztelaniaz, abogado de oficio.

eguzkia eta euria, Erromako zubia

Wed, 24 May 2023 09:28:50 +0000

Egoera zalantzagarri edo anbiguoak adierazteko atsotitza, neska bat Erromako zubitik pasatzen denean mutil bihurtzen dela, eta alderantziz, dioen kondairan oinarrituta.

aurki guztiak du bere ifrentzua

Wed, 24 May 2023 09:18:42 +0000

Denak bere alde ona eta txarra duela adierazteko.

Dialektoguneak

Wed, 24 May 2023 09:15:42 +0000

Dialektogunea, dialekto-gunea, continuum geolektala edo dialektoen continuum-a ondoko eremu geografikoetan mintzatzen diren dialektoen multzoa da. Dialektoguneen ezaugarri nagusia, elkarren ondoko dialektoen edo geografikoki gertu dauden dialektoren elkar ulergarritasuna da, hizkuntza bereizgarri komunak edo antzekoak izateagatik. Urrun edo muturretan dauden eremu geografikoetako dialektoen artean ordea, azkenean elkar ulergaiztasuna gerta daiteke continuum horretan zehar garatu diren aldaketengatik. Leonard Bloomfield hizkuntzalaria izan zen aintzindari kontzeptua garatu eta fenomenoa deskribatzen. Ikus, gainera

Hizkuntza-ukipena

Hizkuntza estandarra

Wed, 24 May 2023 08:59:36 +0000

Hizkuntza estandarra hizkuntza bateko dialektoen artean nagusitzen den hizkuntza aldaera eta hizkuntza bereizgarri edo trazuen multzoa da, dialekto desberdinetako hiztunek elkar komunikatzeko erabiltzen dutena, eta orokorrean hizkuntza idatzian, administrazioan, eskolan eta hedabideetan erabiltzen dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lengua estándar.

airean ttu egiten duenak, ttua biltzen du sudurretan

Wed, 24 May 2023 08:33:20 +0000

Gaizki egindakoa bueltan etortzen dela adierazteko.

sua eta ura, belaunetik behera

Wed, 24 May 2023 08:16:00 +0000

Suaren eta uraren arriskuez eta orokorrean arrisku guztiez ohartarazteko atsotitza.

txalupan nagusi asko, arrantza gutxi

Wed, 24 May 2023 08:13:10 +0000

Jarduera batean nagusi edo buruzagi bakarra izatearen komenientzia nabarmentzen duena, istiluak eta saihesteko.

San Luisen Ehun Mila Semeak

Wed, 24 May 2023 08:05:56 +0000

San Luisen Ehun Mila Semeak Europako monarkia absolutistek osaturiko Aliantza Santuak 1823ko apirilean Espainiara bidalitako espedizio militarra izan zen, Angulemako Dukeak zuzenduriko tropa frantsesek osatua gehienbat, Frantzian antolaturiko tropa absolutista espainiar batzuekin batera, Hirurteko Liberalari amaierari eta Fernando VII.aren aginte absolutista berrezartzeko asmoarekin. Hirurteko Liberalean zehar ere, Fernando VII.a izan zen errege, baino monarkia konstituzional baten erregimen batean. Fernando VII.ak berak konspiratu egin zuen tropa horien inbasioa sustatzeko. Inbasioarekin batera, aginte-batzar probisionala eratu zen 1823ko apirilean, Oiartzunen hain zuzen, jeneral eta noble batzuek osatua. Hasieran tropa kopurua 80.000-90.000 bitartekoa izan zen, baina kanpainaren bukaeran 120.000 ingurukoa izatera heldu zen. Erregimen liberal konstituzionalaren erresistentzia oso ahula izan zen, hiri batzuetan ezik, eta herritarren erresistentzia ere ez zen antolatu. Gorteak eta Gobernua Sevilla eta Cadizera lekualdatu ziren tropa frantsesek aurrera egin ahala, eta Fernando VII.a bere familiarekin batera haiekin eraman zituzten. Azkenena, gobernu liberalak aske utzi zuen Fernando VII.ak irailaren 30ean eta honek berehala bildu zen Angulemako Dukearekin. Azken erresistentzia gune liberalak errenditzen joan ziren hurrengo asteetan eta azaroaren 30erako tropa frantsesei Espainia uzteko agindua eman zitzaien, Fernando VII.a monarka absolutista moduan berriz ere jarrita. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Cien Mil Hijos de San Luis.

Boto-emaile ertaina

Tue, 23 May 2023 07:52:50 +0000

Boto-emaileen gehiengo bat definitzen duten ezaugarri indibidual eta sozialen multzoa da boto-emaile ertaina, alderdi politikoen interesa erakartzen duena, haien botoa eskuratu hauteskundeak irabazte aldera. Ezaugarri indibidual horiek, batez ere, boto-emailearen kezka, interes eta kezka politikoek definitzen dituzte, bere ideologia politikoak zein maila sozioekonomikoak eraginda. Halaber, alderdi jakin baterako boto-emaile ertaina aipatzen da, kasu honetan ere alderdiko boto-emaileen ohiko profil gisa , bereziki gizartean boto-emaileak homogeneoak ez direnean eta ezaugarri desberdinetako taldeen arabera banatzen direnean. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, votante medio.

Erreferente enpirikoa

Mon, 22 May 2023 08:34:37 +0000

Erreferente enpirikoa ikerketa-objektu izango diren errealitateko elementuen multzoa da, haiei buruzko interpretazio teorikorik gabe baina zehatz mugatuak kontzeptualizazio egoki baten bitartez. Erreferente enpirikoa osatzen duten elementuetatik ezaugarri komunak ezarriko dira, berariazkoak edo espezifikoak alde batera utzita, lege nomotetikoak garatuz. Ikus, gainera

Marko teorikoa

Ideologia aniztasuna (aniztasun politikoa)

Mon, 22 May 2023 08:08:46 +0000

Ideologia politiko desberdinerako kideek eta eragileek erakunde politiko edo sozial batean elkarrekin bizi eta lan egiten duten egoera da aniztasun ideologikoa edo ideologia-aniztasuna, aniztasun politikoa ere deitua, helburu komun batekin, polarizazio, sektarismo, esklusio edo erradikalismo oro baztertuz. Horrela, aniztasun ideologikoa egoera komun eta funtsezko gisa eratzen da gizarte demokratiko liberal batean. Liberalismo politikoaren printzipioa da; beraz, badago arriskua ideologia aniztasunezko egoera horietan ideologia politikoak desegin eta nagusitzen den sistema politiko eta ekonomikoaren baitan gizartea eraldatzeko indarrik gabe geratu eta azkenean deuseztaturik geratzeko. Ikus, gainera

Bitarteko aldagaiak (aldagai parte-hartzaileak)

Mon, 22 May 2023 07:24:48 +0000

Bitarteko aldagaiak edo aldagai parte-hartzaileak bi aldagaien arteko kausa-efektu erlazioan zubi gisa egiten duten aldagaiak dira, bi aldagai haien arteko erlazioa esplikatzen laguntzen dutenak. Ez dira nahastu behar aldagai nahasleekin, kausa-ondorio gisako bi aldagaien artean izan arren, bi aldagaien arteko zuzeneko erlazioa distortsionatu egiten dutenak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, mediating variables; gaztelaniaz, variables mediadoras, variables intervinientes.

Web renderizazioa

Sun, 21 May 2023 15:09:13 +0000

Web renderizazioa web orriak web nabigatzaile batean irudikatu edo bistaratzea da, web zerbitzarian dauden HTML zein CSS artxiboak, JavaScript kodea eta irudi zein bideoak kargatuz. Web renderizazioa nabigatzailean erabiltzaileak egiten duen HTTP eskabide batetik abiatzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, web rendering.

Ethos, pathos, logos (Aristoteles)

Sun, 21 May 2023 14:35:45 +0000

Aristotelesek pertsuasioaren gainean egindako Erretorika lanean, ethos, pathos eta logos diskurtso egoki eta eraginkor batek, bestea konbentzitzera daramanak, izan behar dituen hiru elementuen multzoa dira.*** Ethosdelakoa hizlariaren bertute morala da, diskurtsoari sinesgarritasuna eta eredugarritasuna ematen diona; pathos***, grina edo publikoarekiko lotura emozionala; eta*** logos*** delakoa, diskurtsoa edo hitza bera, arrazoibide eta argudio logikoz hornitua. Ikus, gainera

Ethos (filosofia)

Ethos (filosofia)

Sun, 21 May 2023 14:20:52 +0000

Ethos, euskaraz literalki “izaera” esan nahi duen antzinako grezeriazko hitz beretik, pertsona edo erakunde baten izaerak, nortasunak, printzipio eta balioek osatzen duten multzoa da, haren jokamoldea gidatu eta identitatea definitzen dutenak. Ikus, gainera

Ethos, pathos, logos (Aristoteles)

Plural hurbila

Sun, 21 May 2023 09:19:13 +0000

Euskaraz, plural hurbila gertu dauden elementu batzuen numeroa adierazten duen marka da, artikuku gisa -ok markarekin adierazten dena.

Plural hurbileko kasu-markak

absolutiboa/ergatiboa: -ok (adiskideok)
datiboa: -oi (adiskideoi)
genitiboa: -on (adiskideon)
soziatiboa: -okin (adiskideokin)
motibatiboa: -ongatik (adiskideongatik)
destinatiboa: -ontzat (adiskideontzat)
inesiboa: -ongan (bizidunak, adib. adiskideongan), -otan (bizigabeak; adib. etxeotan)
lokatiboa: -otako (etxeotako)
adlatiboa: -ongana (bizidunak, adib. adiskideongana), -otara (bizigabeak; adib. etxeotara)

Botere-sistema

Sun, 21 May 2023 08:49:14 +0000

Botere-sistema subjektu, erakunde, diskurtso eta mekanismo sozialen multzo bat da, oro har klase eta erakunde boteretsuen interesarekin, kontrolarekin eta hertsadurarekin lotuta dagoena, sistemaren beraren egonkortasuna lortzeko eratzen dena, betiere boterean dauden eragileen interesak eta helburuak faboratzeko eta bermatzeko. Gaur egun, botere-sistema nagusiak Estatua da, sistema politiko gisa, eta maila globalean, sistema ekonomiko gisa, kapitalismoa bera. Badira ere botere-sistema partzialagoak ere. eragile jakinen interesen boterea bermatzea helburu dutenak, hala nola heteropatriarkatua.

Kognomena

Sun, 21 May 2023 06:25:05 +0000

Kognomena edo latinez cognomena Antzinako Erromako hiritarren izen osoaren ataletako bat da, praenomoen eta nomen direlakoen ondorengoa, izenaren bukaeran alegia, eta hasiera batean pertsonaren ezaugarri fisikoren bat edo bere izaera adierazten zuen arren, laster heredagarri bilakatu zen eta era horren gens edo familia adierazten zuen nomen delakoaren atal bat izendatzera pasa zen. Adibidez, *Marcus Tullius Cicero *Zizeronen izenean, Cicero da kognomena, eta haren arbaso batek sudurrean zuekan pikor bati egiten omen dio erreferentzia. Beste kogonomen arrunt batzuk Crassus (gizena), Calvus (burusoila) edo Clemens (samurra) izan ziren, besteak beste. Batzuetan, bizitzan zehar eskuratzen zen, gudaren batean egindako balentria gogoratzeko (Africanus, esaterako, Eszipion Afrikarraren kasuan).

Hautemandako balioa

Sat, 20 May 2023 09:09:48 +0000

Hautemandako balioa edo hautemandako prezioa kontsumitzaile batek produktu edo zerbitzu bat eskuratzerakoan ordaintzeko prest dagoen prezioa da, produktu edo zerbitzu horri esleitzen dizkion atributuen edo balioen arabera. Atributu horiek produktu edo zerbitzuaren oinarrizko definizioaz gainera, markaren prestigioa edo ospea, konfiantza, kontsumitzaileak produktu edo zerbitzu horrekin izan duen esperientzia, bermea eta baita lehiakideen prezioak ere biltzen dituzte.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, valor percibido, precio percibido.

BPGaren deflaktorea (deflaktatzailea)

Sat, 20 May 2023 08:53:09 +0000

Barne Produktu Gordinaren deflaktorea edo Barne Produktu Gordinaren deflaktatzailea herrialde bateko inflazioa igoera neurtzen duen adierazle ekonomiko bat da. Honela kalkulatzen $t$ aldi bakoitzeko (ikus, gainera, kopuru nominalak eta kopuru errealak, eta deflaktazioa, prezio errealak nola kalkulatzen diren ikasteko):

$$Def(t)=\cfrac{BPG prezio nominaletan}{BPG prezio errealetan}$$

Inflazioa edo prezio-aldaketa aldi batetik bestera honela kalkulatzen da:

$$\Delta prezioak=\cfrac{Def(t)-Def(t-1)}{Def(t-1)}$$

Kontsumo-prezioen indizeak ez bezala, deflaktoreak herrialdean ekoizten diren produktu eta zerbitzuak barnehartzen ditu bere kalkuluan, eta ez erosketa-saski mugatu bat, produktu eta zerbitzu berriak ere barneratuz. Hala ere, eragozpen gisa, bere kalkulua konplexua da, BPG kalkulatu behar baita; hori dela eta, BPGaren deflaktorearen datuak hiru hilabetetan behin plazaratzen dira Espainian, KPI adierazlea hilabetero plazaratzen den bitartean, produktu eta zerbitzu murritzago batekin bada ere.

izenetik izanera, gogoa zubi

Fri, 19 May 2023 08:37:41 +0000

Asmoak eta proiektuak aurrera eramateko gogoa eta motibazioa funtsezkoak direla adierazteko.

hobe da bat eskuan, ez bi auzoan

Fri, 19 May 2023 08:22:02 +0000

Balizkoa dena bainoago ziur dagoena hobesten dela adierazteko.

Ordainak

mas vale pájaro en mano que ciento volando

gozoago beti auzoko ogia

Fri, 19 May 2023 08:15:23 +0000

Bestearenak norberarenak baino hobeak direla uste ohi dela adierazteko.

Ordainak

la cabra de mi vecina da más leche que la mía Loturikoak
urrutiko sagarrak beti gozo

Errenta erabilgarria (errenta baliagarria)

Fri, 19 May 2023 08:05:05 +0000

Familiei dagokienean, errenta erabilgarria edo errenta baliagarria familiek kontsumitu edo aurrezteko erabil dezaketen errentaren zatia da, errenta totalari zergak eta gizarte segurantzako kotizazioak kenduz eta jasotako transferentziak gehituz. Maila makroekonomikoan berriz, errenta erabilgarria kontsumorako eta aurrezkirako gertatzen den NPG Nazio Produktu Gordinaren zatia da, enpresen aurrezkia eta amortizazioak kenduz eta estatuaren transferentziak gehituz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, renta disponible.

bakoitza bere zoroak bizi du

Fri, 19 May 2023 06:55:14 +0000

Pertsona bakoitzak bere apeta edo maniak dituela adierazteko.

Ordainak

cada loco con su tema

Tenpletea

Fri, 19 May 2023 06:47:35 +0000

Tenpletea tenplu itxurako eraikuntza txikia da, gehienetan funtzio erlijioso, sinboliko edo monumentala duena. Orokorrean, tenplu handien egitura islatzen dute, baino eskala txikiagoan, maiz kupula eta zutabeez apaindua, eta multzo arkitektoniko eta monumental handien baitan kokatzen dira, hala nola lorategi bat edo hilerri bat.

Ongia (Platon)

Thu, 18 May 2023 14:12:14 +0000

Platonen ideien teorian, ideia guztiak antolaturik eta mailakaturik daude, zuhaitz bateko enborretik zabaltzen diren adarrak eta hostoak bezalaxe; adibidez, astoaren ideiaren gainetik animaliaren ideia orokorragoa litzateke, eta animaliaren ideiaren gainetik, izatearen ideia. Horrela, azkenean ideia gorenera helduko ginateke, ongiaren ideia. Platon eta bere garaiko greziarrentzat Ongia ez da soilik ongi morala, baizik eta dagokion lekuan dagoen hura, izan behar den bezalakoa dena. Ildo horretatik, esango genuke ongiaren ideia beste ideia guztiak finkatu eta definitu egiten dituen ideia dela, horien egia determinatzen duena, ideien oinarria, ideiak egonkorrak izatea dakarrena, mundu sentikorrean gertatzen den aldakortasunaren kontrara. Ongia azaltzeko Platonek Eguzkiaren simila erabiltzen du: Eguzkia bailitzan, Ongiak beste ideia guztiak argiztatu egiten ditu, eta gure bista edo adimenera beste ideiak guztiak agerian jarri. Ikus, gainera

aurreak erakusten du atzea nola dantzatu

Thu, 18 May 2023 09:25:54 +0000

Aurrerantzean etortzen zaigunaren arabera jokatu behar dugula adierazteko.

gero dionak, bego dio

Thu, 18 May 2023 09:22:50 +0000

Gauzak gero egingo dituztela esan ohi dutenek azkenean egiten ez dituztela adierazteko.

Aldaerak

gero dioenak, bego dio

gizona gizon, katua mixon

Thu, 18 May 2023 09:17:19 +0000

Gauzak diren bezala onartu direla adierazteko (gaztelaniaz, a lo hecho, pecho). Beste interpretazio bat: gauzak diren bezala, argi eta garbi eta itzulinguruka ibili gabe, esan behar direla adierazteko.

gure katuak buztana luze, besteek hala dutela uste

Thu, 18 May 2023 09:11:57 +0000

Akatsa edo joera gaiztoa duenak beste guztiek ere hala dutela uste duela adierazteko.

Aldaerak

gure katuak buztana luze, nork bera bezala besteak uste
azeri zaharrak aila luze, bera legezkoak besteak uste
azeri zaharrak buztana luze, bera legezkoak besteak uste Ordaina
piensa el ladrón que todos son de su condición

katua faltan, saguak dantzan

Thu, 18 May 2023 09:04:52 +0000

Diziplina jartzen duenik ez dagoenean, besteen zabarkeriaz dena gaizki doala adierazteko; halaber, gure aurka diharduena edo ezinikusia dioguna ez dagoenean, pozik eta alai ibiltzen garela adierazteko.

Aldaerak

katurik ez dagoen etxean, saguak dantzan

okila kantetan, euria atetan

Thu, 18 May 2023 08:57:46 +0000

Okil deitzen den txoriaren kantuak euria iragartzen duela adierazteko.

Aldaerak

okila kantatzen, okila atean
okila kantari, okila egarri

Enpresa lokalak

Wed, 17 May 2023 15:24:11 +0000

Enpresa lokalak ekoizpena eta merkaturatzea eremu geografiko mugatu batean garatzen dituzten enpresak dira, eskualde edo erregio mailan, baina beti euren egoitzatik hurbil, nazioartekotutako enpresak eta enpresa multinazionalak ez bezala. Enpresa lokalen hazkundea eta garapena mugatua da, baina aldi berean krisi garaietan erresilientzia berezia izan dezaketen enpresak dira, dibertsifikatuta ez dauden arren, lurraldean guztiz txertatuta egoten direlako, bezeria leialarekin eta instituzio publiko nahiz pribatuen elkartasunarekin. Aldi berean, orokorrean bertako gizartearekin konpromiso berezia izaten duten enpresak dira, bereziki enplegua mantendu eta garatzeko orduan.

Enpresa publikoak

Wed, 17 May 2023 13:19:54 +0000

Enpresa publikoak estatuaren enpresak dira, estatuaren partaidetza erabatekoa edo partziala (betiere %50a baino handiagoa) dutenak. Gehienetan zerbitzu publikoak eskaintzen dituzte, merkatuan diharduten enpresentzat errentagarriak ez direnak (ikus, gainera, merkatu-akatsak), hala nola garraio publikoa (bereziki, trenbideak), posta unibertsala eta uraren hornidura. Orokorrean zerbitzu publikoak eskaini arren, enpresa pribatuen irizpideekin jardun behar dute, efizientzia ekonomikoa bilatuz bereziki.

Enpresa publikoek euren izaera aldatu dezakete, estatuak prezio baten trukean esku pribatuen esku uzten dituenean, pribatizazio izeneko prozesuaren bitartez; alderantziz, enpresa pribatuak enpresa publiko ere bihur daitezke, nazionalizazio prozesu baten ondorioz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, public company; gaztelaniaz, empresa pública.

Datu bigunak

Wed, 17 May 2023 09:11:47 +0000

Datu bigunak elkarrizketa, testigantza, jarrera-inkesta edo izaera subjektibo nabarmena duen lehen mailako iturrien bidez jasotako datuak eta informazioak dira, eta, beraz, zuzeneko behaketaren bidez bildutako datuen fidagarritasuna ez dutenak.

Autotxostenak

Wed, 17 May 2023 07:56:18 +0000

Autotxostenak ebaluatu edo ikertu nahi den subjektuak berak test edo galdetegi bati erantzunez osatzen duen txosten edo erantzun-multzoa da. Autotxosten formatoa ohikoa da jarrera-eskala direlakoak eratzeko, non subjektuak berak test batean ematen dituen erantzun subjektiboen arabera, jarrera bati buruzko neurketa bat ezarri nahi den. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, autoinforme.

Azpitestak

Wed, 17 May 2023 07:47:47 +0000

Azpitestak test baten baitan bereiz daitezkeen atalak dira, ezaugarri berezi bat jasotzea helburu dutenak eta puntuazio berezia hartzen dutenak ezaugarri horri buruz, putuazio hori test orokorraren puntuazioa zehazteko ere erabiltzen den arren. Azpitestak dira esaterako, hizkuntza-test batean bereizten diren ulermen, idazketa eta beste atalak. Beste hizkuntzetan: ingelesez, subtest; gaztelaniaz, subtest.

Eskala nominala (izen-eskala)

Wed, 17 May 2023 06:43:35 +0000

Eskala nominala (latinezko nomen hitzetik, “izen”) edo izen-eskala neurketa-eskala mota sinple bat da, ikergai diren bi elementu berdinak diren edo ez ezartzen duena, baina zehaztu gabe bata bestea baino handiagoa den (hori bai dela posible eskala ordinal batean) edo bien artean zer diferentzia-magnitude dagoen (tarte-eskaletan eta arrazoi-eskaletan gertatzen den bezala). Eskala nominalak eskala ordinalarekin batera eskala kategorikoen multzoa osatzen du. Eskala nominalaren adibide argi bat pertsonen sexurako erabiltzen dena da (gizon/emakume balioak hartzen dituena, alegia), gizona eta emakumea bereizi baino egiten ez dituena, baina, argi dagoenez, gizona emakumea baino maila altuagokoa edo alderantziz denik ezarri gabe, eta balio kuantitatiborik ezarri gabe edozein baliotarako. Eskala nominal bat erazeko arauak hauek dira: osotasuna (eskalako kategoriek elementu guztiak sailkatu behar dituzte) eta esklusibotasuna (elementu bakoitzari kategoria bakarra dagokio). Errore arrunt bat eskala nominalak elementuak bereizteko izenak erabiltzen dituela pentsatzean datza. Ideia okerra da, izan ere, baliteke izenei beren artean alderaketak egitea ahalbidetzen duen balioa ematea, horiek bereizteaz haratago. Adibidez, hezkuntza-mailarako oinarrizko hezkuntza, bigarren hezkuntza eta goi-mailako hezkuntza aintzat hartzen direnean, maila desberdinen arteko ordena bat ezartzen ari da (bigarren hezkuntza oinarrizko hezkuntza baino goragoko maila bat da, kualifikazioari dagokionez); beraz, kasu honetan, izenak erabili arren, hezkuntza-kualfikazioa neurketa-eskala ordinala izango litzateke.

Fitxategi-formatua

Wed, 17 May 2023 06:26:12 +0000

Fitxategi-formatua fitxategi informatiko batean informazioa kodetu, antolatu edo erauzteko moduaren zehaztapena da, besteak beste nolako fitxategi mota den (adibidez, testu-dokumentua edo irudia) eta zein programa behar den fitxategia irakurtzeko ematen duena. Fitxategi-formatua fitxategiaren izenari eransten zaion fitxategi-luzapen bitartez adierazten da, hala nola .doc, .xlsx, .pdf, .jpg, …, orokorrean fitxategi-formatuaren laburtzapena direnak (adibidez, .pdf luzapenak Portable Document Format fitxategi-formatua adierazten du). Beste hizkuntzetan: ingelesez, file format; gaztelaniaz, formato de archivo.

Portaera antisoziala

Tue, 16 May 2023 08:54:35 +0000

Portaera antisoziala edo jokabide antisoziala (kasu honetan ez da pertsona edo subjektu antisozialez hitz egiten, pertsona guztiak bait daude gizartean nola edo hala integratuta) gizartean bizikidetzarako eta begirunerako oinarrizko arauak urratu eta beste pertsona batzuen eskubideak erasotzen dituen jokabidea da. Desbideratze sozial muturrekotzat jo daiteke, eta, oro har delinkuentziarekin lotzen da, batez ere hura gordinkeriaz eta bortizkeriaz gertatzen denean. Portaera antisozialaren garapenean eragina duten faktoreen artean, faktore kulturalak (kultura eta azpikultura batzuetan, muturreko indarkeria eta bestearen aurkako erasoak ez dira behar bezala zigortzen eta, are gehiago, legitimatu egiten dira, batez ere talde jakin batzuei dagokienez), familia-faktoreak (marjinazio-inguruneetako eta autoritaterik gabeko familia desegituratuek jokabide antisozialak bultzatzen dituzte), eskola-faktoreak eta faktore fisiologiko indibidualak daude.

Autobehaketa

Tue, 16 May 2023 08:21:25 +0000

Orokorrean, autobehaketa, izenak berak adierazten duen bezala, subjektu batek bere buruaz, bere portaeraz eta bere lanaz, bere emozioez eta pentsamenduez, giten duen behaketa eta azterketa da. Terminoa psikologian erabiltzen da batez ere, baina hainbat testuingurutan aplikatzen da, esaterako psikopatologia jakin batzuen aurreko terapiarako nahiz motibazioaren garapenerako, baina, oro har informazioa eta ebaluazioa bilatzen dituela esan daiteke, ikaskuntza garatu eta ingurunera egokitzeko azken helburuarekin. Beste alde batetik, norberaren behaketa psikologia humanistaren korrontean txertatzen da, gizakiaren interpretazio zabala egiten duena, hala nola, izaki aske, autonomo eta bere buruaren jabe gisa. Autobehaketa-tekniken multzoaren barruan, introspekzioa dugu, psikearen analisi sakon gisa; maila sozialago batean, talde-terapia eta coaching-a ere autobehaketa oinarrizko tekniketako bat den inguruneak dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, autoobservación.

Disbalioa

Mon, 15 May 2023 15:07:33 +0000

Disbalioa Ivan Illich pentsalariak 1980ko hamarkadan garaturiko kontzeptua da, gizarte modernoetan gertatzen den pertsona eta komunitateen desjabetze immateriala izendatzeko. Kontzeptu horren arabera, bertako kulturak desegiteko mekanismoa litzateke disbalioa da, kultura horietako elementuei balioa kendu edo ukatzea, horiek ondoren aiseago suntsitze aldera. Ekonomiaren ikuspuntutik, disbalioa balio ekonomikorik ez duen galera da, eta beraz sistema kapitalistan aintzat hartzekoa ez dena.

Kontu korrontea

Mon, 15 May 2023 08:59:49 +0000

Kontu korrontea bankuek bereziki enpresa, enpresari banakako eta beste erakundeei eskaintzen dieten banku-kontu bat da, euren ohiko jardueran gertatzen diren ordainketa, kobrantza eta transferentziak bideratu eta horretarako baliabideak eta zerbitzuak (txekeak, esaterako) ere emateko ere erabiltzen dena. Ageriko gordailuekin antzekotasunak badituen arren (izan ere, kontu korronteetan ere badago saldo bat, diruaren sartu-irtenen balantzearen bitartez kalkulatu eta kontu korrontearen titularrak edozein unetan eskuragarri duen dirua adierazten duena), kontu korrontea ez da aurrezki-produktu bat, baizik eta negozioen eguneroko ordainketa eta kobrantza sorta modu arin eta eroso batean kudeatzea. Arestian aipaturiko txekeez gainera, kontu korronteek zorpekoak ere onartzen dituzte orokorrean, bezeroari eskaintzen zaion kreditu gisa edo. Beste banku-kontuek bezalaxe, IBAN izeneko kode indibidual batez identifikatzen dira, eta nazioarteko tranferentziak egiteko BIC-SWIFT kodea ere badute. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, cuenta coriente.

Aurrezki-libreta

Mon, 15 May 2023 08:23:38 +0000

Aurrezki-libreta edo aurrezki-kartilla, banku-libreta edo banku-kartilla ere deitua, pertsona batek banku edo beste finantza-entitate batean kontratatu duen banku-kontu edo bestelako aurrezki-produktu batean dauden diru-mugimenduak, diru sartu-irtenak alegia, lerroz lerro ohar laburren bitartez zehazten dituen liburuxka edo koaderno txiki bat da, une bakoitzean kontuan dagoen saldoa ere adierazten duena. Garai bateko aurrezki-kontu, ageriko gordailu eta beste aurrezki-produktuetako oinarrizko euskarri dokumentala zen, baina egun desagertzear dagoena, informazio hori guztia online eskuratzen baita. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, libreta de ahorro.

Epe finkorako gordailuak

Mon, 15 May 2023 08:15:22 +0000

Epe finkorako gordailuak edo epe finkoko gordailuak banketxe eta bestelako finantza entitateek aurrezleei eskaintzen dien finantza produktuak dira, non aurrezleak diru ezarpena egiten duen entitatean, epemugako datara arte dirua ez erretiratzeko konpromisoarekin eta interes finko batean trukean. Batzuetan, epe finkorako gordailuak edozein unetan kantzelatzeko aukera eskaintzen da, penalizazio bat ordainduz. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, depósitos a plazo fijo.

Ikus, gainera

Ageriko gordailuak

Gaitasun juridikoa

Mon, 15 May 2023 07:47:02 +0000

Gaitasun juridikoa pertsona fisikoek, pertsona izateagatik eta beraz jaiotzatik, dituzten eskubide eta obligazioen multzoa da, norberaren borondatez, era autonomoan, eta beste baten partehartzerik gabe eta adinari edo osasun egoera fisiko eta mentalari erreparatu gabe. Hala, nortasun juridikoaren kontzeptu sinonimotzat hartzen da batzuetan, baina nortasun juridikoa gaitasun juridikoa duen pertsonaren nolakotasuna litzateke zehazkiago. Gaitasun juridikotik jarduteko gaitasuna eratortzen da, gaitasuna juridikoak ezartzen dituen eskubide eta obligazio horiek gauzatzeko gaitasuna, praktikan mugatu egiten dena adin txikikoen eta desgaitasun batzuk dituzten pertsonen kasuan esaterako.

lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola

Mon, 15 May 2023 07:22:14 +0000

Denbora zehar gauzak aldatzen doazela eta beraz etorkizuna ezin dela aurreikusi adierazteko.

Aldaerak

lehen hala, orain honela, gero ez jakin nola

Ilikidezia

Mon, 15 May 2023 07:08:48 +0000

*Ez nahastu likidezia arazo, likidezia-zailtasun edo likidezia-eza kontzeptuekin. *

Ilikidezia aktibo fisiko eta finantzarioak berehalakoan edo epe laburrera galerak jaso gabe likido edo diru bihurtzeko zailtasun edo ezintasuna da. Orokorrean, merkatuan ondasun horien eskaria eskasa izateagatik gertatzen da, saltzeko zailak izateagatik alegia; aktibo finantzarioen kasuan, gainera, horien epemuga epe luzerakoa izateagatik gerta daiteke ilikidezia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, iliquidez.

Ikus, gainera

Likidezia (aktiboak)

Ingurumena

Sun, 14 May 2023 17:47:32 +0000

Ingurumena, zehatzago natura ingurumena edo ingurumen naturala (ikus, gainera,natura), lurralde, eredu edo ingurune batean eta egoera naturalean dauden elementu eta faktore abiotikoek (lurra, ura, airea) eta faktore biotikoek (izaki bizidunak beraien arteko interakzioekin batera) osatzen duten multzoa da, orokorrean ekosistema gisa eratua, gizakiarentzat eta bertako izaki bizidunentzako bizitokia izateko izan behar dituen oinarrizko kondizio fisiko, kimiko eta biologikoekin batera. Industria- eta kontsumo-gizartea nagusitu denetik, giza jarduerek eragin guztiz kaltegarria izan dute ingurumenean, kutsadura, ekosistemen suntsipena eta baliabideen agorpena sorraraziz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, natural environment; gaztelaniaz, medio ambiente.

Anikonismoa

Sun, 14 May 2023 13:51:07 +0000

Anikonismoa erlijio edo sinesmen-sistema batean jainko edo beste izaki sakratu, erlijioso edo mitikoak ez irudikatzea da, erlijioak berak ezarritako dogma gisa, hots zentsura gisa, edo besterik gabe kulturan joera hori garatu ez delako, tabu gisa alegia. Anikonismoak gizakiak edo izaki bizidunak ez irudikatzea ere barnehartzen du, esaterako islamean gertatzen den bezala, non giza irudia irudikatzea debekatzen den. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, aniconismo.

Ikus, gainera

Ikonoklasmoa

Aktibo ez-korrontea

Sun, 14 May 2023 13:38:31 +0000

Aktibo ez korrontea edo aktibo finkoa enpresak epe luzera dauzkan ondasun eta eskubideek osatzen duten ondare-masa da, aktibo korrontearekin batera enpresako aktibo osoa osatzen duena. Aktibo ez-korronteko elementuen artean lursailak, ondasun higiezinak, makineria, ibilgailuak eta ibilgetu materialeko beste elementuak, ibilgetu ukiezina eta epe luzerako inbertsioak biltzen dira, besteak beste. Aktibo ez-korronteko ondare-elementuen beste ezaugarri bat ilikidezia da, haiek berehala edo epe laburrera likido edo dirutan bihurtzeko zailtasuna alegia. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, activo no corriente.

agur, bidea luze eta pausoa labur

Sun, 14 May 2023 13:23:22 +0000

Agurtzeko formula, bide on eta lasaia opa egiten duena.

Eskala ordinala (ordena-eskala)

Sun, 14 May 2023 07:34:17 +0000

Eskala ordinala edo ordena-eskala objektuak ezaugarri batekiko (handiagoa edo txikiagoa) duten mailaren edo gradu-aldearen arabera sailkatzen dituen neurketa-eskala bat da, baina aldi berean bi objekturen arteko distantzia zehaztea ahalbidetzen ez duena. Adibidez, eskala ordinalen adibide dira kalifikazio akademiko kualitatiboa (onarpena-notable-bikaina), estatus sozioekonomikoa (errenta baxu-ertain-altua) edo gogobetetze-maila (baxu-neutral-altua). Horrela, eskala ordinala eskala nominala baino osatuagoa da eta baliabide gehiago ematen ditu datuak aztertzeko; izan ere, bi objektu ezaugarri batekiko bereizteko aukera emateaz gain, txikiago, handiago edo berdin batean sailkatzeko aukera ematen du; aitzitik, eskala ordinala tarte-eskala baino eskasagoa da, ez baitu objektuen arteko distantzia alde kuantitatibo bat ezartzeko aukerarik ematen (adibidez, ezin dugu eskala ordinal baten bidez jakin errenta-diferentzia zehazki dagoela batez besteko errentaren eta errenta altuaren artean). Ikus, gainera

Sozialismo marxista

Sun, 14 May 2023 06:44:31 +0000

Loturiko hitzak: sozialismo, marxismo

Marxismoak definitzen duen eredu ekonomiko eta soziala da sozialismo marxista. Hasiera batean, ekoizpen-bideak langileen esku dauden gizarte bat deskribatzen du, kapitalismoarekin aurka, non ekoizpen-bideen jabetza pribatua, kapitalisten esku dagoena, gizartea antolatzeko funtsezko printzipioa den; haratago joanda, sozialismoak jabetza sozialista ezeztatua izan den gizarte bat ere deskribatuko luke. Karl Marxek eta Friedrich Engelsek komunismo terminoa erabili zuten hasiera batean eredu hori izendatzeko, baina proletarioen inposaketarekin eta diktadurarekin lotutako termino horrek hartu zuen konnotazio negatiboa kontuan hartuta, azkenean sozialismoa terminoa izan zen teoria marxistan nagusitu zena.

Digital Age

Sat, 13 May 2023 06:22:37 +0000

The Digital Age is the historical period that began at the end of the 20th century characterized by the massive use of digital information and communication technologies in all economic and social areas, which allow the collection, storage, processing, communication and use of huge amounts of digitized information, thus causing a structural change in society, with technology, communication and knowledge as the main axes in the economy, consumption and culture.

Aro Digitala

Sat, 13 May 2023 05:59:48 +0000

Aro Digitala, Iraultza Digitala edo Informazioaren Aroa XX mendearen bukaera aldera hasitako aldi historikoa da, ezaugarritzat duena arlo ekonomiko eta sozial guztietan**informazioaren eta komunikazioaren teknologia** digitalen erabilera masiboa, digitalizatutako informazio-kopuru itzelak jasoz, bilduz, prozesatuz eta bideratuz. Horren guztiaren ondorioz, gizartean egiturazko aldaketa sakona izan da, teknologia, komunikazioa eta ezagutza ardatz nagusi bilakaturik ekonomian, kontsumoan nahiz kulturan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, Digital Age, Digital Era; gaztelaniaz, Era Digital.

Counterpower

Sat, 13 May 2023 05:27:05 +0000

Counterpower refers to the action of social actors in categorical and profound opposition to the dominant power relations in a given space and time, having significant influence to the point of becoming a threat to current power and being capable of constituting a alternative to the dominant regime. These actors can be social movements, the media, economic elites, etc., but always with a certain degree of institutionalization that allows them to be built as a real possibility of influence and exercise of power.

Kontraboterea

Sat, 13 May 2023 05:24:00 +0000

Kontraboterea espazio eta denbora jakin batean nagusi diren botere-harremanen aurka irmo eta sakon diharduten gizarte-eragileen multzoa da, eragin garrantzitsua duena, indarrean dagoen boterearen mehatxu bihurtu eta erregimen menderatzailearen alternatiba izateko gai izateraino. Eragile horiek mugimendu sozialak, komunikabideak, elite ekonomikoak eta abar izan daitezke, baina instituzionalizazio-maila jakin batekin beti, boterea eragin eta eskuratzeko benetako aukera gisa eratze aldera. Beste hizkuntzetan: ingelesez, counterpower; gaztelaniaz, contrapoder.

Banku-kontuak

Fri, 12 May 2023 19:14:01 +0000

Banku-kontua partikular, enpresa edo beste erakunde batek banku batean diru ezarpenak eta ordainketak egiteko kontratatzen duen finantza-produktua da, ohikoan hortik zuzenean helbideratzeak, berehalako eskudiru-ateratzeak, diru-sarrerak eta transferentziak egiteko nahiz gordailu, inbertsio-funts eta beste finantza-produktuetarako bitarteko gisa erabiltzen dena. Finantza-produktu zabala da, eta aurrezki-kontuak, ageriko gordailuak nahiz kontu korronteak barne hartzen ditu, bakoitza bere ezaugarri bereziekin. Nolanahi ere, komisioak izaten dituzte; sarri kreditu nahiz zor-txartelak ere izaten dituzte atxikita, ordainbide gisa. Bere ezaugarri nagusia erabateko likidezia da, kontu korrontearen titularrak edozein unetan baitu eskuragarri bere kontuaren saldoa, eskudirutan atera edo banku-transferentziak egiteko. Horrexegatik, banku-kontuetako zenbatekoa enpresen aktibo erabilgarrian barne hartzen da, eskudiruarekin batera.

Fiat dirua

Fri, 12 May 2023 15:31:25 +0000

Fiat dirua, dekretuzko dirua edo dekretu bidezko dirua ere deitzen dena, estatuek legez (latinez fiat; euskaraz, izan bedi, derrigorrez edo indarrez ezartzen dela adierazteko) ezartzen duten dirua da, orokorrean diru fiduziarioa, txanpon eta billete eran.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dinero fiat.

Ikus, gainera

gauzazko diru, Gizapediako hiztegian

Diru fiduziarioa

Fri, 12 May 2023 15:11:43 +0000

Diru fiduziarioa bere baitan urre, zilar edo beste metal preziaturik edo berez objektu gisa baliorik ez duen edo oso balio eskasa duen dirua da, baina truke-bitarteko eta ordainbide gisa gizartean gertatzen diren transakzio ekonomikoetan jendartean onartua izango delakoan jendearen konfiantza edo fiducia (latinez) duena. Historian diru fiduziario gisa erabili dira maskorrak, piperra eta gatza, besteak beste. Egun ordea, diru fiduziarioa estatuek jaulkitzen dituzten txanpon eta billeteek osatzen dute, legezko diru edo onartu beharreko truke bitarteko eta ordainbide gisa estatuaren indarra eta bermea dutelako (ikus, fiat dirua), baina finean estatuarekiko konfiantzan oinarritu baino egiten ez dena, estatuak ematen dien ahalmena ezik, txanpon eta billete horiek paper eta metal gisa balio eskasa dutelako.

Eskudirua

Fri, 12 May 2023 14:53:08 +0000

Eskudirua, zirkulazioko dirua edo zirkulazioan dagoen dirua estatu batean zirkulazioan, hau da, partikular, enpresa eta orokorrean beste erakundeen esku, txanpon eta billete eran (ikus, gainera, fiat dirua eta diru fiduziarioa), dagoen diru kantitatea da. Zirkulazioan dagoen diruari bankuek gehi banku zentralean dauden diru-erreserbek, biek txanpon eta billeteetan, legezko dirua osatzen dute. Hots, eskudirua legezko dirua da kasu guztietan, eta ordainbide eta truke bitarteko gisa onartu beharreko dirua, kontratuetan besterik ezarri ez den bitartean. Orokorrean ez dira sartzen eskudiruan, banku zentralak berak dituen txanpon eta billeteak, oraindik jaulki ez direlako, ez eta oroitzapenezko txanponak, legezko diru gisa ezin direnean erabili. Beste hizkuntzetan: ingelesez, cash; gaztelaniaz, dinero en efectivo, dinero (legal) en circulación.

Legezko dirua

Fri, 12 May 2023 14:21:00 +0000

Legezko dirua, legezko erabilerako dirua edo erabilera legaleko dirua estatuek truke-bitarteko eta ordainbide gisa legez ezartzen duten dirua da (ikus, gainera, fiat dirua), ezinbestean onartu beharrekoa, kasu bakoitzean transakzio ekonomikoari dagokion kontratuan beste ezer adostu ez den bitartean (adibidez, ordainketa edo zorraren kitapena banku-transferentzia batez egitea erabaki denean). Orokorrean, legezko dirua estatuek jaulki duten txanpon eta billeteek osatzen dute (salbuespenak badaude, ordea: El Salvador bitcoin-a legezko dirutzat hartu zuen lehen herrialdea izan zen 2021ean). Eskudirua zirkulazioan dagoen legezko dirua da, bankuek banku zentralean dituzten erreserbak kenduta.

Banku-dirua

Fri, 12 May 2023 13:38:56 +0000

Bezeroek banketxeetan dituzten kontu eta gordailuen saldoari egiten dio erreferentzia banku diruak, baita bezeroek eskura dituzten kreditu-kontuen saldoari ere. Zirkulazioan dagoen legezko diruarekin, eskudiruarekin alegia, eta banku-erreserbekin batera, diru-eskaintza osatzen du (ikus, gainera: Dirua (definizioa)). Eskaintza horrek M1, M2, M3 edo M4 definizio desberdinak ditu, bankuko kontu eta gordailuen izaeraren eta epearen arabera. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, dinero bancario.

Erlatibismo morala

Fri, 12 May 2023 08:17:02 +0000

Erlatibismo morala edo balio etikoen erlatibismoa, ona eta txarra erlatiboak eta subjektiboak izateagatik, haietarako printzipio unibertsalik ez dagoela baieztatzen duen ikuspegi**etikoa** da (ikus, gainera, eszeptizismo etikoa). Horren arabera, ona edo txarra zer diren edo zehatzago ona edo txarraren egiatasuna kultura, gizarte eta subjektu batetik bestera aldatzen da (ikus, gainera, erlatibismo kulturala), kasu guztietan tajuzko argudioak erabiltzen badira ere ona edo txarra dena jusitfikatzeko. Hain zuzen ere, morala gizarte batean onartzen diren jokabide-printzipioen multzoa dela adierazten denean, inplizituki erlatibismo morala onartzen ari da. Erlatibismo moralaren aldeko argudio nagusia errealitate morala bera da, kultura batetik bestera aldatu egiten direlako printzipio moralak (emakumeen ablazioa zuzena gizarte batzuetan, eta gurean berriz, guzti gaitzesgarria). Argitu behar da, ordea, gizarte bakoitzak bere printzipio moral propioak dituela baieztatzeaz gainera, erlatibismo moralak baieztatzen duela gizarte bakoitzarentzat bere printzipio moralak benetan direla egiazkoak (eta besteenak, desberdinak direnean, faltsuak). Beste hizkuntzetan: ingelesez, moral relativism, gaztelaniaz, relativismo moral.

Lidergo situazionala

Fri, 12 May 2023 07:26:13 +0000

Lidergo situazionalaren teoria Paul Hersey eta Ken Blanchard adituek 1969an garatutako lidergo-eredu bat da. Hasieran, lidergoaren bizi-zikloaren teoria deitu zitzaion; izan ere, aipatutako egileek seme-alabek gurasoekin osatzen zuten bizi-zikloan zehar gurasoek euren seme-alaben hezkuntzari buruz dituzten beharrizanei erantzuteko prestatu zuten beren eredua. 1970eko hamarkadan, eredua garatzen eta familietatik, antolakuntza eta enpresa ingurunera egokitzen joan zen. Ideia nagusia da lidergoak prozesu malgua izan behar duela, erakundearen ezaugarrietara, gidatu beharreko zereginetara eta lidergoekiko harremanetara egokituko dena. Horrela, hasiera batean 2x2 =4 lidergo-estilo bereizi zituzten, hau da, eskuordetza edo delegazioa, parte hartzea, pertsuasioa eta zuzendaritza, liderrak zeregina betetzera edo bestela harremanera bideratu behar den arabera, lidergo-estiloa definitu behar duten funtsezko bi faktore gisa. Horrela, zeregin eta harreman baxuko portaerarako, eskuordetza edo delegazioa izango litzateke esleitutako lidergoa, zeregin baxuko jokabidearekin eta harreman altuarekin, partaidetzazkoa litzateke lidergoa; zeregin altuko eta harreman altuko jokabidearekin,** pertsuasioa **eta zeregin altuko eta harreman baxuko jokabidearekin, zuzendaritza.

Arrazionalismoa

Fri, 12 May 2023 06:57:12 +0000

Filosofian, arrazionalismoa (razionalismoa) korronte epistemologiko nagusi bat da, ezagutzaren jatorria eta eraketa arrazoimenean, pentsamenduan, dedukzioan zein intuizioan, oinarritzen dela baieztatzen duena. Horrela, arrazionalismoa esperientzia ezagutzaren iturburu nagusia esperientzia dela baieztatzen duen enpirismoaren aurkako perspektiba filosofikoa da. Ildo horretatik, arrazionalisten arabera ezagutza eta hura osatzen duten ideiak eta kontzeptuak berezkoak edo jatorrizkoak dira beti, maiz jaiotzetikoak, eta beraz ez ditu aldakorra eta subjektuen egoera psikologikoen araberakoa den esperientziak moldatzen. Arrazionalismoa XVI-XVIII. mendeetan zehar garatu zen, bereziki Europa kontinentalean, Britainia Handian enpirismoa garatzen zen bitartean, eta horren ordezkari nagusiak René Descartes (1596-1650) , Baruch Spinoza (1632-1677) eta Gottfried Leibniz (1646-1716) izan ziren.

guztia nahi duenak, guztia galtzen du

Thu, 11 May 2023 15:51:58 +0000

Zikoizkeriak edo diro-gozeak azkenean kaltea dakarrela ohartarazteko.

beti irabazteko, sekula ez jokatu

Thu, 11 May 2023 15:49:34 +0000

Jokoa galbidea dela ohartarazteko.

Sinonimoak

jokoa ez da errenta.

gau alaiak, goiz tristeak

Thu, 11 May 2023 15:48:03 +0000

Gaupasa egiten dutenentzako biharamunean izango dituzten ajeei buruzko ohartarazpena.

Txantxibiri (abestia)

Thu, 11 May 2023 07:57:12 +0000

Txantxibiri Bizkaiko abesti herrikoia, jai girokoa. Letrak

Txantxibiri, txantxibiri gabiltzanian Elorrioko kalian, hamalau atso tronpeta jotzen zazpi astoren gainian. Astoak ziren txiki-txikiak, atsoak, berriz, kristonak! Nola demontre konpontzen ziran zazpi astoren gainian . Saltzen, saltzen, txakur txiki baten karameluak, Está muy bien! esaten du konfiteroak. Cuando vamos a Otxandiano karnabal egunian, me cagüen la mar, comeremos chocolate sonbreruaren gainian.

Iruten ari nuzu (abestia)

Thu, 11 May 2023 07:41:53 +0000

Iruten ari nuzu Nafarroa Behereko olerki eta abesti herrikoia da, bertsio anitz dituena, baina hala ere beti hasierako bertso berdinekin. Jatorrizko bertsioetan, amodio ukatua edo desamodioa da gai nagusia. Azken bertsioan, berriz, klase sozialen arteko talka da gai nagusi, amodioa aitzakitzat harturik; azken bertsio hau da, hain zuzen, gehien zabaldu dena, eta hainbat euskal taldek eta abeslarik abestu dutena. Lehenengo bertsio bat

Iruten ari nuzu, kilua gerrian,Ardura dudalarikNigarra begian

Nigar egiten duzu, oi, suspirarekin…Kontsolaturen zira Bai, denborarekin,

usteak erdia hutsa eta beste erdia putza

Thu, 11 May 2023 07:12:39 +0000

Usteak egiazko baliorik ez duela garbi uzteko.

Industria (definizioa)

Thu, 11 May 2023 06:55:13 +0000

Industria, lehengaiak eta bestelako gaiak eraldatu edo osagaiak muntatu egiten dituen jarduera ekonomikoa da, horren emaitza gisa produktuak ekoizten dituena, azken kontsumitzaileentzat edo beste industria batzuek berriz ere erabiltzeko, bereziki horretarako instalakuntza handiak eta makinak erabiltzen dituenean eta beraz kapital fisikoaren erabilera intentsiboarekin. Ikus, gainera

galduz gero osasuna da ezaguna

Thu, 11 May 2023 06:25:43 +0000

Osasuna galtzen dugunean konturatzen gara zeinen garrantzitsua den.

Deuseztatze-esparruak (sarraskitze-esparruak)

Wed, 10 May 2023 09:01:31 +0000

Deuseztatze-esparruak, sarraskitze-esparruak, sarraski-esparruak edo heriotza-esparruak, Hirugarren Reichean, 1939-1945 bitartean, Europan zehar nazi erregimenak jendea, bereziki juduak, eta baita ijitoak beste gizataldeak ere, masiboki bildu eta erailtzeko eraikitako eremu eta instalakuntza zabalak izan ziren. Haietan milioika pertsona hil zituzten naziek, Holokaustoa izeneko hilketa masiboa eraginez, gas-kamaretan itota maizenik, 1944 eta 1945 urteetan aliatuek esparru horiek askatu zituzten arte. Deuseztatze-esparru horiek naziek juduen aurka planifikatu zuten Azken Konponbidea izeneko proiektu izugarriaren emaitza izan ziren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, campos de exterminio.

Adimen-kozientea

Wed, 10 May 2023 08:34:57 +0000

Adimen-kozientea, batzuetan, termino egokia ez bada ere, adimen-koefiziente ere deitua, gizabanako baten adimen edo intelijentzia orokorra, teknikoki g faktorea ere deitua, zenbatetsi edo estimatu egiten duen neurketa bat da, adimen-test edo proba batean oinarrituta. Koziente hitza hastapenetan eraturiko test edo proben diseinutik dator; hain zuzen ere, historian diseinaturiko lehenengo adimen-testean, haurrentzako Binet-Simon testean hain zuzen, haur baten adin mentala estimatzen da, zeina adin errealarekin zatitzen den, adimen-kozientea kalkulatzeko. Horrela, 1 kozientea duten haurrek adin mental eta erreal berdina izango lukete. Ondoren, lortutako adimen-kozienteei eskala-aldaketa bat aplikatzen zitzaien, haiek banaketa normal batera doitzeko, 100eko batezbestekoarekin eta 15eko desbideratze estandarraz. Banaketa normaleko azken puntuazio hau da adimen-kozientea. Banaketa normalaren propietateen arabera, 100etik beherako kozientea duten gizabanakoek batezbestekotik beherako adimen-maila izango lukete, eta hortik gorakoak batebestekotik gorako adimen-maila, 85-115 artean populazioaren %68ak daudelarik, eta %95ak 70-130 bitartean. Beste hizkuntzetan: ingelesez, intelligence quotient; gaztelaniaz, cociente de inteligencia.

Kudeatzaile bibliografikoak

Wed, 10 May 2023 07:12:27 +0000

Kudeatzaile bibliografikoak edo erreferentzia bibliografikoen kudeatzaileak erreferentzia bibliografikoak eta haietatik eratortzen den bibliografia jaso, bildu, estilo jakin arabera adierazi eta orokorrean kudeatzeko erabiltzen diren programa informatikoak dira, datu-baseak kudeatzeko programen antzekoak, datuak dokumentuen metadatuak iozanik, eta ikerketa-dokumentuak editatzeko testu-prozesadoreekin batera integratu daitezkeenak, horietan erreferentziak txertatzeko. Beste hizkintzetan: ingelesez, bibliographic manager; gaztelaniaz, gestores bibliográficos, gestores de referencias bibliográficas.

Gerra-ekonomia (gerrako ekonomia)

Tue, 09 May 2023 15:55:07 +0000

Gerra ekonomia edo gerrako ekonomia gerran dagoen herrialde batek gerra egoerak ekonomian sorrarazten dituen desorekak gainditzeko ezartzen duen politika ekonomikoa da. Gerrak eragiten duen arazo nagusia eskasia da, besteak beste gerrak ekoizpenean eta hornikuntzan ekar ditzakeen arazoengatik, arazo horretatik bestelakoak ere eratortzen dira, hala nola inflazioa. Gerrak ekartzn dituen arazo horiei aurre egiteko politika ekonomikoak izaten dira, besteak beste, autarkia, ekoizpenaren eta prezioen estatu-kontrola, moneta-politika zorrotza, kapitalen kontrola eta herritarren mobilizazioa. Beste hizkuntzetan: ingelesez, war economy; gaztelaniaz, economía de guerra.

Nondik datoz errefuxiatuak?

Tue, 09 May 2023 15:07:39 +0000

Errefuxiatuak gerran edo diktadura eta erregimen totalitarioen mendean dauden herrialdeetatik datoz, euren bizitzak arriskuan izan edota jazarpen politiko, etniko, erlijioso edo bestelakoa pairatzeagatik.

Doriar zutabea (doriar ordena)

Tue, 09 May 2023 14:54:34 +0000

Doriar zutabeak, Konkordiaren tenpluan. Agrigento, Italia.

Doriar zutabea edo doriar ordena ordena edo zutabe-estilo klasikoetan (doriarra, joniarra eta korintiarra) zaharrena da. Izena doriarren ethne edo herritik dator, Antzinako Greziako lau herri nagusietako bat. Doriar zutabearen ezaugarri nagusia sinpletasuna eta soiltasuna da, beste ordenetako zutabeek erakusten duten xehetasunaren eta apaindurazko aberastasunaren aldean. Hiru mailako segida batetik abiatzen da (lehenengo bi mailak estereobatoak eta hirugarrena estilobatoa deiturik); beste ordenek ez bezala, ez dauka harroinik; fustea 16-20 arteka ditu; zutabearen erdialdean atal lodiagoa dago, entasi izenekoa, multzoari harmonia ematen diona; kapitelean, ekinoa eta abakoa daude; arkitrabean ez dago apaingarririk, baina bai frisoan non metopak eta triglifoak dauden.

Diruzaintza

Tue, 09 May 2023 13:23:37 +0000

Diruzaintza enpresa edo bestelako erakunde batean ordainketa eta kobratzen eskumena eta ardura dituen pertsona edo sailaren jarduera da, diruzain deitzen den horrena alegia, eskudirua eta banku-kontuak, altxortegia alegia, kudeatzen dituena, eta enpresa edo erakundearen likidezia kontrolatzen duena. Bankuekin likidezia bermatu eta epe laburreko finantzazioa eskuratzeko negoziazioaren ardura ere badu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, cash management; gaztelaniaz, tesorería.

egur zaharrak, su txarra

Tue, 09 May 2023 07:43:39 +0000

Gauza zaharretatik ezer onik ateratzen ez dela adierazteko. Halaber, ideia zaharretatik aurrerapenik ez dagoela adierazten du.

Aldaerak

egur zaharra, su egiteko txarra

gaizki irabazi, gaizki iragazi

Tue, 09 May 2023 07:10:28 +0000

Dirua eta ondasunak gaizki edo erraz irabazten duenak xahutu ere erraz egiten duela adierazteko.

Gaztelaniaz: Lo mal adquirido se va como ha venido

jokalariaren poltsak, bi zulo

Tue, 09 May 2023 07:03:15 +0000

Jokoan edo apustuetan poltsaren ahotik dirua sartu bezala, azpiko zulotik dirua xahutu egiten dela adierazteko.

Erlazionaturikoak

jokoa ez da errenta

Merkatu-azterketa

Tue, 09 May 2023 06:36:56 +0000

Merkatu azterketa edo merkatuaren azterketa sektore ekonomiko eta dagokion merkaturi buruzko azterketa da, sektoreko lehiakideak, bezeroak, enpresak eta haien kontzentrazioa, sektoreko aukerak eta mehatxuak, erregulazio-markoa eta iraganeko bilakaera nahiz horri buruzko aurreikuspenak biltzen dituena besteak beste. Bereziki enpresek euren plan estrategikoaren baitan garatzen duten azterketa da. Ikus, gainera

Makroingurunea eta mikroingurunea

Nekazaritza (jarduera, definizioa)

Tue, 09 May 2023 06:02:58 +0000

Nekazaritza barazkiak, fruituak, zerealak, lekak eta gizakiek nahiz abereek jaten dituzten bestelako landareak eta haietatik lorturiko produktuak laboratu, horretarako behar diren lurrak edo instalakuntzak garatu, prestatu eta zaindu eta uztak jasotzeko jarduera da. Landare jangarriez gainera, bestelako erabilerak duten landare eta zuhaitzen ustiapena barnehartzen du, hala nola zuraren, biomasaren, zuntzen edo produktu kimikoen ekoizpena. Nekazaritzarekin loturiko jarduerak dira baita ere produktu horien guztien merkaturatzea eta eraldaketa.

Hirigintza (urbanismoa)

Mon, 08 May 2023 15:07:25 +0000

Hirigintza edo urbanismoa bi ikuspuntu edo adieratik definitu daiteke: (1) alde batetik, hirien garapena eta horien morfologia aztertzen duena jakintza arloa da, geografiaren, historiaren, antropologiaren eta soziologiaren baitan; (2) eta bestetik, hiriak planifikatu, ordenatu eta antolatzeko jarduera teknikoen multzoa, arkitektura, ekonomia eta politika publikoetako jakintzak bilduz. Ikus, gainera

Ikaskuntza kooperatiboa (lankidetzazko ikaskuntza)

Mon, 08 May 2023 14:58:31 +0000

Ikaskuntza edo ikasketa kooperatiboa, ikasketa edo ikaskuntza kolaboratiboa, lankidetzazko ikaskuntza edo ikaskidetza ikasle talde batean modu kolektiboan, interakzioan eta elkarlanean garatzen den ikaskuntza mota da. Ikaskuntza kooperatiborako ingurune egokia da ikaskuntza horretarako oinarri nagusiena, eta horren elementuak dira irakaslea bera, bideratzaile eta elkarrizketatzaile moduan jokatu behar duena (ikus, hezitzaile dialogikoa), talde eraketa egokia, hala nola ikasle tipologia anitzarekin, ikasleen arteko ezagutza-transferentzia ziurtatzeko, ikaslearen jarrera indibidual egokia eta lankidetza maila homogeneoa taldearen baitan, alde batetik lan asko eta bestetik lan eskasa egiten duten ikasleek osaturiko taldeak baztertuz. Nolanahi ere, ez da identifikatu behar ikaskuntza kooperatiboa talde-lanarekin, talde-lana tresna ohikoena izaten den arren; hain zuzen ere, ikaskuntza kooperatiboak lan banakakoa edo mistoa (taldeka-banaka) ere izan daiteke. Dena den, ikaskuntza kooperatiboan taldeak informalak (gehienetan minutu batzuetan garatzen direnak), formalak (egun eta asteetan zehar luzatzen direnak) eta oinarrizkoak (ikasturte osokoak) bereizten dira. Garrantzitsua da ikaskuntza kooperatiboan sasitaldeak atzeman eta berregitea, non itxuraz elkarrekin aritzen diren ikasleak, baina bakoitzak bere interes eta helburu propioen arabera jokatzen duen, betiere ikaskuntza kooperatiboaren mamia eta helburuak garbi utzita.

Konbentzioak (nazioarteko legeak)

Mon, 08 May 2023 14:33:52 +0000

Nazioarteko zuzenbidean, konbentzioak nazioarteko erakunde batek onartu dituen printzipio eta arau orokorrak dira, baliozkoak izan eta nazioartean tratatuen parean indarrean sartzeko herrialde bakoitzak berretsi behar dituenak. Bereziki arruntak eta ezagunak dira Nazio Batuen Erakundeak eta bere baitan dauden organismoek hainbat arlotan plazaraturiko konbentzioak, hala nola haurren eskubideen gainean edo torturaren aurkakoa.

Sufragi censatari

Mon, 08 May 2023 14:17:44 +0000

Sufragi restringit o sufragi censatari (sufragi censitari) és una modalitat de vot en la, al contrari del que ocorre en el sufragi universal, no totes les persones tenen dret a vot, sinó només aquelles que compleixen determinades condicions relacionades especialment amb la possessió d’un patrimoni, el nivell d’instrucció (saber llegir i escriure) o l’origen i la raça. Va estar en vigor sobretot al llarg del segle XIX, en els inicis dels estats moderns i després de la caiguda de les monarquies absolutistes i va obeir a l’intent de les elits polítiques i econòmiques de mantenir els seus privilegis. Per exemple, als Estats Units no es garantzió dret de vot a la població negra i indígena fins a 1965. A Espanya, el sufragi censatari va estar en vigor fins a finals del segle XIX, encara que les dones no van poder votar fins a 1931; al llarg del segle XIX els diferents sistemes de sufragi censatari exigien nivells de renda i instrucció per als homes, representant els homes amb dret a vot segons l’època a entre menys 1% al 4% de la població.

Meritu-sistema (merezimendu-sistema)

Mon, 08 May 2023 14:03:56 +0000

Meritu-sistema edo merezimendu sistema lanpostu edo kargu publiko baterako pertsona bat hautatzeko irizpide edo modua da, hautagaien merezimenduak, bere jardunean edo bizitzan zehar izan dituen lorpenak, hala nola, ikasketak, espediente akademiko nabarmenak, egindako lanak eta lortutako sariak. Horrela, posturako edo kargurako egokientzat hartzen da merezimenduak balorazio orokor handienarekin aurkezten dituena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, sistema de méritos. Ikus, gainera

xinaurrientzat, ihintza uholde

Mon, 08 May 2023 13:51:17 +0000

Txiki eta ahulentzat, edozein oztopo sekulako arazoa bilaka daitekeela adierazteko; halaber, arazo eta oztopoen balorazioa subjektiboa dela adierazteko.

Aldaerak

xinaurriarentzat, ihintza uholde

Aukera berdintasuna

Mon, 08 May 2023 13:43:39 +0000

Aukera-berdintasuna gizarte, komunitate edo talde bateko pertsona guztiek euren bizitza-proiektuak, garatzeko aukera berdinak izatea da, hala nola ikasketetan, lan-arloan edo orokorrago arlo ekonomikoan, horretarako sexu, jatorri, erlijio, adin eta bestelako arrazoiengatik diskriminaziorik pairatu gabe eta berez desberdintasunak dauden kasuetan, horiek berdintzeko ahaleginak garatuz, kasu bakoitzean pertsonaren meritua eta gaitasuna aintzat hartuz. Berdintasunezko gizarte bat eta sistema demokratikoak eraikitzeko oinarrizko printzipioa da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, equal opportunity; gaztelaniaz, igualdad de oportunidades.

Transferentzia korronteak

Mon, 08 May 2023 07:25:35 +0000

Transferentzia korronteak administrazio publiko batek beste administrazio edo erakunde bati aldiro egiten dizkion diru ekarpenak dira, honen gastu korrontea (adibidez, soldatak) finantzatzeko.

Lan-kontratua

Mon, 08 May 2023 07:11:56 +0000

Lan-kontratua enpresari eta langile baten artean adosten den lan-harreman formala da, non langileak enpresariarentzako zerbitzuak egitera konprometitzen den, kontratuan ezartzen diren baldintzen arabera (hala nola, lan-ordutegia, oporrak, …), soldata baten trukean. Definizio orokor horren baitan, hainbat lan-kontratu bereizten dira, lan kontratu finko eta mugagabea, lan-kontratua epemugarik gabekoa, aldi baterako kontratua, praktika-kotratua, eta abar. Ikus, gainera

Aldizkako lan-kontratu finkoa

Deskremazioa

Mon, 08 May 2023 07:01:35 +0000

Marketinean, deskremazioa edo deskremazio-estrategia produktu berritzaile bati hasieran oso prezio altua jarri eta denbora pasa ahala horren prezioa jaisteko estrategia da, enpresaren diru-sarrerak maximotzea helburu duena, produktuaren berritasuna dela-eta bezeroek ordaintzeko prest dauden gehigaria eskuratzeko, eta prezioak jaisten direnean, prezioak jaisteko zain izan direnen salmentak eskuratzeko, beherapen-efektua probesteko. Esan bezala, bereziki produktu berritzaileetan garatzen den estrategia da, hala nola produktu teknologikoetan. Arriskuak ere baditu ere; izan ere, hasieran prezio altua ordaindu zutenek engainatuta sentitu daitezke, gero prezioa jaitsi dela ikusitakoan, eta beste alde batetik, kontsumitzaileek prezioa jaitsi arte itxaroteko ohitura har dezakete, enpresaren salmenten kaltetan. Ikus, gainera

Egia logikoa

Mon, 08 May 2023 06:24:57 +0000

Egia logikoa kasu guztietan egia-balioa hartzen duen proposizio bat da, zehazkiago, hura osatzen duten premisen egia-balio guztientzat. Adibide argi bat “p edo ez p” izango litzateke; izan ere, “p” eta “ez p” aurkakoak edo kontrajarriak direnez beren egia-balioari dagokionez, bietako batek egia izan behar du, eta, beraz, “p edo ez p” egia da ezinbestean, egia logikoa alegia. Tautologiak ere, definizio bat besterik ez duten proposizioak alegia, egia logikotzat hartzen dira.

Janari-desertuak

Sun, 07 May 2023 12:25:49 +0000

Janari-desertuak edo janari-basamortuak kalitatezko janaria erosteko oztopo eta zailtasunak dituzten eremu geografikoak dira, janaridendak urruti izan eta haietarako irisgarritasun egokirik ez dagoenean. Bereziki Ameriketako Estatu Batuetan aztertutako problematika izan da; hain zuzen ere, Ameriketako Estatu Batuetatik dator janari-desertuen lehengo definizio operatibo eta zehatza: gutxienez populazioaren %33ak janaridenda handi batetik 1 milia (10 milia landa eremuetan) baino urrunago bizi direneko eremu administratiboak dira. Beste definizo batzuek errenta eta garraio-aukera ere barnehartzen dituzte. Ameriketako Estatu Batuetan bereziki hegoaldeko estatuetan eta hiri handietako aldlri pobreetan gertatzen den fenomenoa da, osasun-arazo larriak, hala nola obesitatea, eragiten dituena; izan ere, janari-desertuetan bizi diren pertsonak eta familiak maiz zabor-jana jan beharrean daude, janari azkarreko jatetxe edo gasolindegietan. Beste hizkuntzetan: ingelesez, food desert; gaztelaniaz, desierto alimentario.

Magali ez dago bakarrik, John Andueza: laburpena

Sat, 06 May 2023 08:56:15 +0000

Magali ez dago bakarrik John Anduezak 2019an plazaratu zuen gaztetxoentzako liburua da.

Gaiak: autismoa, anaia-arreben arteko maitasuna, bikote-harremanak, sexu-erasoak.** LABURPENAATZOKO HAUR

1 kapitulua (Izaskunekin)

2018-11-09. Izaskun Ugarte Gizarte Zerbitzuetako funtzionaria da. Donostiako Amara auzoko bere etxean esnatzen da. Buruan dabilen arazo batengatik, sentimendu bat asaldura eragiten diona, bortxakeria egoera batengatik. Autoa hartu eta Bergarara abiatzen da, Ipintza Institutura. Han nahastu ziren bi ikasle egoera tamalgarri batean duela egun batzuk. Haietako bat elkarrizketatzera doa: Nekane Bengoa, 17 urte. Hara heldurik, ikastetxeko zuzendariak neskari deitzen dio. Neska azaltzen da. Izaskunek aurkeztu egiten du bere burua. Biek dakite zergatik daude hor. Duela 15 egunez geroztik, 18 urteko mutil bat ospitalean dago, eta haren gurasoek salaketa bat jarri dute. Nekaneren aurka. Izaskunek gertatu zena argitu nahi du. Grabagailua jartzen du martxan. Nekane Bengoa, 17 urte. Gurasoak, Idoia eta Josu. Aita arotza. Ahizpa bat: Magali.2. kapitulua: Zikoinaren hegaldia, 2001eko apirila

Antisemitismoa

Sat, 06 May 2023 06:39:18 +0000

Antisemitismoa juduen aurkako diskriminazio, gorroto, etsaitasun eta erasokortasuna da, komunitate, herri, erlijio edo ustezko arraza gisa. Antzinatik garatutako jarrera da, hasiera batean antzinako erromatarrek juduak bizi ziren lurraldea okupatu eta juduen aurkako guda, errepresio eta jazarpenaren bitartez, haien mendekotasuna bilatzeaz gainera, judaismoaren aurka ere joaz, erlijio monoteista gisa, erromatarren artean ohikoa zen paganismoaren aurkakoa zelako. Juduen aurkako eraso horiek juduen diaspora ekarri zuten, erromatar inperioan zehar barreiaturik, batzuetan erbesteraturik eta beste batzuetan esklabo gisa. Esan behar da, juduek K.a. VIII. mendean ere bizi izan zutela erbestea, asiriarrek juduak mendean hartu eta Mesopotamiara bidali zituztenean.

Gonbidapen formala (gonbidapen-gutuna)

Sat, 06 May 2023 06:11:37 +0000

Gonbidapen-gutuna edo gonbidapen formala gutun edo bestelako idazki baten bitartez ekitaldi batera egiten den gonbidapena da. Estilo formal eta egitura estandarrez idatziak izaten dira. Oinarrizko egitura

Nori zuzendua
Agurra
Gonbidapena bera
Ekitaldiari buruzko xehetasunak
Amaiera (joateko asmoaren konfirmazioa eskatzeko, esaterako)
Agurra
Sinadura
Tokia eta data Adibidea

Galder Gonzalez Larrañaga Euskal Wikilarien Elkarteko Agintari Txit Gorena Jaun agurgarria,

Atsegin handiz gonbidatzen zaitugu Gizapediak Donostian egingo duen bere Hiztegi berrituaren aurkezpen-ekitaldira. Ekitaldia 2023ko maiatzaren 14an izango da, Maria Cristina Hotelean, eguerdiko 12etan, non Josemari Sarasola Gizapediako erredakzio-buruak hitzaldia emango duen. Horren ondoren, lunch-a izango da. Etiketaz jantzita joatea eskatzen da, zuri bereziki, eta neurriz jan eta edatea. Zure presentzia atsegina gozatuko dugulakoan, zure konfirmazioaren zain geratzen gara. Donostian, 2023ko maiatzean

Hazi-kapitala

Fri, 05 May 2023 14:51:03 +0000

Hazi kapitala enpresa edo negozio bat abiarazteko inbertitzaileek jartzen dituzten baliabide finantzarioen multzoa da, kapital edo zor moduan. Bereziki startup izeneko enpresetan erabiltzen den inbertsio bat, gerora beste inbertsio zabalagoek lagundu behar dutena, negozioa garatzeko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, seed capital; gaztelaniaz, capital semilla.

Eginbeharra edo betebeharra (etika)

Fri, 05 May 2023 14:44:48 +0000

Eginbehar edo betebehar etikoa pertsona edo erakunde batek bere jokabidean jarraitu behar dituen erregelak dira, orokorrean jokabide hutsari erreparatuz eta horien ondorioei erreparatu gabe. Labur esanda, eginbehar etikoa ona den jokabidea da, ona delako egin beharrekoa, zein txarra den eta beraz egin behar ez den jokabidea. Adibidez, “ez da inor hil behar” eginbehar etikoa da, ez baititu inongo kasutan erregelaren ondorioei erreparatzen, adibidez, hiltzaile bat ez hiltzeak ekar ditzakeen heriotzen kasuan. Eginbehar edo betebehar etikoetan oinarritzen den etika deontologikoa dela esaten da, antzinako grezierako deon hitzak “eginbeharra” adierazten duelarik.

Gaitz absolutua

Fri, 05 May 2023 14:11:51 +0000

Gaitz absolutu edo gaitz erradikalaren kontzeptuak, muturreko eta demaseko gaitzaren adiera arruntetik haratago eta pertsonen bizitzan duen eragina aintzat hartuta, gaitz horren izaerari eta jatorriari buruzko analisi filosofikoaren beharra planteatzen du. Funtsean, bi filosofok egin dute gogoeta alderdi horiei buruz: Immanuel Kantek (1724-1804) eta Hannah Arendtek (1906-1975), azken honek bereziki nazismoaren demaseko bortxakeriaren inguruan. Kantek baieztatu zuen gizakiok ongirako nahiz gaizkirako joerak garatzen ditugula; bereizi zituen gaizkiaren arrazoi eta aldaeren artean, mailarik muturrekoena perbertsitatea edo gaitz absolutuari legokioke, ekintza edo jokabide baten gaizkitasuna moralarekin zerikusirik ez duten interes eta printzipioen (adibidez, printzipio ekonomiko edo biologikoen) mende egotearen ondorio gisa, halako moldez non gaitz absolutua gizakiaren berezko nahimen edo borondatearen suntsipenetik sortuko litzatekeen. Ikuspuntu honetatik, Kantek baztertu egingo luke aukera gisa gaitz absolutuak gidatzen dituen pertsonen existentzia; aitzitik, gaitz absolutua huts bat izango litzateke, giza arrazoimeneko arrakala bat.

Aldagai ordinala

Fri, 05 May 2023 07:45:19 +0000

Aldagai ordinala edo aldagai kualitatibo ordinala ordena, berez hierarkia edo mailakatze bat adierazten duten balioak hartzen dituen aldagai estatistikoa da,eskala ordinal batean neurtzen dena alegia, hala nola asebetetze-maila bat adierazten dutena (oso ongi-ongi-erdipurdi-gaizki-oso gaizki edo izar kopuru bat emanez), errenta maila (altua-ertaina-baxua), kreditu-kalifikazioa eta kalifikazio akademiko kualitatiboa (bikainetik oso gutxira).

Aldagai estatistiko ordinalen bereizketa garrantzitsua aldagai horiekin egin daitezkeen eragiketak eta erabil daitezteekn teknikak zehazteko. Adibidez, ohiko aldagai ordinal bateko balioak edo mailak zenbaki batez adieraztea (1,2,3,…); horrek ez du esan nahi, ordea, aldagaia kuantitatiboa denik, kasu horretan zenbakiak adierazpen hutsa baita, eta ez neurketa da; horrela, aldagai ordinaletarako ezin da batezbesteko aritmetikoa erabili, baino bai ordea mediana eta ordena-estatistikoak. Ikus, gainera

Collage (euskaraz)

Fri, 05 May 2023 06:54:13 +0000

Juan Grisen “Le petit déjeuner”

Collage-a (frantsesezko coller hitzetik, “enkolatu, itsatsi”) azalera batean jatorri desberdineko material eta irudi zatiak itsatsi egiten dituen teknika artistikoa. Itsasten diren materialen artean, egunkari, aldizkari edo liburuetako testu eta irudiak, paper eta kartoiak, oihalak, eta erliebe mehea duten bestelako materialak. Dena den, collage-a teknika askea da berez eta denetariko material, objektuak eta haiek konbinatzeko moduak biltzen ditu, hala nola assemblage (objektu batzuen bilketa), fotomuntaketa (argazkien batzuen bilketa), papier collé (material zatiek objektu edo eszena jakin bat irudikatzen dutenean), decoupage (itsatsitako zatiek margolan konbentzional bat irudikatzen dutenean), déchirage (paper urratuak) eta horren aldaera dien *affiches lacérées *(kartel urratuak) eta *lacéré anonyme *(urraketa anonimoak), brûlage (erreketak), déchirage (paper eta material urratuak), décollage (collagearen aurkakoa, irudi bat beste irudi edo objektu bati zatiak kentzea), froissage (tolestu edo zimurtutako zatiekin egindakoa), papier déchiré (paper urratuekin egindako collagea).

Adierazpide artistikoa (espresiobide artistikoa)

Thu, 04 May 2023 15:58:08 +0000

Artean, adierazpide edo espresiobide artistikoa artistak bere obran islatu nahi duen mezua, ideia, bizipen edo sentimendua adierazteko bitartekoa da. Orokorrean, artea, musika edo literatura bereizten dira adierazpide gisa. Adierazpen artistikora mugatuz, hainbat teknika eta aukera desberdin bereizten dira; adibidez, artearen barruan, adierazpide orokor gisa, eskultura, pintura edo performance bat aurki ditzakegu; eta adierazpide partikular gisa, eskulturen barruan esaterako, buztina, burdina, harria, egurra… Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, medio de expresión artística.

Nola kontrola daiteke lurralde batean dabilen diru kantitatea?

Thu, 04 May 2023 15:18:45 +0000

Lehenik eta behin esan behar da ardura hori herrialde edo herrialde komunitate bakoitzeko banku zentralari dagokiola.

Diru-kantitatea, diru eskaintza hobeto esanda, era hauetara kontrola daiteke:

diru gehiago emitituz edo jaulkiz;
interes-tasak aldatuz: interes-tasa ofizialak igotzen baditu, bankuek diru kopuru txikiagoa mailegatuko dute, eta diru kopuru txikiagoa izango da ekonomina; eta alderantziz, interes-tasak jaisten badira;
kutxa-koefiziente delakoa jaitsiz edo igoz: kutxa koefizientea bankuek bezeroen gordailuetatik fisikoki gorde behar duten dirua izanik, kutxa-koefizientea igotzen bada, mailegatzeko diru kopuru txikiagoa izango dute, eta diru eskaintza murriztu egingo da;

hobea, onaren etsai

Thu, 04 May 2023 14:02:45 +0000

Ona bada, daukagunarekin geratzea komeni izaten dela adierazteko, hobearen bila joateak azkenean kaltea ekar dezake eta.

dantzari onarentzat, soinu txarrik ez

Thu, 04 May 2023 13:56:24 +0000

Zerbaitetan trebea dena, oztopoak jarrita ere aurrera ateratzen dela adierazteko.

Trumoiaren alaba, Jon Arretxe: laburpena

Thu, 04 May 2023 09:32:16 +0000

Trumoiaren alaba Jon Arretxe idazleak 2020an plazaratutako gaztetxoentzako eleberria da.** LABURPENA1 kapitulua: Rubiah eta Iboih

Batari dut izena eta neska gazte bat naiz, 14 urte ditut. Indonesiako Weh izena duen uharte txiki batean jaio nintzen, Sumatra ondoan. Anai-arreba asko nituen eta ni nintzen zaharrena, eta horregatik zaindu behar izaten nituen. Aitarekin ehizan joatea gustatzen zitzaidan, gustokoenak guretzat basurdeak. Anai-arreba txikiak hara eta hona eramaten nituen, bainatzera eta toki ederrak ikustera, naturan, gure uhartea zoragarria baita. Baina toki batera ez nituen eramaten, Rubiah irla txikira, gu bizi ginen Iboih uhartearen ondoan. Kondairak dio Weh eta Rubiah maitemindu baino gero banandu ziren bikotea izan zirela, eta Rubiah neska bakarrik joan zela uharte horretara eta hantxe hil zela. Irla madarikatua dela diote. Diotenez, ontzi bat hondoratu zen Rubiah ondoan eta denak ito ziren. Eta zoroetxe bat ere erre zela eta denak hil. Ni neu ere, lagunekin, joan nintzen behin, eta hara iritsitakoan emakume erraldoi bat ikusi genuen. Rubiah neskaren izpiritua ote? Eztabaidan hasi ginen gure artean, eta azkenean andre horri holandarra deitzen erabaki genuen, holandarrak Indonesian egon zirelako denbora luzean eta oso handiak dira berez. Beste batean ere joan ginen, eta andrea ikusi genuen etxola batean, marrazten edo tximinoekin jolasean. Gero beste batzuetan ere joan ginen, eta andrea nolakoa zen ezagutu genuen, beti ezkutuan ginela: oso umore aldaketa arraroak zituen! Behin haren koadernoa ikusi genuen eta han gauza ikaragarriak marrazten zituela ikusi genuen, sumendiak, suteak, … Besteak aspertu ziren, baina ni ez, eta irlara bakarrik joatea erabaki nuen.2 kapitulua: Iragarpena (ikus, Gizapediako hiztegian, iragarpen)

Mutuberria (abizena)

Thu, 04 May 2023 08:57:31 +0000

Etimologia eta esanahi ezezaguneko abizena, berria atzizkia ezik. Gipuzkoan eta Nafarroan zabalduriko abizena.

Oregi (abizena)

Thu, 04 May 2023 08:44:05 +0000

oru eta egi hitzak elkartuz, “orubeko hegia” literalki. Bereziki Bergaran eta Donostian zabalduriko abizena.

Aldazabal (abizena)

Thu, 04 May 2023 08:39:18 +0000

alde eta zabal hitzak elkartuz, literalki “alde zabala”. Hego Euskal Herrian zabalduriko abizena, maiztasun txikiarekin bada ere.

Kapital produktiboa

Thu, 04 May 2023 08:17:03 +0000

Kapital produktiboa produktuak eta zerbitzuak ekoiztera bideratzen den kapital edo dirua da, kapital fisikoaren tankera hartzen duena, instalakuntza, makina eta bestelako ondasun iraunkorretan gauzaturik. Sistema kapitalistan, kapital produktiboa kapital-zikloaren faseetako bat da, kapital finantzariotik sortua, eta ekoizpena burutu eta etekinak lortutakoan kapital finantzario bihurtzen dena beste behin ere.

Ikus, gainera

Kapital inproduktiboa

Heziketa (definizioa)

Wed, 03 May 2023 12:17:20 +0000

Heziketa pertsona edo talde bati arlo jakin batean eskaintzen zaion hezkuntza-jarduera da, edukiak, konpetentziak eta trebetasunak biltzen dituena. Hezkuntzatik bereizten da, batzuetan horrekiko muga lausoa den arren: hezkuntza prozesu zabala den bitartean, pertsona bere osotasunean heztea helburu duen bitartean; heziketa ekintza konkretu eta espezifikoa da, arlo jakin bat lantzea helburu duena.** Beste hizkuntzetan: **gaztelaniaz, formación, instrucción.

Ikus, gainera

Formakuntza, kontzeptu ia sinonimoa, baina bereziki lanbide arloan erabiltzen dena.

Elhuyar anaiak

Wed, 03 May 2023 07:45:53 +0000

Fausto Elhuyar, 1788, Espainiako Liburutegi nazionalean dagoen erretratu batean.

Elhuyar anaiak, hain zuzen Joan Jose Elhuyar Zubize (1754-1796) eta Fausto Elhuyar Zubize (1755-1833), euskal kimikariak izan ziren, bereziki wolfram elementu kimikoa bakartzeagatik ezagunak. Garaiko euskal ilustrazioaren ordezkari nabarmenenak dira, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen eta Bergarako Errege Mintegiaren baitan. Biak Logroñon jaio arren, guraso lapurtarrak zituzten eta Parisen egin zituzten kimika eta mineralogia ikasketak. Ikasketak Suedian sakondu zituzten biek. 1783 urtean bi anaiek wolframa bakartzea lortu zuten eta horregatik dira bereziki ezagunak. Hortik aurrera ibilbide desberdinak jarraitu zituzten. Juan Jose Kolonbiako meategi batzuetan lanean hasi zen eta inguru horretan espedezio zientifiko batzuk egin zituen 1896an hil zen arte. Anaia Fausto Bergarako Mineralogia Mintegiaren arduradun izan zen hasiera batean, baina gero Espainia Berriko (egun, Mexiko) meatzaritza erakundeko zuzendaria izendatu zuten, eta mintegi bat ere sortu zuen han, Suedian egon zeneko esperientzietan oinarrituz. 1833 urtean hil zen Madrilen.

Lehiakide potentzialak

Wed, 03 May 2023 07:22:25 +0000

*Ikus, gainera, lehiakide, Gizapediako hiztegian. *

Lehiakide potentziala, printzipioz beste enpresa baten merkatuan edo sektore ekonomikoan zuzenean jarduten ez duen edo eragiten ez duen enpresa bat da, baina etorkizun hurbilean, sektore edo jardueren arteko hurbiltasun edo antzekotasunak direla eta, beste enpresa horren lehiakide zuzen edo zeharkakoa izan daitekeena. Horretarako, lehiatu nahi duten sektore ekonomikorako sarrera-hesiak gainditu beharko dituzte lehiakide potentzialek.

Inperioa (definizio orokorra)

Wed, 03 May 2023 06:42:04 +0000

Historikoki, inperioa estatu batek gerra eta konkistaren bitartez eskuratu eta menderatu egiten dituen lurraldeak eta gizarteak bereganatuz osatzen duen entitate politiko, ekonomiko eta kulturala da, indar militarraren edo dominazio ekonomiko edo kulturalaren bitartez atxikitzen duena. Aro Modernoan zehar, eta bereziki XIX. mendetik, inperioak osatu eta zabaltzeko modu nagusia ez da jada konkista militarra, baizik eta estatu eta herrien artean ezartzen diremn harreman ekonomiko eta kulturalen garapen asimetrikoa, finean dominazioa ekartzen duena. XX. mendean zehar. Ameriketako Estatu Batuak izan dira inperio nagusia, bere menderakuntza mundu zabalera eramanez, Sobietar Batasunak ere hamarkada batzuetan zehar inperio gisako entitate politiko bat osatzea lortu bazuen ere. Egun, ordea, Aneriketako Estatu Batuek munduko inperio gisa izan duten nagusitasun erabatekoa desegiten ari da, eta aktore geopolitiko berriak sartu dira lehia inperialistan, bereziki Txina.

Interozepzioa

Tue, 02 May 2023 14:13:44 +0000

Psikologian, interozepzioa gorputz azaleko eta gorputz barruko egoera hautemateko gaitasuna da, hala nola gosea, egarria, nekea, mina, azkura eta tenperatura sentitzea. Nork bere gorputza erregulatzeko balio duen zentzumena da. Ikus, gainera

Eskaera-zorroa (eskari-zorroa)

Tue, 02 May 2023 13:53:55 +0000

Eskari-zorroa edo eskaera-zorroa ( eskari- edo eskaera-kartera ere deitua) epe jakin batean, enpresak eskaintzen dituen produktu eta zerbitzuak bezeroek eskuratzeko egin dituzten konpromiso sendoak dira, orokorrean kontratu bidez ziurtatuak. Beraz, eskaera-bolumenak enpresak epe jakin batean izango duen fakturazioa eda salmenta-bolumenaren adierazlea da, berehalako etorkizunean enpresak izango duen lan-zama aurreikusten du, bereziki heltze-aro luzea duten enpresetan (hala nola, ibilgailuak, azpiegiturak, … egiten dituztenen artean). Aldi berean enpresak izango dituen kutxa-fluxuak adierazten ditu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, order book; gaztelaniaz,* cartera de pedidos*.

a bildua

Tue, 02 May 2023 12:26:35 +0000

a bildua posta elektronikoko helbideak erabiltzailearen izena eta erabiltzailearen posta izena emanda dagoen domeinu bereizteko erabiltzen karaktere edo ikurra, hiru laurdenak inguratuta dituen a baten itxura duena. Ohiko giltzadietan, a bildua giltzadi alfanumerikoko 2 zenbakidun teklan dago, eta Alt Gr tekla sakatzearekin batera sortzen da.** Beste hizkuntzetan: **ingelesez, at sign; gaztelaniaz, arroba.

Hiru Enperadoreen Liga

Tue, 02 May 2023 07:46:01 +0000

Ez nahastu Aliantza Hirukoitzarekin (1882).

Hiru Enperadoreen Liga edo Hiru Enperadoreen Ituna Alemania, Austria-Hungaria eta Errusiako enperadoreek osatutako aliantza izan zen, Europa Mendebaldean garatzen ari ziren estatu liberalei eta mehatxutzat hartzen zuten sozialismoaren zabalkuntzari aurre egiteko asmoarekin. 1890ean Alemaniako Bismarck kantzilerrak dimisioa eman eta gero, aliantza berritzeko Errusiak egindako proposamenari uko egin zion eta Errusia Frantziarekin elkartu zen, erregimen politiko aski desberdinak izan arren. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, Liga de los Tres Emperadores; Entente de los Tres Emperadores.

Mugimendu-gerra (mugimenduen gerra)

Mon, 01 May 2023 15:20:41 +0000

Mugimendu gerra edo mugimenduen gerra Lehen Mundu Gerraren hasierako faseari, 1914 urtean, ematen zaion izena da, Alemaniak armamentuaren garraio eta tropa mugimendu azkarren bitartez Frantzia denbora gutxian mendean hartu nahi izan zuenean, gero Errusiaren aurka jotzeko. Hasiera batean alemaniar armadaren estrategia arrakastatsua izan bazen ere, frantsesek euren tropak bildu eta alemaniar armada garaitu zuten Marneko gudan, 1914ko irailean. Horren ondoren, Lehen Mundu Gerrak mugimenduen gerraren fasea atzean utzi eta posizioen gerra fase batean sartu zen. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, guerra de movimientos.

Idazpen bibliografikoa

Mon, 01 May 2023 14:50:40 +0000

Bibliotekonomian, idazpen bibliografiko terminoa adiera desberdinekin erabiltzen da:

erregistro bibliografikoaren edo liburu edo dokumentu-unitate baten erreferentziaren deskribapen zehatz eta normalizatu gisa, kokapena eta sarbide-puntuekin batera, erabil daiteke;
erregistro bibliografikoa osatzen duten eremu edo atributu bakoitzeko zehaztapen bakoitzari egin diezaioke erreferentzia;
bestalde, idazpen nagusia eta bigarren mailako idazpenak fitxa bibliografikoetarako sarbide-puntuak ezartzeko aukeratu diren termino konkretuak dira (gaiak, egile-izenak); nahiz eta egun katalogo informatikoen garapenarekin, sarbide-puntu guztiek sarbide- eta kontsulta-maila bera izan.

Eratorpena (hizkuntza, lexikoa)

Mon, 01 May 2023 14:13:29 +0000

Hizkuntzalaritzan, eratorpena lema edo erro gisako hitz bati afixu edo hizki (aurrizkiak, atzizkiak nahiz artikiak) txertatuz lema edo erro berriak, esanahi desberdinarekin, sortzeko prozesua da. Adibidez, ikusi errotik, aurreikusi, berrikusi, ikuskizun, ikuskatu, ikuspena, ikuskapena, … hitz berriak sortzen dira.

Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, derivación *léxica. *

Lematizazioa

Mon, 01 May 2023 14:02:55 +0000

Lematizazioa flexioaz eraturiko hitz baten edonolako forma lema, erro edo oinarriko hitzera aldatzeko prozesua da, bereziki modu automatikoan egiten denean.

Ibilbide-analisia

Mon, 01 May 2023 13:07:47 +0000

Ibilbide-analisia sistema bateko aldagai batzuen arteko zuzeneko eta zeharkako erlazioak deskribatu eta kuantifikatu egiten dituen metodologia estatistiko orokorra da, horretarako aldagai batetik bestera dauden erlazio-ibilbide konplexuak jarraituz eta aldagai exogenoek duten eragina ere aintzat hartuz. Erlazio horien kuantifikazioa erregresioa, faktore analisia edo bestelako ereduak erabiliz egin daiteke. Beste hizkuntzetan: ingelesez, path analysis; gaztelaniaz, análisis de trayectorias.

Arte erakusketa

Mon, 01 May 2023 12:50:23 +0000

Arte erakusketa margo, eskultura edo bestelako artelanak erakusteko egiten den aldi baterako ekitaldia da, museo, arte galeria edo horretarako egokitutako beste espazio batean, publikoari irekia. Arte erakusketa monografikoa gai edo artista bakar bati buruzkoa da, eta kolektiboa, artista batzuen lanak batera erakusten dituena. Erretrospektiba edo atzerabegirako izeneko erakusketak, berriz, artista batek bere lan ibilbidean zehar egiten dituen lanak jartzen ditu ikusgai.

Saneamendu-plana (enpresa, finantzak)

Mon, 01 May 2023 09:46:34 +0000

Enpresa arloan, saneamendu-plana finantza-egoera desegoki edo arriskutsu bat, ordainketa-etendurara iritsi beharrik gabe, gainditu eta likidezia eta kaudimen egoeretara itzultzeko kudeatzaileen aldetik proposatzen diren erabaki ekonomiko eta finantzarioen multzoa da, zorraren berregituraketa edo birnegoziazioa, bazkideen ekarpen berriak, kostuak gutxitu eta diru-sarrerak nola handitu bilatzen dituena.

Orga-itzulera

Mon, 01 May 2023 08:52:44 +0000

Orga-itzulera idazmakina batean edo testu-editore edo prozesadore batean kurtsoarea lerroaren hasierara eramateko eragiketa da. Idazmakinetan, orga-itzulera eta lerro-jauzia, biak batera, eskuinean dagoen palanka bati ezkerrerantz eraginez egiten da. Horren aztarna gisa, eta programatzaileen lana errazteko, programazio-lengoaia batzuetan lerro-jauzia egiteko markak barnehartu egiten du orga-itzulera, beste batzuetan biak aparte adierazi behar diren bitartean. Horrek arazoak sorrarazten ditu testua programa edo ingurune batetik bestera igarotzean. Beste hizkuntzetan: ingelesez, carriage return (CR); gaztelaniaz, retorno de carro.

Lerro-jauzia

Mon, 01 May 2023 08:45:12 +0000

Lerro-jauzia testu bat idaztean kurtsorea dagoen puntutik lerro berria sortu eta hara joateko agnidua da, Return edo Intro teklak sakatuz egin daitekeena. Egia esan, programa informatiko gehienetan lerro jauziarekin batera orga-itzulera izeneko eragiketa burutzen da, kurtsorea lerroaren hasierara eramaten duena. Programazio-lengoaia batzuetan, bi eragiketak, lerroa jauzia eta orga-itzulera marka bakar batez adierazten dira; beste batzuetan biak, bata bestearen ondoren, adierazi behar diren bitartean; bikoizketa horrek arazoak sortzen ditu programazio-kodeak do dokumentuak ingurune informatiko batetik bestera pasatzean, adibidez, Unix-etik Windows-era edo alderantziz. Beste hizkuntzetan: ingelesez, line break, line feed (LF); gaztelaniaz, salto de línea.

Kontrol-karakterea

Mon, 01 May 2023 06:57:24 +0000

Informatikan, kontrol-karakterea karaktere informatiko bat da, hizki edo ikur inprimagarririk sortu gabe, ekintza bat burutzeko agindua ematen duena, hala nola lerro-jauzia, orga-itzulera edo fitxategiaren amaiera adierazteko. Gailu periferikoak kontrolatzeko ere erabil daitezke. Beste hizkuntzetan: ingelesez, control character; gaztelaniaz, carácter de control.

Testu-editoreak

Mon, 01 May 2023 06:37:52 +0000

Testu-editoreak edo testu-editatzaileak testu lau edo hutsa, formatorik gabe (ikus, testu-formatu), idatzi eta lantzeko programa informatikoak dira, maiz programazio-kodea edo datu-multzoak osatzeko erabiltzen dena. Formatorik gabeko testua osatzeko erabiltzen dira, esan bezala, alegia, testuari ezin zaio eman tamaina, tipografia, azpimarraketa edo horrelako formatorik, baina lerro jauziak eta indentazioak egioteko aukera eskaintzen dute. Beraz, testu-prozesadoreak baino askoz ere aukera murritzagoak dituzte (adibidez, testu-editorretan ezin dira irudiak txertatu) baino abantailak baditizte: testu-dokumentu handiak aise maneiatu daitezke testu-editoreekin eta datuen irakurketa integral eta zuzena ziurta daiteke plataforma batetik bestera (Windows, Unix zein iOS). Ikus, gainera

Koska-marka (indentazioa)

Mon, 01 May 2023 06:21:29 +0000

Koska-marka edo indentazioa testu bateko pasarteen hasieran utzi ohi den hutsunea da, pasarteak bereizteko bereziki erabilgarria pasarte batetik bestera lerro hutsik ez dagoenean. Koska markak uzten duen hutsunea 1-4 karaktereen tamainakoa da normalean. Indentazioa ohikoa da, halaber, kode informatikoetan, programako blokeak bereizteko. Beste hizkuntzetan: ingelesez, indentation; gaztelaniaz, sangría, sangrado.

Testu-prozesadoreak

Mon, 01 May 2023 05:53:43 +0000

Testu-prozesadoreak, testu-prozesatzaileak edo testu-prozesagailuak testua idatzi eta horren elementuei (karaktere, hitz, lerro, pasarte, orri eta baita unitate handiagoei ere) formatoa emateko programa informatikoak dira, testua azpimarratuz, horren tamaina, kolorea edo tipografia aldatuz eta egitura jakin bat emanez orriaren baitan, hala nola zerrendak, marjinak ezarriz edo orrialdeak zenbakituz. Ez dira nahastu behar testu lau edo testu hutsa, formaturik gabe, osatu eta lantzeko erabiltzen diren testu-editoreekin. Egun testu-prozesadore ezagunenak Microsoft Word, ordainduzkoa eta kode itxia duena, eta Libre Office Writer, doan eta kode irekikoa. Beste hizkuntzetan: ingelesez, word processor; gaztelaniaz, procesador de texto.

Markaketa-lengoaia

Mon, 01 May 2023 05:28:08 +0000

Informatikan, markaketa-lengoaia edo marka-lengoaia testu edo dokumentu elektroniko bateko beste edukiei formatua emateko erabili ahal diren marken multzoa da, hala nola testua tipografia, tamaina, kolore eta egitura jakin batekin (zerrenda gisa, adibidez) azalaratzen dutenak. Orokorrean, testuaren aurretik eta ondoren marka edo etiketa jakin bat jarriz garatzen da lengoaia; adibidez *hitza *(etzanean) idazteko, hitza idatzi behar da markaketa lengoaian. ohiko WYSIWYG edo what you see is what you get testu prozesadoreetan, Worden esaterako, markaketa lengoaia ezkutuan azaltzen zaio erabiltzaileari, eta honek menutik hartzen du zuzenean une bakoitzean bilatzen duen formato aukera. Marka-lengoaia ezagunak dira HTML, XHTML eta XML.

Administratzaileak (merkataritza-sozietateak)

Sun, 30 Apr 2023 17:53:00 +0000

Merkataritza-sozietate batean eta hedaduraz enpresan, administratzaileak enpresa egunerokoan kudeatu eta administratu egiten dutenak dira, bazkideek hartutako erabakiak beteaz. Gainera, sozietatearen ordezkaritza dute eta bazkideen eta hartzekodunen aurrean haien jardueran egindako ekintzen ardura dute, legearen edo estatutuen aurkakoak direnean. Sozietate anonimo kotizatuen kasuan, ordea, administratzailearen ordez, administrazio-kontseilu izeneko organo kolegiatua eratu behar da.

Dokumentuak (informatika)

Sun, 30 Apr 2023 17:23:48 +0000

Informatikan, dokumentu elektronikoak programa informatikoak eta sistema eragileko fitxatehiak ez diren fitxategi informatikoak dira, datuak, testua, irudiak eta bestelako informazioa dutenak, erabiltzaile arruntak hauiek zabalduz bisualizatu, kontsultatu edo landu ditzakeenak. Beste hizkuntzetan: ingelezez, electronic document.

Erregistro bibliografikoa

Sun, 30 Apr 2023 13:34:09 +0000

Liburutegietan, erregistro bibliografikoa liburu, dokumentu edo bestelako unitate bibliografiko baten deskribapen bibliografiko zehatza da, kokapena (signatura topografikoa) eta sarbide puntuak ere zehazten dituena. Txartel fisiko batean idazten denean, fitxa bibliografikoa deitzen zaio. Liburutegi bateko erregistro bibliografikoen multzoa katalogo bibliografikoa osatzen dute. Batzuetan, erregistro bibliografiko terminoaren sinonimo moduan idazpen bibliografiko terminoa erabili da.

Kontsentsu faltsuaren efektua

Sun, 30 Apr 2023 09:12:54 +0000

Kontsentsu faltsuaren efektua, adostasun faltsuaren efektua edo akordio faltsuaren efektua prozesu psikologiko eta isuri kognitiboa da, zeinaren bitartez subjektu batek besteek berak bezala pentsatu edo iritzi, uste eta ikuspegi bera dutela uste duen . Psikoanalisiaren ikuspuntutik, proiekzio deritzon defentsa-mekanismoa da, gure pentsatu edo jokatzeko moduari buruz bakarrik edo gutxiengoan ez gaudela sinetsi eta horrela gure autoestimua ziurtatzeko.** Beste hizkuntzetan: ingelesez, false consensus effect; gaztelaniaz, efecto del falso consenso.

Metal astunak

Sun, 30 Apr 2023 05:55:08 +0000

Metal astunak testuinguruaren arabera masa-dentsitate, pisu atomiko edo zenbaki atomiko handia duten metalak eta metaloideak dira, hala nola kobrea, beruna, arsenikoa, kadmioa eta merkurioa, beste askoren artean. Haietako batzuk beharrezkoak dira gizakiaren osasunerako kopuru txikietan, eta gehienetan elikagaietatik jasotzen dira. Baina, Industria Iraultzaz geroztik metal astunen erabilera, presentzia eta isurketa izugarri gehitu da ingurumenean, arazo eta arrisku larriak sorraraziz. Arriskua haien degradazio zailagatik eta beraz ingurumenean eta organismoetan metatzeko duten joeragatik sortzen da, gizaki eta animaliengan osasun arazo larriak sortzeraino. Erraustegiak dira metal astunen partikulen emisioen iturburu nagusietako bat.

Ziberdelituak

Sun, 30 Apr 2023 05:40:40 +0000

Ziberdelituak sare informatikoak, bereziki Internet, funtsezko bitarteko duten delituak dira, hala nola baimenik gabe sare informatikoetan sartu edota sare sozialak erabiliz iruzurra edo azpikeriak erakunde edo pertsona bati buruzko datuak edo irudiak eskuratu, haiek ezabatu, zabaldu edo haiekin estortsioa egitea, beste pertsona edo erakunde bat legez kanpo ordeztea, haren irudia bereganatuz alegia, merkataritza elektronikoaren bitartez iruzurra egitea, internet bidez pertsona edo erakunde baten aurkako jazarpena edo mehatxua egitea. Ziberdelituen esparrua guztiz zabala da, eta esan liteke mundu errealean aurki daitekeen delitu figura ia guztiak, kalte erreala zuzenean eragiten horiek kenduta (adibidez, eraso fisikoak, txikizioak edo hilketak); hain zuzen ere, ziberdelituak Interneteko mundu birtualean gerattzen bada ere, mundu birtual horrek mundu errealean egin daitezkeen ekintza asko eta asko erreplikatu daitezke Interneten, batzuetan arrisku handiagoarekin ziberdelitugileek anonimotasunez edo euren benetako nortasuna ezkuatatuz jokatzen saiatzen baitira sareetan.

Aditz-izena

Sat, 29 Apr 2023 08:55:33 +0000

Hizkuntzalaritzan, aditz-izena aditz perifrastikoetan aditz nagusiak hartzen duen molde bat da, izen-sintagmak osatu, aditzak adierazten duen ekintza adierazteko, edo ’n’ gehituz bukaeran, inesiboarekin, burutzen ari den ekintza adierazten duena. Adibide gisa, esan aditzaren aditz-izena esate(n) da. Orokorrean, aditzoinari -tzen gehituz osatzen da aditz-izena, baino beste aditz batzuetan* -ten* gehituz osatzen da, hala nola partizipioa -n hizkiaz bukatzen denean (esan -> esaten) eta aditzoina -s edo -z letraz bukatzen denean (utzi->uzten; gutxietsi->gutxiesten).

Development axis

Sat, 29 Apr 2023 06:35:53 +0000

The development axes are geographical spaces that concentrate a significant flow of people and goods both inside and outside, because of the interconnection of transport and communication networks that it offers, in addition to presenting a high density of economic activities compared to neighboring regions, in order to take advantage of the benefits offered by these networks. The fact that the transport infrastructures in these areas are focused not only on internal development but also on facilitating the connection with other axes means that these geographcal spaces frequently appear in the shape of a longitudinal axis, this being the characteristic that ultimately names this kind of spaces.

Garapen-ardatzak

Sat, 29 Apr 2023 06:21:12 +0000

Garapen-ardatzak pertsona eta salgaien fluxu handia edta bizia biltzen duten espazio geografikoak dira, bai haien barnean, bai kanpoaldera, eskaintzen dituen garraio- eta komunikazio-sareen loturari esker. Gainera, jarduera ekonomikoen dentsitate handia dute, inguruko eskualdeekin alderatuta, sare horiek eskaintzen dituzten abantailak aprobetxatzeko. Eremu horietako garraio-azpiegiturak barne-garapenera ez ezik, beste ardatz batzuekiko konexioa erraztera ere bideratuta daudenez, espazio horiek luzetarako ardatz gisa azaltzen dira gehienetan, eta ezaugarri horrek ematen die azkenean ardatz izena espazio geografiko horiei. Beste hizkuntzetan: ingelesez, development axes, gatzelaniaz, ejes de desarrollo.

Hasierako kapitala (sozietateak)

Sat, 29 Apr 2023 05:55:55 +0000

Hasierako kapitala merkataritza-sozietate bat sortzean bazkideek egiten duten lehen kapital ekarpena da. Legez izaten dira zenbateko minimo batzuk bete beharrekoak: Espainianl, adibidez, sozietate anonimo bat sortzeko hasierako kapital minimoa 60.000 eurokoa da (2023). Hasierako kapital horretako ekarpenekin, enpresak bere jarduera abiarazteko aktiboak eskuratu eta lehenengo gastuak estali ahal izango ditu. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, capital inicial.

Lerro-diagrama

Sat, 29 Apr 2023 05:49:10 +0000

Lerro-diagrama: ardatz horizontalean denbora eta ardatz bertikalean irudikatu nahi den aldagaiaren balioak jartzen dira.

Lerro-diagrama edo diagrama lineala aldagai batek denboran zehar hartzen dituen balioak puntu batez adieraziz eta puntu horiek lotuz, aldagai horren bilakaera azalarazten duen grafikoa da. Bereziki denbora-serieak grafikoki irudikatzeko erabiltzen da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, line chart; gaztelaniaz, diagrama lineal.

Kuartil arteko ibiltartea

Fri, 28 Apr 2023 15:11:09 +0000

Kuartil arteko ibiltartea, kuartil arteko heina edo kuartil arteko tartea lehenengo eta hirugarren kuartilen arteko distantzia da, aldagai estatistiko kuantitatibo baten sakabanatze-neurri gisa erabiltzen dena. Kuartil arteko ibiltartean datuen %50ak biltzen dira, erdiko %50ak hain zuzen. Tarte hori zenbat eta zabalagoa izan, sakabanatze orduan eta handiagoa dela irizten da. Abantaila gisa, datu atipikoek ez dute eragiten, hau da, neurri sendoa da; baina eragozpen gisa, datuetan biltzen den informazio guztia ez dela barne hartzen ere aipatu behar da, mutur bakoitzean datuen %25ak baztertu egiten baititu. Beste hizkuntzetan: ingelesez, interquartile range (IQR), gaztelaniaz, recorrido intercuartílico.

Kaxa-diagrama

Fri, 28 Apr 2023 14:55:59 +0000

Bi korrikalarik, Ander eta Beñat, distantzia bat egiteko behar izan duten denbora-datuak dagozkien kaxa-multzoen bitartez alderaturik. Kaxako erdiko marrak erakusten du, Anderrek denbora txikiagoak egiten dituela.

Estatistikan, kaxa-diagrama edo kaxa eta biboteen diagrama (ingelesez, box plot, box and whisker plot) aldagai estatistiko kuantitatiboak grafikoki irudikatu eta bereziki aldagai kuantitatibo bati buruz datu-azpimultzoak alderatzeko erabiltzen den diagrama bat da. Zehatzago, datuen erdigunea, sakabanatzea eta datu-multzoan dauden datu atipikoak zehaztasunez erakusten ditu: diagramaren kaxa lehen kuartiletik hirugarren kuartilera bitartean (ikus, kuartil arteko ibiltartea) marrazten da, eta haien artean mediana, erdigunea adierazten duena, kaxa barruko marra batez. Kaxatik alde banatara bibote izenekoak zabaltzen dira, datuak dauden bitartean gehienez 1.5 bider kaxaren luzerako distantzia bateraino, haratagoko datuak atipikotzat hartuz eta puntu banarekin adieraziz.

Zomorroen kluba, Laida Martinez Navarro: laburpena

Fri, 28 Apr 2023 09:56:50 +0000

Zomorroen kluba Laida Martinez Navarro idazleak 2016an plazaratu zuen gaztetxoentzako eleberria da.** LABURPENA1. kapitulua: asteartea 8.00, atzera-kontua hasi da

Teresa naiz. 13 urte ditut. Altxatu naiz eta ez dut ikastolara joan nahi; izan ere, atzo laborategian hondamendia gertatu zitzaidan. Nire ahizpa Norak, ni baino zaharragoa denak, animoak ematen dizkit. Ispiluan begiratzen dut neure burua eta gorroto dut: txikia eta itsusia naiz. Ezkutatu nahi dut. Arropa beltza, dena beltza, aukeratzen dut ikastolara joateko, ez dut inoren atzentzioa erakarri nahi. Ama heldu berria da lanetik eta ea arropa hori zergatik jantzi behar dudan egiten dit errieta. Munduko bakarra eta beraz politena naizela esaten dit. Ja. Ikastolara heldu eta sorgin maltzeurren taldea ikusten dut. Ea ez nauten ikusten beraiek ni. Baino berehala Alicia, Inurrierdi deitzen diot, iristen da eta ozenki hasten zait hitz egiten, atzokoaz galdezka. Isiltzeko esaten diot, eta bera berehala konturatzen da egoeraz eta isildu egiten da. Sorginak ere konturatu dira, ordea. Sorgin maltzurrenak lepoa moztearen keinua egiten dit. Txirrina, barrura, infernura.2. kapitulua; asteartea 11:00, puntu bat gutxiago.

askoren mina, txoroen atsegina

Fri, 28 Apr 2023 07:58:08 +0000

Besteen gaitzarekin kontsolatu edo zoriontsu direnen aurkako atsotitza.

Aldaerak

askoren mina, zoroen atsegina
askoren mina, tontoen atsegina
askoren mina, baboen atsegina
askoren mina, leloen atsegina

goizeko laino gorri, gaueko iturri

Fri, 28 Apr 2023 07:34:13 +0000

Meteorologiari buruzko atsotitza, egunsentiko laino gorriak egunean zehar euria ekarriko duela, eta euriak gauerako iturriak elikatuko dituela adierazteko.

Aldaerak

goiz gorri, arrats euri Erlazionaturikoak
arrats gorri, goiz garbi

Desjudizializazioa

Fri, 28 Apr 2023 07:25:33 +0000

Desjudizializazioa ebazpen juridiko edo zigortzaile baten bila epaitegietara bideratu den erakundeen arteko desadostasun edo gizarte arazo edo gatazka bat, eremu politiko, sozial edo ekonomikoetan, elkarrizketaz, negoziazioaz eta kontsentsuz ebaztea da. Horren helburuak dira gatazka batek ekar ditzakeen gizarte hausturak eta zatiketak saihestu, eta inplikatutako pertsonen gizarteratzea eta integrazioa eta gizarte kohesioa sustatzea. Desjudizializazioaren adibideak dira gazte delitugileekin batzuetan arrakastatsu suertatu diren insertzio-politikak, zigorretik haratago, gaztearen onbideratzea eta gizarte integrazioa bilatzen dituztenak.

Hiztegi entziklopedikoa

Fri, 28 Apr 2023 06:34:41 +0000

Hiztegi entziklopedikoa hiztegiaren eta entziklopediaren bitarteko informazio-baliabidea da, hiztegiko hitz arrunten esanahiak eta erabilerak jasotzeaz gainera, tokiak, pertsonaiak, haien lanak, gertakari historikoak eta fenomeno konkretuak ere jasotzen dituena, betiere definizio labur eta argi batez. Beste hizkuntzetan: ingelesez, encyclopaedic dictionary; gaztelaniaz, diccionario enciclopédico.