Areitioaurtena (abizena)
Areitioaurtena edo Areitiourtena bereiziki Bizkaian zabalduriko abizena da. Bere etimologia zalantzazkoa da, baina hipotesi onartuenaren arabera, aritz edo …
Artikuluak
Sardina bat (abestia)
Sardina bat euskal haur kanta herrikoia da. Bere berezitasuna da bakarlari batek abesten duen bertso-lerro oro koruan errepikatzen dela. Abestiaren letra …
Ondo plagiatzeko metodoaren azalpen laburra eta adibide bat
**Ondo plagiatzeko metodoaren azalpen laburra eta adibide bat **Bernardo Atxaga idazleak bere Obabakoak liburuan plazartu zuen ipuina da. Laburpena eta analisia …
bakoitzari berea, eta beti adiskide
Adiskideen artean ere, diru kontuak garbi edukitzea komeni dela adierazteko, adiskideek adiskide izaten jarrai dezaten. Loturikoak bakoitzari berea, Jaunaren …
Zein erronka ditu gaur egun emakumeen eskubideen aldeko borrokak?
Egun, XXI. mendearen hasierako hamarkadetan, erronka nagusia emakumeen eskubideei dagokienez eskubideen aitortzatik eskubide horiek praktikan gauzatzera …
Aurrekontu-murriztapena (aurrekontu-lerroa)
Agian, aurrekontu-murrizketa bilatzen ari zinen. Mikroekonomian, aurrekontu-murriztapena kontsumitzaile eskura duen aurrekontu edo diru-kopuruak ondasunak …
Kultura materiala
Kultura materiala kultura baten barnean sortu eta erabiltzen diren produktu fisikoen multzoa da, kultura horretako kideen pentsamendu indibidual eta …
Kirol konpromisoa (kirolarekiko konpromisoa)
Kirol konpromisoa edo kirolarekiko konpromisoa gizabanako batek kirola etengabe egiteko duen motibazioa edo jarrera positiboa da. Konpromiso hori hainbat …
Materialtasun bikoitza (materialitate bikoitza)
Materialtasun bikoitza edo materialitate bikoitza enpresetan eta beste erakunde mota batzuetan iraunkortasuna edo jasangarritasuna aztertzeko ikuspegi bat da, …
Ikerketa kualitatiboa
Ikerketa kualitatiboa giza eta gizarte errealitatearen ikuspegi holistiko edo osotua bilatzen duen ikerketa metodologia da, zenbakizko datuak jaso eta aztertu …
Baby boom (jaiotza-leherketa)
Baby boom edo jaiotza-leherketa jaiotza-tasa handiko garai historikoa da. Bereziki, Bigarren Mundu Gerraren ondoren eta gutxi gorabehera 1970 arte, Euskal …
Arrisku erlatiboa
Epidemiologian eta patologia jakin bati buruz, arrisku erlatiboa, populazio batean ustezko arrisku-faktore bat dutenen artean dagoen intzidentzia edo kasu …
Palestina
Palestina Ekialde Hurbileko eskualde geografikoa da. Bere mugak lausoak eta historian zehar aldakorrak izan diren arren, Mediterraneo itsasoko ekialdeko …
Ajangiz
Ajangiz Bizkaiko udalerri txikia da, Busturialdea eskualdean eta Oka ibaiaren ertzetan, ibaia itsasadar bihurtzen den eremuan, Gernika-Lumotik lau kilometro …
Adierazle makroekonomikoak (adierazle ekonomikoak)
Adierazle makroekonomikoak, maiz besterik gabe adierazle ekonomikoak edo indikatzaile ekonomikoak ere deituak, herrialde, eskualde edo sektore ekonomiko bateko …
Errendimenduaren gako-adierazleak (jardunaren gako-adierazleak)
Errendimenduaren gako-adierazleak edo jardunaren gako-adierazleak (ingelesez: KPI, Key Performance Indicator) metrika edo neurri bat da, erabakiak hartzeko …
Hezkuntza formala
Hezkuntza formala administrazio publikoek zuzendu eta kontrolatu egiten duten hezkuntza-egitura eta jardueren multzoa da, hezkuntza-sistema baten barruan. …
Feudalismoa
Feudalismoa Goi Erdi Aroan abiarazi eta XI. mendetik XVIII. mendera Mendebaldeko Europan nagusitu zen sistema sozioekonomikoa da, jaurgo izeneko unitate sozial, …
Eskubide sozialak
Eskubide sozialak pertsonen bizimodu duina eta aukera berdintasuna izateko ezartzen diren eskubideak dira, estatuak bermatzen dituena, bereziki bere politika …
egunero legatza, azkenean garratza
Beti gauza bera egiten aspertu egiten garela adierazteko.
esana da erraz eta egina garratz
Gauzak esatea erraza baino gero egiten zaila dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, es fácil decir pero difícil hacer; del dicho al hecho hay un trecho.
Erdialdeko Europa
Kredituak:Maximaximax-Commons. Erdialdeko Europa Europako erdigunean dagoen eskualde zabala da, Mendebaldeko Europaren eta Ekialdeko Europaren artean. Muga …
Haize-lekuak, Amaia Telleria: laburpena
Haize-lekuak Amaia Telleriak 2020 urtean plazaratutako eleberria da.** LABURPENAI kapitulua Mikela Goiburu 4 urteko neskatoa da. Apendizitisak jota hil omen den …
Azalera handiko saltokiak
Azalera handiko saltokiak edo azalera handiko saltegiak bezeroentzako espazio zabalean garatzen den txikizkako salmentarako merkataritza-establezimenduak dira. …
Produktu-aukera
Produktu-aukera enpresa edo saltegi batek eskaintzen dituen produktuen multzoa da, bereziki zabaltasuna eta sakontasuna ezaugarritzat dituena. Produktu-aukera …
Garapen afektibo-sexuala
Garapen afektibo-sexuala pertsona bat jaiotzen denetik eta bereziki haurtzaroan eta gaztaroan gertatzen den prozesu psikologiko eta soziala da, non bere …
Jose Migel Barandiaran (Joxemiel Barandiaran, Aita Barandiaran)
Jose Migel Barandiaran Aierbe, On Joxemiel Barandiaran eta Aita Barandiaran ere deitua, euskal apaiza, arkeologoa, antropologoa eta etnologoa izan zen. Obra …
Federiko Krutwig
Federiko Krutwig Sagredo (1921-1998) euskal filologo eta idazlea izan zen. Bere jardunean, euskararen batasunaren aldeko ekintzaile eta helenista ezaguna ere …
Genero-ikasketak (gender studies)
Genero-ikasketak, ingelesezkogender studies izenez ezaguna nazioartean, generoa sexuan oinarritutako eraikuntza soziala delako printzipiotik abiaturik, …
zakurrari hezurra eta emakumeari gezurra
Atsotitz guztiz sexista, emakumeekin fidatzerik ez dagoela eta, haiei egia esatea komeni ez dela adierazteko.
emakumeak eta arrainak ahotik galtzen dira
Emakumeen ahoberokeriak eta berritsukeriak galbidean bera eta ingurukoak jartzen dituela adierazteko, ahotik amua irensten duen arraina bezalaxe.
emakumeak gizonaren galtzak janzten dituenean, etxea gaizki
Emakumearen eta gizonaren arteko parekotasuna kolokan jartzen duen atsotitza, genero-rolak bereizi egiten dituena, kutsu patriarkal eta matxista nabarmenarekin. …
emakumea eta zartagina, sukaldean
Garai batean emakumeari sistematikoki ezartzen zitzaion genero-rola, etxeko andrearena aelgia, agerian jartzen duen atsotitza, kutsu patriarkal eta matxista …
emakumearen indarra, negarra
Emakumearen negarrak bereziki gizonengan eragin ohi duen errukia nabarmentzen duen atsotitza.
Gazteen Frontea (Frente de Juventudes)
Gazteen Frontea, jatorrizko izena izanik Frente de Juventudes, erregimen franskistako gazte erakundea izan zen, 1940 urtean sortua, haur eta gazteen …
Komunitateko kirola
Komunitateko kirola, ingelesez community sport, gizarte komunitate batean egiten diren kirol praktika eta ekitaldien multzoa da, demokratikoki antolatuak, …
Zerbitzu publikoak
Zerbitzu publikoak estatuak eta hura osatzen duten organismoek behar kolektikoak eta interes orokorrekoak asetzeko eskaintzen dituzten zerbitzuak —lanak, …
Kirol eragileak
Kirol eragileak, kirolean, ekimen eta praktika sozial moduan, jarduten duten gizarte eragileak dira, pertsonak, taldeak zein erakundeak, kiroletan gertatzen …
Jokoa (kirola)
Jokoa, norgehiagoka edo lehia, batzuetan dema ere deitua, irabaztea jomuga dakarren arauzko jarduera da. Kirolaren edota, zehatzago, kirol-diziplina modernoaren …
Kontu-taula
Kontu-taula kontabilitatean kontuak eta dagozkien azpikontuak zein haiek biltzen diren multzoak eta azpimultzoak biltzen dituen sailkapen sistematiko eta …
Kontabilitate Plan Orokorra
Espainian, Kontabilitate Plan Orokorra (gazteleraz, Plan General de Contabilidad) enpresek derrigorrez garatu behar dituzten kontabilitate-printzipioak, …
Euskararen liburu zuria
Euskararen liburu zuria Euskaltzaindiak 1978 urtean argitaratutako liburu zuri edo txostena izan en, euskararen historia eta egoera soziolinguistikoari …
Zer gertatzen da erregai fosilak erretzen direnean?
Erregai fosilak erretzen direnean energia sortzen da baina kutsadura ere bai, konbustio edo errekuntza guztietan bezala. Horretaz gainera, erregai fosilen …
Persiar Golkoa
*Persiar golkoa (Pertsiar golkoa) Indiako ozeanoko golkoa da (251 000 km2), Asiako hegomendebaldean, Arabiar penintsularen eta Iranen artean eta Ormuzko …
Oiasso
Oiasso egungo Irun hirian kokatu zen civitas eta hiri erromatarra izan zen, inguruko portu-hiri nagusienetakoa, Bidasoa ibaiaren itsasadarrean. Hiriaren …
Orereta (toponimoa)
1980ko argitalpena, Orereta izenarekin. Orereta egun Errenteria kokatzen den eremua izendatzen duen antzinako toponimoa da. Toponimo horren lehen aipamenak Erdi …
Errentaren banaketa desparekoa (errentaren banaketa desorekatua)
Errentaren banaketa desorekatua edo errentaren banaketa desparekoa gizarte batean pertsona eta familien errentetan edo diru-sarreretan desoreka edo …
Erregimen sinplifikatua
Espainiako zerga-sisteman, erregimen sinplifikatua baldintza zenbait betez gero enpresari eta langile autonomo txikiei eskaintzen zaien zergapetze-mota bat da, …
barkatu eta barkatua izango zara
Denok okerrak egiten ditugula eta, barkatzen umila izatea iradokitzen duen aforismoa.
Euskara teknikoa
Euskara teknikoa administrazioan, zientzian, gizarte zientzietan eta beste diziplina akademiko eta profesionaletan erabiltzen den euskararen aldaera …
pazientzia, zauri guztien gozagailu
Denborarekin pena eta min guztiak arintzen direla adierazteko. Ikus, gainera gozagailu, Gizapediako hiztegian.
Ikaskuntza esperientziala (esperientzia-ikaskuntza)
Ikaskuntza esperientziala, esperientzia-ikaskuntza edo esperientzia bidezko ikaskuntza ikasleak bere esperientzia propioaren bitartez, berak parte hartutako …
ezer ez da edertasuna, lagun ez badu ontasuna
Edertasunaren balioa erlatibizatu egiten duen atsotitza, miresgarria izateko ontasunarekin batera izan behar dela adierazteko. Aldaerak esi esta deuskai …
Estatuaren Buruzagitzaren Ondorengotza Legea (1947)
Estatuaren Buruzagitzaren Ondorengotza Legea, Espainian 1947 urtean, diktadura frankistan, promulgatutako legea izan zen. Erresumaren Funtsezko Legeetako bat …
zuretik ziri, hazitik bihi
Gurasoen izaera seme-alabei transmititzen zaiela adierazteko; baita ere gauza bakoitzak dagokion jatorria duela azaltzeko. Esanahi berdinarekin nolako zura, …
Kapitalen kontrola
Kapitalen kontrola gobernu edo banku zentral batek kapitalen transferentziak eta transakzioak eta dibisa-mugimenduak kontrolatzeko ezartzen dituen neurrien …
Merkataritzako hesiak
Merkataritzako hesiak gobernuak bertako ekoizpena eta enplegua bermatze aldera nazioarteko merkataritza erregulatu eta mugatzeko ezartzen dituzten erabaki eta …
Henrike III.a Gaztelakoa
Henrike III.a Gaztelakoa Gaztelako erregea izan zen 1309tik 1406ra. Joan I. erregearen lehen seme eta oinordekoa izan zen. Hil eta gero, bere semea Joan II.a …
burua hotz, bihotza bero
Ekimenez eta aldi berean arduraz eta zuhurtasunez jokatzeko komenientzia adierazten duen aforismoa.
hitz gutxi, lan asko
Gutxiago hitz egin eta lan gehiago egitea gomendatzen duen aforismoa.
Poisson-en banaketa
Poisson-en banaketa (Siméon Denis Poisson, 1781-1840) denbora- edo espazio-tarte batean gertakari kopuru baten probabilitatea kalkulatzen duen …
Hiri-erregioak
Hiri-erregioak bere eragin-eremua inguruko erregio edo eskualde zabalera zabaltzen duten hiri-eremu handiak dira, erregio horrekin funtzionalki integratzen …
Antropologia politikoa
Antropologia politikoa, sistema politikoak eta, oro har, boterea eta autoritatea gizarteen emaitza gisa aztertzen dituen antropologia kulturalaren diziplina bat …
Demokrazia organikoa
Demokrazia organikoa erregimen frankistak herritarren partaidetza bideratu eta kontrolatzeko garatu zuen eredu politikoa izan zen, gizartearen atal naturaltzat …
Banaketa normala
Banaketa normala, banaketa gausstarra edo kurba normala estatistikan maiz erabiltzen den probabilitate-banaketa jarraitu bat bat da, kanpai itxurakoa — hain …
gibel egiok ekaitzari, bular aldi onari
Eguraldi txarrari aurpegi ona jartzeko aholkutik haratago, metaforikoki arazo eta ezbeharrei aurre egiteko adore izatea eta egoera mesedegarriak aprobetxatzea …
Zein da munduko mendikate edo mendilerro garaiena?
Munduko mendikate garaienak Himalaia eta Karakorum dira, Asian. Biak konektaturik egon arren, mendiketa desberdinak dira, Indiako azpikontinentearen …
NSDAP (Alderdi Nazia)
NSDAP, alemanieraz National sozialistische Deutsche Arbeiter partei, euskaraz Alemaniako Langile Alderdi Nazionalsozialista, Alderdi Nazia izenaz ezagunagoa, …
Ameriketako Estatu Batuak
Kredituak:Abd_cb Commons Ameriketako Estatu Batuak (AEB), Estatu Batuak izenarekin ere ezagunak, ingelesez United States of America (USA), bere lurraldeko zati …
Mein Kampf (Nire borroka)
Mein Kampf (alemanieraz; euskaraz, Nire borroka) Adolf Hitler buruzagi naziak 1925-1926 bitartean, Munich-eko putsch-ean parte hartzeagatik kartzelan zegoela, …
Ad misericordiam falazia
Ad misericordiam falazia norbaitek adierazten duen baieztapenaren aldeko falazia edo argudio faltsua da, baieztatzailearenganako errukia argudio gisa baliatzen …
Sobiet Gorena
Sobiet Gorena Sobietar Batasuneko organo politiko legegile gorena izan zen 1938tik 1991 urtean Sobietar Batasuna desegin zen arte. Asanble legegile bikamerala …
Sobietar Batasuna (Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, Sobiet Batasuna)
Sobietar Batasuna edo Sobiet Batasuna, izen osoz Sobietar Errepublika Sozialisten Batasuna, 1922 urtean sortutako estatu eta erregimen politiko komunista izan …
Ekialde Urruna
Kredituak:ASDFHJ-Commons Ekialde Urruna Ekialdeko Asia, Hego-ekialdeko Asia eta Errusiako ekialdea barne hartzen dituen eskualde geografikoa. Izena Europatik …
Ekialde Hurbila
Ekialde Hurbila, batzuetan Ekialde Ertaina ere deitua, Asia, Afrika eta Europa bat egiten duten eskualdea da. Bere eremu zehatza lausoa da; definizio murritz …
Gulag
Gulag esparruak Sobietar Batasuneko bortxazko lanetarako esparruak izan ziren, non preso arruntak nahiz preso politikoak biltzen ziren. Milioika pertsona, …
NKVD
NKVD edo Barne Arazoetarako Nazio-Batzordea 1917tik 1930era Errusiako eta 1934tik 1946ra Sobietar Batasuneko barne-ministerioa izan zen. 1934tik aurrera Josif …
Mesopotamia
Kredituak: Gargotet-Commons Mesopotamia (antzinako grezierazko mesos eta potamos hitzetatik, literalki “ibaien artean”) Ekialde Hurbileko eskualde …
Kolkhozak (Sobietar Batasuna)
Kolkhozak, 1917ko Errusiar Iraultzaren ondoren Errusian, eta 1922tik aurrera Sobietar Batasunean, eratu ziren nekazaritza eta abeltzaintza ustiapen kolektiboak …
Aurrekontu-aplikazioa (aurrekontuaren aplikazioa, gastu publikoaren aplikazioa)
Aurrekontu-aplikazioa, aurrekontuaren aplikazioa edo gastu publikoaren aplikazioa ekitaldi batean aurrekontu publiko bateko partida bakoitza zein organotan …
Hizkuntza-ezkutatzeak
Hizkuntza-ezkutatzea hizkuntza bat espazio publikotik baztertu eta ezabatzea da, ageritik kentzea alegia, gehienetan hizkuntza nagusi baten hegemoniaren alde. …
ahal duenak ahal duena, eta bestela anaitasuna
Bakoitzari ahal duena baino exijitu behar ez zaiola adierazteko, eta ahal duena egiten ez duenean ere, pertsona gisa tratatu behar dela adierazteko.
Errusiar Inperioa
Errusiar Inperioa 1721etik 1917ean existitu zen estatu bat izan zen, Europa, Asia eta Amerikan lurralde zabalak mendean hartu zituena. Bere erregimen politikoa …
zorrak zor, lepoa lodi
Zorrak eduki arren, axolagabe bizi denaren jarrera gaitzesteko atsotitza. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, debe hasta las cejas y tan tranquilo
Formazio geologikoak
Formazio geologikoa, ezaugarri berdinak dituzten arroken multzo bateratua da, jatorri berdina duena. Estratigrafia izeneko geologia-adarrak ikertzen duen …
Tsarismoa (Errusia tsarista)
Tsarismoa edo Errusia tsarista XV. mendearen bukaeratik 1917ko Errusiar Iraltzara arte Errusian indarrean izan zen monarkia autokratikoa eta erregimen …
Prestakuntza (formakuntza)
Prestakuntza, formakuntza edo formazioa zeregin edo lan batean aritzeko gaitasuna eskuratzeko arlo teorikoan nahiz praktikoan egiten diren ikaskuntza eta …
Hiztun-profila
Hiztun-profila hiztun-komunitate edo talde bateko kideek izaten dituzten ezaugarrien multzoa da, hala nola haien adina, hezkuntza-maila eta maila …
Erliebe-unitateak
Erliebe-unitateak dira erliebea osatzen duten eta ezaugarri berdintsuekin elkarrengandik gertu dauden erliebe-formen multzoak, egiturak edo sistemak, hala nola …
Konpromiso zibikoa
Konpromiso zibikoa pertsona edo kolektibo bat gai politiko eta publikoei interesa izatera daramaten jarreren multzoa da, balizko parte-hartze aktibo bati …
Batzar kolonialak
Batzar kolonialak Hamahiru Kolonietako organo legegileak izan ziren, XVII. mendetik 1783. urtean kolonia horiek Ameriketako Estatu Batuak sortzeko …
Puritanismoa eta puritanoak
Puritanismoa eta horien jarraitzaileak, puritanoak izenekoak, Ingalaterran XVI. mendearen erdialdetik aurrera sorturiko mugimendu erlijiosoa izan zen, duela …
FIFO (First Input, First Output)
FIFO (First Input, First Output) enpresa bateko izakinak baloratzeko metodo bat da, non eskaera baten ondorioz biltegitik ateratzen diren unitateak biltegian …
San Ildefonsoko ituna (1777)
San Ildefonso-ko ituna Espainiako eta Portugalgo erresumek 1777 urtean La Granja de San Ildefonso Errege Jauregian Espainiako eta Portugalgo erresumen arteko …
Talde-lana (elkarlana)
Talde-lana edo elkarlana lankide batzuek lan edo atza bat burutze aldera, batera eta elkarri lagunduz garatzen duten lana da. Talde-lan bat egiten duten …
aski ez duena, deusik ez duena
Itzulpena gaztelaniaz: el que no tiene suficiente es porque no tiene nada
gutxien pentsatzen denean, hil egin behar
Norberaren heriotza edozein momentutan etor daitekeela ohartarazteko.
goizean porrusalda eta eguerdian azak, aise kabituko zaizkik ipurdian galtzak
Argaltze aldera berdura jatea aholkatzeko.
Zeintzuk dira Euskal Herriko basamortuak?
Euskal Herrian basamortutzat har daitekeen eremu bakarra Bardea edo Errege Bardea da, Nafarroa Garaiko hegoekialdean. Basamortu hori gizakiak sorrarazitakoa da, …
bestearen ordez inor hiltzen ez
Zorionez, denok patu berbera dugula, heriotza alegia, adierazteko; horretan, denok gara berdinak.
Hornikuntza-krisia (hornidura-gabetzea)
Hornikuntza-krisia, okerrenean hornidura-gabetzea ere deitua, ekoizpen nahiz logistika arloetan sortzen diren arazoengatik gai edo produktu bat edo batzuen …
Zentralizazio administratiboa
Zentralizazio administratiboa estatua edo beste erakunde mota bat antolatzeko modua da, non agintaritza organo zentral edo nagusi batean kontzentratzen den, …
Administrazio zentrala (Estatuko Administrazio Orokorra)
Administrazio zentrala, Espainian ofizialki Estatuko Administrazio Orokorra, bere eskumenak lurralde osoan eta herritar guztientzat garatzen dituzten estatu …
Animus adimendi
Animus adimendi legatu bat baliogabetzeko asmo inplizitua da, legatuko ondasunak edo eskubideak besterentzen direnean agerian geratzen dena.
Estatu zentralizatua (estatu zentralista)
Estatu zentralizatua edo estatu zentralista estatuko arlo eta erregio eta eskualde gehienak gobernu eta administrazio zentral edo nagusi baten mendean dauden …
Erliebe tabularra
Erliebe tabularra altuera desberdinetako erliebe edo orografia laua da, non estratu geologikoak modu horizontalean kokatzen diren, material gogorren geruzak …
Bigarren Mundua
Bigarren Mundua Gerra Hotzean zehar bloke komunistako herrialdeen taldea izendatzeko erabili zen terminoa izan zen, Lehen Munduari edo bloke kapitalistako herri …
Lehen Mundua
Lehen Mundua herrialde garatuen multzoa, errenta eta bizi-maila handiarekin, izendatzeko erabili ohi den terminoa da. Bereziki Europako eta Ipar Amerikako …
Nola banatzen da mundua?
Geografia fisikoaren ikuspuntutik, mundua kontinentetan eta ozeanotan banatzen da. Ingurumenaren aldetik, mundua hainbat zonalde klimatikotan eta biomatan …
Estilo-figurak (figura estilistikoak, figura erretorikoak)
Estilo-figurak, figura estilistikoak edo figura erretorikoak testu edo hitzaldietan idazle edo hizlari batek haiek adierazkorrak, hunkigarriak edo gozagarriak …
Etnolinguistika
Etnolinguistika etnia edo komunitate etniko baten kulturaren eta hizkuntzaren arteko erlazioa ikertzen duen hizkuntzalaritzaren adarra da, zehazki kulturak …
nahi duenak ahal du, nahi ez duenak guztia galdu
Arrakasta izateko baldintza motibazioa dela adierazteko.
Gizarte laguntza-sistema
Gizarte laguntza-sistema babesgabetasun edo arrisku egoeran dauden edota besterik gabe beharrak dituzten pertsona, familia eta gizarte sektoreei laguntza …
Gizarte zerbitzuak
Gizarte laguntza-sistema edo gizarte zerbitzuak pertsonak, familiak eta gizataldeak modu zuzenean babestu eta lagundu egiten dituzten erakunde publiko nahiz …
Agentzia banatua (Jane Bennett)
Agentzia banatua (ingelesez, distributed agency) Jane Bennet filosofoak (1957- ) garaturiko kontzeptua da, zeinaren agentzia, eragiteko ahalmen gisa, hainbat …
Zentro logistikoak
Zentro logistikoa (ikus, gainera, logistika), salgaiak jaso, biltegiratu, paketeratu eta banatzeko erabiltzen den instalakuntza edo eraikina da, gehienetan …
Unitate ekonomikoak
Unitate ekonomikoak jarduera ekonomiko homogeneo bat era independentean garatzeko batera jarri eta jardunean jartzen diren pertsona, instalakuntza, teknologia, …
Eteneta I, Eteneta II (megalito-multzoak, Adarra)
Eteneta I cromlecha, bere ortostato handiarekin. Bigarren planoan, Adarra mendiko gailurra. Eteneta I eta Eteneta II Adarra mendiko Agerreko zabala izeneko …
Biribilondo
Biribilondo Andatza mendigunean dagoen mendi bat da, Andatza menditik ekialdera ehunka metro batzuetara. 348 m-ko altuera du. Gailur-lerro bat eratzen du Enuto …
Kontzentrazio espaziala
Kontzentrazio espazialak biztanleria, jarduera ekonomikoak edo bestelako fenomeno sozialak lurralde edo espazio geografikoko puntu edo eremu batzuetan biltzeko …
Datu taldekatuak
Datu taldekatuak aldagai estatistikoari dagozkion kategoria, modalitate, balio, klase edo tartetan bildutako datuak dira, hots, maiztasun-taula batean bilduta …
Agerreko zabala
Agerreko zabala Gipuzkoa ekialdeko Adarra (819m) eta Oindo (785m) mendien arteko mendi-lepoa da, 693 m-ko garaieran. Bertan daude bi megalito multzo daude: …
Lurzoru buztintsua
Lurzoru buztintsuak egokiak izaten dira nekazaritzarako. Kredituak: Philip Halling-Commons Lurzoru buztintsuak buztin ugari duten lurzoruak dira. Arro …
Ondarbiribil
Ondarbiribil Andatza mendiguneko mendia da, 453m-ko garaiera duena eta mendigunearen hegoekialdean kokatua. Bere perimetro osoan kono perfektu samarra eratzen …
Minifundioak eta minifundismoa
Minifundioak landa eremuko lurjabe ezberdinen eskuetan lursail txikiak dira, mugatuak edo hesituak, produktibitate eskasekoak eta beraz bizimodua lursail horiek …
Finantza-sektorea (sektore finantzarioa)
Finantza-sektorea edo sektore finantzarioa finantza-zerbitzuak, hain zuzen ere aurrezki-produktuak, inbertsioak eta aseguruak, eskaintzen dituzten enpresek …
ur joanari, presarik ez
Jada gertatu diren eta konponbiderik ez duten gauzekin arduratu behar ez dela adierazteko. Aldaerak Ur joanari presarik ezin leio Ur joanari presarik egin ez Ur …
Arripilletako gaina (Peusgarate)
Arripilletako gaina edo Peusgarate 442m garaieran dagoen mendi bat da, Andatzako mendigunean, Altzaola edo Azarolako lepotik mendebaldera oso gertu. Mendi-lepo …
Zaratezarra
Zaratezarra Andatzako mendigunean dagoen muino txiki bat da, 407m-ko altueran, Zarateaitz tontorretik 700m inguru iparraldera kokatzen dena, Altzaola edo …
Ezkeltzu (Ezkatzu)
Ezkeltzu edo Ezkatzu Andatzako mendigunean, Gipuzkoako iparraldean, dagoen mendi bat da, Ziortzako lepoaren (451m) eta Altzaola edo Azarolako lepoaren (430m) …
Auñamendi Eusko Entziklopedia
Auñamendi Eusko Entziklopedia Eusko Ikaskuntza erakundeak sustatzen duen Euskal Herriko gaiei buruzko online entziklopedia bat da, bertako geografia, historia, …
Paseo Berria
Pasealeku Berria, gaztelaniazPaseo Nuevo, Donostiako pasealeku bat da, Salamanka pasealekutik abiatu, Urumeako bokalean, eta Urgull mendiko oina inguratuz …
Andazarrate
Andazarrate Asteasu eta Aia herrien arteko mendatea eta Hernioko eta Andatzako mendiguneen arteko mendi-lepoa da, 435 m-ko altueran. Asteasutik 5.9kmra dago, …
Ziortza (Andatza)
Ziortza edo Ziortzako lepoa Andatza mendiaren hegoaldean dagoen mendi-lepo zabala da, 451 m-ko garaieran, Andatza mendia (562m) eta Ezkeltzu muinoa (503m) …
Andatza (mendia eta mendigunea)
Andatza, iparraldetik ikusita. Aurreko planoan, Usurbilgo herrigunea. Andatza Gipuzkoako iparraldean dagoen mendia eta horren inguruan dagoen mendigunea da. …
Malmasin mendia
Malmasin mendiko gailurra. Ezkerraldean, ekialderantz doan A8 autobidea ikus daiteke; horren tunela mendi azpitik igarotzen da. Malmasin Bizkaiko mendi bat da. …
Basauri
Basauri, Ganguren mendiko maldatik. Malmasin mendia, lehen planoan. Kredituak: Loretahur-Commons Basauri Bizkaiko udalerria da, Bilbo Handia eskualdekoa. …
Euskal Herria
Euskal Herria euskaldunen komunitate historiko, linguistiko eta kulturalaren lurraldea da, Europako mendebaldean kokatua, mendebaldeko Pirinioetako bi aldeetara …
Gipuzkoa
Gipuzkoa Euskal Herriko zazpi herrialde edo lurraldeetako bat da, Bizkaia, Araba, Nafarroa Garaia, Lapurdi, Nafarroa Beherea eta Zuberoarekin batera. Halaber, …
Orografia (definizioa)
Orografia mendikateak, mendilerroak, mendiak, muinoak eta erliebearen beste goraguneak deskribatu eta aztertu egiten dituen geografia fisikoaren adarra da. …
Espainiako probintziak
Espainian, probintzia Espainiako lurraldearen demarkazio administratiboa da, udalerri batzuk biltzen dituena eta haietako bakoitzari dagokion …
Nerbioi ibaia
Nerbioi ibaia, Laudio aldetik. Nerbioi ibaia Arabako ipar-mendebaldea eta Bizkaiko mendebaldea zeharkatzen dituen Kantauriko isurialdeko ibai bat da. Bizkaiko …
hitz egiten ez duenak ez du gezurrik esaten
Egiazkoa ez den zerbait esateko arriskua saihesteko, onena isilik egotea dela adierazten du.
Bigarren mailako koloreak
Bigarren mailako koloreak, triangeluko aldeetako erdialdean. Kredituak: Maulucioni-Commons Bigarren mailako koloreak edo kolore sekundarioak lehen mailako …
aldekoak aldean, alegre kalean
Ezer gutxi eduki arren, zoriontsu izan gaitezkeela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, canta la rana, y no tiene pelo ni lana
Gorputza (biologia, anatomia)
Biologian eta bereziki anatomian, gorputza izaki bizidun konplexu baten egitura eta ehunen multzo osoa da,. Beste era batera esanda, gorputza izaki bizidun …
Malda irristakorra (falazia)
Malda irristakorraren argudioa edo malda irristakorraren falazia, kausa batek tarteko kausa-efektu erlazioak aintzat hartu gabe ondorio larriak edo apartekoak …
Inhibizioa (psikologia)
*Agian inhibizio soziala bilatzen ari zinen. * Psikologian, inhibizioa da pertsona batek zenbait egoeratan erantzun automatikoak eta bulkadak kontrolatzeko duen …
Gipuzkoako mapa mutua: udalerriak eta eskualdeak
Hemen, PDF formatuan, Gipuzkoako udalerrien eta eskualdeen mapa mutu bat duzu.
Ipar Atlantikoa
Ipar Atlantikoa Ozeano Atlantikoko eremu zabala da, izenak adierazten duen bezala ozeano horretako iparraldean zehar hedatzen da. Gutxigorabehera muga hauek …
Bihurdura (esgintzea)
Bihurdura edo esgintzea artikulazio edo giltzadura bat inguratzen duten tendoi, lotailu eta giharren lesioa da, gehienetan artikulazioaren ez-ohiko mugimendu …
Kontraurbanizazioa
Kontraurbanizazioa (ingelesez, counterurbanisation) hiriaren mugimendu demografikoa da, hiriko populazioaren zati bat hurbileko nahiz urruneko landa-eremuetara …
Hizkuntzalaritza konputazionala
Hizkuntzalaritza konputazionala hizkuntza naturalaren egitura eta erabilera informatika-tresnak baliatuz nola aztertzen den ikertzen duen diziplinarteko arloa …
Hizkuntzalaritza kuantitatiboa
Hizkuntzalaritza kuantitatiboa hizkuntzen egitura eta horien erabilera kuantitatiboki, ots, matematematika eta estatistika baliatuz, ikertzen dituen …
Bediaga (abizena)
Bediaga euskal abizena da. Etimologia bedar edo belar hitzak ditu, tokia adierazten duen * -aga* atzizkiarekin, belar-toki, belardi, larre edo bazkaleku …
Alaiogoikoa
Alaiogoikoa —gazteleraz Alayogoicoa ere idatzia— Larrabetzuko baserri baten izena da. Baserri-izen hori abizen ere bihurtu da historian, etxe horretan bizi edo …
Bizkaiko golkoa
Bizkaiko golkoa (gazteleraz, Golfo de Vizcaya; ingelesez, Bay of Biscay; frantsesez, Golfe de Gascogne) Ozeano Atlantikoko kostako itsasoa da, ofizialki …
Kriptoportikoa
Kriptoportikoa Antzinako Erromako eraikinetan ohikoa zen kanoi-ganga formako arkupe itxi edo ia itxia da, pasabide edo biltegi moduan erabilia villa izeneko …
Euskal Herriko mugak
Kredituak:Assar-Commons Euskal Herriko muga geografikoak honako hauek dira: ipar mendebaldean, Kantauri itsasoa eta Bizkaiko golkoa; ipar ekialdean, Frantziako …
Meategiak (meatzeak)
Aire libreko meategi bat. Kredituak:Timjarrett.Commons. Meategiak, meatzeak edo meatokiak mea edo minerala erauzi eta ustiatu egiten den lur-eremuak dira, aire …
Lurrazpiko meatzaritza (lurpeko meatzaritza)
Lurrazpiko meategi bateko meategi-ahoa, nondik mea ateratzen den. Lurrazpiko meatzaritza edo lurpeko meatzaritza lurrazpian zulatzen diren putzu, tunel, galeria …
gaztea, eroa
Gaztaroa ero moduan ibiltzeko garaia da. Zorionez, gainera, helduaroaren zuhurtasunak askotan konformismora eta pasibitatera garamatzalako. Ero izan zaitez, …
Itsaspeko meatzaritza (itsas hondoko meatzaritza)
Itsaspeko meatzaritza, itsas hondoko meatzaritza edo urpeko meatzaritza itsaso hondoan dauden mineralak bilatu, jaso eta prozesatzeko meatzaritza mota da. …
Zulaketa-putzu bidezko meatzaritza
Zulaketa-putzu bidezko meatzaritza lurrazalean zulo bertikal edo inklinatuak eginez eta bertatik materiala erauziz garatzen den meatzaritza da. Zulaketa-putzu …
Ondarroa
Ondarroa Bizkaiko ipar-ekialdeko kostaldeko udalerria da —hain zuzen ere, Gipuzkoa Mutrikuko udalerriarekin muga egiten du —, Lea-Artibai eskualdean kokatua, …
Eredu hutsa (erregresio-eredua)
Erregresioan, eredu hutsa aldagai azaltzailerik gabeko erregresio-eredua da. Honela adierazten da: $\beta_0$ koefizienteak konstante bat adierazten du, zeinaren …
suak sua dakar
Ekintza eta jokabide okerrek besteengan are eta okerragoak eragiten dituztela adierazteko.
Nazioarteko hizkuntza
Nazioarteko hizkuntza nazio edo herrialde batzuetan komunikazio-tresna gisa erabiltzen den hizkuntza da. Nazioarteko hizkuntza herrialde horietako herritarren …
otsoari belarriak ikusten dizkiozunean, zuhur ibil zaitez
Gauzak okertzen hasten direnean edo okertzen has daitezkeela ikusten deaean, adi ibili behar dela adierazteko.
Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola
Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolako eraikina Amara auzoan. Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola, gaztelaniaz Escuela Universitaria …
Maia herria (maiak)
Maiak edo maia herria egungo Mexiko hegoaldean eta Guatemalan bereziki —Hondurasen eta El Salvadorren ere populazio batzuk daudelarik— hedatzen den herri …
Aztekak
Aztekak, mexikak ere deituak, XIV. mendetik XVI. mendera bitartean, zehatzago 1521era arte, garatu zen Mexikoko herri indigena izan zen, nahuatl hizkuntzako …
Gernikako Arbola (abestia)
Gernikako Arbola Jose María Iparragirre olerkariak (1820-1881) 1853an konposaturiko euskal abestia da. Hitzak 1 Gernikako Arbola da bedeinkatua euskaldunen …
Ikerketa operatiboa (ikerkuntza operatiboa)
Ikerketa operatiboa edo ikerkuntza operatiboa matematika aplikatuaren muga lausoko diziplina heterogeneoa da, optimizazio eta erabaki-hartze problemak aztertu …
Ilara-teoria
Ilara-teoriak, matematika eta estatistika teknikak bateratuz, ilara-ereduak (zerbitzu batera elementuak iristen diren sistemak, non zerbitzu hori okupatuta …
Ingeniaritzaren kudeaketa
Ez nahastu kudeaketa-ingeniaritza kontzeptuarekin. Ingeniaritzaren kudeaketa ingeniaritza-proiektuen zuzendaritza-jarduera da, horretarako kudeaketaren eta …
Kudeaketa-ingeniaritza
*Ez nahastu ingeniaritzaren kudeaketa kontzeptuarekin. * Kudeaketa-ingeniaritza, kudeaketaren ingeniaritza edo kudeaketarako ingeniaritza teknologia kudeaketa- …
Terribilità (artea)
Michelangeloren Moises izeneko eskultura terribilità deritzon ezaugarriaren adibide garbienetakoa da. Artean, terribilità XVI. mendean, Italiako …
Gruteskoa (groteskoa)
Gruteskoa edo groteskoa Errenazimenduan sortu eta zabaldu zen apaindura-estiloa da, margolaritzan, arkitekturan eta beste arte txiki batzuetan zabaldu zena, …
Girlanda
Friso batean apaingarri gisa irudikatu den girlanda. Kredituak: Sailko-Commons. Girlanda (italierazko ghirlanda hitzetik) lorez eta hostoz osaturiko zerrenda …
Esfumatura (sfumato)
Leonardo da Vinciren La Gioconda margonala sfumato teknikaren adibide garbia da. Esfumatura, italierazko sfumato hitzaz ere deitua, margolan baten zati batean …
Aireko perspektiba (perpektiba atmosferikoa)
Izotz itsasoa, Caspar David Friedrich, 1823-1824 Aireko perspektiba edo perspektiba atmosferikoa (ikus, gainera, perspektiba) margolan batean urruti ikusarazi …
Perspektiba (artea)
Errenazimenduan perspektibarekiko interesa berpiztu zen eta perspektibaren efektua sortzeko teknikak sakon landu ziren. Irudian, Hiri ideala izena duen …
Kudeaketa-informatika (gestio-informatika)
Kudeaketa-informatika edo gestio-informatika enpresa eta beste erakundeen kudeaketarako aplikazio informatikoak garatu eta aplikatu egiten dituen teknika-arloa …
Batezbesteko aritmetiko haztatua
Batezbesteko aritmetiko haztatua datuei haztapen, pisu edo ponderazio desberdinak esleitzen dizkien batezbesteko aritmetikoa da, batezbesteko aritmetiko …
Kontu-ematea
Kontu-ematea da funts publikoen kudeatzaileak Kontu Auzitegiari edo agintaritza eskudunari eman behar dion informazio- eta justifikazio-egintza, funts horien …
Abstrakzio-geruza
Informatikan, abstrakzio-geruza bat interfaze konplexu bat sinplifikatzen duen software-atal bat da, interfaze hartako hainbat xehetasun saihestuz, eta …
Mapaketa objektu-erlazionala
Mapaketa objektu-erlazionala (ingelesez Object-Relational Mapping edo ORM) datu-base erlazional bateko elementuak (taulak, eremuak, erregistroak, …) …
Estilo-orriak
Web dokumentu batean, estilo-orria web dokumentuaren edukia definitzen duen HTML edo beste lengoaia batean idatzitako dokumentu bati atxikita dagoen beste orri …
Objektuetara bideratutako programazioa
Objektuetara bideratutako programazioa programazio informatikoaren paradigma bat da, objektu direlakoak oinarritzat hartzen dituena, objektu fisikoak, …
Urola ibaia
Urola ibaia, Legazpin, bere sorburutik gertu. Urola Gipuzkoako erdialdea hegotik iparrera zeharkatzen duen ibai bat da, 55km luze dena, 343 km² -ko arroarekin. …
Unibertsitateko saila
Unibertsitateko sailak unibertsitate bateko organo akademikoak dira, diziplina edo jakintza-arloaren arabera bereizten direnak, arloko ikerketa eta ikasketa …
Finantza-aktiboak (aktibo finantzarioak)
Finantza-aktiboak etorkizunean zerbait jasotzeko eskubidea, batzuetan ziurgabea ere badena, ematen duten tituluak edo kontuko oharrak dira, hala nola …
Kontabilitate mekanizatua
IBM-632 kontabilittae-makina. Kontabilitate mekanizatuak kontabilitatea erregistratzeko eta horri dagozkion kalkuluak egiteko makina mekaniko eta …
Zilegimendiak
Zilegimendiak edo zilegiak, gaztelaniaz montes francos, Urumea bailaran udalerri baten titulartasuna zuten eta herritar jakin batzuen aprobetxamendurako (hala …
Dekalko bidezko kontabilitatea
Dekalko bidezko kontabilitatea edo dekalkozko kontabilitatea kontabilitate mekanizatuaren edo ordenagailu bidezko kontabilitatearen aurretik XX. mendean …
Leitzaran ibaia
Kredituak: Namauren-Commons Leitzaran ibaia Oria ibaiaren ibaiadarra da. Leitzan (Nafarroa) sortzen da eta Areso, Berastegi, Elduain, Villabona, Urnieta eta …
Gautegiz Arteaga
Gautegiz Arteaga Bizkaiko ipar-ekialdeko udalerria da, Busturialdea eskualdean kokatua, Urdaibaiko itsasadarraren eta Oka ibaiaren eskuinaldean. 850 biztanle …
Ekoizpen-ondasunak
Ekoizpen-ondasuna ekoizpen-prozesuan erabiltzen den ondasun ekonomiko oro da, epe laburrera nahiz epe luzera kontsumitzen direnak. Haien artean biltzen dira …
Produktu erdilanduak
Produktu erdilanduak ekoizpen-prozesu batean eraldaketa jaso ondoren, ekoizpen-prozesu berean edo beste batean beste produktu batzuk ekoizteko erabiltzen diren …
Kontsumo-ondasunak edo produktuak
Kontsumo-ondasunak edo produktuak, kontsumoko ondasunak edo produktuak edo azken kontsumoko ondasun edo produktuak, berriz, familiek euren beharrak asetzeko …
Ohiko kontsumo-ondasunak (komenientziako produktuak)
Ohiko kontsumo-ondasunak (ohiko ondasunak), komenientziako ondasunak edo edo errotazio handiko kontsumo-ondasunak** (azken hau ingelesez: Fast-Moving Consumer …
Oria ibaia
Oria ibaia, Andoaienen. Oria ibaia Gipuzkoako erdialdea zeharkatzen duen ibai nagusietako bat da, 82 km-ko luzerarekin eta 900 km²-ko arroarekin. Aizkorri-Aratz …
Antartika
Kredituak:Bosonic dressing Antartika, kontinente australa ere deitua, Hego Poloaren inguruan hedatzen den kontinentea da. 14 milioi km2-ko azalera du; …
Ozeano Australa (Ozeano Antartikoa)
Ozeano Australa edo Ozeano Antartikoa Antartika inguratzen duen masa ozeanikoa da, hitzarmenez Antartikako kostaldetik 60 graduko hego-latitudeko paraleloraino …
Donostia
Donostia (izen ofizialez, Donostia / San Sebastián, azken hau gaztelaniazko izena izanik) Gipuzkoako hiriburua eta hiri populatuena da, 189.866 biztanlerekin. …
Soziolinguistika bariazionista
Soziolinguistika bariazionista, dialektoak edo aldaera diatopikoetatik haratago, hizkuntza-aldakortasuna orokorrean, bere aldaera guztietan, ikertzen duen …
Dialektologia
Dialektologia dialektoak eta orokorrean hizkuntza-aldakortasuna — orduan soziolinguistika bariazionista deitzen zaio — ikertzen dituen soziolinguistikaren …
Filologia
Filologia hizkuntza eta literatura testu idatzien bitartez aztertzen dituen jakintza arloa da, hizkuntzalaritzaren ikuspuntutik et baita ere testu orien …
Indiako ozeanoa
Indiako ozeanoa Ekialdeko Afrikak, Asiako hegoaldeak eta Australiako mendebldeak eta hegoaldeak mugatzen duten ozeanoa da, azaleraz munduko hirugarrena dena, …
Ozeano Artikoa
Ozeano Artikoa Ipar Poloaren inguruan hedatzen den masa ozeanikoa da, gutxigorabehera Eurasiako, Amerikako eta Groenlandiako iprraldeak mugatua eta Ozeano …
Lomonosov-en dortsala
Lomonosov-en dortsala Ozeano Artikoa zeharkatzen duen dortsal ozeanikoa da, Siberiako plataforma kontinentala Kanadako Ellesmere uhartearekin eta …
Sustraikideak
Sustraikideak jatorri etimologiko berdina duten hizkuntza desberdinetako hitzak dira, batzuetan hizkuntzaren bilakaeraren ondorioz esanahi ezberdinak izatera …
Truke-kontratua (trukatze-kontratua)
Truke-kontratua edo trukatze-kontratua aldebiko kontratua da, non pertsona batek ondasun edo eskubide besterengarri bat jasotzen duen beste pertsona …
Ozeania
Kredituak:M. Bitton- Commons Ozeania Hego-ekialdeko Asiaren eta Amerikaren artean dauden lur urgaineratuen eremua da, Australasia (Australia, Zelanda Berria, …
Amerika
Kredituak:Martin23230-Commons Amerika mendebaldetik Ozeano Atlantikoak eta ekialdetik Ozeano Bareak mugatzen duten kontinentea da. Iparretik hegora, Ozeano …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2025-2026
Hemen, PDF formatoan, eskuragarri duzu 2025-2026 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako …
Indiako azpikontinentea
Kredituak:Jeet Dev-Commons Indiako azpikontinentea Himalaiatik hegoaldera Indiako Ozeanoraino hedatzen den lurralde zabala da, gutxi gorabehera Pakistan, India, …
Otxarkoaga
Otxarkoaga auzoko ikuspegi bat. Otxarkoaga Bilboko hiriko auzoa da, hiriaren ekialdean kokatzen dena. Garai batean Begoñako elizatean kokatua, 1960 urtera arte …
Afrika
Afrika ipar nahiz hego hemisferioan zehar hedatzen den kontinentea da. Iparraldean Mediterraneo itsasoak mugatzen du, mendebaldean Ozeano Atlantikoak, eta …
Europa
Europa, mendebaldean Ozeano Atlantikoak eta Groenlandiako itsasoak, ekialdean Ural mendiek, iparraldean Ozeano Artikoak eta hegoaldean Mediterraneo itsasoak, …
Hamabien Europa
Hamabien Europa 1986tik 1995era arte Europako Ekonomia Erkidegoa lehenbizi eta Europar Batasuna ondoren oatu zuten hamabi herrialdeen taldea izan zen.** Beste …
Europako Ekonomia Erkidegoa
Europako Ekonomia Erkidegoa 1957an Erromako Itunaren emaitza gisa sortu zen aduna-batasuna eta merkatu bakarra izan zen, sorrerako une hartan Belgika, …
Maastrichteko Ituna
Maastrichteko Ituna1992 urtean Europako Ekonomia Erkidegoa osatzen zuten 12 herrialdeek, Hamabien Europak alegia, sinatu eta 1993ko urtarrilaren 1ean indarrean …
Herri Salbaziorako Batzordea (Salbamen Publikorako Batzordea)
Herri Salbaziorako Batzordea edo Salbamen Publikorako Batzordea Frantziako Iraultzako Izualdian zehar gobernatu zuen batzordea izan zen, Konbentzio Nazionalak …
Izu Handia
Izu Handia (Grande Terreur) Frantziako Iraultzako Izualdiko garai odoltsuena izan zen, 1794ko udaberri aldera, milaka eta milaka exekuzio izan zirenean, …
Kanbio-tasa (truke-tasa)
Bi dibisen arteko kanbio-tasa edo truke-tasa dibisa bataren diru-unitate bat eskuratzeagatik beste dibisaren zenbat unitate eman behar diren adierazten duen …
Greko-erromatar zibilizazioa eta kultura klasikoa
Greko-erromatar zibilizazioa, grekolatindar kultura ere deitua, eta kultura klasikoa Antzinako Grezian eta Antzinako Erroman garatu ziren zibilizazio eta …
Antzinaro klasikoa (Antzinate klasikoa)
Antzinaro klasikoa edo Antzinate klasikoa Antzinaro edo Antzinate deritzon aro historiko zabalaren aldia da, non Antzinako Greziako eta Antzinako Erromako …
Antzinako Erroma
Antzinako Erroma Antzinaroan, K.a VIII mendetik K.o. 476 urtera arte, garatu zen estatua eta zibilizazioa izan zen, Erroma hiria hiriburutzat hartuta eta bere …
Erromanizazioa
Erromanizazioa edo erromatartzea Antzinako Erromak konkiskatu zituzten edo haiekin harremanetan egon ziren herriek erromatarren egitura eta molde politiko, …
emazte ona, etxe ona
Emazte ona goraipatzen duela dirudien arren, emaztearen rola etxera mugatzen duen atsotitza, garai batean guztiz nagusia zen patriarkatuaren islada.
emakume bakartia, esamesen belakia
Bakarrik bizi edo ibiltzen den emakumea auzokoen esamesetarako aitzakia.
Fashodako gatazka (1898)
Fashodako gatazka 1898 urtean Frantzia eta Erresuma Batua elkarren aurka jarri zituen gatazka diplomatikoa izan zen, Frantziak eta Erresumak Batuak hurrenez …
Diru-fluxua
Diru-fluxua enpresa batean aldi jakin batean zehar gertatzen diren diru-sarrerak ken diru-irteerak dira. Ekitaldi ekonomikoko diru-fluxuen atalkako laburpena …
Diruzaintza-fluxuen egoera-orria (diru-fluxuen egoera-orria)
Diruzaintza-fluxuen egoera-orria edo diru-fluxuen egoera-orria enpresa batek ekitaldi ekonomikoan zehar izan dituen diruaren eta diruaren parekotzat hartzen …
Noblea izan liteke jauna eta basailua aldi berean?
Bai, izan liteke eta hala izan zen askotan Erdi Aroan. Izan ere, feudalismoa harreman-sare bat zen, non askotan jaun nagusi batek basailu batzuk zituen eta …
Zeintzuk ziren basailuaren betebeharrak?
Basailuak honako hauek zor zizkion bere jaunari: leialtasuna, hots, etsaien alde ez jokatzea, laguntza militarra gerra zegoenean, laguntza ekonomikoa eta …
Zergen historia: sorrerak
Zibilizazio historikoen garapenean alderdi eta ezaugarri komun nagusia gizarte antolakuntza eta politiko konplexua da, estatu izeneko egitura politikoak osatuz. …
Kontsumitzailearen soberakina
Ekoonmian, kontsumitzailearen soberakina ondasun edo zerbitzu bat eskuratzeko ordainduko lukeen gehienezko prezioaren eta horren prezio errealaren arteko …
Alomorfoak
Hizkuntzalaritzan, alomorfoak morfema bakar batek ahoz nahiz idatziz izan ditzakeen aldaerak dira. Adibidez, euskaraz herritar-izenak eta beste izen batzuk …
haizeak ekarri, haizeak eraman
Bizitzako gauza askok halabeharrezko hasiera eta bukaera izaten dituztela adierazteko.
Mari Domingi
Kredituak:realjab-Guire Gipuzkoa. Mari Domingi Euskal Herriko Eguberrietako pertsonaia femeninoa da, Olentzeroren laguna. Antzinako kanta herrikoi batetik …
Olentzero
Kredituak: jakintza_ikastola - Commons Olentzero Euskal Herrriko Eguberriko folkloreko pertsonaia da. Jatorrizko traidzioan, Olentzero ikazkina da, aurpegia …
San Tomas jaia
Kredituak: Donostia-San Sebastian 2016-Flickr. *San Tomas jaia (Santo Tomas jaia) Euskal Herriko toki askotan abenduaren 21ean, San Tomas egunean hain zuzen, …
Lamiak (laminak)
Euskal Herriko mitologian, lamiak edo laminak emakume itxurako izakiak dira, ahateen, oiloen edo ahuntzen oinak dituztenak, kobazuloetan bizi edo erreka eta …
Zerbero
Greziar mitologian, Zerbero Hades edo hildakoen arimak bizi ziren eremuko ateak zaintzen zituen izakia zen, txakur itxurako hiru buru zituena. Hiru buru horiek …
Biztanleria-taldeak
Biztanleria-taldeak dira lurralde bateko biztanleria ezaugarri demografikoen (adina, sexua…) edo maila sozioekonomikoaren arabera banatzen diren talde …
hego haizea, ero haizea
Pertsona batzuengan hego haizea aldarte txarra sorraratzen duela adierazteko, ero edo zoratuta dirudien punturaino.
ahula, beti errudun
Indartsuaren eta boteretsuaren aldean, zoritxarrez, ahula den pertsona errunduntzat hartu ohi dela adierazteko.
Santo Tomas eguna, argitu orduko iluna
Santo Tomas inguruko egunak, neguko solstizioan, urteko egunik laburrenak direla adierazteko. Aldaerak San Tomas eguna, argitu orduko iluna
apirileko egunak, hiru aro
Apirila eguraldi aldakorreko hilabetea dela adierazteko.
Gehiegizko eskaria (asegabeko eskaria)
Gehiegizko eskaria edo asegabeko eskaria, ondasun baten prezio jakin batean kontsumitzaileen eskaria ekoizleen eskaintza baino handiagoa denean gertatzen den …
Tartalo (Ttarttalo)
Tartalo edo Ttarttalo euskal mitilogiako pertsonaia da. Erraldoi begibakarra da, kobazuloetan bizi eta pertsona harrapatu eta jan egiten dituena. Ezaugarri …
Letargia
Letargia gizabanako baten egoera fisiko patologikoa, non logura, nekea eta energia-falta sentitzen diren denbora luzean. Jatorri psikiatrikoa izan dezake, baina …
Kontabilitate soziala
Kontabilitate soziala enpresa baten jarduerak bere interesdun taldeegan alderdi guztietatik sortzen duen utilitatea jasotzen duen kontabilitatea da, utilitate …
2025eko Iruña Okako lurrikara
Lurrikararen intentsitatea, Espainiako IGN-k jasotako datuen arabera. 2025eko Iruña Okako lurrikara 2025eko abenduaren 8ko 00:10 orduetan Arabako Iruña Okako …
apirila hotz, udaberri motz
Apirilean hotz egiten badu, udaberria laburra eta uda goiztiarra izango direla adierazteko.
Berotegi-efektuko gasak
Berotegi-efektuko gasak berotegi-efektua eta ondorioz Lurraren atmosferako tenperatura handitzea eragiten duten gasak dira, eguzki erradiazioa harrapatu eta …
Berotze globala
Berotze-globala, 1973-2023 bitartean. Berotze globala Lurraren atmosferaren batez besteko tenperaturaren igoera iraunkorra da. Lurran hautematen ari den den …
Berotegi-efektua
Berotegi-efektua edo negutegi-efektua atmosfera bateko gas batzuek eguzki-erradiazioa harrapatu eta berriz ere norabide guztietan igortzean atmosferan gertatzen …
Ikasle Abertzaleak
Ikasle Abertzaleak (IA) 1988ko azaroan sortu eta izen horrekin 2025eko azarora arte jardun zuen Euskal Herriko ikasle mugimenduko erakunde nagusia izan zen, …
Kaixo (agurra)
Kaixo adiskide edo tratua izan behar den pertsona bat ikustean informalki agurtzeko erabiltzen den agur-formula da. Egun on, arratsalde on, gabon eta kidekoak …
Hola (agurra)
Hola (euskaraz, kaixo) pertsona edo talde batekin topo egitean edo elkarrizketa bat hastean gaztelaniaz erabiltzen den agur edo diosala da. Bereziki ahoz eta …
Ubaran (ibaia)
Ubaran (baita ere Ubarana, Ugaran, Ugarana, Ubane*)* Leitzaran ibaiarekin Andoaindik oso gertu bat egiten duen ibaiadarra da, Adarra mendiaren inguruan sortzen …
Joxe Miel Iztueta (Lazkao Txiki)
Joxe Miel (Joxemiel) Iztueta Kortaxarena (1926-1993) euskal bertsolari ospetsua izan zen, bereziki bere bertsoetan erakusten zituen umoreagatik eta …
Euskal Herriko mapa politikoa: mapa mutua (herrialdeak eta hiriburuak)
Hemen, PDF formatuan, Euskal Herriko mapa politiko mutu bat duzu, herrialdeak eta hiriburuka markatzeko.
Karratu txikienen erregresio-zuzena
Karratu txikienen erregresio-zuzena bi aldagai estatistiko, aldagai independente eta azaltzailetzat eta aldagai dependente edo azaldutzat harturik hurrenez …
Non egiten dute bat Ozeano Atlantikoak eta Ozeano Bareak?
Ozeano Atlantikoak eta Ozeano Bareak Hornos lurmuturrean egiten dute bat. Lurmutur horretatik hegoaldera Drake pasaia hedatzen da, nondo ozeano batetik bestera …
Eli Gallastegi
Eli Gallastegi, izen osoz Elias Gallastegi Uriarte etaGudari ** ezizenez** ezaguna (Bilbo, 1892 - Donibane Lohizune, 1974) euskal politikari abertzalea izan …
Deun-ixendegi euzkotarra
Deun-ixendegi euzkotarra Sabin Aranak eta Luis Eleizaldek osatu zuten euskal ponte-izenen bilduma izan zen, guztira 960 ponte-izen biltzen dituena. 1910 urtean …
Robert Owen
Robert Owen (Newtown, 1771- Newtown, 1858) galestar enpresaburua eta ekintzaile sozialista izan zen. Sozialismo utopikoaren eta koooperatiba-mugimenduaren …
Kolinealitate anizkoitza
Kolinealitate anizkoitza, kolinealtasun anizkoitza edo multikolinealitatea erregresio-ereduak estimatzean agertu ohi den egoera problematikoa da, aldagai …
Alferra, beti nekatua; mozkorra, beti egarriak
Alferraren eta mozkorraren aitzaki faltsuak, alferraren nekea eta mozkorraren egarria, parean jartzen dituen atsotitza.
Euskal kulturako zein adierazpidek dute apustua oinarri?
Apustua oinarri duen euskal kulturako arlo nagusia jokoa eta norgehiagoka dira, eta bereziki herri kirolak.
Lan-okupazioa (ekonomia, sektore ekonomikoak)
Ekonomian, lan-okupazio edo okupazio laboral terminoak bi adiera ditu: pertsona batek** lan-okupazioa une jakin batean aritzen den lanpostua edo horri dagokion …
Korrespondentzia-analisi kanonikoa
Korespondentzia-analisi kanonikoa korrespondentzia analisiaren zabalkuntza kanonikoa da, non aldagai kualitatiboak biltzen dituen kontingentzia-taula aldagai …
Korrespondentzia-analisia
Korrespondentzia-analisia kontingentzia-taula bateko kategoriak eta hartan biltzen diren elementu edo indibiduoak diagrama kartesiar batean irudikatzen dituen …
Bariantza azaldua
Bariantza azaldua edo bariantza esplikatua teknika estatistiko zenbaitetan erabiltzen den terminoa da, orokorrean eredu estatistiko batek datuen bariantzatik …
euskara ez bada konplitu, euskaldunek berek dute falta
Axularren Gero liburuaren “Irakurtzailleari” ataletik (1643) eratorritako aforismoa. Zehazki, esaldi honetatik aterata dago: Baldin egin baliz …
Asia
Kredituak: Koyos + Ssolbergj - Commons Asia munduko kontinente handiena da, Eurasia superkontinenteko ekialdeko zatia hartzen duena, Europatik ekialdera, …
Indotxina
Geografikoki, Indotxina edo Indotxinako penintsula Asiako hegoekialdean dagoen penintsula handia, Myanmar, Thailandia, Kanbodia, Laos, Vietnam eta Malaysia …
Ozeano Barea
Ozeano Barea munduko ozeano handiena da, Lurraren azalaren herena gutxi gorabehera hartuz. Asia eta Amerikaren artean hedatzen da, eremu zabalenean bi …
Ozeano Atlantikoa
Ozeano Atlantikoa Lurraren bost ozeanoetako bat da, Europa eta Afrika alde batetik eta Amerika bestetik banatzen dituena. Ozeano guztien azaleraren %28a eta …
Ez Dok Amairu
Ez Dol Amairu taldeko zenbait kide, Atahualpa Yupanqui, ezker aldetik hirugarrena, eta Paco Ibáñez zortzigarrena, abeslariekin batera. Ez Dok Amairu 1965 urtean …
Gatz-lautada
Uyuni gatz lautada, Bolivian, munduko handiena da. Gatz-lautada gatza metatzen duen arro endorreikoa da, gehienetan lautadaren forma hartzen duena. Uraren …
Gizarte piramidea
Antzinako Erregimeneko gizarte piramidea. Gizarte piramidea garai historiko jakin batean gizarte klaseak edo estrato edo maila sozialak nola mailakatzen diren …
Mediterraneo itsasoa (Mediterraneoa)
Mediterraneo itsasoa edo, besterik gabe, Mediterraneoa (latinezko mare Mediterraneum izenetik, euskaraz “lurren erdian dagoen itsasoa) Europako …
Itsaso erdi itxiak
Persiar golkoa, golko izena duen arren, itsaso erdi itxitzat hartzen da. Itsaso erdi itxiak bere inguru ia osoan lurrez inguratutako itsasoak dira, ozeano edo …
Rotació triennal
La rotació triennal és un sistema de cultiu que es va implantar a l’Europa atlàntica a partir del segle XIII i que consisteix en l’alternança de …
Estat aconfessional
Un estat aconfessional és un estat que actua amb neutralitat i imparcialitat amb totes les religions, que no té religió oficial, però que al mateix temps …
Laïcisme
El laïcisme és la tendència social que defensa que la societat i les seves institucions, i en espeical l’Estat, han de constituir-se i desenvolupar-se al …
Alborango itsasoa
Alborango itsasoa Mediterraneo itsasoko mendebaldeko muturrean dagoen itsasgunea da, Andaluziako Mediterraneoko kostaldearen, Gata lurmuturretik Gibraltarko …
Bigarren mailako iturri historikoak
Bigarren mailako iturri historikoak, gertaera historiko jakin batzuei eta orokorrean historiaren bilakaerari buruzko informazio-iturriak dira. Gertakarien …
Urdazuri ibaia
Urdazubi ibaia, Urdazubitik igarotzen. Tarte horretan Ugarana izena hartzen du. Urdazuri Baztango Urdazubi herrian sortu eta Donibane Lohitzunen itsasoratzen …
Zikladeak
Zikladeak, gorriz. Zikladeak Egeo itsasoaren hegoaldean, Kretako itsasoaren iparraldean eta Greziatik nahiko hurbil, dagoen artxipelagoa edo uhartedia dira, 250 …
Egeo itsasoa
Kredituak: Future Perfect at Sunrise -Commons Egeo itsasoa (latinez, Mare Aegaeum) Mediterraneoko itsasoko ekialdean kokatzen den itsasgunea da, Greziako eta …
Hondarribia
Hondarribiako kaskoa, Hendaiatik ikusita. Bi herriak Bidasoa ibaiak banatzen ditu. Kredituak: JLPC-Commons Hondarribia Gipuzkoako udalerria da, Bidasoa ibaiaren …
Ertz-ganga
Kredituak: Yosemite~commonswiki. Ertz-ganga bi kanoi-gangak bat egitean eta haien barnealdeak atxikiz sortzen den ganga bat da. Ertz-ganga arrunt batean …
Gauza desberdinak al dira reminbi eta yuan direlakoak?
Biak Txinako diru edo monetari dagozkio, baina gauza desberdinak dira: reminbi delakoa Txinako monetaren izena da, eta yuan delakoa moneta horren …
Egiturazko pobrezia
Egiturazko pobrezia, pobrezia estrukturala, pobrezia kronikoa edo pobrezia kroonifikatua gizartean dauden kondizio ekonomiko eta sozialek iraunarazten duten epe …
Mantentze-pobrezia eta metatze-pobrezia
Mantentze-pobrezia diru-sarrera nahikoak ez izateagatik epe laburrean eta aldi berean modu iraunkorrean oinarrizko beharrak (janaria, jantziak eta zapatak, …
Genero-bazterketa
Genero-bazterketa emakumeak eta gizonak lanbide eta bizitza sozialeko arlo batzuetara baztertzea edo mugatzea, horren jatorria izanik gizon eta emakumeei buruz …
Zeintzuk dira inflazioaren ondorioak?
Inflazioak ondorio negatibo nabarmenak ditu: erosteko ahalmena txikitu egiten da; gutxiago aurrezten da; enpresen kostuak handitu egiten dira, lanpostuak …
Manzanaresko Manifestua
Manzanaresko Manifestua 1854ko uztailaren 7an egindako manifestu edo adierazpen publiko bat izan zen, Isabel II.aren monarkiak babestutako moderantismoaren …
Manifest de Manzanares
El Manifest de Manzanares va ser un manifest o declaració pública realitzada el 7 de juliol de 1854 que exigia una regeneració liberal contra el moderantisme …
Constitució espanyola de 1869
La Constitució espanyola de 1869 va ser la primera constitució realment democràtica d’Espanya, promulgada el 6 de juny de 1869 per les Corts constituents …
aurrera begiratzen ez duena, atzetik gelditzen da
Adierazteko bizitzan ekimenak eta proiektuak garatu behar direla, besteen atzean geratu nahi ez bada. Aldaerak aurrera aditzen ez dena, atzera dago aurrera …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2012ko uztaila (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2012ko ekaineko deialdian jarritako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaiko azterketaren enuntziatua duzu …
Azterketak: Estatistika I, 2011ko ekaina (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2011ko ekaineko deialdian jarritako Estatistika I irakasgaiko azterketaren enuntziatua duzu eskura.
Irlanda
Irlanda edo Irlandako Errepublika Europako estatu subiranoa da, Irlanda uhartearen zati handiena hartzen duena. Bere hiriburua Dublin da, uharteko ekialdeko …
Londres
Londres Ingalaterra eta Erresuma Batuko hiriburua da, Ingalaterraren hegoaldean, Tamesis ibaiaren bi ertzetan hedatzen dena. 9.1 milioi biztanle zituen 2024 …
Zergatik izaten dira toki ilunak sutegiak eta burdinolak?
Bereziki bi arrazoiengatik: gori-gori jartzen denean, burdinaren kolorea ondo ikusi eta lantzeko unea noiz iritsi den jakiteko; burdinaren lanketa haizetik …
Dorretxeak
Xemeingo Barroeta dorretxea. Kredituak: Txikillana-Commons. Dorretxeak Erdi Aroan Gipuzkoan, Bizkaian eta Araban eraiki ziren eraikin gotor garaiak dira, …
Otoitza
Angelusaren otoitza egiten. Jean-François Millet, 1857. Otoitza Jainkoari edo beste izaki jainkotiar edo sakratu bati egiten zaion adierazpena da, aho edo gogoz …
Batez besteko prezio haztatua (batez besteko prezio ponderatua)
Batez besteko prezio haztatua edo batez besteko prezio ponderatua (BPH) izakinak baloratzeko metodo bat da, biltegiko izakinen unitate bakoitzari prezio berdina …
Funtzio konstantea
Funtzio konstantea balio zehatz konstante edo finko bat, aldagai independentearen edozein baliorentzat, esleitzen duen funtzio matematikoa da. Haren irudikapen …
edozein ilek bere geriza
Adierazteko gauza txikienak ere ez direla gutxietsi behar.
sardina batek bota zuen asto kargatua lurrera
Gertakari txiki batek ondorio larriak ekar ditzakeela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, de pequeña centella grande hoguera gaztelaniaz, por una paja …
sosa duenak kontatu, poza duenak kantatu
Sos edo diruak alaitasuna edo zoriontasuna ez dakarrela adierazteko.
Terraplanismoa
Anaximandroren lur lauaren irudikapena. Terraplanismoa, batzuetan lurlauzaletasuna ere deitu dena, Lurra laua dela baieztatzen duten teoria eta sinesmenen …
zalditik astora eta astotik lurrera
Gauzak gero eta okerrago doazela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, de Guatemala a Guatepeor
Genero-aniztasuna
Genero-aniztasuna gizartean genero-identitate anitz izatea da, binarismoak ezartzen dituen emakumeaz eta gizonaz gainera, horien artean izanik pertsona …
mihirik gabeko joarea herdoilak jan
Zerbait lortzeko eskatu egin behar dela adierazteko.
lehengo zaharren esaerak, guztiak jazoerak
Zaharrek esaten dutena, euren bizitza-esperientzia dela eta, aintzat hartzeko dela adierazteko.
Jesukristo
Jesukristo, Jesus eta Kristo izenetatik, I. mendeko predikari judua izan zen, kristautasunaren pertsonaia funtsezkoa eta kristauek Jainkoaren Semetzat eta …
Absidioloak
Absidioloak, absidearen inguruan, grisez margotuta. Kristau arkitekturan, absidioloak absideko horman zehar eta batzuetan transeptuko alde banatara kokatzen …
Bosgarren bidea (Tomas Akinokoa)
Tomas Akinokoaren bosgarren bidea, helmugaren bidea ere deitua, Jainkoaren existentzia frogatzeko Tomas Akinokoak berak ematen duen argudioetako bat da, berak …
Aro Tertziarioa
Geologian, Aro Tertziario edo besterik gabe Tertziarioa Zenozoiko deritzon aro geologikoko lehen aldia izan zen, duela 66 milioi urtetik, dinosaurioen …
Pronunciament
Un pronunciament militar és un aixecament de comandaments militars amb l’objectiu de fer una demostració de força, crida popular, proclamació o …
dringilin-dron, bataren gaitza bestearen on
Batarentzat gaitza dena, beste batentzat ona izaten dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, unos lloran, otros venden pañuelos a río revuelto, ganancia de …
Larrabetzu
Larrabetzu Bizkaiko udalerria da, Txorierri eskualdean, Bilbotik 15 kilometrora gutxi gorabehera. 2.000 biztanle inguruk osatzen dute. Bilbo Handiaren …
mesedeak agudo hazten dira
Beste bati egiten dizkiogun mesedeak ahaztuta, askotan eta arrazoirik gabe mesedeak egin zizkigun horren aurka jotzen dugula adierazteko.
Globalizazio soziala
Globalizazio soziala pertsonen, erakundeen eta gizarteen arteko loturak eta harremanak garatzea da, munduan zehar, alde batera utzita zein distantzia fisikotara …
Zergatik geratzen da olioa gainean urarekin batera jartzen denean?
Olioa uretan gainean geratzen da olioak urak baino dentsitate txikiagoa duelako. Ikus, gainera Zergatik ez dira nahasten ura eta olioa?
Zergatik ez dira nahasten olioa eta ura?
Olioa eta ura ez dira nahasten olioa molekula apolarrez eta ura molekula polarrez osaturik daudelako. Hain zuzen ere, molekula polarrez osaturiko substantziak …
Globalizazio teknologikoa
Globalizazio teknologikoa teknologia garapen integratua eta hedapen globala da, herrialde guztietan zehar, bereziki komunikazio-sareei esker gertatzen den …
Aristoi
Aristoi Antzinako Grezian nobleziako kideei ematen zitzaien izena da. Hitz horretatik dator aristokrazia hitza. Aristoiak edo aristoi direlakoak aberatsak edo …
Kantauriar isurialdea (Kantauriko isurialdea)
Kantauriar isuarialdea, berdez. Kantauriko isurialdea, kantauriar isurialdea edo isurialde kantauriarra beren urak Kantauri itsasora isurtzen dituzten ibaien …
Homonazionalismoa
Homonazionalismoa Mendebaldeko gizarteetan bereziki presente dagoen korronte sozial eta politikoa da, homosexualen eskubideak edo homosexualitatearen defentsa …
Espainiako erliebea
Ikus, gainera: Erliebea (definizioa) Hemen Espainiako erliebearen mapa mutua eskura dezakezu. Espainia Europako herrialde menditsuenetekoa da. Bere batez …
Kantauriar mendikatea
Kredituak:Teofrasto820-Commons. Kantauriar mendikatea iberiar penintsulako iparraldean, Kantauriko kostaldearen parean, Galizia-Leongo mendigunetik …
Akzio-sozietateak (sozietate akziodunak)
Akzio-sozietateak edo sozietate akziodunak kapital soziala akziotan banatuta duten merkataritza-sozietateak dira. Hiru ezaugarri nagusi dituzte sozietate hauek: …
Egutera
Klima hotzeko tokietan, laboreak eguteran landatzen dira. Egutera intsolazio handiena hartzen duen alde edo malda da. Ipar Hemisferioan, egutera hegoaldera …
Pirinio axiala
Pirinio axiala Pirionioetako mendi garaienek osatzen duten mendilerroa da, ekialdetik mendebalderako ardatz jarraituz, altuena izanik Aneto mendia (3404m). …
bi ezkero, hiru seguru
Zerbait bi aldiz gertatzen edo egiten bada, maizago izango dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, no hay dos sin tres
Guadalquivirreko sakonunea (sakonune betikoa)
Guadalquivirreko sakonunea edo sakonune betikoa** iberiar penintsulako hego-mendebaldean dagoen sakonunea da, Guadalquivirreko haranarekin bat datorrena, …
Mendikate Betikoak
Mendikate Betikoak edo Sistema Betikoa Espainiako hegoekialdean zabaltzen den mendi-sistema da. Hiru mendikatetan banatzen da: Mendikate Aurrebetikoa, …
alferkeria, negar askoren ama
Alferkeria kalte askoren iturria dela adierazteko. Antzekoa alferkeria, askoren hondamendia
gaztaroan lana, zahartzaroan jana
Gaztaroan lan egitea egokitzen zaigula guztioi, gero zahartzaroan atsedena hartu ahal izateko.
Mendi-adarrak
Lehen planoan, atzeko mendilerroaren mendi-adarrak. Mendi-adarrak mendi-multzo batetik abiatuta edo haien ondoan hedatzen diren mendiak dira, mendi-multzo …
Mendi-multzoak
Himalaia mendi-multzoa, espaziotik ikusita. Mendi-multzoak jatorri eta prozesu geologiko berdinaren ondorioz sortutako eta bateratuta dauden mendi-sailak dira. …
Iberiar Sistema
Kredituak: Bas de Jong-Commons. Iberiar Sistema edo Sistema Iberikoa iberiar goi-lautadako ipar-ekialdean kokatzen den mendikatea da, Burgosko La Bureba …
Makia (paisaia eta bioma)
Kredituak: Markus Schweiss-Commons. Agian makia gerrilari-taldeen adieran bilatzen ari zinen. Makia sastrakadi lehorreko paisaia eta bioma da, non landare …
Pirinioaurrea
Iparraldeko isurialdean Pirinioak tarte txiki batean altxatzen diren bitartean, hegoaldean mendi-adarren zerrenda zabalaren ondoren kokatzen dira, Pirinioaurre …
Erdialdeko Sistema
Kredituak:Zeus-Commons. Erdialdeko Sistema edo Mendikate Zentrala iberiar goi-lautada zeharkatzen duen mendikatea da, iparraldeko goi-lautada eta hegoaldeko goi …
Erausogaina
Erausogaina Ezkabako mendilerroko mendia da, 581m-garaiera duena, Ezkabako gailurraretik ipar ekialdera eta Iruñetik iparraldera, Ultzamatik ibaitik eta Orikain …
Bazkide industrialak
Bazkide industriala enpresa batean kapital ekarpenik egin gabe bere lana eta ezagutzak ekarriz parte hartzen duen bazkidea da. Aurkakoa adostu ezean, bazkide …
Sastrakadia
Kredituak: Blas Rodríguez-Commons Sastrakadia, sastraka edo sasitza, bereziki zuhaixka edo enborrik gabe adar zurkarak edo gogorrak dituzten landareak, …
Troiatar (informatika)
Informatikan, troiatar bat software gaizto bat da, itxuraz arriskurik gabekoa baina behin ordenagailu batean exekutatuz gero, bertan asmo txarreko ekintzak …
Belardia (paisaia eta bioma)
Kredituak: NaBUru38-Commons Belardia bereziki belarrak eta landare belarkarak berez edo artifizialki hazten diren lur-eremu lau edo malda txikikoa da, klima …
Iberiar goi-lautada
Iberiar goi-lautada, kolore argiz, Erdialdeko Sistemak ipar goi-lautada eta hego goi-lautada bereizten dituela. Iberiar goi-lautada iberiar penintsulako …
Zaharkitze programatua
Zaharkitze programatua enpresa-estrategia bat da, non produktuak denbora jakin baten buruan funtzionatzeari utz diezaioten edota erabilgarritasuna gal dezaten …
Obsolescència programada
L’obsolescència programada és l’estratègia empresarial deliberada que promou el disseny de productes de manera que aquests deixin de funcionar o …
Pirinioak
Pirinioetako mapa topografikoa. Pirinioak edo Pirinioetako mendikatea iberiar penintsularen iparraldean dagoen mendikatea da, penintsula Europa kontinentaletik …
norbera bere buruaren gainean itsu
Nork bere akatsak eta erruak orokorrean onartzen ez dituela adierazteko.
Iberiar penintsula
Iberiar Penintsula Europa hego-mendebaldean dagoen penintsula handia da, Europa kontinentaletik Pirinioetako mendikateak banatzen duena eta oso osorik Espainia …
Grezia
Grezia Europa hego-ekialdeko herrialdea da, hiriburua Atenas duena. Balkanetako hegoaldean kokatzen da, eta Egeo, Joniar eta Mediterraneo itsasoek inguratzen …
Italia
Italia Europa hegoaldeko herrialdea da, hiriburua Erroma duena. Penintsula italikoan kokatzen da bere lurraldeko zatirik handiena, Sizilia eta Sardinia uhasrte …
Finlandia
Kredituak: David Liuzzo-Commons Finlandia Europa iparraldeko herrialdea da, hiriburua Helsinki duena. Baltikoko ekialdean kokatzen da, eta Karelia, Laponia eta …
Alemaniaren bateratzea (1871)
Alemaniaren bateratzea XIX. mendean zehar garatu eta 1871 urtean burutu zen prozesu historikoa izan zen, XIX. mendearen hasieran Alemaniako lurraldea osatzen …
XIX. mendeko iraultza liberalak
Eugéne Delacroix: Askatasuna, herriaren gidari. 1830ko Frantziako Iraultza irudikatzen du. XIX. mendeko iraultza liberalak bereziki 1820an, 1830ean eta 1848an …
Maitasuna
Maitasuna pertsona edo beste izaki batekiko atxikimendu eta nahitasunezko sentimendu bizia da, maitatzen den horrengandik hurbil izateko gogoa eta horren …
Algecirasko Biltzarra (Algecirasko Konferentzia) (1906)
Kredituak: Kalan- Commons Algecirasko Biltzarra edo Algecirasko Konferentzia (Aljeziras) 1906ko urtarrilaren eta apirilaren artean Cádizko Algeciras hirian …
Danimarka
Kredituak: David Liuzzo - Commons Danimarka Europa iparraldeko herrialdea da, hiriburua Kopenhage duena. Jutlandiako penintsulan kokatzen da, inguruko Selandia, …
Luxenburgo
Kredituak: David Liuzzo-Commons Luxenburgo Europa mendebaldeko herrialde txikia da, hiriburua Luxenburgo hiria duena. Barnealdeko estatua da, itsasorik gabea, …
Puntu eta koma
Puntu eta koma testu batean koma baino eten luzeagoa eta puntua baino eten laburragoa adierazteko erabiltzen den puntuazio-marka da. Perpaus batean bereziki …
Hiri-eskualde sistema
Hiri-eskualde sistema hiri batek bre inguruko eskualdeko beste hiri eta herriekin osatzen duen espazio funtzional eta administratiboa da, haien arteko …
Arkhé
Antzinako Greziar filosofian, arkhé filosofo presokratikoek maiz heldu zioten kontzeptu eta problema da; literalki arkhé hitzak printzipio edo jatorria …
Basilika
San Petri basilika, Vatikano. Kredituak:Livioandronico 2013. Antzinako Grezian eta Erroman, basilika epaitegi gisa erabiltzen den eraikin bikaina zen, nabe …
4P eredua (marketin-mix)
4P eredua merkaturatze arrakastatsu baterako marketin estrategia zehazten duten lau elementuen eredua da, produktua, prezioa, puntua (salmenta-tokia) eta …
Lanbide gaixotasunak
Lanbide gaixotasunak, laneko gaixotasunak edo gaixotasun okupazionalak laneko ingurunean pairatzen diren egoerengatik, hala nola mugimendu errepikakorrak, …
Biztanleria absolutua eta biztanleria erlatiboa (populazio absolutua eta populazio erlatiboa)
Biztanleria absolutua leku, hiri, eskualde eta herrialde jakin batean bizi den biztanleria edo biztanle kopurua da. Biztanleria erlatiboa, bestalde, aipatzen …
Zenbatekoa da munduko biztanleria? Zenbat biztanle daude munduan?
Ezin da eman munduko biztanleriaren kopuru zehatz bat une jakin batean, herrialde desberdinetako biztanleriari buruzko estatistikak ez baitira homogeneoak eta …
San Gilgo kuarteleko altxamendua
San Gilgo kuarteleko altxamendua edo San Gileko kuarteleko altxamendua Madrilgo San Gilgo kuarteleko ofizialordeek 1866ko ekainaren 22an egin zuten altxamendu …
iturri gazitik ur gezarik ez
Berez txarra den horretatik onik ezin atera daitekeela adierazteko.
Foehn haizea (foehn efektua)
Foehn haizea edo foehn efektua, Euskal Herrian hego haizea deitua, (alemanierazko föhn hitzetik, Alpeetako ipar aldean gertatu ohi den haizeari erreferentzia …
Sandhurst-eko adierazpena
Sandhursteko adierazpena, Alfontso Borboikoak, gerora Alfontso XII. izenarekin Espainiako errege izango zenak, 1874ko abenduaren 1ean, Ingalaterrako …
Cacics
Els cacics (del terme cakchiqueles) eren originalment caps de les tribus indígenes de Centreamèrica i el Carib. Per extensió, el terme s’utilitza des del …
Lea ibaia
Lea ibaia. Kredituak: Kepa Sarasola. Lea Bizkaiko Kantauriko isurialdeko ibaia da. 20 kilometroko ibilgua duena Oiz menditik Kantauri itsasoraino. 82 km² -ko …
Lezama
Lezamako dorrea, Aretxalde auzoan. Lezama Bizkaiko ekialdeko udalerria da, Txorierri ibarrean kokatua, Bilbotik 12 kilometrora gutxi gorabehera. 2.400 biztanle …
Usurbilgo historia
Usurbil lehen aldiz ageri da agiri historikoetan XIII. mendearen amaieran, Donostia inguruko lurraldeetan kokatutako eremu gisa. Hasieran, Igeldo, Zubieta eta …
Errenteriako historia
Errenteria lehen aldiz XIII. mendearen erdialdean aipatzen da agiri historikoetan, Gaztelako Alfontso X.a Jakintsuak 1320. urtean “Villanueva de Oiarso” …
Karlos Maria Isidro Borboikoa
Karlos Maria Isidro Borboikoa, Don Karlos ere deitua, gazteleraz eta izen osoz Carlos María Isidro de Borbón y Borbón-Parma (1788-1855), Espainiako infantea …
Auzi dinastikoa (Espainia, XIX. mendea)
XIX. mendeko Espainian, auzi dinastikoak edo gatazka dinastikoak Fernando VII .aren erregealdiaren amaiera aldera Espainiako tronua hartuko zuen monarkaren …
Gestalt
Gestalt psikologiaren eskola edo korrontea da, gizakiak munduko gauzak eta gertakariak osotasun moduan nola hautematen ditugun aztertzen duena, haiek osatzen …
Tronkalekotasuna (tronkaleko senideak, tronkaleko ondasunak)
Tronkalekotasuna egun Bizkaiko Foruan Bizkaiko Lur Lauan dauden lur eremu eta haietara atxikita dauden eraikuntzen gainean (bereziki lurrak eta baserriak) lerro …
RAM memoria (zorizko atzipeneko memoria)
Ordenagailu batean, RAM memoria(Random Access Memory, euskaraz “zorizko atzipeneko memoria”) ordenagailuak une jakin batean behar dituen programak …
zaharrari azkar joateko eta haurrari geldi egoteko esatea berdin da
Biziaro bakoitzak saihestezinak diren joerak dituela adierazteko: zahartzaroan, makal; eta haurtzaroan, bizkor.
Jutxe
Jutxe Ipar Koreako ideologia komunista ofiziala da, bertako agintean 1948tik 1994an hil arte egon zen Kim Il-sung osatu eta dogma absolutu gisa ezarri zuena.
Hirurteko Liberala (1820-1823)
Hirurteko Liberala Espainiako historiako 1820tik 1823ra bitarteko garaia da, Rafael de Riegok 1820ko urtarrilaren 1ean egindako pronuntziamenduarekin hasitakoa, …
Oasiak
Oasiak basamortuan han hemenka kokatzen diren ur, landare eta nekazaritza-gune emankorrak dira, non bereziki palmondoak eta fruitu-arbolak hazten diren, bertako …
Bero-bolada
Bero-bolada edo beroaldia eskualde batean egun batzuetan zehar ez ohikoak diren tenperatura maximo oso altuen segida da. Zehatzago, Espainian, AEMET …
sua, Gabonetan txapan eta San Joanetan plazan
Sua, eguzkiaren sinbolo gisa seguruenik, neguko eta udako solstizioetako ospkizunen osagai nagusia dela adierazteko.
Itziar (Debako auzoa)
Itziar Debako auzoa da, Gipuzkoako mendebaldean eta kostaldetik gertu, Andutz mendiaren magalean. Debako hirigunetik 6 kmra eta 800etik gora biztanlerekin, XXI. …
Ginopia
Ginopia (antzinako grezierazko hitzekin osaturiko neologismoa: ginos, “emakumea”; mio, “itxi” eta* opos*, “begia”) emakumeak …
hurra lurrera, sagarra dolarera
Hurra arbolatik erortzen denean, sagarra bildu eta dolarera eramateko garaia dela adierazteko, urri aldera.
Valençayko ituna
Valençay-ko ituna Napoleonek eta Fernando VII.a Borboikoak 1813ko abenduan Frantziako Valencay herriko gazteluan, Frantziako erdialdean, 1808tik Fernando VII.a …
Kontzientzia-askatasuna
Kontzientzia-askatasuna norberaren sinesmen eta konbikzioak jarraituz jokatzeko eskubidea da. Oinarrizko giza-eskubidetzat hartzen da, eta gehienetan …
Noiz, non eta nork sortu zuen munduko lehenengo sex-shop edo sexu-denda?
Munduko lehenengo sex-shop edo sexu-denda Alemaniako Flensburgo hirian sortu zuen 1962 urtean Beate Uhse emakume alemaniarrak. Beate Uhse (1919-2001) …
Goi ganbera eta behe ganbera (goiko ganbera eta beheko ganbera)
Goiko ganbera eta beheko ganbera edota goiko ganbera eta beheko ganbera** dira sistema politiko bikameral batean bi erakunde legegileak izendatzeko …
Testu-iruzkina (1855): Burdinbideen lege orokorra (1855-06-06)
Ikus, gainera: 1855eko burdinbideen legea Isabel II.a (…) Espainiako Erregina: honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztioi hau jakinarazten dizue: Gorteek …
Datu desagregatuak
Datu desagregatuak informazio estatistiko jakin bat atal edo talde batzuetan banaturik adierazten den datuak dira, hala nola estatu bateko langabezia sektore …
lan egiteko mutiko, jateko gizonko
Batzuk lan egiteko alferkerian aritzen diren bitartean, jateko beti gogoz egoten direla adierazteko. Euskaraz ohikoak diren alperkeriaren aurkako beste atsotitz …
Maila-kurbak (sestra-kurbak)
Menditxo baten maila-kurbak: maila kurba nagusiak 0m eta 100m-ko altuerei dagozkie, hurrenez hurren. Eskuin aldean, maila-kurbak gertuago daude; beraz, malda …
Arkauti (Gasteizko kontzejua)
Arkauti Gasteizko kontzejua da, hiriaren ekialdean, hirigunetik 6 km ingurura. Arabako Lautadako eremu zabalean dago, inguruan baserriak eta landa-bideak …
Otazu (Gasteizko kontzejua)
Otazu Gasteizko kontzejua da, hiriaren hego-ekialdean, hirigunetik 5km-ra, Gasteizko Mendien inguruetan. Bertan dago Gasteiz hiriko hilerri nagusienetako bat. …
Gasteizko Mendiak
Kredituak: Asier Sarasua Garmendia Gasteizko Mendiak Gasteiz hiriaren hegoaldera, Gasteiz eta Trebiñu artean, dagoen mendilerro edo mendikate txikia da. …
munduan hiru gauza galtzen dira alperrik: pobrearen arrazoia, mendiko egur iharra eta alperraren indarra
Alperrak egiten dituen lanak gogorik gabe egindakoak eta aldi berean baliorik gabeak izaten direla adierazteko. Pobreen arrazoia aberatsen botereak deusezten …
marinelaren emaztea, goizean senardun, arratsaldean alargun
Garai bateko arrantzaleen bizimodu arriskutsuaz ohartarazteko. Aldaerak itsasturuaren emaztea, goizean senhardun, arratsean elhargu
Maria, Orion trumoia eta Markinan euria
Kutsu mitologikoa izan dezakeen atsotitza, Mariari edo Mari jainkosari erreferentzia egiten dionez, gorabehera meteorologikoak haren mendean daudela …
leku guztietan orak lau hanka
Mundu guztian pertsonen joerak eta bizitzako gorabeherak berdintsuak direla adierazteko.
Zein da magmaren eta labaren arteko ezberdintasuna?
Magma lurrazpian dagoen arroka galdatua da; laba, berriz, erupzio bolkaniko baten ondorioz lurrazalera isuritako magma.
gauza gutxi, beti goxo
Gutxirekin bizi denak bizitza sinpleago ikustea dakar, ez dago zer galtzeko handirik, eta ez duzu ondasun asko zaindu edo mantendu behar. Horrek kezka gutxiago …
Dunak
Duna-eremua, basamortu batean. Dunak haizeak garraiaturiko hondar-metaketak dira, lurrazalean goragune edo muinoak eratuz eta haizearen eta grabitatearen …
Karga fisikoa
Karga fisikoa langile batek lanpostu jakin batean garatu behar dituen eskakizun eta ahalegin fisikoen multzoa da, langilearen osasunari eta ongizateari ekar …
Ekonomia artifiziala
Ekonomia artifiziala ekonomiaren funtzionamendua eredu formalen simulazio konputazionalen bidez aztertzen duen ekonomiaren adarra da.
Hizkuntza-kontzientzia
Hizkuntza-kontzientzia pertsona batek hizkuntzari buruz duen hautemate eta ezagutza da, hizkuntzaren analisia egin eta hizkuntza garatzen laguntzen duena. …
Kinesia
Kinesia edo kinesika (antzinako grezierako kinesis hitzetik, “mugimendua”) gorputzaren eta horien atalen mugimenduaren bitartez garatzen den …
2030 Agenda
Garapen Jasangarrirako 2030 Agenda Nazio Batuen Erakundeak ezarri eta sustazen duen ekintza-plana da, 2030 urterako munduko herrialde guztiekin elkarlanean …
erregeek nahi dutena, herritarrek ahal dutena
Erregeen boterea herritarren mendekotasunarekin kontrajartzen duen atsotitza.
Fernando VII.a Espainiakoa
Fernando VII.a Borboikoa Espainiako erregea izan zen 1808an, aste batzuetan zehar, bere aita Karlos IV.a Borboikoaren ondoren, eta 1813tik 1833 urtean hil zen …
Kirol-diziplina
Kirol-diziplina arau finkoen multzo bati jarraiki garatzen den ariketa fisikoa da, gaitasun fisiko jakin batzuk nahiz adimenaren kontrol zehatza garatzen …
Forma fisikoa
Forma fisikoa pertsona batek jarduera eta ariketa fisikoak egiteko duen kemena edo gaitasun fisiko eraginkorren multzoa da, bizimodu osasungarriaren eta eta …
Soinketa
Soinketa, batzuetan gimnastika edo gimnasia ere deitua, forma fisikoa lantzeko egiten diren ariketa fisikoen multzoa da, haiek egiten dituen pertsonaren …
Cahiers de doléances
Dans l’histoire de la France, les cahiers de doléances étaient des recueils de demandes, de propositions et de plaintes qui, sous l’Ancien Régime et jusqu’à la …
Gorputz-hezkuntza (heziketa fisikoa)
Gorputz-hezkuntza edo heziketa fisikoa gorputzaren mugimenduarekin lotutako trebetasun psikomotorrak irakastera eta ikastera bideratutako jakintza eta jardueren …
Zenbaki dezimaldun baten periodoa
Zenbaki dezimaldun baten periodoa zati dezimalean, hau da, komaren ondoren, mugarik gabe errepikatzen den digituen sekuentzia da. Adibidez, 2.43363636…. …
Elipsia (figura erretorikoa)
Elipsia esaldi bat osorik eta zehatz-mehatz ulertzeko berez beharrezkoak diren hitzen bat ezabatzea da, entzuleak edo irakurleak hitz horiek bere baitan osatu …
Tundra
Tundra Artikotik gertu dauden eremu kontinentaletan garatzen den bioma da, udan izan ezik, 0 azpiko tenperatura atmosferikoak izaten dituena eta lurzorua …
ahuntzak beti larrera
Pertsona bakoitzak, ahuntzak bezalaxe, berezkoa duen modu horretan jokatzeko joera duela adierazteko. Aldaerak ahuntzak beti basora
Monarkia liberala
Monarkia liberalak XIX. eta XX. mendeetan Europan ohikoa zen erregimen politikoak izan ziren, non monarkaren boterea parlamentuan dituen ordezkarien bitartez …
lehortearen ondoren, ura pozgarri
Lehortea gauza txarra dela eta horrekin bukatzeko euria ongi etorria dela adierazteko.
Liberalak (Espainiako historia)
Espainiako historian, liberalak absolutisten aurkako fakzio politikoa izan ziren, subiranotasuna herriarengan jarri, konstituzioaren aldekoa eta herritarren …
Osasun-gastua
Osasun-gastua osasun-arreta eta prebentziorako erabiltzen diren diru-baliabideen multzoa da, era pribatuan finantzatua nahiz zerbitzu publiko gisa eskaini eta …
Forua (Bizkaia)
*Agian Euskal foruak bilatzen ari zinen. * Forua Bizkaiko udalerria eta elizatea da, Busturialdea eskualdean. Oka ibaiaren mendebaldean dago, Gernikatik …
Arbela (arroka)
Arbelezko xaflak. Kredituak: Vincent Anciaux. Arbela lutitak edo oso ale txikiko arroka sedimentarioak prozesu metamorfiko arina jasatean, bereziki presio …
Konglomeratuak (arroka)
Kredituak: James St. John Konglomeratuak material detritiko edo klasto gisa legarra eta hartxintxarra dituen arroka sedimentarioa da, zementazio-prozesu baten …
Hareharria (arroka)
Hareharri solteak. Kredituak: Ester Inbar, Hareharria harea- edo hondar-aleen konpaktazioz eta zementazioz sorturiko arroka sedimentario detritikoa da. …
Zein da mineralen eta arroken arteko desberdintasuna?
Mineralak solido naturalak dira, konposizio kimiko homogeneoa eta egitura kristalino jakina dituena. Arrokak, berriz, prozesu geologikoen bitartez mineral …
Apalatxeak
Apalatxeak Ipar Ameriako ekialdean ipar ekialdetik, Terranovan, hego mendebalderantz, Estatu Batuetako Alabama estaturaino luzatzen den mendilerroa da, 3.300km …
Kuartzita
Kuartzita bere barnean kuartzozko pikorrak dituen arroka metamorfikoa da, hareharria jatorria duena. Hareharri kuartzotsu trinkotu oro izendatzeko ere …
Pentsio kontributiboak
Pentsio kontributiboak, kontribuzio-pentsioak, kontribuzizoko pentsioak edo kotizaziopeko pentsioak hiritarrek Gizarte Segurantzatik aldiro, bizitza osorako eta …
bustitzeko beldur denak, arrainik atzematen ez
Zerbait lortzeko, arriskuak hartu behar direla adierazteko.
martxo lehorra, maiatza bustia
Eguraldiari buruz euskaraz arruntak diren beste atsotitz bat: martxoan euri gutxi egiten duenean, maiatza euritsu izateko joera dagoela adierazten duena.
Ur-masak (ur-gorputzak)
Ur-masa edo ur-gorputza ezaugarri, propietate eta muga gutxi gorabehera jakinak eta zehatzak dituen ur-bolumena da, betiere ere kontsideratu eta ikertu ahal …
Megabyte (MB)
Informatika, megabyte-a (MB), batzuetan*megazortzikote ere deitua, informazio-unitate bat da, 1.000 Kb (kilobyte) edo 1.000.000 byte biltzen dituena. Karaktere …
Zergatik deitzen zaio "la Pepa" 1812ko Cadizko Konstituzioari?
“La Pepa” deitzen zaio Cadizko Konstituzioari 1812ko martxoaren 19an plazaratu zelako, San Jose egunean. Espainian, ohikoa da Jose izena dutenei …
Zein da zortzigarren artea?
Eskuarki irizten da zortzigarren artea argazkilaritza dela, zazpigarren artea kontsideratzen den zinemaren ondoren. Bederatzigarren artea komikia da, eta …
Poljeak (modelatze karstikoa)
Urbiako poljea. Kredituak: namiac-Commons. Poljea eremu karstiko batean sortu den sakonune zabala da, maiz mendi eta malda malkartsuak mugatua eta batzuetan …
Zeintzuk dira langile autonomoa izatearen abantailak?
Langile autonomoek bere buruaren nagusi dira, bere besteren konturako langileek baino independentzia handiagoa dute, egingo ditizten lanak aukeratzen dituzte …
Zergatik esaten da zinema zazpigarren artea dela?
Zinema zazpigarren artea dela esaten da historian garatu den arte modernoena delako, aurreko sei arteen, hots, arkitekturaren, eskulturaren, pinturaren, …
Valentziako Dekretua
Valentziako Dekretua, Fernando VII.ak, Frantziako erbestetik itzuli eta Valençay-ko Ituna sinatu ondoren, 1814ko maiatzaren 4an, sinaturiko dekretua izan zen. …
Granitoa (arroka)
Granitozko harria. Nabarmena da bere itxura pikortsua da. Kredituak: Rojinegor81-Commons. Granitoa arroka plutonikoa da, kuartzoz, feldespatoz, plagioklasaz eta …
Gneis (arroka, harria)
Gneiss arroka batean nabarmena da geruza argiak eta ilunak nola tartekatzen diren,. Kredituak: Huhulenik- Commons. Gneis edo gneiss kuartzo, feldespato eta …
urrutiko sagarrak beti gozo
Eskuragarri ez duguna desiragarria izaten dela adierazteko.
Zergatik baieztatzen da ingurumena multidimentsionala dela?
Ingurumena multidimentsional edo dimentsio anitzekoa da, hainbat dimentsio edo alderditatik azter daitekeelako. Zehazkiago, ingurumena biologiatik eta lurraren …
Zein da anarkiaren eta anarkismoaren arteko ezberdintasuna?
Anarkia aginterik ez dagoen egoera da, non norberak bere asmo edo gogoen arabera jokatzen duen, erabateko askatasunez, jarraitu beharreko araurik gabe; …
Meteorizazio kimikoa
Meteorizazio kimikoa arrokak erreakzio kimikoen bitartez desegiteko prozesua da, haren oinarrizko mineralak egonkorragoak diren mineralekin ordeztuz. …
Francisco Franco Espainiako diktadorea errege izan al zen?
Francisco Franco Espainiako estatuburua izan zen 1939-1975 bitartean, baina ez zen errege izan. Franco jenerala zen eta estatu-kolpe baten eta ondorengo gerra …
Mapetan, zergatik irudikatzen da iparra goi aldean?
Mapetan iparra goi aldean jartzearen abiapuntua XIII-XIV mendeetan dago, iparrorratza Europan erabiltzen hasi zenean, Txinatik ekarria, eta, jakina denez …
EHU edo Euskal Herriko Unibertsitatea benetan al da Euskal Herriko unibertsitatea?
Euskaraz esan ohi da izena duen guztia omen dela. Baina egia da izenak ez duela izana egiten. Euskal Herriko Unibertsitatea (EHU) Euskal Herrian dago kokatuta, …
Foru-auziak
Espainian, foru-auziak foru-lurraldeek garatu behar dituzten eskumenei buruzko auziak dira, foru-lurraldeen eta Estatuko beste erakundeen artean sortzen …
Zuzeneko demokrazia (demokrazia zuzena)
Zuzeneko demokrazia edo demokrazia zuzena herritarrek edo erakunde bateko kideek erabakiak demokratikoki, bozketa bidez, eta zuzenean, ordezkari edo …
Erregimen Berria
Erregimen Berria XIX. eta XX. mendeetan zehar Europan nagusiki zabaldu zen ordena politikoa izan zen, Antzinako Erregimena ordeztu zuena. Erregimen Berrian, …
Maketo
Maketo, mespretxuzko terminoa izan zen XIX. mendearen amaieratik aurrera Euskal Herriko bertako biztanleen artean, Espainiako beste leku batzuetatik bete-betean …
Tiers état
En France, sous l’Ancien Régime, le tiers état était la classe sociale qui comprenait la population n’appartenant ni à la noblesse ni au clergé, et …
Urumea ibaia
Urumea ibaiaren antzinako ikuspegia, Donostian, ibaia bideratu aurretik. Urumea Nafarroa Garaiko eta Gipuzkoako ibaia da, 53 km luze eta 299 km karratuko arroa …
Tropikoak
Tropikoak Lurraren ekuadorreko alde banatara dauden paralelo jakinak dira, Kantzer tropikoa (23° 26′ 14″ N) eta Kaprikornio tropikoa (23° 26′ 14″ S) izeneko …
Hitz iragarleak
Euskaran, hitz iragarleak perpaus baten esanahia iragarri edo aurreratu egiten duten hitzak dira, perpausaren hasieran jartzen direnak, amaierara arte itxaron …
Hizkuntza-hautapena (hizkuntza-hautaketa)
Hizkuntza-hautapena edo hizkuntza-hautapena testuinguru zenbaitetan pertsona, familia, talde edo erakunde batek jardun edo garatu nahi duen hizkuntzari buruzko …
Hezkuntza emozionala (emozio-hezkuntza)
Hezkuntza emozionala edo emozio-hezkuntza emozioen bidez modu egokian erantzuteko ezagutzak, trebetasunak eta gaitasunak transmititzeko eta ikasteko prozesua …
Zein da plater prestatuaren eta plater kozinatuaren arteko ezberdintasuna?
Biak ala biak erosi onsoren jateko prest dauden platerak dira, batzuetan berotu behar badira ere, baina plater prestatuak ez dira ezinbestean aurretik egosi, …
Familia lexikoa
Familia lexikoa bat lexema edo erro komun bat duen hitz-multzo bat da, gehitutako morfemengatik soilik bereizten dira; horren ondorioz, gainera, adiera …
Oiartzun (ibaia)
Oiartzun ibaia, Errenterian. Kredituak:lkontratua90 Oiartzun ibaia Gipuzkoako ekialdean dagoen ibaia da. Aiako Harriko mendietan du sorburua, Erlaitz inguruan, …
Web helbidea (URL helbidea, Uniform Resource Locator, Baliabideen Kokatzaile Uniformea)
Web helbidea, teknikoki** URL helbidea **(ingelesez Uniform Resource Locator, euskaraz Baliabideen Kokatzaile Uniformea), World Wide Web edo Mundu Zabaleko …
Web-orriak (web-orrialdeak)
Web-orriak edo web-orrialdeak Worl Wide Web izenekoan url edo helbide bakarra duen dokumentu digitala da, testua, ikusentzunezko edukia eta erabiltzaileari …
Juglar zikloak
Juglar zikloak, XIX. mendean haiek ikasi zituen Clément Juglar ekonomialari frantziarraren omenez, 5-11 urte bitarteko ziklo ekonomikoak dira, jarduera …
Characteristic
A characteristic is a peculiary or notable feature of an entity, person or thing that distinguishes or differentiates it from other entities, persons and …
Bidasoa ibaia
Bidasoa ibaia, Behobian, Kredituak:McBodes. Bidasoa ibaia Nafarroa, Lapurdi eta Gipuzkoa zeharkatzen dituen ibai bat da. Baztanen du sorburua, Erratzun, Auza …
Political subject
A political subject refers to a group, collective, or community, sometimes also to an individual, with common interests which are reflected in a autonomous will …
Irakaskuntza
Irakaskuntza irakasle indibidual, irakasle-talde edo hezkuntza-erakunde batek ikasleei ezagutzak transmititu eta ikaskuntza-prozesua garatzen laguntzea helburu …
Sekzioa (ebakidura)
Agian ebakidura probabilitatean bilatzen ari zinen. Marrazketa teknikoan, sekzioa edo ebakidura gorputz geometriko batek irudizko plano edo plano imajinario …
Altxaera (aurretiko bista)
Zilindro eliptiko baten altxaera, gorriz. Altxaera edo aurretiko bista sistema diedrikoan objektu batek plano bertikal batean sortzen duen proiekzio ortogonala …
Mass communication
Mass communication is the communication of information to a large part of the population through a single or a few media. It is a fundamental characteristic of …
Masa-komunikazioa
Masa-komunikazioa edo masazko komunikazioa hedabide bakar edo bakan batzuen bitartez (ikus,masa-hedabideak) informazioa populazioaren zati handi bati zuzentzen …
Finantza-plana
Finantza-plana, enpresa baten diru-sarrera eta gastuak maila globalean edo proiektu jakin bati dagokionez dokumentu batean zehazten dituen tresna bat da, …
Hizkuntzalaritza (definizioa eta kontzeptua)
Hizkuntzalaritza,hizkuntza orokorrean eta hizkuntza zehatzak aztertzen dituen jakintza-arloa da, bereziki bere egitura, funtzionamendua eta erabilera, bere …
Financial plan
A financial plan is a document that details a company’s income and expenses, either globally or in relation to a specific project. It thus anticipates …
Balkan mendiak (Balkanetako mendikatea)
Ez nahastu Balkanak edo Balkanetako penintsularekin. Balkanetako mendikatea edo Balkan mendiak Europako hego-ekialdean, hain zuzen Balkanetako penintsulan, …
Normality hypothesis
The normality hypothesis is the statistical hypothesis that establishes that a statistical variable is distributed according to a normal distribution. Normality …
Hypothèse de normalité
L’hypothèse de normalité est l’hypothèse statistique qui établit qu’une variable statistique est distribuée selon une loi normale. La …
Variance asymptotique
La variance asymptotique désigne la variance d’un estimateur à mesure que la taille de l’échantillon augmente. En général, la variance asymptotique …
Asymptotic variance
Asymptotic variance refers to the variance of an estimator as the sample size increases. Generally, the asymptotic variance tends to decrease relative to the …
Normalité asymptotique
La normalité asymptotique est la propriété des estimateurs dont la distribution se rapproche de la distribution normale à mesure que la taille de …
Asymptotic normality
Asymptotic normality is the property of estimators whose distribution approaches the normal distribution as the sample size increases.
Integrismoa
Integrismoa doktrina bat, gehienetan erlijiosoa, erregimen politiko totalitario bat ezartzeko oinarri* integral* edo esklusibo gisa hartzen duen ideologia eta …
Idatzizko hizkuntza (hizkuntza idatzia)
Idatzizko hizkuntza edo hizkuntza idatzia karaktere grafiko jakinen bitartez, hala nola letrak edo ideogramak baliatuz, egiten den hizkuntzaren adierazpena da, …
Ahozko hizkuntza
Ahozko hizkuntza, hizkuntza idatzia eta beste hizkuntza modalitate batzuen aldean, hitz eginez, hau da, ahotik soinu artikulatuak igorriz, agertzen den …
Megahiriak
Megahiriak biztanle kopuru oso handia duten hiriak dira. Orokorrean, Nazio Batuek eta iturri akademiko batzuen arabera, hiri bat megahiria dela esaten da, …
Berdabioko semea (Trabukoren semea)
Berdabioko semea, Trabukoren kanta izenez ere ezaguna, Goizuetan XVIII. mendean izandako gertakariei buruzko bertso sorta eta abestia da, egile ezezaguna duena …
Ipar Mazedoniako Errepublika
Kredituak: David Liuzzo Ipar Mazedoniako Errepublika, labur Ipar Mazedonia, Hego-ekialdeko Europako eta Balkanetako penintsulako estatua da, 1991 urtean sortua, …
Serbia (Serbiako Errepublika)
Serbia, izen ofizialez Serbiako Errepublika, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Belgrad duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga …
Kroazia (Kroaziako Errepublika)
Kredituak: David Liuzzo Kroazia, izen ofizialez Kroaziako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Zagreb duena. Itsasertza luzea du Adriatiko …
Errumania
Kredituak: David Liuzzo Errumania, Erdialdeko eta Ekialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Bukarest duena. Muga egiten du ipar-mendebaldean Hungariarekin, …
Hungaria
Hungaria, izen ofizialez Hungariako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Budapest duena. Itsasorik gabeko estatua da, eta muga egiten du …
Txekiako Errepublika (Txekiar Errepublika)
Kredituak: David Liuzzo - Commons Txekia, ofizialki Txekiar Errepublika edo Txekiako Errepublika, Erdialdeko Europako herrialdea da, hiriburua Praga duena. …
Oi! Pello, Pello (Oi! Peio, Peio)
Oi! Pello, Pello Euskal Herriko abesti tradizionala da, Resurreccion Maria de Azkue apaizak XX. mendearen hasieran gutxi gorabehera Azkainen jasoa eta berak …
Global integration
Global integration is the establishment and development of joint working relationships and interdependence between different companies and institutions, …
Loa loa txuntxurrun berde
Loa loa txuntxurrun berde Euskal Herriko lo-kanta tradizionala da. Hitzak (letra) Loa loa txuntxurrun berde, loa loa masusta, Aita gurea Gazteizen da Ama …
Haurtxo polita (Haurtxoa sehaskan)
Haurtxo polita edo Haurtxoa sehaskan, jatorrian Aurtxo polita eta Aurtxoa Seaskan, antzinako euskal melodia batean oinarritutako sehaska-kanta ezaguna da, …
Inertzia demografikoa
Inertzia demografikoa herrialde edo eskualde batean ugalkortasun-tasak jaitsi edo igo arren, biztanleriaren hazkundea, hurrenez hurren, positiboa edo negatiboa …
Berdintasun formala eta berdintasun erreala
Berdintasun formala eta berdintasun erreala termino kontraesankorrak dira batzuetan, genero-berdintasunari edo orokorrean pertsonen eskubideen eta trataeraren …
mihi gaiztoa da minago mintea baino
Esamesak eta gaizki esanak norberaren aurkako gauza mingarrienak izan daitezkeela adierazteko. Ikus, gainera minte, Gizapediako hiztegia.
sendo astoa garitan
Norberari berez ona zaiona emanez gero, atseginez eta osasuntsu egongo dela adierazteko.
Inbentarioa (psikometria)
Psikologian, inbentarioa subjektu bati aurkezten zaizkion proposizioen multzo bat da, haietako bakoitzarekin adostasuna edo adostasuna erakuts dezan. …
beldurrik ez, bururik ez
Beldurrik ez duenak bururik ez duela, ganorabakoa dela alegia, adierazteko.
usainik hoberena, bat ere usainik ez izatea da
Literalki ulertu behar den atsotitza: atseginena eta garbiena inongo usainik ez izatea da.
urteak zintzurra luze
Urtebetea denbora luzea dela, eta horretan zehar denetarik gerta daitekeela adierazteko.
urteak zauritzen eta sendatzen
Denborak gaitz eta nekeak ahantzarazi egiten dituela, baina aldi berean gaitz eta neke berriak, eta gero eta handiagoak, ekartzen dituela adierazteko.
adiskideak aiseago konta daitezke ardiak baino
Adiskidetasuna gauza handia dela, eta beraz estimatu eta zaindu behar dela adierazteko.
dominus vobiscum, agindu eta eman ez egin zigun
Agindu bai, baino hitza betetzen ez duena gaitzesteko atsotitza. Aldaerak bizkaieraz: Dominus vobiscum, agindu ta emon ez ein euskun
aho txikiak, txistu txikia
Ahalmen txikia duenak gauza handiak egingo ez dituela adierazteko.
aho handi, beso motz
Asko esaten duenak gutxi egiten duela adierazteko.
Kirol elkarteak
Kirol elkarteak kirol jakinen batzuk interes komuntzat dituzten pertsonen antolakundeak dira, aisialdiaren, kirol-lehiaren nahiz kirol horien irakaskuntzaren …
gaitzak haizeari
Gaitzak, nekeak eta zailtasunak gainditu eta aurrera jarraitu behar dela adierazteko. Aldaerak bizkaieraz, gatxak haizeari Itzulpenak gaztelaniaz, ahí me las …
ogiarekin, gaitzak txikiago
Jateko edukita, beste gaitz, neke edo zailtasunak arinagoak direla adierazteko.
otoi ez egiok ohean andreari, ez uretan zaldiari
Emakumeei ohean gehiegi eskatzearen desegokitasuna nabarmentzeko. Aldaerak jatorrizkoa: otu zegiok oean andreari, ez hurtan zaldiari
txoria, gaztetegian ez badagik abia, zahartza gaitzera heldu duk hire bizia
Gazteak bizimodua bere kabuz ateratzen lehenbailehen ikasi behar dutela adierazteko. Aldaerak jatorrizkoa, bizkaieraz: xoria, gaztetegian ezpadagik abia, …
ez da behia baino lehen zintzarria erosi behar
Gauzak dagokien ordenan egin behar direla adierazteko. Aldaerak ezin da idia baino lehen zintzarria erosi
Puntillismoa
Puntillismoa XIX. mendearen bukaeran bereziki Frantzian garaturiko margolna-teknika izan zen, irudiak ondo-ondoan jarritako kolorezko puntuen bitartez sortzen …
Abiadura (kirola)
Kiroletan, abiadura ahalik eta denbora laburrenean estimulu bati erantzun edota ariketa fisiko bat, hala nola mugimendu edo desplazamendu bat, garatzeko …
Erresistentzia (kirola)
Kiroletan, erresistentzia jarduera fisiko jakin bati denbora luzean eusteko gaitasun fisikoa da. Ikus, gainera Abiadura (kirola)
Nazionalitatea
Nazionalitatea, pertsona baten eta nazio edo herrialde jakin baten arteko lotura da, pertsona horrentzat eskubideak nahiz betebeharrak ezartzen dituena, …
Orereta
Orereta Errenteria 1320 urtean Villanueva de Oiarso izenarekin sortu aurretik bertan zegoen gune populatuaren izena da, herria sortzeko hiri-gutunean bertan …
Dima (Bizkaia)
Dima Bizkaiko herria eta udalerria da, Arratiako eskualdean, Urkiolako Parke Naturalaren inguruetan, Durangoko merindadean. Erdi Arotik ezagutzen da, eta …
Agoitz (Nafarroa Garaia)
Agoitz (gaztelaniaz Aoiz) Nafarroako ipar-ekialdean dagoen herria eta udalerria da, Pirinioen hegoaldeko oinean, Irati ibaiaren ertzean. 2024 urtean 3.007 …
Demolinguistika
Demolinguistika faktore demografikoek hizkuntzen banaketan eta erabileran duten eragina azterzne duen soziolinguistikaren adarra da.
Adartza (mendia)
Adartza Nafarroa Behereko Aldudeko bailaran, Baigorritik hegoaldera dagoen mendi bat da, 1250m-ko altueran, Nafarroako mugatik gertu. Ondoan du Mendimotza …
Predictive variable (predictor variable)
A predictor variable, predictive variable, or simply predictor is a variable that is included in a statistical model and, based on its specific value, is used …
Erresuma Batua
Kredituak: David Liuzzo Erresuma Batua (Erresuma Batuko Britainia Handia eta Ipar Irlandako Erresuma Batua izen osoz) Europa ipar-mendebaldeko estatu insularra …
Frantzia
Kredituak:David Liuzzo Frantzia Europa mendebaldeko herrialdea da, hiriburua Paris duena. Lurralde nagusia, Frantzia metropolitarra izenekoa, Pirinioetatik …
Herbehereak
Kredituak: David Liuzzo. Herbehereak Europa ipar-mendebaldeko herrialdea da, hiriburua ofizialki Amsterdam duena, nahiz eta gobernua Hagan egon. Herrialdea Ipar …
Suitza
Kredituak:David Liuzzo. Suitza, Helvetiako Konfederazioa ere deitua, Europa erdialdeko herrialdea da. Itsasorik gabekoa eta Alpeen erdian kokatua, oso lurralde …
Klima aldaketa
Klima-aldaketa edo aldaketa klimatikoa arrazoi naturalek edo giza jarduerak kliman edo epe luzeko kondizio meteorologikoetan eragindako aldaketa da, eskualde …
Gizarte sailkapena
Gizarte-sailkapena subjektu edo talde multzo bati kategoria deskribatzaileak esleitzea da, hainbat irizpideren arabera (adina, hezkuntza-maila, lana edo …
Quantitative change
A quantitative change is a variation, in the amount or measure of something, which in principle has no reason to cause a change in the quality or properties of …
Epidikto (genero epidiktikoa)
Epidikto, genero epidiktikoa edo diskurtso epidiktikoa bereziki norbaiten alabantza edo gaitzespen egiten duen erretorikaren adarra da. Aristotelesek …
Kuxindura (arkitektura)
Kuxindura erdiesferikoa. Arkitekturan, kuxindura hormak egiteko erabilitako harlanduetan lantzen den kuxin formako irtengunea da. Irtengunea bera landua edo …
Iruñeko ferietan
Iruñeko ferietan bertso herrikoiek osaturiko kantua da. Letra Iruñeko ferietan Iragan San Ferminetan, Ehun zaldi arribatu Andaluziatik tropan; Merkatu eder bat …
Maiztasun-kurba
Maiztasun-kurba ardatz horizontal baten gainean duen altueraren bitartez aldagai kuantitatibo jarraitu baten balio bakoitzari dagokion datuen maiztasuna …
Koral-arrezifeak (uharriak)
Atoloi motako koral-arrezifea. Koral-arrezifeak edo koralezko arrezifeak, koral-uharriak edo koralezko uharriak ere deituak, koralen substratuen metaketak …
Frontea (meteorologia)
Meteorologian, frontea bi aire-masa ezberdinek bat egiten duten lerro ezegonkorra da, bi aire masek dituzten tenperatura, hezetasun eta presio ezberdinen …
Erabilera-balioa
*Ez nahastu kontabilitatean erabiltze den erabilerako balioaren kontzeptuarekin. * Erabilera-balioa, kontsumitzailearen beharrak zenbateraino betetzen dituen …
Bideango produktuak
Bideango produktuak, nazioarteko “work-in-progress” (WIP) terminoarekin ere ezaguak, enpresak ekoizten hasi baina oraindik amaitu gabe dauden …
Balio berreskuragarria
Kontabilitatean, aktibo baten balio berreskuragarria, arrazoizko balioa eta erabilerako balioa alderaturik, bietatik handiena da. Aktibo baten …
Aktibo baten erabilerako balioa
Ez nahastu erabilera-balioaren kontzeptuarekin. Enpresako ekonomian, aktibo baten erabilerako balioa** aktibo batek etorkizunean sortuko dituen kutxa-fluxuen …
Narriaduragatiko galerak
Kontabilitatean, narriaduragatiko galerak gertatzen dira aktibo baten liburu-balioa (kostua ken metatutako balio-galera) balio berreskuragarria baino handiagoa …
Lehentasunezko harpidetza-eskubideak
Lehentasunezko harpidetza-eskubideak akzio bidezko sozietate batean, hala nola sozietate anonimo batean eta erantzukizun mugatuko sozietate batean, kapital …
Hiri zerbitzuak
Hiri zerbitzuak hiriko biztanleen behar kolektiboak asetzen dituzten jarduerak dira; hala nola, hondakinen bilketa, ur hornidurak, telekomunikazioak eta garraio …
Karratu txikien arrunten metodoa (karratu txikien arruntak)
Karratu txikien arrunten metodoa edo, besterik gabe, karratu txikien arruntak (KTA), erregresio-eredu bateko $\beta$ parametroak estimatzeko karratu txikienen …
Ikaskuntza-estiloak (ikasteko estiloak)
Ikaskuntza estiloa edo ikasteko estiloa, subjektu batek bere ikaskuntza garatzeko duen modu partikularra eta pertsonala da, dimentsio psikologiko eta …
Intelligence artificielle
L’intelligence artificielle, également connue sous l’acronyme IA, est la capacité qu’ont les ordinateurs, les robots et autres dispositifs informatiques à …
Belgika
Belgikako kokapena Europan. Kredituak: David Liuzzo-Wikimedia Commons Belgika Europa mendebaldeko herrialdea da, eta bere hiriburua Brusela da. Itsasertza du …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2024-2025 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2025 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua …
Suedia
Suediaren kokapena Europan. Kredituak: David Liuzzo- Wikimedia Commons. Suedia Ipar Europako herrialdea da, hiriburua Estokolmo duena. Eskandinaviar penintsulan …
Norvegia
Norvegia Ipar Europako herrialdea da, eta bere hiriburua Oslo da. Eskandinaviar penintsulan kokatzen da, iparretik hegora luzatzen zen lurralde zerrenda bat …
États généraux
Les États généraux étaient une assemblée réunissant les trois ordres de la société française d’Ancien Régime : le clergé (Premier ordre), la noblesse (Deuxième …
Eskandinaviar penintsula
Eskandinaviar penintsula Europako ipar-mendebaldean dagoen penintsula handia da, Itsaso Baltikoaren eta Ozeano Atlantikoaren artean. 1870 kmko luzera du eta …
Estrategia didaktikoak
Estrategia didaktikoak, irakasleak irakaskuntza prozesuan garatzen dituen jarduera eta baliatzen dituen tekniken multzoa dira. Bere oinarrizko ezaugarriak dira …
Lizundia (abizena)
Lizundia abizena Elgoibarko Arriaga auzoko izen bereko etxetik dator. Bete etimoak lizun asko dagoen tokia adierazten du.
Laso (abizena)
Laso abizena XVI. mendean agertzen da Balmasedan. Jatorri izan dezake Bilbo eta Alonsotegi artean dagoen Laso toponimoarekin, jatorrian Lasao dena. Beste alde …
Igartuburu, Igartiburu, Igarteburu (abizena)
Igartuburu, eta beraz horren aldaera diren Igartiburu eta Igarteburu, XVII. mendean agertzen da Legazpin eta Antzuolan. Jatorria hainbat lekutan aurki daitekeen …
Izatezko biztanleria
Izatezko biztanleria, une jakin batean eta lurralde edo hiri batean, da zuzenbidezko biztanleria - toki horretan erroldatuta dagoen biztanleria eta bertan …
Iragaitzazko biztanleria (iragaitzazko pertsonak)
Iragaitzazko biztanleria edo iragaitzazko populazioa, iragaitzazko bidariak edo iragaitzazko pertsonak ere deituak, toki batean oso denbora laburrean, ordu …
Funtzio betearazleak
Funtzio betearazleak dira subjektu batek garatzen dituen prozesu kognitiboen multzoa, helburuak finkatu, helburuak lortzeko jokabidea planifikatu eta ingurune …
Kontrako argudioak
Kontra argudioak edo kontrako arrazoiak argudiaketa baten aurka adierazten den objekzio edo eragozpena da, argudioa ezeztatu edo kolokan jartzen duena edo …
kidea kidearekin, habil hirearekin
Norberaren antza edo lotura dutenekin elkartu behar dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, cada oveja con su pareja
Andre Mariaren Jasokundea
Andre Mariaren Jasokundea Andre Maria zeruetara igotzearen kristau misterioa, adbokazioa eta ospakizuna da, abuztuaren 15ean ospatzen dena; Andre Mariaren …
Kontsiderazio juridikoak
Kontsiderazio juridikoak lege arloan erabaki bat hartu edota egintza bat garatzeko baliatu diren printzipio, irizpide, arrazoitze eta argudioen multzoa, betiere …
Prezio publikoak
Prezio publikoak hiritar batek estatuak eskaintzen dituen ondasun edo zerbitzuengatik ordaintzen duen diru zenbatekoa da, betiere borondatez egiten badu eta …
Banakako jolasak
Banakako jolasa haurra bakarrik edo besteekin batera haiekin interakziorik garatu gabe (jolas paraleloa) jolasten dena da; haien artean denetariko jolasak aurki …
azterrietan dago eta burrustuko jat
Gure aurka jotzea nahi ez badugu, beste norbaiten interes pertsonaletan sartzea komeni ez dela adierazteko. Aldaerak aztertzen dago, eta burrustuko zait …
Erregimen hibridoa
Erregimen politiko hibridoa demokrazia formalaren ezaugarri jakin batzuei eusten diena da, batez ere sufragio unibertsalari dagokionean, baina demokrazia erreal …
Beristain (abizena)
Norena den adierazten duen -ain atzizkia duten beste abizen bat. Berist izen ezezaguna izan behar zuen batena adieraziko luke horrela.
Atseginolatza, Aseginolaza (abizena)
Soraluzeko izen bereko baserria jatorri duen abizena. Etimoak atsegin eta olatza hitzak elkartzen ditu; beraz, borda atsegina adieraziko luke.
Luzarraga (abizena)
Jatorria Bermeo inguruan duen abizena, lur zaharraren tokia adierazten duena, zuhaitzez garbitutako lur berriko baso eremuarekin kontrajarria.
Uskola (abizena)
Lekeition eta Mendexan arrunta den abizena. Mendexako Uskola baserria du jatorri, etimo gisa *usako ola *proposatu dena.
Antroposfera
Antroposfera, giza ekintzaren ondorioz eraldatzen diren natura-ingurunearen eta lotutako ekosistemen multzoa da. Gizarteek eragin handia dute ingurunean, …
Erkizia (abizena)
Errezilgo izen bereko etxea jatorri duen abizena, etimo ezezaguna duena. “Erki” hitzak leku edo eskualde adierazten du berez; ez da ezaguna, ordea, …
Errezil, nekez bizi eta errez hil
Errezildarren bizimodua, bereziki baserrietan bizi zirela aintzat harturik, latza izaten zela adierazteko.
Iturralde (abizena)
XIV. mendetik ezaguna den abizena, beste askok bezalaxe etxearen izena jatorri duena, iturri eta alde hitzak elkartuz. Euskal Herriko toki askotan aurki …
Azkue (abizena)
XIV. mendetik Euskal Herriko hainbta lekutan agertzen den abizena, aitz eta gune hitzen elkarketetik datorrena, hots, aitzak dauden tokia adierazten duena.
Lehia-jolasak
Lehia-jolasak (batzuetan jolas lehiakorrak ere deituak) lagun edo taldeetako batek irabazita burutzen diren haiek dira, hots, jolasaren xedea edo helmuga …
Likidazio-balioa
Likidazio-balioa enpresa bateko aktiboak une jakin batean salduz eskuratuko litzatekeen diru-zenbatekoa da. Bereziki enpresa bat desegitean erabiltzen den …
Kontabilitate-balio doitua
Kontabilitate-balio doitua enpresa baten balorazioa egiteko modu bat da, aktibo eta pasiboen kontabilitate-balioa merkatu-baliora doituz zehazten duena, ondoren …
Posta-zerrenda
Posta-zerrenda gai eta interes komunak dituzten pertsonen posta elektronikoko helbideen multzo bat da, horretara harpidetuz haiei buruzko berriak eta mezuak …
Ustiapeneko kontabilitate analitikoa
Ustiapeneko kontabilitate analitikoa enpresa bateko kostuak eta salmentak zehaztu eta aztertu egiten dituen kontabilitatearen adarra da, enpresako baliabideak …
Plano radiozentrikoa (plano radiokontzentrikoa)
Parisko hiri trazadura radiozentrikoa, Garaipen Arkuaren inguruan. Plano radiozentrikoa edo plano radiokontzentrikoa, plano erradiokontzentrikoa ere deitua, …
Mathesis universalis
Descartesen filosofian, mathesis universalis (“matematika unibertsala”) zientzia bakarra eta osoa da, gure ezagutza gidatzen duten printzipioen …
Metodo kartesiarra (Descartes-en metodoa)
Metodo kartesiarra edo Descartes-en metodoa arrazionalismoaren aitzindaritzat hartzen den René Descartes filosofoak egiara iristeko ezarri zituen printzipioen …
Cánovas arantzela
Cánovas arantzela Espainian 1891 urtean ezarritako muga-zerga berria izan zen, Espainiako presidente zen Antonio Cánovas del Castillok sustatua. Horen helburua …
Zertaz ari gara "unibertsoaren azpimultzoa" esaten dugunean?
“Unibertsoaren azpimultzo” esapidea bereziki estatistikaren testuinguruan erabiltzen da, lagina izendatzeko. Laginak, unibertsotik erauzitako …
Esterozepzioa
Esterozpzioa edo exterozepzioa kanpoko inguruneko estimuluak zentzumenen bitartez jaso eta sentitzeko ahalmena. Ikus, gainera Hautematea Propiozepzioa …
Zergatik deitu zitzaion Gerra Hotza bloke komunistaren eta Mendebaldeko blokearen arteko gatazkari?
Gerra Hotza deitu zitzaion gatazka horretan zehar inoiz ez baitzen gertatu bi blokeen arteko zuzeneko eta erabateko gudurik, tentsio handiko garaiak izan …
Zeintzuk dira zuzenbidearen mugak?
Zuzenbideak, gizarteko bizitza erregulatzen duten arauen multzo gisa, baditu hainbat muga, ikuspuntu desberdinetatik azter daitezkeenak: pertsona baten …
Ezagutza zientifikoa
Ezagutza zientifikoa errealitate behagarriari buruzko informazio-multzo bat da, gertakari objektibo eta egiaztagarrietan oinarritu eta legeak eta teoriak osatuz …
Connaissance scientifique
La connaissance scientifique est un ensemble d’informations sur la réalité observable fondées sur des faits objectifs et vérifiables, organisées …
kantua entzunago, atseginago
Adierazteko norbera ohitura dituen gauzekin sentitzen dela eroso.
Azterketak: Azterketak selektibitatean (EHU)
Nahi duzun azterketa eskuratzeko, sakatu dagokion PDF botoian: Irakasgaia 2025 Euskara PDF Ingelesa PDF Ekonomia PDF Geografia PDF
Koreako Gerra
Koreako Gerra edo Koreako Guda 1948 urtean, Bigarren Mundu Gerraren ondoren, sortu ziren Ipar Korea eta Hego Koreako estatuen arteko gerra izan zen, 1950tik …
Altxortegia (kontabilitatea)
Kontabilitatean, altxortegia eskudirua eta berehalakoan haien saldoa eskuragarri duten banku-kontuak, nazioko nahiz atzerriko dibisetan, biltzen dituen …
Sare komertziala (merkataritza-sarea)
Enpresa baten sare komertziala edo merkataritza-sarea bere produktuak merkaturatzeko, hots, ezagutarazi, banatu eta saltzeko, erabiltzen dituen baliabide eta …
Akzio-gehiengoa
Akzio-gehiengoa akzioez osaturiko kapitalaren gehiengoa duten akziodunen multzoa da. Akzioen gehiengoa izatea funtsezkoa da sozietate batean erabakitzeko …
Hornikuntza-epea
Inbentarioen kudeaketan, hornikuntza-epea edo hornidura-epea lehengai edo osagaien eskaera egiten denetik hura jaso arte igarotzen den denbora da. …
zor zaharra, minberrizale
Aspaldiko zorrek zoritxar berriak ekartzen dituztela adierazteko.
Nola kalkulatzen da kuboaren bolumena?
Kuboaren bolumena bere aldearen luzera ber hiru eginez kalkulatzen da. Adibidez, 2 metroko aldea duen kuboaren bolumena 2x2x2=8m3 da. Ikus, gainera metro …
Kostu logistikoak
Kostu logistikoak hornidura-katearekin lotutako kostuak dira, hala nola lehengai eta produktu bukatuen biltegiratzearekin eta garraioarekin loturikoak. …
negua nolakoa, ardiaren ilea halakoa
Neguan egiten duen eguraldiak ardien ilea eragiten dutela adierazteko: negua hotza bada, ardiak ile asko egingo du; negu epela bada, gutxi.
txapelik handienak ez du buru hutsik betetzen
Arrandiaz jantzi arren, ergela beti ergel dela nabarmentzeko.
astoari hegoak eman eta ilargiari hitza kendu
Norbaitentzat funtsezkoa izan daitekeena baliatzen edo estimatzen ez dakien beste bati ematearen zentzugabekeriaz ohartarazteko.
haize hegoak, dena zain, erorarazten gaztain
Udazkenean, gaztainak hego haizeak noiz botako egoten direla adierazteko.
ETA (Euskadi ta Askatasuna)
ETA edo Euskadi ta Askatasuna Euskal Herriko ideologia abertzale eta sozialistako erakunde armatu terrorista izan zen, 1959an sortu eta 2018an bere kabuz …
itsusi guztiak ederzale
Norberak ez duen hori miretsi ohi dela adierazteko.
Zeintzuk dira Antzinako Erromaren sortzaile mitikoak?
Kondairaren arabera, Erroma hiria K.a 753 urtean sortu zen eta Romulo eta Remo izan ziren bere sortzaileak. Txikiak zirelarik, Tiber ibaina abandonatu zituzten …
orratza, bat bakarra duenari galtzen zaio
Zoritxarrak egoera larrian dagoenari gertatu ohi zaizkiola adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, a perro flaco, todo son pulgas
kantutan hasiz gero, azkenik ez
Atsegin edo plazer huts bila abiatzen diren jardunekin kontuz ibili behar dela adierazteko, haiekin inoiz ez bukatzeko arriskua baitago.
Arrazoimena (Kant)
Kanten filosofian, arrazoimena gizakiaren sentimena eta ulermena biltzen dituen ahalmena, bide batez ulermenetik eratorritako judizioak ideia transzendentaletan …
Sentimena (Kant)
Kanten filosofian, sentimena(Sinnlichkeit) kanpoko objektuak jasotzeko ahalmena da. Sentimen hori aplikatuta, objektuakintuizio sentikor** moduan eratuko dira …
gaitzarentzat ez da adinik
Gaixotasunen zoritxarra edonori eta edozein adinetan gerta dakiokeela adierazteko. Aldaerak gaitzarentzat ez dago adinik Itzulpenak gaztelaniaz, no hay edad …
gizakia lepotik gora neurtzen da
Pertsonak haien ganora edo fundamentuaren arabera balioetsi behar direla adierazteko.
Ekonomia landatarra
Ekonomia landatarra landa-eremuan nekazaritza, abeltzaintza eta loturiko jarduerak garatzen dituzten tamaina txikiko ustiapenetan oinarritutako ekonomia da, …
Transnortasuna
Transnortasuna subjektu baten nortasunetik eta identitate propiotik haratago kokatzen diren esperientzia eta kontzientzia egoeren multzoa da, maiz bizipen …
Ideiak (Descartes)
Descartesen filosofian, ideiak gogamenean eratzen ditugun gauzen irudikapenak dira. Descartes-en arabera ideiak beti egiazkoak dira, garbi baitago irudikapen …
garaipena, neke askoren ondorena
Helburu handiak lortzeko, neke handiak gainditu behar direla adierazteko.
Ziklo demografikoa
Ziklo demografikoa populazio baten egitura demografikoaren bilakaera historikoa da, erregimen demografiko batzuetan zehar, biztanleria egitura desberdinekin. …
urtean bi udaberri ezin
Urtaro bakoitzari eguraldi mota berezia dagokiola adierazteko.
Forma geometrikoak (irudi geometrikoak)
Forma geometrikoa edo irudi geometrikoa planoko edo espazioko eremu bat mugatzen duen puntu multzo bat da. Hainbat era daude figura geometriko bat zehazteko: …
goxoa eta gosea, senide dira maiteak
Goxotasunez edo nekerik gabe bizi nahi duenak miseria (gosea) espero behar duela adierazteko.
Dedukzioa (Descartes)
Descartesen filosofian, dedukzioa ezagutzara heltzeko bi bideetako bat da, intuizioarekin batera. Intuizioaren bitartez agerikoak edo nabariak diren egia horiek …
Zein da Eguzkiaren jainkoa?
Egia da Eguzkia, zeruko argizagi nagusi gisa, jainkotzat hartu izan dela hainbat kulturetan. Antzinako Grezian eta Erroman, Helios eta Apolo (azken hau Febo ere …
orak non mina, han mihia
Gure interesen kaltetan diren gauzetan nabarmentzen ditugula adierazteko. Aldaerak zakurrak (txakurrak) non mina, han mihia
bat esan eta bestea egin, nola asmatu horrelakoekin?
Esaten eta egiten denaren artean koherentziaren beharra aldarrikatzen duen atsotitza.
plazan barrez, etxean negarrez
Kalean erakusten den jarrerak eta irudiak maiz etxeko arazoak ezkutatzeko erabiltzen dela adierazteko.
goizaldean lo dagoen azeriak ez du lumarik ahoan
Bizimodua aurrera ateratzeko (azeriak txoriak harrapatu eta jateko), goiz jaiki eta lan egin behar dela adierazteko.
jan eta lo, horixe egiten dugu guk ondo
Alferkeria harro erakusteko erabil daitekeen esaldia. Aldaerak, kontrara alferkeria gaitzesteko jan eta lo, horixe egiten dugu zuek ondo jan eta lo, horixe …
ezkondu eta damutu
Ezkontzeak dakartzan arazoak eta eragozpenak berehala sumatzen direla adierazteko.
Energia-trantsizioa (trantsizio energetikoa)
Energia-trantsizioa edo trantsizio energetikoa gizartearen maila guztietan orduraino erabilitako energia-iturri nagusiak ordezteko prozesu teknologiko eta …
ezer ez duena, emateko prest
Pertsona eskuzabalenak ezer gutxi dutenak izaten direla adierazteko.
zuri inork egitea nahi ez duzuna ez egin inori
Etikan urrezko lege gisa hartu ohi den printzpioa, gure jokabide guztiak gidatu beharko lituzkeena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, no hagas a los demñas lo …
aspertzen da emailea, ez hartzailea
Asko hartu eta gutxi ematen dutenentzako atsotitza, ematen eta jasotzen denaren artean oreka izan behar dela adierazten duena.
bistan dagoenak ez du ispilu beharrik
Argi eta garbi dagoena esplikatu beharrik ez dagoela adierazteko.
Social immobility
Social immobility is the situation in societies with rigid social, political, and legal norms that do not allow for social change, and especially social …
Immobilisme social
Immobilisme social és la situació de les societats amb normes socials, polítiques i jurídiques rígides que no permeten el canvi social, i especialment la …
maiatzeko euria, urte guztiko ogia
Maiatzean egiten duen euria uzta ugaria izateko onuragarria dela adierazteko.
Lorpen-adierazleak
Lorpen-adierazleak ikasle batek kurrikulumean ezarritako konpetentziak, deskriptore operatiboetan zehazturik, zenbateraino betetzen diren ezartzen duten …
Azterketak: Musika eta folklorearen historia, 1998
Hemen, PDF formatoan, Musika eta Folkolorearen Historia irakasgaiaren 1998ko azterketa bat duzu.
Binbili bonbolo (abestia)
Binbili bonbolo edo Binbilin bonbolon euskal sehaska kanta da. Hitzak (letra) LEHEN BERTSIOA Binbili, bonbolo sen da lo, akerra Frantzian balego, akerra kantan, …
Atzo ttun ttun (abestia)
Atzo ttun ttun Euskal Herriko abesti herrikoia da. Letra Atzo ttun ttun, gaur ttun ttun, Beti ttun ttun gaittun gu. Gure diruak aitun eta Nork naiko gaittun gu? …
Azterketak: Musika eta folklorearen historia, 2000
Hemen, PDF formatuan, Musika eta Folklorearen Historia irakasgaian 2000 urtean jarritako azterketa bat duzu.
Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritza
Iheslarientzako Nazio Batuen Goi Mandataritza (ingelesez, United Nations High Commissioner for Refugees, UNHCR; gaztelaniaz, *Alto Comisionado de Naciones …
Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea (NATO)
Ipar Atlantikoko Itunaren Erakundea (** akronimo hauekin ere ezaguna:**NATO, North Atlantic Treaty Organization; OTAN,**Organisation du traité de …
Lekualdatze behartuak
Lekualdatze behartuak pertsonek, indibidualki, bere familiarekin edo gizatalde baten barnean, beren borondatearen aurka, gerra, hondamendi edo jazarpenaren …
Al-Hoceimako lehorreratzea (1925)
Al-Hoceimako lehorreratzea Espainiako eta, neurri txikiagoan, Frantziako tropak lehorreratzeko 1925eko iraileko operazio militar handi bat izan zen, Marokoko …
Nuriako Estatutua (1932)
1932ko Kataluniako Autonomia Estatutua, Nuriako Estatutua izenez ere ezaguna, Kataluniaren lehen autonomia-estatutua izan zen. Zentzu hertsian, Nuriako …
Estatut de Núria (1932)
L’Estatut d’Autonomia de Catalunya de 1932, conegut també amb el nom d’ Estatut de Núria, va ser el primer estatut d’autonomia per a …
Polis
Polis(pluralean,*** poleis***) delakoa Antzinako Greziako hiri-estatu bat zen, giza komunitate independente eta subirano gisa eratua, bere politeia edo …
Zein da bizitzaren azken sakramentua?
Bizitzaren azken sakramentutzat hartzen da gaixoen oliadura, gaixo edo hilzorian dauden pertsonei egiten zaiena.
Sakramentuak
Kristau konfesioetan, sakramentuak (latinezko sacramentum hitzetik, literalki “sakratu bihurtzea”) grazia jaso eta irudikatzen duten errituak dira. …
Testu-iruzkina (1939): Nazio-intereseko industriak babesteko legea (1939-10-25)
Espainiak bere historiako krisirik larriena gainditu behar izan zueneko Gurutzada loriatsuan, agerian gelditu zen nazioaren bizitzarako zeinen garrantzi …
Testu-iruzkina (1967): Estatuaren Lege Organikoa (1967-01-11)
Orain arte promulgatutako legeek erakunde antolamenduek eskatzen dituzten gai gehienak hartzen dituzte.(…). Iritsi da estatu nazionala erakundetzea amaitzeko …
Testu-iruzkina (1896): La lucha de clases astekariko artikulua (1896-05-23)
(…) Bizkaiko meatzeetako langileak maiatzaren 1ean bildu ziren Gallartako frontoian eta manifestazio zaratatsuak egin zituzten meatze eskualde hartako …
oker hobe itsu baino
Akatsen bat izatea dena gaizki egotea baino hobea dela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, más vale tuerto que ciego
nola hasi, hala bukatu
Hasierak zerbaiten garapena eta bukaera markatzen dituela adierazteko.
egun irria, bihar negarra
Zoriona laburra izaten dela adierazteko.
Marko soziala (gizarte esparrua)
Marko soziala edo gizarte esparrua arauak, balioak, tradizioak, konbentzioak eta gizarte erakundeen multzoa da, gizarteko pertsonen portaerak arautu eta …
Ikus-adimena (ikus-pentsamena)
Ikus-adimena edo ikus-pentsamena (ingelesez, visual thinking) irudien bitartez islatu, garatu eta gauzatu egiten den adimen mota da, hitzezko adimenaz bestera. …
Politika Ekonomiko Berria (NEP)
Politika Ekonomiko Berria, NEP (Novaya Ekonomicheskaya Politika) akronimoaz ere ezaguna, 1921etik 1928ra bitarteko sobietar ekonomiaren garaia izan zen, …
zein haginetan den mina, han da mihina
Adierazteko pertsonalki mina edo egoneza sorrarazten digun gai bat ateratzean hasten garela gu ere zirikatzen edo kritikatzen. Aldaerak zein haginetan den mina, …
Zein alorretan lortu zuten falangistek botere handia?
Falangistek botere handia izan zuten propaganda alorrean, egunkariak eta irratiak kontrolatuz, errepresio politikoan, informazio-zerbitzuen kontrolaren …
Zeintzuk dira Urdaibain garatu daitezkeen jarduera ekonomiko egokiak?
Naturgune nabarmena izanda, Urdaibain ingurumenari kalterik egiten ez dioten jarduera ekonomikoak garatu beharko lirateke, ahal nola nekazaritza eta …
danbolin berriak doinu ederra
Berri eta modernotzat hartzen denak guztion interesa eta iritzi ona sortzen duela baina gero beheraka bere egiazko mailan jartzen dela adierazteko.
Antimilitarismoa
Antimilitarismoa arma eta indar militarren aurkako korronte eta ekimen politikoa da, baieztatzen duena militarrek herrien eta herrialdeen arteko gatazkak …
haizea buruan eta ibili munduan
Ganorarik gabe etengabe hara eta hona ibiltzen diren horiei erreferentzia egiten duen atsotitza.
Giza sexualitatea
Giza sexualitatea gizakiaren ugalketa-funtzioa garatzea funtsezko eginkizun duten ezaugarri biologiko eta portaeren multzoa da. Kontzeptu biologiko horretatik …
Sorne Unzueta
Sorne Unzueta (Bilbo, 1900 - Urduliz, 2004) euskal irakasle, idazle, euskaltzale eta abertzale nabarmena izan zen. 16 urte zituela ikasi zuen euskara. …
Serigrafia
Serigrafia (latinezko sericum hitzetik, “zeta”) sare trinko batean, antzina zetazko oihal batean, marraztutako txantiloi batetik tinta edo margoak …
Patologia duala
Patologia duala pertsona berarengan aldi berean adikzioren bat eta bestelako buruko nahasmendu bat daudenean gertatzen den egoera da.
hitza zilarrezkoa bada, isiltasuna urrezkoa da
Behar denean hitz egitea ondo dagoela, baina askotan onena isilik egotea dela adierazteko. Aldaerak aldian behin mintzatzea zilarrezkoa bada, isiltzea urrezkoa …
jaitsi zenak aulkia galdu zuen
Erabaki bat hartutakoan atzera itzultzea zilegi ez dela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, quien fue a Sevilla, perdió su silla
Aurrezki-kontua
Aurrezki-kontua finantza-entitate batekin kontratatzen den banku-kontua da, bereziki orokorrean interes txiki baten trukean dirua aurrezteko erabiltzen dena, …
Trazeria
Debako Santa Maria Elizan, trazeriaz apaindutako leihoa. Arkitekturan, trazeria harriz edo egurrez egindako apaingarria da, forma geometriko anitzekin eratua. …
Celibat
El celibat (del llatí caelebs, “sol, sola”) és la situació personal de la persona que ha renunciat a relacions de parella de tipus afectiu-sexual i …
Hiri trinkoa
Hiri trinkoa edo urbanizazio trinkoa,** espazio txiki batean biztanle asko bildu eta lurzoruaren erabilera anitza (etxebizitza, zerbitzuak, merkataritza, …
Gobernu-motak
Gobernu-motak estatu batean boterea garatzeko era desberdinak dira, bereziki nork agintzen duen eta nola agintzen duen arabera. Gobernu-mota zuzen edo …
Afrika Korps
Deutsches Afrikakorps (DAK), Afrikakorps edo Afrika Korps**, Alemania naziak Afrikako iparraldean, zehazki Egiptoko ekialdean, Libian eta Tunisian, bidali …
Barduloak (barduliarrak)
Barduloak edo barduliarrak Antzinateko erromatar aurreko gizataldea zen, gutxi gorabehera Oiartzun, Urumea eta Oria ibaietatik Deba ibairaino zabaltzen zena, …
Uralak (Ural Mendiak)
Kredituak:GrandEscogriffe-Commons Uralak edo Ural Mendiak Errusian dagoen mendilerroa da, 2.300km-tan zehar ipar-hego ardatzean eratua, 150km-ko zabalerarekin. …
Narratzaile lekukoa
Narrazio batean, narratzaile lekukoa (lekuko narratzailea) protagonista izan gabe narrazioko gertakariak bizi eta kontatzen dituen narratzaile mota da. Beraz, …
Nemo nisi per amicitiam cognoscitur
Agustin Hiponakoaren aipua, norbait, eta hedaduraz zerbait, soilik laguntasunetik, edo zaletasunetik, ezagutu daitekeela adierazten duena.
Teknologia emergenteak (teknologia berriak)
Teknologia emergenteak eta teknologia berriak, teknologia sortu berriak dira, duela gutxi eta azkar garatutakoak, denboran zehar aski iraunkorrak eta gizartean …
maite duenari, apoa izar
Maitalea itsua dela eta maite duenaren gauza txarrak ere ontzat ematen dituela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, el amor es ciego
Ordena Berria (nazismoa)
Alemania nazian, Ordena Berria edo Europako Ordena Berria (alemanieraz, Neuordnung edo Neuordnung Europas) erregimen naziak Europa osoan bere asmo …
Glotofagia
Glotofagia erabateko hizkuntza-ordezkapenaren ondorioz hizkuntza bat erabat baztertu edo desagertzen denean gertatzen den fenomenoa da. Estrategia kultural eta …
Linguizidioa (hizkuntza-genozidioa)
Linguizidioa edo hizkuntza-genozidioa hizkuntza bat desagerraraztea da, glotofagia edo erabateko hizkuntza-ordezkapenerako estrategia politiko supremazista, …
Erdi-diglosia (sasidiglosia)
Erdi-diglosia edo sasidiglosia (gaztelaniaz, semidiglosia, pseudodiglosia) Jose María Sánchez Carrión, Txepetx, hizkuntzalariak diglosia egoerak sailkatzeko …
Ariar arraza (arraza ariarra)
Ariar arraza edo arraza ariarra (*arraza arioa) arraza kaukasiarreko azpiarraza bat den ustezko tipologia arraziala da, indoeuropar hizkuntzak dituzten …
Faktore ekonomikoak (ekonomia-faktoreak)
Agian ekoizpen-faktoreak bilatzen ari zinen. Faktore ekonomikoak edo ekonomia-faktoreak arlo ekonomikoko aldagai, fenomeno edo gertakariak dira, …
Examen: Estadística II, segundo curso ESTE (Donostia), Univ. de Deusto, 1996-97
Aquí, en formato PDF, ponemos a tu disposición un examen de la asignatura de Estadística II (segundo curso ESTE, Universidad de Deusto) del curso 1996-1997, con …
Emakumearen kosifikazioa
Emakumearen kosifikazioa emakumea objektu edo gauza huts gisa hartzen duen jarrera eta jokabide matxista da, indibiduala nahiz kolektiboa, emakumearen pertsona …
Gardentasuna
Gobernu- eta kudeaketa-eremuetan, gardentasuna da gobernuen eta zuzendaritza-organoen betebeharra, eta herritarrek edo interesa duten pertsonek duten eskubidea, …
Baretze-politika
Nazioarteko harremanetan, baretze-politika gatazka batean elkarrizketa eta negoziazioa bultzatzeko ekimena da, aurkako alde biek adostasunak bilatu eta …
baratxuria, zazpi gaitzen kontrako janaria
Baratxuria osasungarria dela eta hainbat gaixotasun prebenitu eta sendatzen dituela adierazteko.
Moio, gordetzea ezinezkoa zen; Kattalin Miner: laburpena
Moio, gordetzea ezinezkoa zen Kattalin Miner hernaniar idazleak 2019an plazaturiko liburua da, bere buruaz beste egin zuen bere herriko neska trans baten …
Sara, Jabi Elortza: laburpena
Sara Jabi Elortza irakasle bilbotarrak 2017an plazaratu zuen lehen liburua da. ** LABURPENA1. kapitulua Sara aspiragailuaren zarata jasangaitzarekin esabtu zen …
Basajaun (Basajauna)
Basajaun edo Basajauna euskal mitologiako izakia da. Giza itxurako izaki erraldoia da, gorputza biloz estalirik eta adats luzea duena duena. Kobazuloetan eta …
Arrikulunka
Arrikulunka, Arrikilinka edo Arrikolonka Baztan eskualdeko Argibel mendiaren magalean dagoen harritzar ikusgarria, 3-4 metro zabal, euste-puntu bakarrarekin …
Zor kengarriak
Zor kengarriak ondare bat baloratzerakoan, bereziki Oinordetzen gaineko Zergan, kendu daitezkeen zorrak dira, gertatzen den guztizkoaren gainean karga-tasa edo …
Mikelats
Euskal mitologian, Mikelats Mari jainkoaren semea da, Atarrabirekin batera. Atarrabi onbera den bitartean, Mikelatsek gaizkia irudikatzen du, ekaitzak sortu, …
Kixmi
Euskal mitologian, Kixmijentilek** Jesukristo izendatzeko erabiltzen zuten hitza zen, literalki “tximino” esan nahi zuena haien hizkuntzan. Kixmi …
Jentilak (euskal mitologia)
Euskal mitologian, jentilak, batzuetan mairuak ere deituak, giza itxurako izaki erraldoi eta indartsuen antzinako askazia edo arrazako kideak dira, gizaki …
Basanderea
Basanderea euskal mitologiako pertsonaia da, Basajaunaren emaztetzat hartzen dena. Laminen izena ere bada Garazi inguruan. Bereziki Ipar Euskal Herrian …
Maju (euskal mitologia)
Maju euskal mitologiako pertsonaia da, Azkoitia aldean ezaguna. Mariren senarra omen da, eta biak elkarrekin daudenean ekaitzak eta euri jasak izaten dira.
Karga kengarriak
Karga kengarriak ondasun jakin bati buruzko zerga baten oinarri zergagarria kalkulatzerakoan kendu beharreko karga edo gutxiketak dira, ondasun horren balioa …
Nuremberg-eko epaiketa
Nuremberg-eko epaiketa edo Nuremberg-eko prozesua Bigarren Mundu Gerra bukatuta atxilotu eta preso egindako Hirugarren Reich-eko 24 goi kargu nazien aurka …
Behigorri
Behigorri, batzuetan Zezengorri, Txahalgorri edo Aratxegorri ere deitua, euskal kondaira batzuetan agertzen izaki mitologiko eta fantastikoa da. Gehinietan, …
Metropolitar Frantzia
Metropolitar Frantzia Frantziak Europan dituen lurraldeen multzoa da, Frantzia kontinentala eta Korsika biltzen dituena. Beraz, Metropolitar Frantzian ez dira …
Vichy-ko erregimena (Vichy-ko gobernua)
Vichy-ko erregimena edo Vichy-ko gobernua Alemania naziak 1940ko uztailean Frantzia menderatu eta okupatu eta gero Metropolitar Frantzian ezarri zen erregimen …
Tximista guda (tximista gerra, Blitzkrieg)
Tximista guda, tximista gudua edo tximista gerra, alemanierazko Blitzkrieg izenez ere ezaguna, armada batek etsaiaren aurka garatzen duen gerra-eraso azkar eta …
Testu-iruzkina (1936): Euskal Herriko Autonomia-Estatutua (1936-10-04)
Ikus, gainera: Autonomia-estatutua Diputatuen Kongresuak honako Lege hau agindu eta berretsi du: art. Errepublikako Konstituzioaren eta Estatutu honen arabera, …
Xedapen iragankorra
Xedapen iragankorra lege berri bati eransten zaion atala da, non lege berrira moldatzen ez diren aurreko lege zaharren araberako egoerak erregulatzen diren.** …
Testu-iruzkina (1876): 1876ko Konstituzioa (1876-06-30)
TESTU-IRUZKINA: 1876KO KONSTITUZIOA (1876-06-30) Alfontso XII.a Jainkoaren graziaz Espainiako Errege konstituzionala denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen …
Aniztasun ekonomikoa
Agian aniztasun sozioekonomikoa bilatzen ari zinen. Aniztasun ekonomikoa edo ekonomia-aniztasuna herrialde edo eskualde batean hainbat jarduera ekonomiko …
Aniztasun sozioekonomikoa
Agian aniztasun ekonomikoaren kontzeptua bilatzen ari zinen. Aniztasun sozioekonomikoa talde-ingurune, erakunde edo komunitate batean errenta, hezkuntza-maila, …
sari bila joan eta neke berriak aurkitu
Etekina lortuko duelakoan aritu baina azkenean porrot eginez bukatzen duenari erreferentzia egiten dion atsotitza. Itzulpenak gaztelaniaz, ir por lana eta salir …
Diru elektronikoa
Diru elektronikoa, sistema informatiko batean kontabilitate-erregistro huts baten bitartez azaltzen den dirua da, banku-kontu batean edo beste finantza-produktu …
Galerna (enbata)
Galerna, enbata ere deitua, Kantauriko ekialdeko kostaldean, bereziki Kantabriatik Baionara bitartean, gertatu ohi den denborale edo ekaitz gogorra da, ipar …
Angiozar (auzoa)
Aldekona baserria Angiozarren. Indalezio Ojangurenen argazkia. Angiozar Bergarako auzoa da, herrigunetik 5km ingurura, Angiozar errekaren ibarreko muino batean …
Ubera (auzoa)
Uberako San Paulo eliza. Indalecio Ojangurenen argazkia. Ubera Bergarako landa auzoa da, herrigunetik 3km-ra mendebalderantz, Elgetarako bidean. Toponimoa …
Egin (egunkaria)
Egin 1977tik 1998ra arte Euskal Herrian argitaraturiko egunkari abertzale eta ezkertiarra izan zen. Gaztelaniaz nahiz euskaraz idatzia, urte horietan ezber …
Tokiko merkataritza
Tokiko merkataritza edo bertako merkataritza hiri, herri eta hirietan bertan egiten den ondasun eta zerbitzuen salerosketa da, bertako herritarrek bertako nahiz …
Tarte-estimazioa
Tarte-estimazioa, tartezko estimazioa edo tarte bidezko estimazioa, tarte-zenbatespena, tartezko zenbatespena edo tarte bidezko zenbatespena ere deitua, …
Gros (Donostiako auzoa)
Gros Donostiako hirigunetik ekialdean, Urumea ibaiaren bokalearen eta Ulia mendiaren artean. Antzina, egungo Gros auzoa hartzen duen eremua Urumea ibaiaren …
besteren galtzak ipurdian zulatuta ikusten eta nork bereak ez
Akatsak besteengan bai baino norberarengan ikusten ez direla adierazteko atsotitza.
besteren buruko bartza ageri, gurea zorriz igeri
Txarra dena berarengan ez beste guztiengan ikusten duenari zuzentzen zaion atsotitza. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, (itzulpen literala)* se ve la liendre en …
Esklabuen morala eta ugazaben morala
Ugazaben morala eta esklabuen morala Friedrich Nietzsche-k Moralaren Genealogia izenburuko lanean (1887) aztertu zituen moralak ziren, elkarren aurkakoak eta …
Gure etxian laur ardi (gure etxean lau ardi)
Gure etxian laur ardi, Laurek zortzi beharri. Egündano ez nüzü izan Orain bezain egarri: Kolpüño bat edan eta, A! zer kantaria ni! (bis) .Benedika dakiola …
lekuan lekuan ardiak, beltzen artean zuriak
Toki guztietan pertsona bereziak daudela adierazteko.
erratz txarraz, bazterrak narras
Tresna edo bitarteko desegokiarekin gauzak oker ateratzen direla adierazteko.
lehenengo andrea da emazte, bigarrena senikide, hirugarrena gaitz eta kalte
Kutsu sexista nabarmena duen atsotitza, ezkondu edo emakume batekin luzaroan konprometitzearen ondorioez ohartarazten duena. Aldaerak lehenengo andrea da …
Berrikuntzaren ekonomia
Berrikuntzaren ekonomia ekonomiaren adar zehatza da, gai hauek aztertzen dituena: aldaketa teknologikoa eta horrek ekonomian duen eragina, teknologiaren …
Éliane Vogel-Polsky
Éliane Vogel-Polsky (1926-2015) belgiar legelaria izan zen, bereziki ezaguna bere lanbidetik emakumeen eskubideen alde egindako lanagatik. Hain zuzen ere, …
otsoak otsoari gaitzik ez, eta lapurrak lapurrari laztan
Lapurrak elkarri laguntzen eta babesten aritzen direla adierazteko, otsoak bezalaxe.
egia, sudurraren ondoan begia
Egia begi bistako errealitatera mugatuz beste guztia irudipen edo iritzi hutsa dela adierazteko.
gaua, gogaiaren ama
Gauaren bakardade eta isiltasuna, hausnartu eta ideia berriak sortzeko parada egokiena dela adierazteko. Aldaerak gaua, gogapenaren ama gaua, hamaika gogoeten …
Turisme alternatiu
El turisme alternatiu és aquell plantejament, planificació, oferta o activitat turística que, oposada al**turisme massiu o turisme de masses**, es desenvolupa …
Hobariak (zergak)
Zerga-erregimenean, hobaria kuota osoan egiten den beherapen orokorra da, portzentaje moduan gehienetan. Horien efektua kenkarien berdina da, kuota osoa …
Etekin garbia
Zerga-erregimenean, etekin garbia jarduera edo atal jakin batean (lana, aurrezkia, ondasun higiezinak, …) eskuraturiko etekin edo sarrera gordinei haiei …
Korografia
Korografia herrialde edo eskualde jakin baten deskribapen geografiko zehatza da, fenomeno sozial eta ekonomikoak ere jasotzen dituena. Berpizkundetik aurrera …
Bizi baldintza duinak
Bizi baldintza duinak pertsona, gizatalde edo komunitate bati pertsona izan edo pertsonez osatua izateagatik ziurtatu behar zaizkion gutxieneko edo premiazko …
Kontzentrazio-esparruak
Kontzentrazio-esparruak etsai edo arriskutsutzat hartzen diren populazioak, gizataldeak eta pertsona indibidualak atxilo edukitzeko instalakuntza itxi handiak …
Dibisio Urdina
Dibisio Urdineko boluntarioei Alemaniara trenez egindako bidaian zehar Donostiako Norteko geltokian egindako harrera. Dibisio Urdina Alemania naziaren alde …
Testu-iruzkina (1814): Persiarren Manifestua (1814-04-12)
Ikus, gainera: Persiarren manifestua JAUNA: Antzinako persiarren ohitura zen erregea hil berritan anarkiaz beteriko bost egun igarotzea, hilketa, lapurreta eta …
Testu-iruzkina (1839): 1839ko urriaren 25eko Legea
Isabel II.a Jainkoaren Graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz Espainietako Erregina denak eta, haren adingabetasunean, haren Ama Agurgarria den Maria …
Lurralde Historikoak (Foru Lurraldeak)
Lurralde Historikoak edo Foru Lurraldeak Euskal Autonomia Erkidegoa, Espainiako Konstituzioan ezartzen denaren arabera, osatzen duten probintziak dira, hau da, …
Testu-iruzkina (1979): Euskal Herriko Autonomia-Estatutua (1979-12-18)
Juan Carlos I.a Espainiako Erregeak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen guztiei zera jakinarazten dizue: Gorte Nagusiek organiko izaerarekin onartu dutela …
Testu-iruzkina (1937): Bizkaian eta Gipuzkoan Kontzertu Ekonomikoak abolitzeko Dekretua (1937-06-23)
Ikus, gainera: Kontzertu ekonomikoa Euskal probintzietan ekonomia arloan indarrean dagoen sistema itunduak pribilegio nabarmena du erregimen arruntari lotutako …
Testu-iruzkina (1812): Cádizko Konstituzioa (1812-03-19)
Ikus, gainera: Cádizko Konstituzioa (1812) Cádizko Konstituzioa (1812-03-19)** Fernando VII.a Jainkoaren graziaz eta Espainiako Monarkiaren Konstituzioaz …
Elisabet II.a Espainiakoa
Isabel II.a Espainiakoa edo Isabel II.a Borboikoa, euskarazko izenez Elisabet II.a, (1830-1904) Espainiako erregina izan zen bere aita Fernando VII.a hil …
Testu-iruzkina (1836): Mendizabalen desamortizazio-dekretua (1836-02-21)
Ikus, gainera: Mendizabalen desamortizazioa MENDIZABALEN DESAMORTIZAZIO DEKRETUA (1836-02-21)** BERORREN MAIESTATE ERREGINA GOBERNADOREARI EMANDAKO AZALPENA …
Kontzientzia fonologikoa
Kontzientzia fonologikoa haurrek hitzen soinuak, fonemak eta silabak identifikatu, bereizi eta konbinatzeko ahalmena da. Behar-beharrezkoa jotzen da irakurketa …
Testu-iruzkina (1945): Baionako Hitzarmena (1945-03-31)
Ikus, gainera, Baionako Hitzarmena gaiari buruz jakiteko. BAIONAKO HITZARMENA (1945-03-31) Euzkadik Frantzian dituen erakunde politiko eta sindikalek, Euzkadiko …
Errazionamendu-kartilla
Errazionamendu-kartilla, Espainian, 1941. Errazionamendu-kartilla, munduko hainbat tokitan, Espainian 1939tik 1952ra, frankismoaren hasierako garaian, …
Spinning Jenny (Jenny irulea)
Jenny irulea (ingelesez,Spinning Jenny) 1764 urtean James Hargreaves zurgin eta asmatzaile ingelesak asmatutako iruteko makina izan zen, guztiz eskuz maneiatzen …
G hizkuntza-eredua
G hizkuntza-eredua Nafarroan indarrean dagoen hezkuntzako hizkuntza-eredua da, oso osorik gaztelaniaz irakasten dena, euskara irakasgai gisa ere ez duena.
Kondor Legioa
Kondor Legioa Espainiako Gerra Zibilean bando nazional edo matxinatuaren alde mobilizatu eta parte hartu zuten Hirugarren Reicheko aire-armadako indarren taldea …
Lan exodoa
Lan exodoa eskualde bateko herritar kopuru handi batek lanpostu bat lortu edo mantentzeko edota lanpostua baldintza hobeak dituen beste batekin aldatzeko beren …
Biztanleriaren berezko hazkunde-tasa
Biztanleriaren berezko hazkunde-tasa edo biztanleriaren hazkunde-tasa naturala urte batetik bestera herri, hiri, eskualde edo herrialde bateko biztanleriaren …
Ekosistema urtarrak
Ekosistema urtarrak biotopotzat ur-masa bat duten ekosistemak dira, hala nola ozeanoak eta itsasoak, aintzirak, ibaiak eta errekak (orokorrean, ur-laster …
Lokaztiak
Hegaztiak janari bila lokazti batean. Kredituak: Alnus- Commons Wikimedia Lokaztiak, lokatzak, basatzak edo lupetzak ibai ondoetan eta eremu urtarretan garatzen …
Ahalmeneko zerga-politika (eskumeneko zerga-politika)
Ahalmeneko zerga-politikak edo eskumeneko zerga-politikak gobernuek arazo zehatzak konpontze aldera diru-sarrera edo gastu publikoetan eragiteko haien eskumen …
Hondar-ikusmena edo ikusmen-hondarra hezkuntza berezian
Hondar-ikusmena ( gaztelaniaz, visión residual) edo ikusmen-hondarra (gaztelaniaz, resto visual) ikusmen-urritasuna duen pertsona batek duen ikusmen-gaitasun …
Erromatar Inperioa
Erromatar Inperioa, Klaudio enperadorearen garaian. Erromatar Inperioa Antzinako Erromako aldi historikoa izan zen, K.a 27 urtetik, Errepublikaren ondoren, K.o …
Urbanizazio-tasa
Urbanizazio-tasa herrialde bateko hirietan bizi den biztanleriaren portzentajea da, biztanleria osoarekin alderatuta. Munduan zehar, urbanizazio-tasa handiena …
Aitzin-hizkuntza
Aitzin-hizkuntza edo protohizkuntza hizkuntza edo hizkuntza familia batek jatorritzat duen antzinako hizkuntza da, horren eboluzioaz egungo hizkuntza ekarri …
Hizkuntza familia
Hizkuntza familia jatorritzat aitzin-hizkuntza edo antzinako hizkuntza bera duten hizkuntzen multzo bat da. Horren adibidea da hizkuntza erromantzeen familia, …
Baserri-espazioa
Agian landa-eremua bilatzen ari zinen. Baserri-espazioa edo baserriaren espazioa euskal baserriak hedatzen diren eremu geografikoa da, Euskal Herriko kantauri …
Tenperatura-alderantzikatzea (alderantzikatze termikoa)
Tenperatura-alderantzikatzea edo alderantzikatze termikoa, egoera antiziklonikoetan, hots, haize gabeko egoera atmosferiko egonkorretan, lurretik gertu dagoen …
zoritxarra, zoriona baino maisu hobea
Bizitzan, gertatzen zaizkigun kontu txarrekin onekin baino gehiago ikasten dugula adierazteko.
asko dakizu, bizitzen badakizu
Ongi bizitzen jakitea bertute handia dela adierazten duen atsotitza. Aldaerak asko dakin zu, bizitzen baldin badakin zu
Testu-iruzkina (1901): Joaquín Costaren Oligarkia eta jauntxokeria lanaren pasartea (1901)
Ikus, gainera: Jauntxokeria Joaquín Costaren Oligarkia eta jauntxokeria lanaren pasartea (1901)** Horren bitartez, gobernu mota hau osatzen duten faktoreak eta …
Testu-iruzkina (1939): Erantzukizun Politikoen Legea (1939-02-09)
Erantzukizun Politikoen Legea (1939-02-09) (…) Gobernuak (…) uste du unea iritsi dela Erantzukizun Politikoen Lege bat emateko, balioko duena …
Testu-iruzkina (1893): Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)
Ikus, gainera: Librekanbismoa eta protekzionismoa Federico Echevarriaren hitzaldia librekanbismoari eta protekzionismoari buruz (1893-12-09)** Ez, hemen …
Testu-iruzkina (1962): Europar Mugimenduaren Kongresuak 118 ordezkari espainiarren proposamenez Munichen hartutako erabakia (1962-06-07/08)
Ikus, gainera, Munich-eko kongresua. EUROPAR MUGIMENDUAREN KONGRESUAK 118** ** ORDEZKARI ESPAINIARREN PROPOSAMENEZ MUNICHEN HARTUTAKOERABAKIA (1962-06-07/08): …
Saeculum
Saeculum pertsona baten bizitza osoari dagokion aldia da edota belaunaldi edo populazio oso bat berritzeko behar den denbora. Termino hori Antzinako Erroman …
hiru belarritan igaran hitz isila, orotan lasterka dabila
Isil-gordean edo sekretuan eduki nahi dena, batzuei esanez gero, laster guztien ahotan izango dela adierazteko.
lana da bertute guztien ama, eta alferkeria gaitz guztiena
Langile fina izatea gauza ona dela, eta alferra gauza txarra, adierazten duen atsotitza.
Kintoak
Kintoak Espainiako armadak soldaduak errekrutatzeko 1704tik 1912ra, derrigorrezko soldadutza ezarri zen arte alegia, indarrean izan zen sistema izan zen. …
Testu-iruzkina (1876): 1876ko uztailaren 21eko Legea
1876ko uztailaren 21eko Legea Alfontso XII.ak Jainkoaren dohainaz eta Konstituzioaren arabera Espainiako Errege denak honako hau ikusi eta ulertzen duzuen …
Hiri zonifikazioa
Hiri zonifikazioa edo hiri zonakatzea arau gisa hiri bateko eremu edo zati bakoitzean erabilera edo funtzio jakin bat ezartzen duen hirigimtza-eredua da, hala …
Hiri sateliteak
Hiri sateliteak hiri nagusi baten inguruan garatzen diren hiri txikiak dira, espezifikoki hiri nagusiaren funtzio osagarri batzuk betetzen dituztenak, hala nola …
Testu-iruzkina (1931): Clara Campoamor diputatua Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01)
Ikus, gainera: Clara Campoamor Clara Campoamor diputatua Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01)** Utz iezaiozue emakumeari bera den bezalakoa …
Landa-hiria (landa-herri hiritartua)
Agian bilatzen ari zinen ingurune landa-hiritarra. Landa-hiria edo landa-herri hiritartua landa-eremu batean kokaturik dagoen biztanleria-nukleoa da, herria …
Zergatik zaindu behar da Zumaiako flysch-a? Zergatik da garrantzitsua flysch-a?
Zumaiako flysch-a bereziki babesturik dagoen naturako eremua da, eta bere garrantzi geologikoa aitorturik dago nazioartean, bere arroka-estratuetan Lurreko …
Testu-iruzkina (1894): Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894)
Euskeldun Batzokijaren Estatutuak (1894)1. artikulua: Euskeldun Batzokija izenarekin, sortzen da Bilboko hirian aisiarako zentro bat,helburu duena (…) Bizkaiko …
Harzburg-eko Frontea (1931)
Harzburgeko Frontea, 1931n Heinrich Brüning-en gobernu kontserbadorearen aurka Alemanian eratutako oposizio-fronte edo -aliantza bat izan zen. Frontea eskuineko …
Reichstag-eko sutea (1933)
Reichstag-eko suteak 1933ko otsailaren 27an Berlingo Reichstag edo Alemaniako Parlamentua suntsitu zuen sutea da, Adolf Hitler Alemaniako kantziler gehiengo …
Armada Gorria
Armada Gorria sobietar indar armatuen izena izan zen 1917ko Errusiar Iraultzaren garaipenaren ondotik eta hauen izen ofiziala Sobietar Batasunean 1946ra arte, …
Kristal Hautsien Gaua (1938)
Kristal Hautsien Gaua (alemanez Kristallnacht edo 1938 Novemberprogrome), 1938ko azaroaren 9tik 10era bitartean gauean zehar gertatu zena, juduen aurkako pogrom …
Ofiziala (gremioak)
Gremioetan, ofiziala ikaskuntza bukatu, ikastun izateari utzi baina artean maisu mailara heltzen ez zen artisaua zen, maisu baten agindupean lan egiten zuena …
Comunitat autònoma
Les comunitats autònomes són entitats territorials amb autonomia política de l’Estat espanyol que constitueixen la principal divisió …
Ikasliburua: Euskal Gramatika Orokorra
Euskal Gramatika Orokorra euskararen egitura linguistikoa aztertzen duen ikasliburua da. Fonologia, morfologia, sintaxia eta semantika arloak jorratzen ditu, …
apirilaren azkenean, hostoa haritz gainean
Apirila udaberri beteko hilabetea dela adierazten duen atsotitza, horren bukaeran haritzak hostoz gainezka egon behar direla aipatuz.
Duce
Duce edoIl Duce (euskaraz, “gidari”) Benito Mussolini Italiako buruzagi faxista estatuburu gisa izendatzeko erabili zen titulua izan zen, 1922tik …
Führer
Führer (alemanieraz; euskaraz “buruzagi”, “gidari”) 1933tik 1945era bitartean Alemanian Hirugarren Reich-eko agintari nagusi Adolf …
Wehrmacht
Wehrmacht Alemaniako indar armatuen izen ofiziala izan zen Hirugarren Reich edo erregimen nazian zehar. Lurreko Armada (Herr), Gerrako Itsas Armada …
Analepsia
Analepsia narrazio batean denboran zehar linealki garatzen doan narrazio batean iraganeko pasarteak txertatzea, narrazioaren denborazko segida hautsiz horrela.
Mari (jainkosa)
Mari euskal mitologiako jainkosa da, naturako arketipo matriarkala irudikatu eta, beraz, ama nagusi gisa agertu eta naturako indarrak menderatzen ditu, sorgin …
Txomin Agirre
Txomin Agirre (Ondarroa, 1864 - Zumaia, 1920) euskal apaiza eta idazlea izan zen. Euskal eleberrigintzaren aitzindaritzat hartzen da, bere obren artean bereziki …
Munich-eko Putsch-a (1923)
Municheko Putsch-a edo Garagardotegiko Putsch-a Alemaniako Munich hirian 1923ko azaroan garatutako estatu-kolpe saiakera izan zen, Adolf Hitlerrek eta Alderdi …
asko santu gisan, baina gutxi izan
Asko zintzo direla esan arren, benetan zintzoak gutxi direla adierazteko.
Tenperatura atmosferikoa (airearen tenperatura)
Tenperatura atmosferikoa atmosferan edo aire zabalean une jakin batean tenperatura, hots, egiten duen hotz edo beroaren neurria. Airearen tenperatua …
Mailegu alemaniarra
Mailegu alemaniarra edo amortizazio-sistema alemaniarreko mailegua, maileguaren amortizazio-kuota konstanteak dituen mailegu baten amortizazio-sistema bat da, …
Mailegu amerikarra
Mailegu amerikarra edo amortizazio-sistema amerikarreko mailegua, mailegu-hartzaileak aldian behin printzipalari dagozkion interesak soilik ordaintzen dituen …
Mangladiak
Mangladiak tropikoetako kostalde lauetan, ibaietako bokaleko marearteko eremuetan, garatzen diren ekosistemak dira, ur gazia jasaten duen landaredi zurkara …
Estat teocrátic
La teocràcia o estat teocràtic, en sentit estricte, és la forma de l’estat en què les autoritats religioses d’un país són alhora els caps …
Eudaimonia
Eudaimonia ongizatea edo bizitzeko moduko bizitza adierazten du, bizitza bertutetsu eta zoriontasun sakon eta betekoa, egungo zoriontasun kontzeptu azalekoa ez …
Itsasertzeko barra (itsasbazterreko barra, kostaldeko barra)
Itsasertzeko barra, itsasbazterreko barra edo kostaldeko barra itsasertzean itsasoko korronte edo olatuen dinamikaren ondorioz eratzen diren sedimentuen …
hobe da zuhurtzia damua baino
Zuhur jokatuz, zuhur jokatu ez izanaren damua dakarten arriskuak eta kalteak saihesten direla adierazteko.
Belle Époque
Belle Époque (frantsesez), euskaraz literalki Garai Ederra, XIX. mendeko hamarkadetatik Lehen Mundu Gerraren hasierara, 1914 urtean, doan garai historikoa da, …
1929ko kraka
1929ko kraka: jende oldea New Yorkeko Wall Street-en, burtsako erakinaren aurrean. **1929ko kraka (*1929ko crakca, *1929ko kraxa) **1929ko urrian Ameriketako …
ametsa, gogoaren igandea
Amestu ordez, gauzak lortzeko gogoa edo borondatea jarri behar dela adierazteko.
igaroa, igaro
Igarotakoa honezkero iragana dela eta aurrera begiratu behar dela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, lo pasado, pasado está
Testu-iruzkina (1919): Versaillesko Ituna (1919)
Ikus, gainera: Versaillesko ituna (1919) Versaillesko Ituna (1919)** Alde batetik, Amerikako Estatu Batuek, inperio britaniarrak, Frantziak, Italiak, …
Aldagai ekonomikoak
Aldagai ekonomikoak egoera ekonomiko jakin baten elementu edo alderdi bat deskribatzen duten magnitudeak edo balioak dira, bai maila makroekonomikoan, ekonomia …
Hirugarren Reich-a (Alemania nazia)
Hirugarren Reich-a, Alemania nazia ere deitua, nazien agindupeko erregimen politikoa izan zen, 1933-1945 bitartean, Adolf Hilter**Führer** edo buruzagi izan …
Labana Luzeen Gaua (1934)
Labana Luzeen Gaua 1934ko ekainaren 30ean SA edo Eraso-Sekzioen aurka Adolf Hitler-ek agindutako operazioa izan zen, non SS eta Gestapoko indarrek SA-ko …
Erasorako Sekzioak (Sturmabteilung, SA)
Eraso-Sekzioetako kideek juduen denden aurkako boikot kanpaina batean. Erasorako Sekzioak (Asaltoko Sekzioak) (alemanieraz, Sturmabteilung, labur SA; gazteleraz …
besteren ama, ona; norberea, askoz hobea
Beti maite ditugun pertsonen alde egiten dugula adierazteko, besteak ere onak izan arren.
Ibaiko garraioa
Ibaiko garraioa nabigagarriak diren ibai eta kanaletatik, hots, bide nabigagarrietatik, ontziz egiten den garraiobidea da. Kanoaz, txalupaz edo ontzi arinez …
New Deal (Itun Berria)
New Deal (euskaraz, Itun Berria edo Tratu Berria) Ameriketako Estatu Batuetan Franklin D. Roosevelt presidenteak 1933 urtean kargua hartu zuenetik 1938 urtera …
American way of life (amerikar bizimodua, bizimodu amerikarra)
Bizimodu amerikarra edo amerikar bizimodua, ingelesezAmerican way of life, Estatu Batuetako herrikideen bizi, pentsatu eta jokatzeko era da, haien izaera eta …
Atorra Beltzak (Alkandora Beltzak)
Atorra Beltzak edo Alkandora Beltzak Benito Mussoliniren alderdi faxistako milizia izan ziren. 1919 urtean sortua eta hasiera batean squadristi izenez, rol …
Ugalkortasun-adierazle sintetikoa
Ugalkortasun-adierazle sintetikoak edo ugalkortasun-adierazle koiunturalak, batzuetan ugalkortasun-tasa sintetikoa ere deitua, populazio bateko emakume batek …
azeri zaharrak ile zaharra uzten du, aztura zaharrik ez
Makurra dena beti makur izango dela adierazteko, denboran zehar itxura et moduak aldatzen baditu ere. Erlazionaturikoak azeri zaharrak trikimailu berriak …
azeri zaharrak trikimailu berriak dakizki
Maltzurrak itxura aldatu bai, baina beti maltzur jokatzen duela gogorarazteko.
maitasun berriak zaharra ahaztu
Amodioaren arinkeria agerian uzten duen atsotitza, ustezko maitasun zaharra berriarekin azkar ahazten dela adieraziz.
zuhaitzak hosto berriak egiten ditu, baita adar okerrak ere
Gauza guztietan alde onak eta txarrak daudela adierazteko.
Munich-eko Ituna (1938)
Munich-eko Ituna, Munich-eko Hitzarmena, Munich-eko Konferentzia edo Munich-eko Akordioa 1938ko irailaren 30ean Adolf Hitler-ek, Alemaniako buruzagi gisa, …
Endotaldeak eta exotaldeak
Soziologian eta gizarte psikologian, endotaldeak pertsona jakin bat zein taldetakoa den eta zein talderekin identifikatzen den adierazten du; exotaldea, berriz, …
1689ko Eskubideen Aitorpena (Bill of Rights)
1689ko Eskubideen Aitorpena (ingelesez, Bill of Rights) 1688ko Iraultza Loriatsuaren ondoren, non Jakue II.a Ingalaterrakoa, Estuardo Etxekoa, tronutik egotzia …
nahikide ez da adiskide
Oihenartek jasotako erran zaharra, adierazteko nahikideak edo lehiakideak ez direla adiskidetzat hartzen, areriotzat baizik. Aldaerak nahikide ezta adiskide
zahartu eta txartu
Zahardadeak gorputzaren eta buruaren gainbehara dakarrela adierazteko.
ausartarena da mundua
Pena merezi duen zerbait lortzeko ausarta edo adoretsua izan behar dela adierazteko. Aldaerak ausartarentzat da mundua
Julián Grimau
Julián Grimau García (1911-1963) Espainiako Alderdi Komunistako aktibista eta buruzagia izan zen. Espainiako Gerra Zibilaren hasieran Alderdi Komunistako kide …
Ameriketan ere urrea urrun
Aberastasunak toki guztietan eskasak direla adierazteko, eta beraz eskuratzen zailak.
Testu-iruzkina (1974): Antonio Añoveros Bilboko gotzainaren sermoia (1974-02-24)
Antonio Añoveros Bilboko gotzainaren sermoia (1974-02-24) Euskal Herriko biztanleen bizikidetzari eta gure elizbarrutiari kalte gehien egiten dien arazo bat da …
Pangermanismoa
Pangermanismoa germaniar herri guztien batasuna aldarrikatzen duen mugimendu nazionalista da. XIX. mendearen hasieratik garatu zen, gerra napoleonikoen …
Epanalepsia
Epanalepsia, geminatio ere deitua, errepikapenezko figura literarioa da, esaldi edo bertso batean hitz edo hitz-segidak bereziki adierazten den argudioa edo …
Bigarren hizkuntza
Bigarren hizkuntza lehen hizkuntza edo ama hizkuntzaren ondoren, pertsona batek ikasi eta erabiltzeko gai den hizkuntza da. Bigarren hizkuntza bat bereganatzeak …
Bedia
Bedia Bizkaiko barrualdeko udalerri txikia da, Arratia eskualdean eta Ibaizabal ibaiaren ertzetan. Mugakide ditu Galdakao, Usansolo, Lemoa, Igorre eta Zeberio. …
Demographic separability
Demographic separability is the difference that exists within a reference population with respect to a set of variables. For example, if it is significantly …
betiko itoginak harria zulatu eta aldi luzeak guztia ahaztu
Denboraren poderioz gogor eta indartsuak diren gauzak ere desegin egiten direla adierazteko.
Errenazimentua (Pizkundea, Berpizkundea)
Botticelli-ren Venus-en Jaiotza margolana. Mitologia klasikoko pertsonaia batean oinarrituta, Errenazimentuaren lan adierazgarritzat hartzen da. Errenazimentua, …
Jainkoari erreguz, lanari mailuz
Erlijiotasuna aldarrikatzearekin batera, munduko gauzak, lana bereziki, ahaztu behar ez direla adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, a Dios rogando y con …
Giza jarduera
Giza jarduera gizakiak oro har garatzen dituen ekintzen eta funtzioen multzoa da, horretarako bere tresna kognitiboak erabiliz, eta jarduera praktikoen kasuan, …
gaua sartua, dena nahastua
Gauaren iluntasunean gauzak edo pertsonen akatsak ezkutuan geratzen direla eta, beraz, haiek atzematea zaila dela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, …
Aukeraketa-egiturak
Programazio informatikoan, aukeraketa-egiturak baldintza edo egoera baten arabera ekintza eta prozesu desberdinak garatzen duten kode-egiturak dira. …
auzoko umeak, negarrik ez
Bestearena beti hobea dela dioen horri esateko atsotitza. Esanahi berdinarekin auzoko artoa, etxeko ogia baino hobea auzoko behiak, errape luze
Azterketak: Estatistika II, 2010 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, eskura duzu Josemari Sarasola irakasleak emandako *Estatistika II *irakasgaian (Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskola) 2010eko …
Etxarri, lepoa bete txintxarri
Etxarriko jendeak buruarina edo txoriburua dela adierazteko (lepoa bete txintxarri eduki: buruarina izan).
Mariano Luis Urkixo
Mariano Luis Urkixo (Bilbo, 1769 - Paris, 1817) Espainiako estatu-idazkaria (lehen ministroaren antzeko kargu politikoa) izan zen ia bi urtez, 1799-1800 …
Larreak
Larreak, alhak edo bazkalekuak abereak bazkatzeko baliatzen diren landa-eremuak dira, bereziki abeltzaintza estentsiborako erabiltzen direnak. Landako lurren …
Jondoni Martinez eguzki, kasu gero otsailari
San Martin eguneko (azaroak 11) eguraldi eguzkitsuak otsailerako neguko eguraldia iragartzen duela adierazteko. Sinonimoak azaroa bero, negua gero
txerriari ailegatuko zaio San Martin
Gaizki jokatu duenak noizbait ordaina jasoko duela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, a cada cerdo le llega su San Martín
Ezkutuko diplomazia
Ezkutuko diplomazia edo diplomazia sekretua estatuen arteko hitzarmenak eta itunak iritzi publikoari eta beste estatuei jakinarazten ez zaizkien**diplomazia**- …
Lenarrak (lapiazak)
Kredituak:PhilFree-Commons. Modelatze karstikoan, lenarrak, lapiazak edo karrenak ildaska, zulo eta hutsune gutxi gorabehera sakonek bereizitako kareharrizko …
Hezkuntza beharrak
Hezkuntza beharrak edo hezkuntza premiak subjektu batek gizartean pertsona gisa erabat garatzeko bereganatu behar dituen ikaskuntzen multzoa da. Pertsonen …
Gau-eskolak
Gau-eskolak 1960ko hamarkaren hasieratik Euskal Herrian han eta hemen euskara ikasteko helduentzako antolatu ziren eskola informalak izan ziren. 1974 urtean, …
Irurac bat, Jokin de Pedro: laburpena
Irurac bat Jokin de Pedro irakasle eta idazle bilbotarrak 2014an plazaratu zuen eleberri laburra da. ** LABURPENALEHEN ATALA 1: Emakume Begibeltza Aitor basona …
Germaniar-sobietar Ituna (Ribbentrop-Molotov ituna)
Germaniar-sobietar Ez Erasotzeko ituna, orobat Ribbentrop-Molotov Ituna edo Hitler-Stalin Ituna ere deitua, 1939ko abuztuan Hirugarren Reicheko erregimenaren …
Introitoa (baginako irekidura, baginako zuloa)
Introito baginala, baginako irekidura edo baginako zuloa ere deitua, baginaren sarreran dagoen irekidura da, koitoan zehar zakila baginan sartu, hilerokoaren …
Genero-indarkeria
Genero-indarkeria beste pertsona baten aurka burutzen den indarkeria edo biolentzia sexista da, haren sexu edo generoarekiko gorroto, herra edo …
Elkar zaintza
Elkar zaintza, zaintza komunitarioa edo zaintza kolektiboa komunitate edo gizatalde bateko kideen ongizatea babestu, bermatu eta sustatzera elkarte zibiletatik …
Oinarri amortizagarria
Oinarri amortizagarria, aktibo batek denboran zehar duen balio-galerari dagozkion amortizazio-kuotak kalkulatzeko oinarri edo erreferentzia gisa erabiltzen den …
Erreguzko mandatua (erreguzko eskaera)
Erreguzko eskaera edo erreguzko mandatua estatu batek beste bati informazio jakin bat eskatzeko burutzen den ekimena da, estatu horretan irekitako auzi judizial …
Espainia
Espainia Europa hego-mendebaldeko herrialdea da, hiriburua Madril duena. Iberiar penintsulako zati handiena hartzen du, eta Kanariar uharteak, Ozeano …
Aztarna teknologikoa
Aztarna teknologikoa informazio- eta komunikazio-teknologia modernoetarako gailu elektronikoek eta horiekin loturiko azpiegiturek sortzen duten inpaktu globala …
Ikasliburua: Geografia Fisikoa
Geografia Fisikoa Lurraren azaleko prozesu naturalak aztertzen dituen zientzia da. Ikasliburu honek paisaiak, klimak, hidrosfera eta biosferaren arteko …
Komunismoa
Komunismoa ekoizpen-bitartekoen jabetza kolektiboa dela, gizarte osoarena alegia, defendatzen duen teoria eta ideologia politikoa eta teoria hori praktikara …
jendearen larrupean, ainitz alimale
Jendeak askotan animaliek bezala, gizalegerik gabe, jokatzen dutela adierazteko.
begi berdeak, dukeak eta erregeak
Begi berdeak ederrak eta aldi berean bakanak direla adierazteko.
arrazoi ez duenak, oihua handi
Bere argudioak eta interesak defendatzeko oihuka eta garrasika egiten dutenek arrazoirik ez dutelako egiten dute. Aldaerak arrazin ez duenak, oihua haundi
Errare humanum est
Errare humanum est (“huts egitea humanoa da”) errakuntza edo huts egitea gizakiaren jokabidearen berezko eta ohiko emaitza dela adierazten duen …
akatsik gabeko laguna, aurkitu ezin duguna
Lagun perfektorik ez dagoela eta, beraz, haien akatsak onartu behar ditugula adierazteko. Ikus, gainera Errare humanum est
Hautespen naturala
Jirafaren arbaso garaiek biziraun eta, beraz, ugaltzeko aukera handiagoak izan zituzten, abantaila hori genetikoki finkatuz egungo jirafak sortu arte. …
Langile-auzoak
Donostiako Altzako langile-auzoa, 1977: auzokideen manifestaizoa haurtzaindegi eske. Langile-auzoak Industria Iraultzan eta ondorengo industrializazio handiko …
Kontrol-orria
Kontrol-orria datuak modu sistematikoan behaketaz jaso eta denbora errealean ondorioak atera eta erabakiak hartzeko tresna bat da. Lerro eta zutabe batzuek …
arrats gorri, bihar eguraldi; goiz gorri, arrats euri
Iluntzeko laino gorriek biharamunerako eguraldi ona eta goizeko laino gorriek arratsalderako euria iragartzen dutela adierazteko. Sinonimoak arrats gorri, goiz …
Rhur-en okupazioa (1923-1925)
Rhur-en okupazioa edo Rhur-eko okupazioa 1923ko urtarriletik 1925eko abuztura bitartean Frantziako eta Belgikako tropek Alemaniako Rhur eskualdea militarki …
jaiki zen nagia, erre zuen hiria
Arduragabe jokatzen duten pertsonek ondorio kaltegarriak ekartzen dituztela adierazteko. Aldaerak jaiki zen nagis, erre zuen uria
Dawes plana (1924)
Dawes planak Estatu Batuek eta Erresuma Batuak 1924an sustaturiko plana izan zen, Charles Gates Dawes bankari eta diplomatiko estatubaturrak zuzendua, Lehen …
Briand-Kellogg ituna (1928)
Briand-Kellogg ituna Frantziako kanpo arazoetarako ministro Aristide Briand-en eta Estatu Batuetako estatu-idazkari Frank B. Kellogg-en ekimenez 1928ko abuztuan …
Locarnoko itunak (1925)
Locarnoko (Lokarnoko) itunak edo Locarnoko hitzarmenak Frantziak, Alemanika, Belgikak eta Europako beste zenbait herrialdek 1925 urtean Italiako Locarno hirian …
urriko elurra, zortzi hilabeteko elurra
Urriko elurrak negu luzea iragartzen duela adierazteko.
elur-melur, ez nauk hire beldur, etxean badiat nahiko arto eta egur
Batek eguraldi txarrari aurre egiten badakiela adierazi nahi duenean erabiltzen den atsotitza. Itzulpenak gaztelaniaz, al mal tiempo, buena cara.
zikina, ustela eta kaka, kakalardoen mauka
Egoera nahasi eta korapilotsuak pertsona oportunistentzat etekina ateratzeko egokiak direla adierazteko. Sinonimoak ibai nahasia, arrantzaleen irabazia
ibai nahasia, arrantzaleen irabazia
Egoera nahasiak etekina atera nahian dabiltzan pertsona oportunistentzat egokiak izaten direla adierazteko. Sinonimoak zikina, ustela eta kaka, kakalardoen …
edozein da arrantzale arraina goserik dabilenean
Egoera nahasietan edozeinek, baita merezimendu txikiena duenak ere, etekina ateratzen duela adierazteko. Aldaerak edozein da arrantzale arraina gosez dabilenean …
kandela-argitan neska-mutil guztiak eder
Personak azaletik ezagutzen direnean, kandela-argitan edo argi gutxirekin alegia, denak onak edo jatorrak direla adierazteko.
presako lanak gauza onik ez
Presaz egiten dena lanak emaitza onik izaten ez duela adierazteko. Sinonimoak lan lasterra, lan alferra
ongi eginez gero loa, osasuna ogi doa
Ondo lo egitea osasunerako onuragarria dela adierazteko.
batek arrosaren kolorea maite, besteak usaina
Jendeak orokorrean gustu ezberdinak dituela adierazteko. Aldaerak batek arrosaren kolorea maite, bertzeak usaina Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, para gustos, …
Garapen bidean dauden herrialdeak
Garapen bidean dauden herrialdeak 2023an, horiz, Nazio Batuen Erakundearen arabera. Kredituak: Allice Hunter - Wikimedia Commons Garapen bidean dauden …
deus ez duena, balu, emaile handi
Jende apala eskuzabala izaten dela adierazteko.
begitarte ederra, isilikako gezurra
Aurpegi atseginen atzean askotan gezurra eta engainua ezkutatzen direla adierazteko.
entzun gabe, ikasi ez
Ikasteko entzuten jakin behar dela adierazteko.
Kantauri itsasoa
Kantauri itsasoa** (antzinako erromatarrek Cantabricus Oceanus deitua, baita ere Britannicus Oceanus eta Gallicus Oceanus) Bizkaiko Golkoko hegoaldean …
gehiegizkoak beti txarrak eta gutxiegiak ez dira nahiko
Gauza guztiak neurrian, ez gehiegiz ez gutxiegiz, egin behar direla adierazteko.
erlea bahintz, kofoina bahuke
Bizimodua aurrera ateratzen dakien edo beti lanean ibiltzen den pertsonari erreferentzia egiten dion atsotitza. Ikus, gainera kofoin, Gizapediako hiztegian.
Sistema sozioekologikoak, sozioekologia eta ikuspegi sozioekologikoa
Ikuspegi sozioekologikoa edo paradigma sozioekologikoa gizarte harremanak eta ingurumen-baliabideak elkar loturik dauden gizarte-arazoak aztertzen dituen …
Població en atur
La població en atur es la part de la població activa, és a dir, que volent treballar, es troba a l’atur o desocupada.
Primo de Riveraren Direktorio Militarra
Espainiako historian, Primo de Riveraren Direktorio Militarra Primo de Rivera jeneralaren diktaduraren lehen fasea izan zen, 1923 eta 1925eko abenduaren artean, …
Fogatjaments
Els fogatjaments van ser durant l’Edat Mitjana i fins al secle XVIII llists i recomptes de focus, “focs” o llars que es feien en certes viles, …
Fogerazioak
Fogerazioak Erdi Aroan eta XVIII. mendera arte hiribildu, parrokia eta jaurerrietan egiten ziren focus, supazter edo familien zenbaketak izan ziren, supazter …
Spending patterns (consumption patterns, expenditure patterns)
The spending of individuals and families, far from being unpredictable or random, exhibits certain regularities that we call spending patterns, consumption …
Ane, Alaine Agirre: laburpena
Ane Alaine Agirre idazleak 2020an plazaraturiko eleberria, gazteei zuzendua. LABURPENA1. kapitulua: Botoiak eta bonbak** Gurasoei erregutu zien ez zuela enpresa …
Karlistak
Karlistak 1833an Fernando VII.a hil eta gero bere anaia Karlos Maria Isidro infantearen Espainiako tronurako oinordetza eskubideak aldarrikatu eta horien alde …
Gainzahartze-indizea (gainzahartze-tasa)
Gainzahartze-indizea edo gainzahartze-tasa 65 urtetik gorako populazioan 75 urtetik gorakoek duten proportzioa da. Biztanleriaren zahartzearen ohiko …
dirua, morroirik onena eta nagusirik txarrena
Adierazteko dirua gauza ona dela gure behar eta nahietarako erabiltzen denean, baina oso txarra haren mendean bizi garenean. Aldaerak dirua, morroi ona eta …
Misio zibilizatzailea
Misio zibilizatzailea herrialde eta inperio kolonialistek koloniak menderatzeko askotan erabili zuten argudio edo justifikazioa izan zen, kolonietako herri …
Hondamendi naturalak
Hondamendi naturalak suntsipen eta kalte larriak, askotan pertsonek haien biziak galtzea ere, dakartzan gertakari naturalak dira, hala nola lurrikarak, erupzio …
Examen: Estadística I, 1995, Facultad de CC.EE. y Emp (ESTE), Univ. de Deusto
Aquí, en formato PDF, tienes el examen de Estadística I, de la convocatoria de septiembre de 1995, correspondiente a la Licenciatura de Economía de la ESTE …
Hilkortasun katastrofikoa
Hilkortasun katastrofikoa ohikoa den hilkortasunetik desbideratzen den hilkortasuna da, dela hondamendi batengatik dela apartekoa den gertakari batengatik. …
arrain handiak jaten ditu txikiak
Boterea duenak ahulak menderatzen dituela adierazteko. Aldaerak arrain handiak jaten ditu ttipiak arrain handia jaten du txikia
Examen: Estadística I, 1994, Facultad de CC.EE. y Emp (ESTE), Univ. de Deusto
Aquí, en formato PDF, tienes el examen de Estadística I, de la convocatoria de septiembre de 1994, correspondiente a la Licenciatura de Economía de la ESTE …
Teismoa
Teismoa unibertsoa eta mundua sortu dituen jainko baten edo batzuen existentzia baieztatzen duen sinesmen edo jarrera erlijioso edo filosofikoa da. Beraz, …
COMECON
COMECON (Elkarren Laguntza Ekonomikorako Kontseilua) Sobietar Batasunak Ekialdeko Blokeko beste herrialdeekin eta beste herrialde komunistekin osaturiko …
Heteronomia morala
Heteronomia morala morala kanpoko eragile edo erakunde batetik inposatu edo ezarririk dagoenean gertatzen den egoera, hots, subjektua autonomoa edo askea ez …
Sufragi universal masculí
El sufragi universal masculí és el dret de vot que es reconeix únicament als homes, sense restriccions entre ells (d’aquí universal), deixant fora a les …
errezo luzea eta afari motza
Garai bateko afaldu aurreko errezo edo otoitza luzatu eta, osasuna zaintzeko, afari arina egiteko gomendioa egiten duen atsotitza.
oiloa otara eta nire begiak lotara
Lotara joaterakoan agurtzeko formula.
hobe da txori bat eskuan, eta ez bost ezkurrean
Ziur edukitzen den gauza, apala izanda ere, agian edukitzekoa dena baino hobea dela adierazteko. Aldaerak hobe da txori bat eskuan ehun hegan baino hobe da …
Kutxa-fluxu askea
Kutxa-fluxu askea edo kutxako fluxu askea enpresaren ustiapenean edo jarduera arruntean sortzen den kutxa-fluxu garbia da (diru-sarrerak ken diru-irteerak), …
Autonomia morala
Kant-en filosofian, autonomia moralaren printzipioak baieztatzen du lege moralak subjektuaren baitatik sortu behar direla, eta ez subjektutik kanpo kokatzen den …
Diru-sarrerak
Diru-sarrera pertsona, enpresa edo beste erakunde baten ondarean dirua gehitzen den bakoitzean gertatzen den eragiketa finantzarioa da, kobrantza baten bitartez …
Etengabeko inbentarioa (inbentario etengabea)
Etengabeko inbentarioa edo inbentario etengabea inbentario edo biltegi batean gertatzen diren sarrerak eta irteerak gertatzen diren unean bertan erregistratuz …
Biztanleria Aktiboaren Inkesta
Biztanleria Aktiboaren Inkesta Espainiako Estatistika Institutuak hiru hilean egiten egiten duen enplegu eta lanari buruzko inkesta bat da, Espainian lanean eta …
Egiturazko langabezia
Egiturazko langabezia ekonomia batean epe luzean mantentzen den langabeziaren osagaia da, sasoiko langabezia eta langabezia ziklikoa baztertzen dituena. …
Sasoiko langabezia (urte-sasoiko langabezia, urtaroko langabezia)
Sasoiko langabezia, urte-sasoiko langabezia edo urtaroko langabezia ere deitua, urte-sasoi jakinetan zehar sektore ekonomiko edo lanpostu batzuetan gertatzen …
haur jaio eta haur hil
Inoiz pertsona heldu baten modura jokatzen ez duten pertsonari erreferentzia egiten dion atsotitza. Aldaerak ume jaio eta ume hil
zelan baita oihala, halakoa mendela
Pertsona edo gauza batetik horren izaerari dagozkion emaitzak edo ondorioak espero behar direla adierazteko. Sinonimoak nolako zura, halako ezpala Ikus, gainera …
Gastu orokorrak
Kontabilitatean, gastu orokorrak ekoizpen-bolumenarekin edo zerbitzuak ematearekin zuzenean lotuta ez dauden gastuak dira, baina aldi berean enpresaren jarduera …
Kontzentrazio-gobernua
Kontzentrazio-gobernua herrialde batean krisi larria dagoen uneetan, hala nola krisi ekonomiko, politiko edo instituzional larrietan eta hondamendi- edo …
Seiurteko Demokratikoa (1868-1874)
Espainiako historian, Seiurteko Demokratikoa edo Seiurteko Iraultzailea 1868ko iraileko Iraultza Loriatsutik 1874ko abenduko Borboien Berrezarkuntzara bitarteko …
gure poza putzura, amets zoroen modura
Gure alde ziren gertakariak azkenean zapuztu direnean adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, nuestro gozo en un pozo Ikus, gainera gure poza putzura, …
Errekuntzako motorra
Errekuntzako motorra erregai bat errez sortutako beroa energia mekaniko bihurtzen duen motorra da. Sailkapen oinarrizko baten arabera, badira barne-errekuntzako …
Akonfesionaltasuna
Akonfesionaltasuna edo akonfesionalitatea inolako fede edo sinesmen erlijiosorekin bat egiten ez duen erakundearen izaera eta egoera da, baina, aldi berean, …
Jolas soziala
Jolas soziala bi pertsona edo gehiagoren artean praktikatzen den jolasa. Bereziki haur-jolasen sailkapen batzuetan erabiltzen den kategoria da, haurraren …
Zenbatekoa da Euskal Herriko biztanle-dentsitatea?
Euskal Herriko lurraldeak 20.950,3 km² ditu, eta 3.193.513 biztanle 2020 urtean. Beraz, urte hartako biztanle-dentsitatea 3.193.513/20950.3=152.4 biztanle/km² …
Ikasliburua: Zientzia Orokorra
Zientzia Orokorra ikasliburuak natura ulertzeko metodo eta ezagutzak biltzen ditu. Zientziaren oinarriak, metodologia eta gaur egungo aurrerapen nagusiak …
Ad hominem falazia
Ad hominem falazia edo ad hominem argudioa (literalki, euskaraz, pertsonari buruz egindako argudioa) proposizio baten aurkako aurkako argudio oker edo faltsua …
Oier, Alaine Agirre: laburpena
Oier Alaine Agirre idazleak (Bermeo, 1972 - ) idatziriko eleberri laburra, gaztetxoei zuzendua.** LABURPENA1 kapitulua: Mantela Oier bere gurasoekin eta …
Izurrite Beltza (Izurri Beltza)
Izurrite Beltza edo Izurri Beltza Europa, Asia eta Afrika Iparraldeko populazio zabalak XIV. mendean, Europan ereziki 1347tik 1353ra, erasan zituen izurri …
Narratzaile kanpodiegetikoa (narratzaile estradiegetikoa)
Narratzaile kanpodiegetikoa edo narratzaile estradiegetikoa narraziotik kanpo kokatzen den narratzailea, hartan esku hartu gabe, eta beraz haria edo istorioa, …
1834ko Errege Estatutua
Espainiako historian, 1834ko Errege Estatutua urte horretan Maria Cristina erregordeak plazaratu eta indarrean jarri zuen erresumako lege nagusia izan zen, …
ahazkorra, gezurti txarra
Ahaztu izana, egin beharreko zerbait egin ez duela justifikatzeko aitzakia merkea dela adierazteko.
bihar eguna zabalduko du
Gauzak lasai egiteko, presa eta premiarik gabe, eskatzeko esaten den atsotitza. Nekeak neke, bizitza aurrera doala adierazteko ere erabili daiteke. Aldaerak …
ez da horixe atzo goizekoa
Zerbait zaharra edo aspaldikoa dela adierazteko.
laguna eta ardoa, zaharrak
Lagunik onena, ardoa bezalaxe, zaharra dena dela adierazteko. Aldaerak laguna ta ardaua, zarrak laguna ta ardua, zarrak
mundu honetan nahi duenak bizi, ez du behar etsi
Oztopoak oztopo, bizitzan beti aurrera jarraitu behar dela adierazteko. Aldaerak mundu honetan nahi duenak bizi, gerta ala gerta, ez du behar etsi
Txomin ito zen tokian, Joxe lasai igerian
Batzuentzat zailak edo gogorrak diren gauzak, beste batzuek aise, gogoz eta atseginez hartzen dituztela adierazteko.
tokian, tokiko gisa
Toki bakoitzean bertako jokamoldeak eta ohiturei jarraitu behar zaiela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, donde fueres, haz lo que vieres
Inauteriak Euskal Herrian
Kaldereroak, Donostian inauteriak iragartzen dituen jaia. Euskal Herrian, inauteriak neguan zehar herri eta hirietan ospatzen diren jai-zikloen multzoa dira, …
Hizkuntza autoktonoa (hizkuntza bernakuloa, bertako hizkuntza, hizkuntza indigena)
Hizkuntza autoktonoa, hizkuntza bernakuloa, bertako hizkuntza edo tokiko hizkuntza, batzuetan hizkuntza indigena ere deitua, lurralde eta komunitate etniko eta …
Ekolalia
Ekolalia beste pertsonei entzundako hitzak eta esaldi osoak errepikatzeko joera da, hizkuntzaren asalduratzat hartzen dena. Bereziki arrunta da espektro …
Lana
Lana gizakien beharrizanak asetzeko egiten den ahalegina da, zuzenean norberaren beharrak asetzeko, edota zeharkakoa, beste batentzat lan egiten denean …
Norberaren Ikas Alorra (NIA)
Norberaren Ikas Alorra edo NIA ikasleak bere ikaskuntza pertsonala garatzeko baloiatzen dituen baliabida informazional eta teknologikoen multzoa da, hala nola …
Kontsonante ezpain-horzkariak
Kontsonante ezpain-horzkariak ebakortzak eta ezpainak gerturatuz artikulatzen diren ahots-soinuak dira, hala nola f eta n. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
Gizarte berdintasuna (berdintasun soziala)
Gizarte berdintasuna edo berdintasun soziala gizarte edo komunitate bateko kide guztiek eskubide eta aukera berberak izaten dituzten egoera kolektiboa da, …
Paisaiaren elementuak
Paisaiaren elementuak paisaia eratu eta moldatzen duten entitate eta faktore bereziak dira. Bi motako elementuak bereizten dira funtsean: alde batetik, elementu …
Materiaren zikloak
Materiaren zikloetako bat: uraren zikloa. Kredituak:Jooo-Commons. Materiaren zikloak, ziklo biogeokimikoak ere deituak, planetako material edo elementu kimiko …
Égalité des genres
L’égalité des genres est une véritable égalité entre les hommes et les femmes dans la société, sans discrimination, avec des chances égales et sans écarts. Pour …
Ikasliburua: Finantza-matematikako formularioa
Hemen, PDF formatuan, finantza-matematikarako formulario bat duzu eskuragarri.
saldu orduko, damutu
Zerbait egin eta berehala horretaz damu denari adierazteko.
Gobernazio-Ministerioa
Gobernazio-Ministerioa edo Gobernazioaren Ministerioa Espainian 1812ko Konstituzioarekin batera sortutako gobernuko saila izan zen, Gobernazio-Ministro bat …
Encasellat
L’encasellat (encasillat) va ser una pràctica política d’abús de poder, emmarcada dins del caciquisme, que es va generalitzar al llarg de la …
nagusiak hobenak, etxeko andereak penak
Errugabeak errudunaren kulpak ordaindu ohi dituela adierazteko. Sinonimoak erretoreari jausten zaion urak bikarioa bustitzen zaku berean sartu, eta denak …
erretoreari jausten zaion urak bikarioa bustitzen
Errua duenaren kulpak errurik ez duenak pagatzen dituela adierazteko. Sinonimoak nagusiak hobenak, etxeko andereak penak zaku berean sartu eta denak makilatu …
zaku berean sartu, eta denak makilatu
Azkenean kulpak errudunak nahiz errugabeak pagatzen dituela adierazteko. Sinonimoak nagusiak hobenak, etxeko andereak penak Ikus, gainera ardien kulpak …
Zein gertakizunek eman zion hasiera Aro Modernoari?
Data adierazgarri bat emateagatik, Amerikaren aurkikuntza, 1492 urtean, hartzen da Erdi Arotik Aro Modernorako mugarri gisa. Hala ere, trantsizio horrek garai …
laster bildua, laster urratua
Adierazteko erraz irabazten dirua erraz urratu edo xahutu egin ohi dela (eta bide batez, nekez irabazten den dirua erraz ez dela gastatzen).
gaitz orok du bere gaitzagoa
Gauzak beti okerrago joan daitezkeela, eta beraz gaitzari bere alde ona beti ikusten ahal zaiola adierazteko.
goiz jaikia, ez da egunsentia
Goiz jaikitzeagatik eguna lehenago hasten ez dela ohartarazteko; adiera zabalagoan, gauzak dagokien garaian egiteko aholkatzen duen atsotitza. Itzulpenak …
Brest-Litovsk-eko ituna (1918)
Brest-Litovsk-eko itunean Errusiak galdu eta alemaniarek okupaturiko lurraldeen eremua Brest-Litovsk-eko ituna 1918ko martxoan Lehen Mundu Gerran elkarren …
Agamemnon
Agamemnon greziar mitologiako heroia izan zen, Mizenaskoa errege eta akaiarren buruzagi militarra, Troiaren aurka itsas-armada zuzendu zuena. Eztabaidatsua da …
Antikominterm ituna (Kominternaren aurkako ituna)
Antikominterm ituna edo Komintermaren aurkako ituna 1936ko azaroan Alemania naziak eta Japoniak Sobietar Batasunaren aurka sinaturiko ituna izan zen. Itunak bi …
Anschluss (Austriaren anexioa, 1938)
Kredituak:Kramler-Wikimedia Commons. Anschluss (alemanieraz; euskaraz, literalki, “anexioa”) Alemaniak, Hirugarren Reich erregimen naziaren mendean, …
Zoo, Goiatz Labandibar: laburpenak
Zoo Goiatz labandibar emakume idazle oiartzuarrak 2024 urtean plazaturiko ipuin liburua da. Hamabi ipuin biltzen ditu, denak kanpinetan aurkitzen den giza …
idiak erausi beharrean, gurdiak
Norbait motiborik gabe edo besteak baino gehiago kexatzen dela aditzera emateko. Aldaerak idiak erasi beharrean, gurdiak Itzulpenak gaztelaniaz, en lugar de …
STEILAS (STEE-EILAS)
**STEILAS (2014 urtera arte, STEE-EILAS), Sindicato de Trabajadores de la Enseñanza de Euskadi eta Euskadiko Irakaskuntzako Langileen Sindikatua izenen …
handia beti legez, txikia behin ere ez
Nabarmentzeko arrazoia beti boteretsuari ematen zaiola, eta mendekoari edo apalari inoiz ez. Aldaerak haundia beti legez, txikia behin ere ez
Lima, Miren Gorrotxategi: laburpena
Lima Miren Gorrotxategi idazleak 2022 plazaraturiko gaztetxoentzako liburua da.** LABURPENA1. kapitulua: Munduko pertsonarik zorigaiztokoena Oporretatik etorri …
Goi mailako hizkuntza (akrolektoa)
Goi mailako hizkuntza edo akrolektoa komunitate batean prestigio edo ospe handia duen hizkuntza edo hizkuntza-aldaera da, eremu formalean erabiltzen dena eta …
Minorizazio-prozesua (soziolinguistika)
Hizkuntza baten minorizazio prozesua hura naturaltasunez erabiltzen den komunitatean baztertu, jazarri edo debekatzearen ondorioz hizkuntza hori hizkuntza …
Kategoria biofisiologikoak
Kategoria biofisiologikoak gizakiengan hauteman daitezkeen bereizgarri biologikoak eta fisiologikoak dira, hala nola azalaren kolorea eta gizon ala emakumea …
Hiri-ardatzak
Hiri-ardatzak eskualde batean zehar errepidez eta baita beste garraiobideez loturik dauden hiriek osatzen duten lerro irudikaria. Hiri-ardatz bat eratzen duen …
Nekazaritza-iraultza (XVII-XIX. mendeak)
Agian Lehen Nekazaritza-Iraultza edo Iraultza Neolitikoari buruz bilatzen ari zara. Britaniar Nekazaritza Iraultza XVII mendetik XIX. mendera Britania Handian, …
Zein da parlamentuaren funtzio nagusia?
Parlamentuaren funtzio nagusia da herritarren borondatea ordezkatuz herrialdea eta bertako herritarrak kudeatzeko legeak egitea da. Ikus, gainera Botere …
Limoiondoaren loreak, Lur Gallastegi: laburpena
Limoiondoaren loreak Lur Gallastegi irakasleak 2017an plazaraturiko eleberria da.1 kapitulua Luna azal iluna duen neska gaztea, bere ama Bioleta, bere amaren …
ekaina eder, uda halaber
Ekaineko eguraldi onak uda osorako eguraldi ona iragartzen duela adierazteko.
Merkataritza mugikorra (m-merkataritza)
Merkataritza mugikorra, m-merkataritza edo m-commerce ere deitua, telefono mugikorraren bitartez produktuak eta zerbitzuak erosi eta ordaintzeko garatzen diren …
Heinen korrelazioa
Estatistikan, heinen korrelazioa aldagai kuantitatibo biren hein edo mailen arteko korrelazioa da. Halaber, aldagai ordinal eta kuantitatibo baten arteko …
Zer egozten zaio publizitateari ikuspuntu kritiko batetik?
Ikuspuntu kritiko batetik, publizitateari egozten zaio kontsumismoa bultzatzea, hots, neurrigabeko kontsumoa eta bereziki benetan behar ez ditugun gauzen …
Il Duce
Il Duce (euskaraz, literalki, “buruzagia”) Benito Mussolini diktadore faxista izendatzeko faxistek baliatzen zuten ohorezko izengoiti edo titulua …
Planeta finitua
Planeta finitua Lurra planetako baliabide ez-berriztagarriak finituak, eskasak eta beraz noizbait agortuko direla baieztatzen duen ideia da. Bereziki, garapen …
Gaitasunak (hezkuntza)
Hezkuntzan, gaitasunak pertsona batek bere ikaskuntza prozesua garatu, lanean arrakastaz jardun orokorrean zerbait egiteko dituen potentzialidade edo ahalmenak …
Itsas aintzira
Itsaso Txikia deitzen den itsas aintzira, Murtzian. Itsas-aintzira sakonera txikiko itsasertzeko aintzira bat da, itsasotik kostaldeko barra, kordoi edo …
tximist haundi eta euri gutxi
Itxuraz handia dena, askotan azkenean ezerezean geratzen dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, mucho ruido y pocas nueces
Ekonomia Politikoa
Ekonomia Politikoa XVI. mendetik XIX. mendearen amaierara arte garatu zen ezagutza ekonomikoari erreferentzia egiteko erabili da, azken helburutzat estatu sortu …
Ikasliburua: Historia Unibertsala
Historia Unibertsala gizateriaren bilakaera aztertzen duen ikasgaia da, hasiera historikoetatik gaur egun arte. Ikasliburu honetan, giza komunitateen …
Eskola-baratzeak
Eskola-baratzeak eskoletan lantzen diren lur-eremu eta espazio pedagogiko txikiak dira, ikasleak eta irakasleak lankidetzan barazkiak eta belarrak erein, hazi …
Meiji Aroa
Meiji Aroa Japoniako historia aroa da, 1868tik 1912ra bitartekoa, Meiji Tennō edo Mutsuhito enperadorearen agintaldiarekin bat datorrena, eta Japoniaren …
Elebitasun trantsizionala (trantsiziozko elebitasuna)
Elebitasun trantsizionala edo trantsiziozko elebitasuna, L1 lehen hizkuntza edo ama hizkuntza soilik irakaskuntza L2 edo bigarren hizkuntzan garatzeko bitarteko …
besteren akatsak ikusteko ez da betaurreko beharrik
Besteen akatsak erraz ikusten ditugula nabarmentzeko, geureak ikustea gehiago kostatzen zaigula iradokiz. Aldaerak besteen akatsak ikusteko betaurreko beharrik …
non fida, han gal
Gehiegizko konfiantzaren arriskuaz ohartaratzen duen atsotitza. Itzulpenak gaztelaniaz, la confianza pierde al hombre
nori berea da zuzenbidea, Jainkoari arimea
Bakoitzari dagokiona eman behar zaiola adierazteko, garai batean ohikoak ziren Jainkoari buruzko aipamen batekin batera. Sinonimoak bakoitzari berea, Jainkoaren …
Parisko Hitzarmena (2015)
Parisko hitzarmena munduko herrialdeek 2015ean Parisen ospatu zen nazioarteko konferentzian sinatu zuten hitzarmena izan zen, berotze globala industria-aroaren …
Basoberritzea (oihaneztapena)
Basoberritzea edo oihaneztapena, basoa galdu den (ikus, gainera, deforestazioa) eremuetan zuhaitzak landatu eta basoa berriz ere zabaltzeko garatzen diren …
Krausismoa
Krausismoa korronte intelektual humanista eta idealista izan zen, Karl Christian Friedrich Krause (1781-1932) filosofo alemaniarraren doktrinatik abiatuta …
Watt-en lurrun-makina
Watt-en lurrun-makina James Watt ingeniari ingelesak (1736-1919) diseinatu eta garaturiko lurrun-makina izan zen. Lehen lurrun-makina izan ez bazen ere, aurreko …
elurra bere aroan asegarri, handik kanpo gosegarri
Nekazaritzari buruzko atsotitza: elurra neguan mesedegarria baina hortik kanpo kaltegarria dela adierazten du.
aita biltzaile, seme gastatzaile
Literalki interpretatu behar den atsotitza: dirua irabazi egiten duen aitari, batzuetan lan asko eginda, semea gastatzaile izaten du. Horrela, seme eta alabekin …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2024-2025
Hemen, PDF formatoan, 2024-2025 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia …
nahi duena esaten duenak, nahi ez duena entzuten du
Beste bati buruz iritzi txarra garbi esaten duenari beti buelta etortzen zaiola adierazteko. Aldaerak nahi duena esaten duenak, nahi ez duena entzungo du nahi …
ez xahutu irabazten duzuna baino gehiago
Irabazten den sos edo diruarekin bizi edo jardun behar dela adierazteko, dirua zorretan eskatu gabe.
Paris ez da egun batean egina
Adierazteko lan eta proiektu handiak garatzeko ardura, dedikazio eta pazientzia behar direla.
Parisko Bake Konferentzia (1919)
Parisko Konferentzian parte hartu zuten estatuburuen taldea. Parisko Bake Konferentzia edo Parisko Bake Biltzarra Lehen Mundu Gerraren amaieran aliatuek …
Gizarte-erantzukizun publikoa (gobernuaren gizarte-erantzukizuna)
Gizarte-erantzukizun publikoa edo gobernuaren gizarte-erantzukizuna gobernuko erakundeek eta administrazio publikoek gizartearen ongizaterako eta …
merkeak garestia berekin du
Merkea dena kalitate txarekoa izaten dela eta hortaz azkenean garesti ateratzen dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, lo barato es caro Loturikoak mando …
Exekuzio tipikoko proba
Exekuzio tipikoko probak subjektu baten nortasuna, ohiko portaera, jarrerak eta iritziak ikertzeko eratzen diren probak dira, exekuzio edo erantzun zuzenik ez …
Gaitasun ilokutiboa
Gaitasun ilokutiboa egoera batean adierazi nahi dena, komunikazio-asmoa alegia, hizkuntzaz adierazteko gai izatea da, esamolde eta esaldi adierazkorrak …
Exekuzio maximoko proba
Exekuzio maximoko proba edo exekuzio gehieneko proba subjektu batek haren gaitasunak eta ezagutzak frogatu edo neurtzeko erabiltzen den proba da, subjektuak …
Reserva senyorial
En l’Edat Mitjana, la reserva senyorial són les terres d’un señorio o feu explotades totalment en benefici del senyor, fent-se amo de tota la …
Distraktoreak
Distraktoreak edo nahasgarriak aukera anitzeko proba batean galdera bakoitzean erantzun zuzenarekin batera, erantzuteko aukera gisa eskaintzen diren erantzun …
Eskaintza (ekonomia)
Ekonomian, eskaintza merkatu batean ekoizleek ondasun edo zerbitzu batetik eskaini edo saltzeko prest dauden kantitatea da, ondasun edo prezio horren …
Behe-mailako hizkuntza (basilektoa)
Behe mailako hizkuntza, behe mailako erregistroa edo basilektoa, maila apaleneko hizkuntza-barietatea da, hizkuntza jasoaren aurkakoa, eta maiz maila …
Gaitasun diskurtsiboa
Gaitasun diskurtsiboa pertsona batek hizkuntza batean diskurtsoa osatu edo hizketa eta idazketa modu egokian egiteko gaitasun edo konpetentzia da, ohikoak diren …
Kexiloa (Ketxiloa)
Kexiloa edo Ketxiloa Urruñako auzoa da, Zibururekin muga egiten duena eta harekin hiri continnum bat osatzen duena. Auzoaren toponimoa “ke” eta …
Glaziar esekia
Kredituak:Manuel Velázquez-Wikimedia Commons Glaziar esekia izotza zirku batean pilatu eta labar batean behera bertikaltasun handiz amiltzen den glaziarra da. …
Aintzira glaziarrak
Aintzira glaziarra edo glaziar aintzira, laku glaziarra ere deitua, glaziar bat atzera egin edo desagertzean, haren ibilbidean zehar sortutako sakonune edo …
Glaziar alpetarra (haraneko glaziarra)
Ez nahastu haran glaziar kontzeptuarekin. Glaziar alpetarra edo haraneko glaziarra zirku glaziarretik gainez egin eta haran batean behera izotza hedatzen doan …
Zirkuko glaziarra
Ez nahastu zirku glaziar kontzeptuarekin. Zirkuko glaziarra izotzaren hedadura zirku glaziarrera mugatzen duen glaziar mota bat da, eremu menditsuetan garatzen …
Maiztasun metatuen banaketa
Histograma batetik eratorritako maiztasun metatuen banaketa, maiztasun metatuen histograma nahiz ojiba gisa (eskuinean). Aldagai estatistiko kuantitatibo baten …
Bernoulli-ren prozesua
Populazio bitar batetik egiten diren erauzketen segida, elementuak itzultzen direlarik, Bernoulli-ren prozesu bat da. Bernoulliren prozesua, prozesu puntual …
Bernoulli-ren saiakuntza
Txanpon baten jaurtiketa, bere bi emaitza posibleekin, kutx ala pil, Bernoulli-ren saiakuntzaren adibide bat da. Bernoulliren saiakuntza edo Bernoulliren …
hilak lurpera, biziak mahaira
Gertukoak hil arren, besteok penak gainditu eta bizitzen jarraitu behar dugula adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, el muerto al hoyo y el vivo al bollo
trapu zikinak etxean garbitzen dira
Senitartekoen arteko gatazkak eta arazoak haien artean konpondu behar direla adierazteko, inork muturra sartu gabe.
urrutiko mahatsak, beti beteak
Batzuek kanpokoa edo urrutikoa goresteko izaten duten joera nabarmentzeko.
Zorizko aldagaia (ausazko aldagaia)
Intuitiboki, ez ordea formalki, zorizko aldagaia edo ausazko aldagaia zorizko esperimentu baten emaitzei esleitzen zaizkien zenbakizko balioen multzoa da. …
Txebixev-en desberdintza
Zorizko aldagai bati dagokion probabilitate-banaketa ezaguna ez denean, Txebixev-en desberdintzak edo Txebixev-en ezberdintzak esperantzaren eta bariantzaren …
Markov-en desberdintza
Zorizko aldagai bati dagokion probabilitate-banaketa ezaguna ez denean, Markov-en desberdintzak edo Markov-en ezberdintzakesperantzaren balioa soilik ezagututa …
adiskide gabeko bizitza, auzo gabeko heriotza
Bizitzan bakarrik egon dena, hiltzeko orduan ere bakarrik egongo dela adierazteko.
Dibertsifikazio kurrikularra
Dibertsifikazio kurrikularra desgaitasunak eta ikasteko oztopo eta zailtasunak dituzten ikasleentzako eskolako curriculum berezia diseinatu, garatu eta …
Hirugarren Internazionala (Komintern)
Hirugarren Internazionala (III. Internazionala), Komintern edo Internazional Komunista ere deitua, 1919 urtean Errusiako Alderdi Komunistak Vlaidimir Lenin-en …
Diasistemak
Diasistema hizkuntza-aldaera homogeneo batzuk biltzen dituen hizkuntza-sistema da, haien arteko desberdintasun eta antzekotasunekin batera. Orokorrean, …
Egoera soziolinguistikoa
Egoera soziolinguistikoa hiztun-komunitate batek une jakin batean garatzen duen hizkuntzaren erabilera, hiztunen gaitasunak, hizkuntzaren transmisioa eta …
Laugarren industria-iraultza
Laugarren industria-iraultza edo industria 4.0, 2010eko hamarralditik aurrera zabaldutako garapen industrialaren ustezko aro berria da, digitalizazioa …
Kriosfera
Kriosfera izotzez edo elurrez estalitako Lurraren azala da, itsasoan nahiz eremu kontinentaletan. Honako elementu geografiko hauek biltzen ditu: glaziarrak, …
ero, baino bero
Norberak bere senari jarraitu behar diola adierazteko, jendeak esaten duena esaten duela. Itzulpenak gaztelaniaz, ande yo caliente y ríase la gente.
azeriak buztana ezin ezkutatu
Maltzurraren intentzioak begi bistakoak direnean adierazteko atsotitza.
azeriak buztana jaso ezin eta bai gabia; handi den arren indarra, nagusi jakiteria
Azeri azkarrak erakusten duen bezala, jakiteriak eta trebeziak indarrak baino gehiago balio duela adierazteko.
aldi luzeak, guztia ahaztu
Denboraren poderioz dena ahaztu edo pasa egiten dela adierazteko.
oiloari oloa eta astoari lastoa
Bakoitzari dagokiona eman behar zaiola adierazteko.
nagusiaren begiak gizentzen ditu abereak
Norberarenak diren gauzak beti onak edo bestearenak baino hobeak direla esaten duenari erreferentzia egiten dion atsotitza. Aldaerak nagusiaren begiak gizentzen …
egia egi, ogia ogi, ardaua ardau, bi eta bi lau
Aipatu dena egia biribila dela adierazteko.
kantari txarra beti kantetan dago
Zoritxarrez, gauzak egiten ez dakiten horiek (politikariak, kasu) gauzak egin behar dituztenak izaten direla adierazteko.
txoriak ere, duen hainbat odol ematen du
Inoren gaitasuna gutxietsi behar ez dela eta beraz denok gauza handiak egin ditzakegula adierazteko.
Balio-katea
Balio-katea produktu edo zerbitzu bat garatu, ekoitzii eta banatzeko garatzen diren jarduera ekonomikoen multzoa da, produktu edo zerbitzua kontsumitzailearen …
Kanala (garraiobidea)
Kanala ibai, itsaso eta aintziren arteko bide artifiziala da, gehienetan nabigagarria, gauzak eta pertsonak garraiatzeko eraikia. Munduan, ontzien trafiko …
Xibaren malkoak, César Mallorquí: laburpena
Xibaren malkoak César Mallorquí idazle espainiarrak 2002an plazaraturiko eleberria da, bereziki gazteei zuzendua. LABURPENA Oraingoz ez dugu prest liburu honen …
Agroecología feminista (no es broma)
La agroecología feminista es un paradigma científico psicosocialconstructivo para el cambio colectivo de las mentes y el entono medioambiental que preconiza que …
Hitzaurrea (aintzinsolasa, atarikoa)
Hitzaurrea, aitzinsolasa edo atarikoa idatzitako obra baten edizioaren hasieran gehitzen den testu laburra da, egileak berak edo hirugarren pertsona batek …
Azpiposizionamendua
Marka baten azpiposizionamendua kontsumitzaileek marka horretan abantaila konpetitiborik hautematen ez dutenean gertatzen den egoera, kontsumitzaileek marka …
Pilarea (arkitektura)
Arkitekturan, pilarea sekzio poligonala duen elementu bertikal sostengatzailea da, sekzio zirkularra duen zutabea ez bezala. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
Elementu sostengatzaileak (euskarri arkitektonikoak)
Arkitekturan, elementu sostengatzaileak edo euskarri arkitektonikoak gaineko egiturak sostengatzen dituzten elementu bertikalak dira. Honako hauek dira: zutabea …
Pilastra (arkitektura)
Arkitekturan, pilastra horma bati atxikita dagoen pilarea edo zutabea, hormaren beraren eta gaineko egituren elementu sostengatzaile gisa.
Arkitektura arkitrabatua (arkitektura dintelduna)
Antzinako Greziako arkitektura arkitrabatua izan zen. Irudian, Atenasko Erekteion tenpluko Kariatideen Atea. Arkitektura arkitrabatua, arkitektura dintelduna, …
Arkua (arkitektura)
Arkua bi horma, zutabe edo pilareen artean kokatzen arkitektura-elementu zuzentzailea da, kurba edo poligono formakoa, gaineko egiturak alboko horma edo …
Ferra-arkua
Arkitekturan, ferra-arkua zirkuluerdia baino luzexeagoa den arkua da, halako eran non ferra edo zaldi eta beste zamari batzuei jartzen zaizkien burdinazko …
goiz saltsa-hotsa, berandu bazkaria
Saltsako platerek luze jotzen dutela eta beraz bazkaria atzeratu egiten dutela adierazteko.
martxoan aire gorri, goizero elur berri
Martxoan, ipar ekialdeko haizeak (aire gorriak, alegia), elurra ekartzen duela adierazteko.
goiz orok du bere arratsaldea
Gauza guztiak noizbait bukatzen direla adierazteko. Aldaerak goiz guztiak du bere arratsaldea
zaunka ari ez den txakurra, hari eduki beldurra
Hozka egiten duten txakurrak zaunka egiten ez duten horiek izaten direla adierazteko. Ikus, gainera zakur zaunkaria, nekez zaunkaria
Dinamismo demografikoa
Dinamismo demografikoa biztanleriaren hazkunde demografikoa edo gaztetzea bideratzen duten faktoreen multzoa da, hala nola jaiotza-tasa handiak eta ondoriozko …
Egur ikatza
Egur ikatza egiteko txondorra. Egur ikatza egurra tenperatura altuetan eta inguruneko oxigeno gutxirekin berotzean, erretzera heldu gabe, sortzen den erregaia …
Absidea
Absidea (latinezko absis hitzetik, “ganga, arku”) eliza baten burualdean edo atzealdean dagoen forma biribileko atala da, maiz kupuladuna ere dena. …
Kostu operatiboak (funtzionamendu-kostuak)
Kostu operatiboak edo funtzionamendu-kostuak enpresa batek bere jardueran jasaten dituen kostu arruntak dira, egunerokoan edo epe laburrera sortzen direnak eta …
Kostu industriala (fabrikazio-kostua)
Kostuen kontabilitatean, kostu industriala edo fabrikazio-kostua ekoizpen-faktoreen kostu guztiak (lehengaiak, beharginen soldatak, makineria, ….), hau …
Lanaldi murriztua
Lanaldi murriztua langileak bere lan kontratuan ezarrita duen baino ordu kopuru txikiagoa betetzen dueneko lanaldia da, aldi baterako eta dagokion soldata …
Implicit action
In computer science, implicit action is the procedure by which a computer program or algorithm performs actions that have not been explicitly or specifically …
Gertaeren bilketa (gertaeren bildura)
Zorizko gertaera bi edo gehiagotarako, haien bilketa gutxienez zorizko gertaera horietako bat gauzatzea ematen duen eragiketa logikoa da; horren emaitzari, …
Gertaeren bilduraren probabilitatea: batuketaren erregela
Batuketaren erregelaren arabera zorizko gertaera bateraezinen bilduraren probabilitatea gertaera horien probabilitateen batura baino ez da. Honela formulatzen …
Gertaeren ebaketa (gertaeren ebakidura)
Agian ebakidura marrazketa teknikoan bilatzen ari zinen. Gertaeren ebaketa zorizko gertaera bi edo gehiago batera edo aldi berean gauzatzea eragiten duen …
Protokultura (aurrekultura)
Protokultura edo aurrekultura kultura baten hasierako aldia da, bereziki kultura hori behar bezala garatu ez denean edota beste kulturen aldean bereizgarririk …
penaren karameloa, esperantza
Esperantzak penak eta atsekabeak arintzen dituela adierazteko.
Oiartzun, pareta zaharrak erantzun
Batek Oiartzun aipaturik, beste batek horri erantzunez erabiltzen ohi den hitz-jokoa.
ilea zuritzea hobe da burua baino
Zahartzean, burua argi izatearen garrantzia nabarmentzen duen atsotitza, orduan zuritzen den ileari garrantzia kenduz.
eguneroko izerdia, eguneroko ogia
Bizimodua aurrera ateratzeko lan egin behar dela nabarmentzen duen atsotitza.
urtarril hotza, neguaren bihotza
Urtarrila hotza izatea neguaren erdi-erdian gaudela adierazten duen atsotitza, eta hortik aurrera pixkanaka epeltzen joango dela adierazteko, hotz erasoren bat …
Hizkuntza-askatasuna
Hizkuntza-askatasuna pertsonek euren hizkuntzan komunikatzeko eskubidea da. Askatasun hori eskubide zenbaiten bidez zehazten da; horrela, hizkuntza-askatasunak …
Hizkuntza-komunikazioa
Hizkuntza-komunikazioa hizkuntza baliatuz, hots, hitz eta bestelako zeinuen bitartez, ahoz, idatziz edo zeinu-hizkuntza erabiliz, garatzen den komunikazioa da. …
Afekzio-saria
Desjabetze batean, afekzio-saria desjabetuari ordaintzen zaio balio justuaz gainera, desjabetzeak eragiten duen kaltea saritu edo konpentsatzeko ordaintzen den …
Soldata erreala
Soldata erreala langileek dirutan jasotzen duten soldatari, soldata nominalari alegia, inflazioaren efektua kenduta gertatzen den soldataren zenbatekoa da, …
barruan ziria, ahoan irria
Ziria sartu edo engainatu nahi gaituztenek maiz ezpainetan irria daukatela datozkigula ohartarazteko. Irriz etortzen zaizkigunekin kontuz ibiltzeko aholkatzen …
sasiak entzuna, bitik bat gezurra
Zurrumurru edo esamesek egiatik baino gezurretik gehiago izaten dutela adierazteko.
baino, euria denean laino!
Huskeria edo begi bistakoa den zerbait esaten duen norbait nabarmen uzteko, euria egiten duenean lainotuta dagoela begi bistakoa delako analogia baliatuz.
Amaierako ebaluazioa
Amaierako ebaluazioa, bukaerako ebaluazioa, azkeneko ebaluazioa edo azken ebaluazioa ikaskuntza-irakaskuntza prozesu estandar baten ondoren, hala nola …
Portaera-arazoak (arazo konduktualak)
Portaera-arazoa edo arazo konduktuala moldaera-erreakzio desegoki edo gehiegizkoa erakusten duen jokabide gutxi gorabehera errepikakor eta iraunkorra da, …
hizkuntza bat hiltzen den bakoitzean munduak begi bat galtzen du
Hizkuntzak mundu-ikuskerak direla, eta haietako bat hiltzen denean, munduaren ikuspegi oso bat galtzen dela ohartarazten aforismoa.
gizon buruzuri, oilanda zale
Adierazteko gizon zaharrek neska gazteak dituztela gogoko. Loturikoak Bizkaian ezaguna da Domingo da Domeka k0pletan: Agure buruzuri oilanda zalea nok irakatsi …
zahar bat hiltzen den bakoitzean, liburutegi bat erretzen da
Pertsona zaharren jakinduria eta hura jaso eta aintzat hartu beharra nabarmentzen dituen aforismoa.
Anakabe
Etimologia jakinik gabeko abizena, batzuen arabera *Oyanagabe-*ren laburketa dena, “beheko eremuan dagoen oihana” adieraziko lukeena. Lekeitio eta …
sutatik gertuago eta beroago
Arriskutsuak diren egoeretan murgiltzeak dakarren kalteaz ohartarazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, quien con fuego juega se quema
Groeneveld-Meeden's coefficient of skewness
Groeneven-Meeden’s coefficient of skewness is a family of measures of skewness proposed by professors Richard A. Groeneveld and Glen Meeden in 1984. …
Jatorrizko bekatua
Jatorrizko bekatua edo jatorrizko pekatua kristau teologia nagusietan Bibliako Hasiera liburu Adan eta Eba ongiaren eta gaizkiaren zuhaitzetik fruitu debekatua …
Mani
Mani Persiako III. mendeko maisu erlijioso eta teologoa izan zen, manikeismoaren dotrinaren sortzailea.
utzi ezazu ona hobeagatik
Gauzak beti hobeto egin daitezkeela eta beraz hobeto egin behar direla adierazteko. Aldaerak utz ezak ona hobeagatik utz ezan ona hobeagatik
Akzio baten balio teorikoa
Enpresa baten akzio baten balio teorikoa bere egoera-balantzetik eratortzen den akzioaren balioa da, ondare garbia akzio kopuruarekin zatituz kalkulatzen dena. …
Biltzar-sistema (asanblada)
Biltzar-sistema politikoa edo asanblada elkarte edo komunitate politiko batean erabakiak hartzeko kide guztien biltzar edo batzarra entitate politiko nagusi eta …
Nazionalismo bateratzaileak eta nazionalismo sakabanatzaileak
Ideologia nazionalista XIX. mendean garatu zen bereziki, erromantizismoaren altzotik, Ilustrazioko arrazoia baino gehiago komunitate nazional batekiko …
sagarrondoak ez du mahatsik ematen
Erreferentziarik gabeko esaera, gauza edo pertsona bakoitzari dagokiona eskatu behar zaiola adierazteko. Aldaerak sagar arbolak ez dau mahatsik emoten
baten zoriona, askoren inbidia
Jendartean inbidia ohikoa dela adierazteko.
Hiru urteko labore-txandaketa
Hiru urteko labore-txandaketa bereziki Europa Atlantikoan Erdi Aroan, XIII. mendetik aurrera, erabili zen labore-sistema bat da (ikus, gainera, …
Transeptua
Eliza bateko transeptua. Kreditua: Lusitana-Commons. Arkitekturan, transeptua eliza baten zeharkako nabea, elizaren nabenagusia perpendikularki zeharkatzen …
Abeltzaintza nomada (abeltzaintza ibiltaria)
Abeltzaintza nomada edo abeltzaintza ibiltaria abereentzako larreak edo bazkalekuak etengabe aldatzen dituen abeltzaintza-mota da. Ohikoa da Saharan, Sahelen, …
Europako funtsak
Europar Batasuneko Funtsak edo Funts Europarrak Europar Batasunak kide diren herrialdeei eta haietako administrazio publiko, enpresa eta partikularrei …
eroria, borrokara
Porrot egin arren, altxa eta aurrera egin behar dela adierazteko.
Kontsulatua (Frantziako historia)
Frantziako historian, Kontsulatua Direktorioa desegin zuen Brumarioko 18ko estatu-kolpetik (1799ko azaroak 9), zeinaren ondorioz Napoleon Bonapartek Lehen …
nihaur hemen, gogoa han, zentzu gutxi buruan
Egiten ari den horretan kontzentraturik egotearen komenientzia nabarmentzeko.
jan porru, gero dolu
Porrua jateak ekar ditzakeen tripako minez (sabeleko hantura, gasak, …) ohartarazteko.
Ebaluazio egiaztatzailea
Ebaluazio egiaztatzailea irizpide edo helburu batzuk betetzen diren ala ez edo zenbateraino betetzen diren zehazten duen ebaluazio mota da. Orokorrean, …
Inbentarioaren errotazio-indizea
Izakinei buruz, inbentarioaren errotazio-indizeak urtean inbentarioa edo biltegia batez beste zenbat aldiz berritzen den adierazten du. Honela kalkulatzen da …
Ahozko literatura
Ahozko literatura jatorrian idatzi gabeko literatura da, ahotsaren bidez erakusten eta transmititzen dena. Literatura tradizionalaren ohikoa modua da, batez ere …
ororen adiskide dena, ez da inoren
Adiskide asko dituenak azkenean lagunmin edo egiazko adiskiderik izaten ez duela adierazteko. Aldaerak guztien adiskide dena, ez da inorena ororen adiskidea …
egiak esan eta adiskideak gal
Egiak esateak, bereziki adiskideei buruzko egia desatseginak, adiskide horiek galtzea dakarrela adierazteko. Aldaerak egia esan eta adiskidea gal egiak …
Lege itunduak (lege hitzartuak)
*Agian 1841eko Lege Itundua, Nafarroako Foruei buruz, bilatzen ari zinen. * Lege itunduak edo lege hitzartuak estatuaren eta beste entiate baten arteko itun bat …
Berdegunea
Berdeguneak hiri-lurzoruko eremuak dira, landaretza erdinaturala dutenak, belarrez, lorez eta zuhaitzez osatuak. Landaretza horren ondoan edo tartean, sartzeko …
1848ko Iraultzak (Herrien Udaberria)
1848ko Iraultzak, Herrien Udaberria izen metaforikoarekin ere ezagunak, Europan zehar 1849 urtean gertatu ziren mugimendu iraultzaileen mulltzoa izan zen. …
ahuntza baino lehen, joale
Ezkutuan ibili ohi dela-eta, ahuntza ikusi baino lehen, hark eragindako joale, joare edo zintzarriaren soinua adituko dugula adierazteko.
abar su, laster su
Abar edo adar txikiekin egindako sua laster itzaltzen dela adierazteko.
Adbekzioa (meteorologia)
Meteorologian, adbekzioa aire masen mugimendu horizontala da atmosferan zehar, konbekziozko mugimendu bertikalari kontrajartzen zaiona. Beste hizkuntzetan: …
ohitura gaiztoa, berandu ahaztua
Ohitura txarrak hartzearen arriskuaz ohartarazteko, haiek baztertzeko zailtasuna dela-eta.
Jolas paraleloa
Jolas paraleloa haurrak elkarrekin baina elkarren artean interakziorik egin gabe jolasten diren haur-jolas modalitatea da; beraz, banakako jolas mota bat da. Bi …
gaitza, lapur isila
Gaitzak edo gaixotasun kronikoak bizitza poliki lapurtzen edo higatzen duela adierazteko.
urik ez duen errotak ez du soinurik egiten
Antzematen diren zantzuek edo seinaleek jatorri eta kausa badutela adierazteko; adibidez, zerbaiten inguruko zurrumurruak zabaltzen direnean, atzetik zerbait …
festak aurrea ederragoa du atzea baino
Ez da tradiziozko esaera eta bere erreferentziak nahiko berriak dira, baino adieraziko luke izango diren festen zai egoten direla asko, eta iraganekoak azkar …
aldatza, ipurdi latza
Erreferentzia eskas eta zalantzazko atsotitza da, gainera esanahi lausoa duena. Agian, aldatzak (aldatsa edo aldapa) igotzea ipurdiarentzat latza edo gogorra …
aharrausi usua, gose edo lo-mezua
Pertsona bat ahozabalka aritzeak loguraz edo gosez dagoela erakusten duela adierazteko. Aldaerak aharrausi usua, lo edo gose-mezua Sinonimoak aharrausi luzea, …
abenduko lainoa, euria edo hegoa
Euskal Herrian hain ohikoak diren beste atsotitz bat, literalki interpretatu behar duguna, abenduan edo abenduaren inguruan lainoak euria edo hego haizea …
ahuntzak garia ikusi, baina ez hesia
Gauzen alde onari begiratzeaz gainera, oztopo eta eragozpenei ere erreparatu behar zaizkiela ohartarazteko atsotitza.
Menditarrak
Frantziako Iraultzan, menditarrak (montagnards) jakobinoen sektore erradikala osatzen zuten figura politiko iraultzaileak ziren, asanbleako goiko eserlekuetan …
Maximilien Robespierre
Maximilien de Robespierre (1758-1794). Musée Carnavalet Maximilien Robespierre (1758-1794) Frantziako Iraultzako figura politiko nabarmena izan zen. Ikasketaz …
Izualdia (Izu Garaia)
Frantziako Iraultzan, Izualdia, Izu Garaia edo Izuaren Garaia (La Terreur) 1793tik 1794rako bitarteko aldia izan zen, Konbentzio Nazionalean zehar, non …
Definizio unibertsalak (Sokrates)
Sofisten eszeptizismo eta erlatibismoaren aurka, Sokratesek bertute morala badela aldarrikatu zuen, eta horretarako lehen baldintza bertutearekin, moralki ongi …
Aliantza Laukoitza (1815)
Aliantza Laukoitza 1815 urtean sinatu eta 1830 urtera arte indarrean izan zen Europako lau nazioen arteko ituna eta aliantza izan zen, Austriak, Prusiak, …
1841eko Lege Itundua (Lege Hitzartua, Hitzarturiko Legea)
*Agian orokorrean lege itunduei buruz jakin nahi zenuen. * 1841eko Lege Itundua, Lege Hitzartua edo Hitzarturiko Legea, izen ofizialez Foruak Eraldatzeko Legea, …
Integrazio-estrategia
Integrazio-estrategia enpresa batek bere negozio edo sektorean hornitzaileak (atzeranzko integrazio bertikala), banatzaileak (aurreranzko integrazio bertikala) …
George Washington
George Washington** (1732-1799) estatubatuar negozio-gizona, militarra eta politikaria izan zen. Bereziki Ameriketako Estatu Batuetako lehen presidentea …
Leipzig-eko gudua
Leipzig-eko gudua, Nazioen Gudua ere deitua, 1813ko urrian Leipzig hiriaren inguruetan, garai hartako Saxonia Erresuman, egungo Alemanian, Frantziako Armadaren, …
Versaillesko Ituna (1783)
*Agian 1919ko Versaillesko Ituna bilatzen ari zinen. * Versailleseko Ituna edo Versaillesko bakea, Parisko bakea ere deitua, 1783ko irailaren 3an Britainia …
Parisko ituna (1783)
*Parisko ituna (Pariseko ituna) Parisen 1783ko irailaren 3an Britania Handiaren eta Hamahiru Kolonietako ordezkarien artean sinaturiko bake-hitzarmena izan zen, …
hilaren hirugarren eguna nolako, hil guztia halako
Meteorologiaren aurreikuspena egiten duen atsotitza, jatorrian seguruenik egutegiko hilabeteekin (urtarrila, …) loturik baino, hilabete astronomikoekin …
gezurtia eta herrena arin jausten dira
Gezurretan ibiltzen dena azkar, herren bati bezain azkar, harrapatzen dela adierazteko.
Kontabilitate-printzipioak
Kontabilitate-printzipioak enpresak kontabilitatea garatzean eta urteko kontuak osatzean derrigorrez jarraitu behar dituen printzipio edo irizpideak dira. Egun, …
G8
G8 2002tik 2014ra munduko zortzi herrialde ekonomikoki indartsuenek, hain zuzen Alemaniak, Kanadak, Estatu Batuek, Frantziak, Italiak, Japoniak, Erresuma Batuak …
Gizonen sufragio unibertsala
Gizonezkoen sufragio unibertsala edo gizonen sufragio unibertsala, boto-eskubidea gizonei bakarrik eta gizon guztii, murrizketarik gabe, ematen dien …
Batzar Nagusiak
Batzar Nagusiak Gipuzkoa, Araba eta Bizkaiko lurralde historiko edo foru lurraldeetako asanblea legegileak dira, foru aldundien organo gorena, dagozkien …
putza izan ez eta puzkerra izan nahi
Handiputz, handiuste edo benetan dena baino gehiago dela uste duenarentzako atsotitza.
ez da ogirik neke gaberik
Bizimodua aurrera ateratzea beti neketsua dela adierazteko. Aldaerak neke gaberik ez da bizitzerik
Zuzenbide prozesala
Zuzenbide prozesala auzi judizialen jurisdikzioa, hiritarren babesa bermatu, bereziki defentsarako eskubideari buruz, eta prozesu judizialen garapena erregulatu …
ardi txikia, beti bildots
Txikiak diren pertsonek beti gazte diruditela adierazteko. Aldaerak behi txikerra beti bigantxa ardi xipia, beti bildots Itzulpenak gaztelaniaz, vaca pequeña, …
Asanblea Nazionala
Egun, Asanblea Nazionala (Asanblada Nazionala) Frantziako herritarrak ordezkatzen dituen behe ganbera da, Senatuarekin batera Frantziako bi ganberetako bat. …
Fenomeno naturalak
Fenomeno naturalak naturan berez gertatzen diren fenomeno edo gertakariak dira. Fenomeno naturalak natur zientzien ikergai nagusia dira, horien kausak …
maite ditugun begietan, lausorik ez
Maite ditugun pertsonen akatsak ikusten ez ditugula adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, el amor es ciego
Waterlooko gudua
Waterlooko gudua (guda) edo Waterlooko bataila 1815eko ekainaren 18an egungo Belgikako Waterloo herritik gertu Napoleonek bertatik zuzenduriko Frantziako armada …
Hamahiru Koloniak
*Hamahiru Koloniak (13 koloniak) Britainia Handiak Ipar Ameriketako ekialdeko kostaldean XVI. eta XVII. mendeetan zehar mendean izan zituen koloniak izan ziren. …
Txatbota
Txatbota online eta web interfaze gisa funtzionatzen duen aplikazio informatikoa da, erabiltzaileari galderak eta eskaerak egin eta elkarrizketak garatzeko …
El Pardoko ituna (1885)
Espainiako historian, El Pardoko ituna, 1885ean, Alfontso XII.a hil baino lehentxeago, Canovas del Castilloren eta Sagastaren artean ustez egindako hitzarmena …
Kontinenteak
Kontinenteak Lurran ozeanoek mugatutako lur eremu handiak dira. Orokorrean, honako kontinente hauek bereizten dira: Europa, Asia (batzuen iritziz, Eurasia …
Zein da zergak ordaintzearen funtzioa? Zertarako ordaintzen dira zergak?
Zergak estatuaren beharrak eta zerbitzu publikoak ordaintzeko erabiltzen dira,, hala nola hezkuntza eta osasun publikoak eta gizarte zerbitzuak.
Euskalki literarioak
Euskalki literarioak historian zehar idatzizko literatura eman duten euskalkiak dira. Luis Luziano Bonaparte eta Arturo Campion izan ziren XIX. mendean euskalki …
Gobernadore zibila
Espainiako historian, gobernadore zibilak 1824tik 1997ra arte probintzia bakoitzean indarrean izan zen figura politiko eta administratiboa izan zen, estatuaren …
Konbentzio Nazionala
Konbentzio Nazionala Frantziako Iraultzan zehar 1792tik 1795era bitartean indarrean izan zen asanblea eratzailea eta horri dagokion erregimen politikoa izan …
Zerga-sistema (tributu-sistema)
Zerga-sistema edo tributu-sistema estatuak zerbitzu publikoen finantzaziorako ezartzen diren zerga eta beste tributuen multzoa da, haiek kudeatu, bildu eta …
Joan Goienetxe
Joan Goienetxe (Arizkun, Baztan bailara, 1656-Nuevo Baztán, Madril, 1735), gaztelaniaz Juan de Goyeneche y Gastón, espainiar politikari eta negozio-gizona izan …
mendian jaioak, mendira nahi
Norberak jaio den gigora eta hezi den moldeetarako joera duela adierazteko.
Sans-culottes
Frantziako Iraultzan), sans-culottes (culotte-rik gabeak) direlakoek sektore herrikoi erradikalena osatzen zuten, monarkiaren eta aristokraziaren guztiz …
Koke ikatza
Koke ikatza eta, besterik gabe, kokea, ikatza kiskali edo kaltzinatua da, erregai moduan ikatza bera baino propietate hobeak dituena. Esan liteke egurretik egur …
Kapitalizazio-aldia (kapitalizazio-epea)
Kapitalizazio-adia edo kapitalizazio-epea finantza eragiketa batean interesak sortu eta kapitalera biltzen diren aldia da. Adibidez, %1eko interesarekin egiten …
Ezker politikoa
Ezker politikoa edo, besterik gabe, ezkerra, gizakiaren berdintasuna balio lehen eta gorentzat duten alderdi eta sektore politikoen multzoa da, espektro …
Zerga-motak
Zerga-mota ezberdinei buruz jakiteko ikus: zuzeneko zergak eta zeharkako zergak; zerga progresiboak, zerga proportzionalak eta zerga erregresiboak.
Xerofitoak (formazio xerofiloak)
Xerofitoak edo formazio xerofiloa eremu lehorretan garatu ohi diren diren formazio begetal edo landareen multzoa da, zurtoin haragitsua, sustrai sakonak eta …
Asanblea konstituziogilea (asanblea eratzailea)
Agian batzar sortzailea bilatzen ari zinen. Asanblea (asanblada) konstituziogilea edo asanblea eratzailea (Espainian, Gorte Konstituziogileak edo Gorte …
Batzar sortzailea
Batzar sortzailea merkataritza-sozietate bat (hala nola, sozietate anonimoak eta kooperatibak) edo bestelako baltzu edo elkarte sortzerakoan bazkideek egiten …
Mundu hautemangarria eta mundu adigarria
Mundu hautemangarria eta mundu adigarria Platon filosofoak errealitatearen edo izatearen bi alderdiak izendatzeko erabiltzen dituen terminoak dira (ikus, …
ilargi eta laino, sorginentzat giro
Kutsu mitologikoa duen esaera, zeruan ilargia eta lainoa ikisten diren gauak, Euskal Herrian maiz hego haizearekin loturik, sorginek euren errituak egiteko …
Uniformetasun-printzipioa
Uniformetasun-printzipioa kontabilitatea eratzeko irizpideak behin erabaki eta aplikaturik, hala nola izakinak baloratu eta amortizazio ekonomikoa …
ikasteko, isildu eta entzun
Mihiluzeak eta jakin gabe hitz egiten dutenak gaitzetsi behar dira eta beti ikasi nahi dutenak goretsi, horretarako jarrera egokiena isilik egotea eta entzutea …
zuhaitz onak, itzal ona
Ona den pertsona babes eta laguntza ematen duen hura dela adierazteko, besteak beste.
Estats Generals
A la història de França, els Estats Generals van constituir l’assemblea general de l’Antic Règim, que reunia els tres estaments (noblesa, clergat i …
Thomas Jefferson
Thomas Jefferson** (1743-1826) Ameriketako Estatu Batuetako hirugarren presidentea izan zen 1801etik 1809ra bitartean. Halaber, Ameriketako Estatu Batuetako …
Zigilu legea
Zigilu legea edo zigiluaren legea Erresuma Batuak 1765ean Ameriketako Hamahiru Kolonietan ezarri zuen zuzeneko zerga izan zen, hainbat agiri eta dokumentuetan, …
Alpetar mendikateak
Alpetar mendikateak, grisez markatuta. Alpetar mendikateak alpetar orogeniaren ondorioz, duela 55 milioi bat urte, Zenozoikoan, Indiako eta Afrikako plaka …
Direktorioa (Frantzia)
Frantzian, Direktorioa 1795tik 1799ra bitartean indarrean izan zen aro politikoa izan zen, Lehen Errepublikan zehar, Konbentzio Nazionalaren ondoren. Izena …
Tearen matxinada
Bostongo tearen matxinada edo tearen mutina 1773ko abenduaren 16an Ipar Ameriketako Boston hirian izandako matxinada izan zen, non kolono batzuek, indioz …
oihan orotan otso bana
Toki guztietan maltzurrak edo maleziaz jokatzen duten pertsonak daudela adierazteko.
Abeltzaintza egonekoa (abeltzaintza sedentarioa)
Abeltzaintza egonekoa, egoneko abeltzaintza edo abeltzaintza sedentarioa abereak toki finko batean hazten dituen abeltzaintza mota, transhumantzia ez bezalakoa. …
Bakanketa (entresaka)
Basogintzan, bakanketa edo entresaka baso batean baliagarriak ez diren zuhaitzak eta sastrakak moztea da, ihartuta edo txikiak direnak alegia, zuhaitz …
Merkatuaren autorregulazioa
*Agian merkatuaren erregulazio bilatzen ari zinen. * Merkatuaren autorregulazioak (merkatuaren autoerregulazioa) merkatu aske edo gutxi gorabehera aske batean …
Merkatu-erregulazioa (erregulazio ekonomikoa)
*Agian merkatuaren autorregulazioa bilatzen ari zinen. * Merkatu-erregulazioa edo erregulazio ekonomikoa merkatu edo sektore ekonomiko baten jarduera …
Antropologia filosofikoa
Antropologia filosofikoa gizakia bere kontzeptu eta zentzurik sakonenean zer den hausnartzen duen antropologiaren adarra da, hausnarketa horretatik abiatuta, …
Zerga bereziak
Zerga bereziak produktu jakin batzuen kontsumoa, hala nola hidrokarburoak, edari alkoholdunak eta tabakoa, era berezian, bereziki karga-tasak gehituz, …
Afiliazio-marketina
Afiliazio-marketina afiliatu izeneko pertsona batek edo batzuek enpresa batek eskaintzen duten produktua edo zerbitzua online sustatzea da, haien sare sozialen, …
enara batek ez du udaberria egiten
Kasu partikular edo berezi batetik ondorio orokorrak atera ezin daitezkeela adierazteko.
bihar ere eguzkia aterako da
Gauzak gaizki joanda ere, bizitza aurrera doala eta esperantzia ez dela galdu behar adierazteko. Aldaerak bihar ere eguzkia aterako dun bihar ere eguzkia …
jaten duten santuekin ez dago fidatzerik
Onbera eta zintzo fama duten pertsonekin kontuz eta adi ibili behar dela adierazteko, denok baititugu alderdi ilunak.
Aurkezpen digitalak
Aurkezpen digitala dokumentu digital bat da, modu sekuentzialean erakusten diren diapositiben edo koadroen formatuan gai zehatz bat laburbilduta eta …
otea loretsu, negua elurtsu
Oteak lore ugari izateak negu hotza eta elurtsua iragartzen duela adierazteko. Aldaerak otea loretsu, negua edurtsu
Lurren deslotzea (lurren desbinkulazioa)
Espainiako historian, lurrak deslotzea edo lurrak desbinkulatzeajaurgoak abolitu, maiorazkoari loturik zeuden lurrak lehenseme edo premuari oinordetzan uztera …
Bigarren Industria Iraultza
Bigarren Industria Iraultza 1870tik XX. mendearen erdialdera arte Mendebaldean izan zen garapen industrial handiko aldi historikoa izan zen. Lehen Industria …
Zerga berdintasuna
Zerga berdintasuna zerga sistema bateko oinarriko printzipio bat da, zeinaren arabera zerga guztiak egoera berean dauden hiritar guztiei modu eta neurri berean …
Eurozentrismoa
Eurozentrismoa Europa eta kultura europarra beste kulturen gainetik zibilizazioaren erdigune edo ardatz gisa hartzen dituen jarrera kulrura, soziologiko eta …
Zazpi Urteko Gerra
Zazpi Urteko Gerra 1756tik 1763ra bitartean Frantzia eta Erresuma Batua, haietako bakoitzaren aliatuekin batera, elkarren aurka aritu ziren gerra izan zen, …
Antierlatibismo morala
Antierlatibismo morala sofistek aldarrikatzen zuten nomos, hots, instituzio politiko nahiz arau moralen erlatibismo eta konbentzionalismoaren aurka Sokrates …
idi zaharrari, arran berri
Zerbaiti bere izaerari ez dagokion apaindura edo distira eman nahi zaionean erabiltzen da; baita ere, batek merezi ez dituen alabantzak jasotzea bilatzen …
ondo dantzatzen dakienak, musika gutxi behar
Zerbaiti buruz dakienak azalpen askoren beharrik ez duela adierazteko.
Pentsamendu ilustratua
Ilustrazioa izeneko mugimendu historikoa, bereziki XVIII. mendean garatu zena, intelektuala da bere oinarrian. Hauek dira pentsamendu ilustratuaren gako …
Polisemia (hitz polisemikoak)
Hizkuntzalaritzan, polisemia gertatzen da hitz edo esamolde batek adiera edo esanahi bat baino gehiago dituenean. Beraz, hitz polisemikoak esanahi bat baino …
Aurrezteko joera marjinala
Aurrezteko joera marjinala familia batek errentatik aurrezten duen diruaren zenbatekoa da, proportzio moduan adierazita, errenta-maila bakoitzeko. Adibidez, …
Fitxategi-kudeatzailea (fitxategi-arakatzailea)
Fitxategi-kudeatzailea edo fitxategi-administratzailea erabiltzaile-interfazearen aplikazio bat da, maiz sistema eragilean txertatua, sistema informatiko baten …
Enplegu-politikak
Enplegu-politikak administrazio publikoetatik garatzen diren politika ekonomikoak dira, langabezia egoeran dagoen langilea babestuz, langileari ematen zaizkion …
Neolitikoa (Neolitoa, Iraultza Neolitikoa)
Iraultza Neolitikoak populazioen finkapena eta horrekin batera lehenengo hirien sorrera ekarri zuen. Irudian: Hiri neolitiko bat Iraken. Kredituak: Véronique …
Ilgora Emankorra
Ilgora Emankorra, Kredituak: Sémhur-Rafy-Commons. Ilgora Emankorra Iraultza Neolitikoa garatu zen lehen lurraldea izan zen, Ekialde Hurbilean. Nilo bailaratik …
Oximoron
Oximorona estilo-figura bat da, aurkakoak edo bateraezinak diren esanahi edo zentzua duten hitzak edo esamoldeak lotzen dituena (adibidez, “maitasun …
Bezeroaren gogobetetzea
Bezeroaren gogobetetzea erositako produktua edo zerbitzua kontsumitzean haren asebeharrak, nahiak eta desirak guztiz bete eta horrel harengan esperientzia …
Bezeroaren Bizitza-Zikloaren Balioa (BBB)
Bezeroaren Bizitza-Zikloaren Balioa (BBB) bezero arrunt batek enpresa baten produktu edo zerbitzuei atxikita irauten duen denboran zehar ekartzen duen batez …
Paralelismoa (estilo-figura)
Estilo-figura gisa, paralelismoa ondoz ondoko bertso edo esaldietan egitura sintaktiko, semantiko edo silabiko (azken hau bereziki olerkigintzan) bera …
burura igo, burua jo
Bere dohaiak eta lorpenak harrokeriaz erakusten dituena, azkenean burua makurtu beharko duela adierazteko.
Ergonomia (definizioa)
Ergonomia produktu, instalakuntza edo jarduera bat ahalik eta modu eraginkorrenean garatu eta aldi berean erabiltzailearen edo langilearen erosotasun, …
Milizia Nazionala (Espainiako historia, XIX. mendea)
XIX. mendean, Milizia Nazionala Espainian osaturiko milizia edo hiritarrek osaturiko talde armatua izan zen, konstituzionalismoa eta liberalismoa babestu eta …
Realistak (Espainiako absolutismoa)
Espainiako historian, eta zehatzago Fernando VII.aren erregealdian, partida realistak Hirurteko Liberalean, 1820tik 1823ra, erregimen absolutista, betiere …
Autonomia pertsonala
Autonomia pertsonala pertsona batek bere bizitza eratzen duten erabakiak askatasunez eta arrazoimenez hartzeko ahalmena da, independentziaz eta mendekotasunik …
Hiponimoak (hiponimia)
Hiponimoak beste hitz batek adierazten duen entitatearen mota desberdinak adierazten dituzten hitzak dira. Adibidez, uso hitza txori hitzaren hiponimoa da. …
Graben (hobi tektonikoa)
Graben (alemanieraz; euskaraz, literalki, “hobi”) edo hobi tektonikoa faila paralelo bik aurkako norabideetan eragindako indarrek sortzen duten …
Horst (mazizo tektonikoa)
Horst (alemanieraz; euskaraz, literalki, “eremu goratua”) edo mazizo tektonikoa faila batek eragindako indarrek sortutako goi-lautada da, non eremu …
min neukan lepoan, lotu ninduten zangoan
Lagundu ordez traba egin duenari adierazteko.
Zertan bereizten dira aristokratak eta oligarkak?
Aristokratak, jatorrian, bikainak diren gobernariak dira, gobernatzen hoberenak (antzinako grezieraz, aristoi, “onenak” da euskaraz). Antzinako …
Inklusio-politika (enpresa)
Enpresan, inklusio-politika enpresa barneko desberdintasunak ezabatu edo ahal neurrian gutxitu eta enpresako kide guztiek tratu berdina jasotzen dutela …
Gaitasun fisikoak
Gaitasun fisikoak pertsona batek jarduera fisiko bat garatzeko dituen ahalmenak dira. Jarduera fisikoaren arabera, gaitasun fisikoak desberdinak dira eta neurri …
Banku-transferentziak
Banku-transferentziak banku-kontu bateko titularraren edo baimenduaren aginduz kontu horretatik beste banku-kontu batera, banku berean edo beste batean, egiten …
Arloko alfabetatzea
Arloko alfabetatzea ikasleei jakintza-arlo edo diziplina batean erabiltzen diren idazketa, irakurketa, hizketa eta ikerketa moduak erakustea da, hots arlo …
egia zango luze, gezurra hanka motz
Egiarekin urruti iritsiko gara, baina gezurretan azkar harrapatuko gaituztela adierazteko. Gazteleraz: antes se coge la mentiroso que al cojo
gezurra esan nuen etxean, ni baino lehenago kalean
Gezurrak azkar deskubritzen direla adierazteko. Kideko atsotitzak gezurra esan nuen Getarian, eta ni baino lehenago zen atarian egia zango luze, gezurra hanka …
jaioak, hiltzea zor
Naturaren legeari jarraiki, hiltzeko jaiotzen garela, hots, hiltzea beste paturik ez dugula, adierazteko. Kideko atsotitzak lurrak hazi eta lurrak jan
Bost erreinuak
Bost erreinuak izaki bizidunen sailkapenetako bat dira, haiek bost multzo handi hauetan biltzen dituena, gehienbat haien nutrizio-motaren arabera: landareen …
alfer egon eta alferlana egin, biak berdin
Alferrak egiten dituen lanaka alferrekoak edo baliogabeak izaten direla adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, hacer el vago y realizar un trabajo en vano, ambos …
aberatsak, guztiak adiskide
Aberatsak lausengatzaile asko izaten dituela adierazteko.
goiz gorri, arrats euri
Egunsentian zeruan ikusten diren laino gorriek arratsalderako euria iragartzen dutela adierazteko. Aldaerak goizean oskorri, gauean iturri goiz gorri, arratseko …
goizean oskorri, gauean iturri
Goizeko laino gorriek iluntzerako euria iragartzen dutela adierazteko. Aldaerak goiz gorri, arrats euri
First comers (Industria Iraultza)
Historia ekonomikoan, first comers (literalki, etorritako lehenengoak) direlakoak Erresuma Batuan industria-iraultza gauzatu ondoren XIX. mendeko lehen …
Aginte taula integrala
Aginte taula integrala (ingelesez, balanced socrecard) enpresak ezarritako helburu orokorrak erakundeko sail eta pertsona guztiengana zabaltzeko zuzendaritza …
CAME analisia
Zuzendaritza estrategikoan, CAME analisia (Correct, Adapt, Maintain, Explode) AMIA analisitik eratortzen den analisi osagarria da, AMIA analisiko faktoreak …
asto izan eta mando bizi
Haiek uste baino gutxiago direnentzako atsotitza.
astoak mandoari arre
Gutxi dakienak berak baino gehiago dakienari erakutsi nahi dionean adierazteko.
zaldirik ezean, asto gainean
Egokiena denaren ezean, dagoenarekin konformatu behar dela adierazteko.
Estrategia-mailak
Enpresan, estrategia-maila estrategiak garatzen diren erabaki-arloetako bakoitza da. Estrategia-maila korporatiboan, estrategia maila nagusiena dena, enpresaren …
Efektibotasuna (enpresa)
Enpresan, efektibotasuna, Peter Drucker kudeaketan adituaren arabera, aldi berean efikaza eta efizientea izatea da, hots, helburu zuzenak finkatu eta horiek …
Ekintza didaktikoa
Ekintza didaktikoa hezkuntza erakunde baten baitan modu planifikatuan irakatsi eta beraz ikasleak ikas dezan antolatu eta garatzen den jarduera eta praktika …
Irteera-hesiak
Ekonomian, irteera-hesiak enpresa bati bere jarduera bertan behera uztea oztopatu edo eragotiz egiten duten faktoreak dira, galerak izanda ere enpresa jarduera …
Alborapen algoritmikoa (isuri algoritmikoa)
Alborapen algoritmikoa edo isuri algoritmikoa adimen artifizialeko sistema batek edo orokorrean algoritmo informatiko batek sistematikoki, aldian behin edo …
trostan doan zaldia ez da erraz ezagutzen
Zaldiak, eta hedaduraz pertsona, ondo ezagutzeko, egoera gogorretan (zaldia lasterka eta ez trostan) ikusi behar direla adierazteko.
Genero Berdintasunaren Indizea (GBI)
Genero Berdintasun Indizea edo Genero Berdintasunaren Indizea (GBI) herrialde edo eskualde batean genero berdintasunaren egoera portzentaje edo puntu kopuru …
Giza Kapitalaren Indizea (GKI)
Giza Kapital Indizea edo Giza Kapitalaren Indizea (GKI) herrialde edo eskualde batean bertako herritarren potentzial ekonomikoa neurtzen duen adierazle …
Botere absolutua
Botere absolutua botere politikoa agintari bakar baten borondatearen mendean uzten duena da, botere legegilea, betearazlea eta judiziala bereizten ez dituena, …
behi zaharrak, pauso segurua
Zahartzaroak zuhurtasunaren jakinduria, arriskuak nola saihestu, ematen duela adierazteko.
Metopa
Metopa, bi trigliforen artean. Kredituak: Jose Luiz Bernardes Ribeiro. Antzinako Greziako arkitekturan, metopa frisoan zehar triglifoen artean tartekatzen diren …
Cella (arkitektura)
Tenplu etrusko eta eromatarretan cella delakoa tenplu barruan dagon espazio itxia zen, non dibinitatearen irudia zegoen. Santutegiko espazio sakratua zen eta …
Naos (arkitektura)
Antzinaroan, naos delakoa tenpluetako gune zentral sakratua zen, non dibinitatearen irudikapenak gordetzen ziren. Tenplu etrusko eta erromatarretan naos …
Kouros (kuros)
Kouros edo kuros (antzinako grezieratik euskarara literalki itzulita, “gizon gaztea”, “mutil nerabea”) bat Greziako Aro Arkaikoko …
Ibiltarte erlatiboa
Estatistikan, ibiltarte erlatiboa ibiltartea (datu handiena ken datu txikiena) zati batezbesteko aritmetiko sinplea da, sakabanatze-neurri erlatibo gisa …
Unitate morfologikoak
Hizkuntzalaritzan, unitate morfologikoak hitza osatu eta eratu duten elementuak dira. Hauen artean badago mailakatze bat: hitza, perpaus baten barruan beste hiz …
Mailegu linguistikoak (hitzen mailegutza, hizkuntza mailegutza)
Hizkuntzalaritzan, maileguak beste hizkuntza batetik nolabait ekarritako hitzak dira. Ekarpen hori nola egiten den ikusita, mailegu mota zenbait bereizten dira: …
Morfologia (hizkuntzalaritza)
Morfologia hitzen eraketa eta egitura aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da. Bi adar nagusietan banatzen da: eratorpena eta mailegutza, hots, hitz …
Lursail itxiak (landa itxiak)
Lursail itxietako paisaia, landa itxien paisaia edo, besterik gabe, lursail edo landa itxiak, partzelazio motarekin lotutako nekazaritza-paisaia mota bat da, …
Mendi-gailurra
Txindokiko gailurra, laino artean. Kredituak: Namiac-Commons. Geografia fisikoan, *mendi-gailurra (mendigailurra) mendi baten puntu gorena da, inguruko guztiak …
Curriculum malgua (kurrikulu malgua)
Curriculum malgua edo kurrikulu malgua ikasleen aniztasuna aintzat hartu eta haietako bakoitzaren egoera eta zirkunstantzia pertsonaletara moldatzen den …
bat ehunen, ehun ez baten
Bakar batek ehunek balio dutena baino gehiago balio dueneko egoeretan erabiltzeko. Itzulpena gaztelaniaz, uno vale cien, cien no valen uno.
Egitura exokarstikoak (forma exokarstikoak)
Modelatze karstiko batean, egitura exokarstikoak edo forma exokarstikoak (exo- aurrizkia: kanpo) lurrazalean, lurzoruaren mailan, agertzen diren forma …
Berrespena (legeak)
Legeak berretsi egiten dira, haiek idatzi, eztabaidatu, bozkatu eta onartu ondoren, horretarako eskumena duen agintaritzak legeak indarrean jartzeko agindua …
Herri xehea (herri xumea)
Herri xehea edo herri xumea historian zehar gizarte klase baxua edo apala izendatzeko erabili izan den terminoa da (ikus, gainera, klase soziala). Garai …
Aranjuezko matxinada
Aranjuezko matxinada 1808 urtean Madrildik gertu dagoen Aranjuez herrian izan zen herri matxinada izan zen, orduko Karlos IV.aren erregealdian Espainia de facto …
Tomas Akinokoa
Tomas Akinokoa (1224-1274) Erdi Aroko teologo eta filosofoa izan zen, ospetsua sistema filosofiko aristotelikoa kristau teologiarekin lotzeagatik, arrazoia …
arbola gaztea den bitartean zuzendu behar da
Hedaduraz, pertsonak gazteak direnean hezi behar direla adierazteko, alperrik baita heldutakoan joera bat harturik zuzendu nahi izatea.
zertan harro, hartan herren
Pertsona batek bere buruaren alderdiren bat nabarmentzeak horretan hutsunea duela adierazten du.
Ingalaterrako Iraultza Loriatsua (1688)
Agian Espainiako Iraultza Loriatsua (1868) bilatzen ari zinen. Ingalaterrako Iraultza Loriatsua 1688 Jakue II.a tronutik egotzi edo bota zuen konspirazioa izan …
Bergarako Errege Mintegia
Bergarako Errege Mintegia, gaztelaniaz Real Seminario de Nobles de Vergara, historian zehar beste izen batzuk ere hartu dituelarik, 1776 urtean Euskalerriaren …
Mendilerroa
Gredosko mendikatea, Iberiar Penintsulako Erdialdeko Sistemaren barnean. Kredituak: Miguel303xm - Wikimedia Commons. Geografía fisikoan, mendilerroa edo …
Mazizoa (mendigunea)
Frantziako Mazizo Zentraleko mapa topografikoa. Kredituak: Babsy-Wikimedia Commons. Geografian, mendigunea edo mazizoa elkarren ondoan dauden mendien multzoa …
hartuak, emana zor
Hartu egiten dena zor gisa geratu eta azkenean nolabait eman egin behar dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, lo que se toma, se debe.
Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra (Caracasko Gipuzkoar Konpainia)
Caracasko Errege Konpainia Gipuzkoarra edo, labur, Caracasko Gipuzkoar Konpainia, Felipe V.ak Espainiako erregeak emandako pribilegioekin euskal merkatari talde …
Basileako Bakea (1795eko uztailaren 22a)
Basileako Ituna edo Basileako Bakea Espainiako Erresumak eta Frantziako Lehen Errepublikak 1795ean sinaturiko bake-ituna izan zen, Konbentzioaren Gerrari …
Ikasliburua: Espainiako historia: Antzinako Erregimenaren krisialdia (1808-1833)
Aurkibide analitiko-kronologikoa Antzinako Erregimena (absolutismoa, estamentuak - noblezia, kleroa, hirugarren estatua-) . Borboitarrak XVIII. mendean zehar …
Juglareak
Juglareak (latinezko iocularis hitzetik, “dibertigarria”) Erdi Aroko artista ibiltariak ziren, jendaurrean musika jo, koplak abestu, dantza egin eta …
Irteera-unitateak
Ordenagailu batean, irteera-unitateak, irteera-gailuak edo irteera-periferikoak ordenagailuak prozesatutako informazioa erakutsi edo eskura jartzeko baliatzen …
Sarrera-unitateak
Ordenagailu batean, sarrera-unitateak, sarrera-periferikoak edo sarrera-gailuak erabiltzaileak ordenagailuan informazioak sartu edo aginduak emateko erabiltzen …
Sarrera-irteera unitateak
Ekipo informatiko batean, sarrera-irteera unitateak, sarrera-irteera gailuak edo sarrera-irteera periferikoak aldi berean informazioa sartu (input) eta …
Ekintza motorra
Psikologian, ekintza motorra (ekintza motorea) edo akzio motorra, subjektu batek helburu jakin batez muigmendua eragiteko prozesua osoa, helburu hori burmuinean …
Immobilismo soziala (immobilismo bertikala)
Immobilismo bertikala edo immobilismo soziala gizabanako bat klase sozial batetik bestera ezin igarotzeko fenomenoa da, mugikortasun sozialaren aurkakoa. …
Gaitasun soziolinguistikoa
Gaitasun soziolinguistikoa pertsona batek hizkuntza jendartean eta gizartean erabiltzeko gaitasuna edo oinarrizko ahalmena da, bere hizketa eta idazketa egoera …
Lur laua (historia)
Erdi Aroan eta Antzinako Erregimenean, Lur laua antzinako ohiturazko foruaren jurisdikzioa zuten lurraldeak ziren, elizaren zaintzapean, non biztanleria elizate …
Balearretako itsasoa
Balearretako itsasoa Balear uharteetatik ipar mendebaldera Iberiar penintsulako kostalderaino, Gironako San Sebastian eta Alakanteko San Antonio lurmuturrek …
Tirreniar itsasoa
Tirreniar itsasoa Italiar penintsulako kostaldetik mendebaldera Korsika eta Sardinia uharteetaraino, eta hegoalderantz Siziliaraino dagoen Mediterranear …
Itsaso Jonikoa (Joniar itsasoa)
Itsaso Jonikoa edo, besterik gabe, Jonikoa, batzuetan Joniar Itsasoa ere deitu izan dena, Mediterranear itsasoko zati bat da, Italia hegoaldearen eta Albania …
Itsaso Adriatikoa
Itsaso Adriatikoa edo, besterik gabe, Adriatikoa, Mediterraneo itsasoko golko bat da, Italiar penintsularen eta Balkanetako penintsularen artean. Bere …
Monroe Doktrina
James Monroe Ameriketako Estatu Batuetako presidenteak 1823an emanda, Monroe Doktrina Estatu Batuen kanpo-politika interbentzionista bat izan zen, Amerikako …
Aturri ibaia
Aturri ibaia Frantziako hego mendebaldea zeharkatzen duen ibaia da, 308kmko luzera duena. Ipar Euskal Herriko iparreko muga zeharkatzen du bere urak Kantauri …
Hyperglobalism (hyperglobalist approach)
Hyperglobalism or hyperglobalist approach is a perspective of analysis of economic, political and social phenomena from the confirmation and assumption that the …
Osasun-zuzenbidea
Osasun-zuzenbidea osasun-erakundeen aurrean pertsona fisikoen osasun-eskubidea bermatzeko legeriaz eta horren inguruko auziez, hala nola osasun arloko …
Arlokako laginketa
Arlokako laginketa eremu geografiko bat arlo, puntu edo sekzio batzuetan banatu eta haietatik laginak jasotzeko arlo batzuk hautatzen dituen laginketa-mota da. …
Ikerketa-unitatea
Ikerketa batean, ikerketa-unitatea, azterketa-unitatea edo analisi-unitatea ikertu egiten den elementu-mota da, unitate horien ezaugarriak aztertu eta haien …
Antzinaro Berantiarra (Antzinate Berantiarra)
Antzinaro Berantiarra edo Antzinate Berantiarra (ikus, gainera, Antzinaroa) Erromatar Inperioarekin lotura izan zuten lurraldeei loturiko aldi historikoa da, …
Goi Erdi Aroa
Goi Erdi Aroa Erdi Aro izeneko garai historikoaren hasierako zatia, V. mendetik X. mendera luzatzen dena. Horren aurreko aro historikoa Antzinaro Berantiarra …
Galarraga (abizena)
Gipuzkoan bereziki zabaldutako abizena, Belauntzan oinetxe bat duena. Etimologikoki, galar hitzetik dator, -aga leku-atzizkia erantsita, hots, adar ihartuak edo …
Erreduflazioa (murrizflazioa)
Erreduflazioa, murrizflazioa edo inflazio kamuflatua,inflazio edo prezioen igoera orokorraren egoera batean, enpresa batek kopuruka saltzen duen produktu …
Hizkuntza-plangintza
Hizkuntza-plangintza hizkuntza-politikaren tresna nagusia da, babestu edo sustatu nahi den hizkuntza baten egoera soziolinguistiko eta kulturalari buruzko …
Errotazismoa (nahasmendu fonetikoa)
*Agian errotazismoa fenomeno linguistiko gisa bilatzen ari zinen. * Errotazismoa -r- soinu biguna behar bezala ahoskatu ordez, -rr- soinu gogorraz ahoskatzeko …
Errotazismoa (hizkuntzalaritza)
*Agian errotazismoa nahasmendu fonetiko gisa bilatzen ari zinen. * Hizkuntzalaritzan, errotazismoa kontsonante bat r bilakatzeko fenomenoa da. Ohikoa da latin …
Elgorriaga (abizena)
Berastegiko eta Nafarroako Elgorriaga herriko abizena. Elorriaga (“elorri-tokia”) abizenaren aldaera da.
Beitia (abizena)
Beitia Bizkaia jatorri duen euskal abizena, Araban eta Gipuzkoan zabaldua. Toki izena adierazten duen abizena, beste hainbta abizen bezala, …
Konstrukzionismoa
Konstrukzionismo soziala edo soziokonstrukzionismoa gizartearen eta bere baitan garatzen diren fenomenoen izaerari buruzko paradigma bat da. Alfred Schutz eta …
Nekazaritza ibiltaria
Landatutako labaki bat, Indian. Nekazaritza ibiltaria edo labaki nekazaritza lur eremu batetik bestera aldatzen doan nekazaritza sistema da, aldi bakoitzean lur …
Bustoa
Bustoa giza irudi baten eskultura da, aurpegia eta enborraren goi aldea irudikatzen dituena, estatua moduan eta beraz estilo errealista batez. Pertsonaia …
Maritxu, nora zoaz? (abestiaren letra)
Maritxu, nora zoaz? euskal abesti herrikoia, emakume (Maritxu) eta gizon (Bartolo) baten arteko amodiozko harremana bien arteko elkarrizketa arin eta ironiko …
Kleopatra VII.a
Kleopatraren bustoa, Berlingo Altes Museoan. Kleopatra VII.a, maiz Kleopatra izen hutsez ezaguna (K.a. 69- K.a 30) Antzinako Egiptoko azken erregina-faraoia …
Zoriona (zoriontasuna)
Zoriona edo zoriontasuna bizipoz eta gogobetetasun egoera pertsonal iraunkorra da. Definizio hori, ordea, bi eratara uler daiteke: (1) egoera psikologiko gisa …
Zapalduaren antzerkia
Zapalduaren antzerkia antzezlana zapalduen askapenaren aldeko tresnatzat hartzen duen antzerki-mugimendua, publikoa obraren errepresentazioan zehar …
Ekintza-batasuna
Literaturan eta, bereziki, antzerki-lan batean, ekintza-batasuna edo ekintza-unitatea** printzipio bat da, zeinaren arabera antzezlanak hari nagusi bati …
Ekosistemak
Ekosistema ingurune jakin batek, ezaugarri fisiko eta kimiko jakinekin (biotopo deitzen dena), eta bertan bizi diren izaki bizidunek (biozenosi izenekoa) …
Ekotonoak
Ekotonoak ekosistemen arteko muga-eremuak dira, mugakide diren ekosistemen espezie bizidunak biltzen dituztenak, askotan muga horietako espezie propioekin …
Hartzekodunen konkurtsoa (hartzekodunen lehiaketa, hartzekodunen pilaketa)
Espainiako eta beste herrialde batzuetako ordenamendu juridikoetan, hartzekodunen konkurtsoa, hartzekodunen lehiaketa eta hartzekodunen pilaketa enpresa batek …
otsein barriak galbaheaz ura; zaharrari edarreaz bere lekurik emon ez gura
Mendebaldeko euskalkian jasotako atsotitza, Mogelen Peru Abarka lanean agertzen dena. Gazteak (otsein berriak) gauzak egiten jakin ez (galbaheaz ura jaso nahian …
beltz guztiak ez dira ikatzak
Itxuraz txarreko guztiak denak txarrak direla esanez egiten den orokortzearen aurka ohartarazten duen atsotitza. Aldaerak beltz guztiak ez dira beleak zuri …
Adios
Adios Nafarroako herria da, Iruñeko merindadean, Izarberibar bailaran. 155 biztanle zituen 2017an. Bertako herritarrak adiostarrak dira.
Supertxotxongiloa (supermarioneta)
Supertxotxongiloa edo supermarioneta Edward Gordon Craig (1872-1966) antzezle eta antzerki-zuzendariak asmatutako metafora bat da, aktoreak antzerki-obra batean …
Ziklorama
Arte eszenikoetan, ziklorama, orokorrean, agertoki, eszenatoki edo argazki- edo bideo-plato bateko hondoa betetzen duen irudikapena, ikuskizuna nolabait girotu …
Erregimen demografiko modernoa
Erregimen demografiko modernoa (demografia-erregimen modernoa) edo erregimen demografiko berria XX. mendeko azken hamarkadetan herrialde aurreratuetan eta XXI. …
Migrazio-fluxua (migrazio-korrontea)
Migrazio-fluxua edo migrazio-korrontea herrialde edo eskualde jakin bat jatorri eta beste herrialde edo eskualde jakin bat helmuga duten migratzaileen kopurua …
Sare hidrografikoa (sare hidrologikoa)
Sare hidrografikoa edo sare hidrologikoa arro hidrografiko jakin bat drainatzen duten ur-lasterren multzoa eta haien arteko lotura da, ur horiek ur-laster …
Ibai-terrazak (alubioi-terrazak)
Ibai-terrazak edo alubioi-terrazak ibai baten ibilguaren alde banatara ibaiak ekarritako sedimentuen metaketaz sortutako lautada edo taula itxurako eremuak …
Laginketa-unitatea
Laginketa-unitatea edo lagin-unitatea, lagin estatistiko bat osatzeko hautatzen diren elementuei dagokien objektu edo elementu-mota da, lagina osatzeko …
Kuasibariantza (bariantza zuzendua)
Kuasibariantza edo lagin-bariantza zuzendua populazio estatistiko bateko bariantza zenbatetsi edo estimatzeko formula bat da, lagin-bariantza zuzendu gabearen …
Txortan egiteko moduko ama (TXEMA)
Txortan egiteko moduko ama (labur, TXEMA) gazte baten ikuspuntutik sexualki erakargarria den emakume heldua da, adinez gutxi gorabehera bere ama izan litekeena. …
Inbertsio-plana
Inbertsio-plan batek zehazten du nola aplikatuko diren erabilgarri dauden finantza-baliabideak inbertsio zehatzetan, finantza-helburuak, gehienbat epe laburreko …
Opereta
Opereta operatik eratorritako musika-antzerkiko generoa da, argumentu arin eta bihurriarekin. XIX. mendearen bigarren erdialdean hasi zen garatzen, Parisen eta …
Hiri-musika
Hiri-musika edo hiri-musika herrikoia XX. mendearen hasieratik musika klasikoaren eta herri-musika tradizionalaren moldeak gainditu zituzten estilo berrien …
Uso zuria (uso xuria)
Uso zuria, *** Uso xuriaedo Uso txuria***antzinako euskal abesti herrikoia, Nafarroako errege Tibalt I.a Koblakariaren (1201-1253) L’autrier dans la matinée …
Oi Ama Eskual Erri (Oi Ama Euskal Herri)
Oi Ama Eskual Erri Pierre Bordazarre zuberotar bertsolariaren abestia, abesti herrikoi bilakatua. Benito Lertxundi abeslariak abestiaren bertsio ezaguna ere …
Eskala grafikoa
Gipuzkoako mapa. Behe aldean, dagokion eskala grafikoa. Mapa batean, eskala grafikoa, mapako distantzien eta errealitateko distantzien artean dagoen erlazioa …
Industria metalurgikoa
Industria metalurgikoa edo metalurgia metalen eta horien aleazioen ekoizpenarekin eta eraldaketarekin lotutako jarduera industrialen multzoa da, mineralak eta …
Zenbakizko-eskala (zenbaki-eskala)
Kartografian, mapa edo plano bateko zenbakizko-eskala edo zenbaki-eskala mapako distantziaren eta mapak irudikatzen duen eremuko distantziaren arteko …
Mozkin garbia
Mozkin garbia mozkin gordinari, sarrerak ken gastuak eginez kalkulatzen den zenbatekoari alegia, interes eta bestelako finantza-gastuak kenduta eta zergak …
Hypophoresis
Hypophoresis is the sympton of insufficient and diminished sweating. Related: hypophoretic
Plinio Zaharra
Plinio Zaharra, latinez Gaius Plinius Secundus izenez ezaguna, erromatar idazle, naturalista eta militarra izan zen, K. o. 23-79 urteetan bizi izan zena. …
Hamilkar Barka
Hamilkar Barka Kartago buruzagia izan zen (K.a. 275- K.a. 228). Lehen Gerra Punikoan Kartagoko tropak zuzendu zituen, Erromatarrekin bakea sinatuta, Afrikara …
Cultural goals
In the field of business and other institutions, cultural goals are the recurring principles, values and behaviours that the company wishes to inculcate and …
Arkitektura brutalista (brutalismoa)
Arkitektura brutalista edo brutalismoa Erresuma Batuan 1950eko hamarkadan abiarazitako mugimendu eta estiloa izan zen, eraikuntza minimalista eta funtzionalak …
Absolutua (filosofia)
Filosofian, absolutua mugarik eta baldintzarik gabekoa dena da, osoa eta erabatekoa, baina aldi berean jatorrizkoa, eta hutsa dena, lehen kausa edo sorburua. …
Metodo pedagogikoa
Metodo pedagogikoa eredu pedagogikoa edo hezkuntzaren printzipio pedagogikoak garatzen dituzten estrategia eta ekintzen multzoa, aurrez behar bezala hausnartu …
Hizkuntzaren ekologia (ekolinguistika)
Ekolinguistika edo hizkuntzaren ekologia paradigma edo ikuspegi soziolinguistikoa da, hizkuntzen biziraupena, garapena eta beste hizkuntza batzuekiko harremanak …
Behe-erliebea
Arte hititako behe-erliebea. Behe-erliebea hormen gainean eratzen den eskultura-teknika bat da, non horma lau batean figurak zizelkatzen diren, azkenean …
Schengen espazioa
Schengen espazioa beraien artean mugitzeko mugak irekita dituzten Europako herrialdeen multzoa da, kanpotik datozen bidaiariekiko politika komuna dutenak. …
Energia nuklearra
Energia nuklearra atomoen nukleoetan berez edo artifizialki gertatzen diren erreakzioek sorrarazten duten energia da. Energia sortzen duten erreakzio nuklear …
Ondare Aldaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zerga
Ondare Aldaketen eta Egintza Juridiko Dokumentatuen gaineko Zerga Espainiako komunitate autonomoek eta foru ogasunek kudeatzen duten zeharkako zerga bat da, …
Emaitzen aplikazioa
Emaitzen aplikazioa aurreko ekitaldi ekonomikoaren bukaeran kalkulatu den ekitaldiko emaitza likidatu eta horri dagokion kontua ixtea da. Aplikazio hau …
Aplikatzeko dauden partidak
Aplikatzeko dauden partidak edo aplikatzeko partidak ekitaldi ekonomiko baten amaieran enpresa edo administrazio batean jasotako kobrantzak nahiz egindako …
Funts soziala
Espainiako Kontabilitate Plan Orokorraren arabera, funts soziala merkataritza-xedea ez duten sozietateetan, hala nola irabazi asmorik gabeko elkarteetan eta …
Bilatzailea (bilaketa-motorra, bilaketa-tresna)
Bilatzailea, bilaketa-motorra edo bilaketa-tresna dokumentu, datu-base, sistema informatiko edo webgune batean eta orokorrean Internet-en erabiltzaileak …
Zein dira hizkuntza ofizialak Gipuzkoan?
Euskal Autonomia Erkidegoan bezalaxe, Gipuzkoan euskara eta gaztelania dira hizkuntza ofizialak eta hiritar orok du eskubidea bietako edozeinetan administrazio …
Fronte beroa
Fronte beroa, Britainiaren mendebaldean (gorriz). Ondorengo fronte hotza ere azaltzen da (urdinez). Kredituak: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut- …
Erabiltzailearen interfaze grafikoa
Erabiltzailearen interfaze grafikoa edo erabiltzaile-interfaze grafikoa, ingelesezko Graphic User Interface (GUI) izenarekin ere ezaguna, ordenagailu edo beste …
Hizkuntza-teknologiak
Hizkuntza-teknologiak hizkuntza, testuak nahiz ahozko hizkuntza, informatikoki prozesatzeko teknologiak dira, bereziki adimen artifizialarekin lotuak, hala nola …
Hizkuntza teknologikoa
*Ez nahastu hizkuntza-teknologia kontzeptuarekin. * Hizkuntza teknologikoa teknologia inguruko terminoak biltzen dituen jargoi edo hizkuntza da. Orokorrean, …
Turisme de masses (turisme massiu)
El turisme de masses o turisme massiu és el fenomen turístic, fomentat i organitzat tant des de la iniciativa privada com des de l’administració pública, …
Zenbat hizkuntza desberdin daude munduan?
Munduko hizkuntza kopurua ezin da zehaztasunez eman; alde batetik, hizkuntzaren definizioa bera, dialekto eta beste hizkuntza-aldaeren aldean, ez baitago garbi; …
Ingurune hurbila (inguru hurbila)
Ingurune hurbil edo inguru hurbil terminoak bereziki soziologian erabiltzen dira pertsona baten gertukoenak diren beste pertsonak eta sozializazio-agente edo …
Web 2.0
Web 2.0 Internet sarearen hasieran nagusitzen ziren eduki estatikoak gainditu eta erabiltzaileen arteko elkarrekintza ahalbidetzen duten web edukien multzoa da, …
Behaketa zuzena (zuzeneko behaketa)
Behaketa zuzena edo zuzeneko behaketa aztertzen ari den fenomeno edo objektuari buruzko informazioa eta datuak bertatik bertara jasotzeko metodoa da. Jatorrian …
Hesi ekonomikoak (muga ekonomikoak)
Hesi ekonomikoak edo muga ekonomikoak herrialde edo herrialde talde batek beste herrialde batzuekiko ezartzen dituen**merkataritza hesiak** eta kapitalen …
Batezbesteko orokortua
Batezbesteko orokortua, Hölder-en batezbestekoa ere deitua, batezbestekoak kalkulatzeko formula orokor bat da, hain zuzen ere, batezbesteko aritmetiko sinplea, …
Batezbesteko koadratikoa
Batezbesteko koadratikoa aldagai estatistiko kuantitatibo bati buruzko datuak karratura jaso (hortik koadratiko), karratu horien batezbestekoa kalkulatu eta …
Hizkuntza-urraketa
Hizkuntza-urraketa edo hizkuntza-eskubideen urraketa pertsona edo hizkuntza-komunitate batek dituen hizkuntza-eskubideen aurkako erasoak dira, haiek ordenamendu …
Bergerac-en sindromea
Bergerac-en sindromea herabe izateagatik edo bere buruarekin autoestimu txikia izateagatik bere lorpenak besteen aurrean erakutsi eta zabaltzen ez dituen …
Normandiako lehorreratzea
Bigarren Mundu Gerran, Normandiako lehorreratzea indar aliatuen tropek alemaniar armada naziak okupatutako Frantziako Normandiako kostaldean 1944ko ekainaren …
Benchmarkinga (benchmarkina)
Benchmarking-a edo benchmarkina enpresa baten inguruko beste enpresa eta erakundeek garatzen dituzten praktika berritzaile eta egokien azterketa da, enpresa …
Sexu identitatea (identitate sexuala)
Sexu identitatea edo identitate sexuala pertsona batek bere buruari aitortzen dion emakume, gizon edo bestelako sexu-kondizio edo izaera da. Sexu-identitatea …
Direct costing
Direct costing, euskaraz zuzeneko kostu-esleipen terminoaz itzul daitekeena, kostua kalkulatzeko kostu-egitura bat da, produktu edo zerbitzu baten kostuan kostu …
Kostu osoak
Kostu osoa, nazioartean full costing izenez ere ezaguna, enpresa bateko produktu edo zerbitzu baten kostua kalkulatzerakoan kostu aldakorrak nahiz finkoak, …
Enpresa matrizea (sozietate matrizea, konpainia matrizea)
Enpresa bati buruz, enpresa matrizea, sozietate matrizea edo konpainia matrizea, enpresa nagusia ere deitua, enpresa hartan kapital-partaidetza nagusia duen …
kukuak egiten du maiatzean kuku, garagarrilean gelditzen da mutu
Euskal Herrian hain ohikoak diren meteorologiaren eta fenologiaren inguruko beste atsotitz bat, kasu honetan kuku deitzen den txoriari buruz, maiatzean kantuan …
Bessel-en zuzenketa
Bessel-en zuzenketa datu multzo baterako bariantzaren jatorriko edo ohiko formularentzako zuzenketa bat da, datuetatik kalkulaturiko bariantza hori $\sigma^2$ …
Holokaustoa
Holokaustoa, hebraieraz Shoa izenez ere ezaguna, naziek Europako juduen aurka Bigarren Mudu Gerran egin zuten hilketa masibo eta sistematikoa izan zen. Guztira, …
Azken Konponbidea (Azken Irtenbidea)
Azken Konponbidea edo Azken Irtenbidea, Konponbide edo Irtenbide Betierekoa ere deiturik, Alemania naziak 1942tik 1945era bitartean Europako juduak sarraskitu …
Wannseeko Konferentzia
Wannseeko Konferentzia Wannsee izeneko parajean, Berlinetik gertu, 1942ko urtarrilean Alemaniako naziko goi mailako funtzionariek eta naziek Europako juduak …
Pasibo korrontea
Kontabilitatean, pasibo korrontea enpresa edo sozietate batek epe laburrera ordaindu behar dituen zorrak dira, pasibo ez-korrontearekin batera pasiboko …
Estatu txotxongiloa (erregimen txotxongiloa, gobernu txotxongiloa)
Estatu txotxongiloa, erregimen txotxongiloa edo gobernu txotxongiloa de facto beste herrialde baten mendean edo kontrolpean izateagatik egiazko subiranotasunik …
Altzairuzko Ituna
Altzairuzko Ituna Alemania naziak eta Italia faxistak 1939an sinaturiko itun eta aliantza militarra izan zen. Itunak gauzatu egin zuen urte batzuk lehenagotik …
Hondar karratuen batura
Hondar karratuen batura (labur, KKB) eredu estatistiko bateko doikuntza neurtzeko neurri bat da, behaketa bakoitzeko hondarra, behatutako balioa ken aurresan …
Data points
A data point is a point or mark on a statistical graph; by extension, it also refers to the data corresponding to that point. Generally, data points refer to …
Datu agregatuak
Datu agregatua multzo edo eremu bateko elementu guztietarako datuak edo behaketak agregatu edo bateratu egiten duen datua da, banakako datu horiek gehituz edo …
Mendeko zorra
Mendeko zorra zor arruntaren mendean edo atzean dagoen enpresa baten pasiboko zorra da, hau da, enpresa likidatuz gero mendeko zorrak ohiko zorraren atzetik …
Errenta egotzia (egotzitako errenta)
Ogasun Publikoaren arloan, egotzitako errenta edo errenta egotzia efektiboa edo erreala ez den errenta da, baizik eta ondasun baten jabetza edo gozamen-eskubide …
Sexu-genero sistema
Sexu-genero sistema sexu biologikoa generoa irudikatzeko irizpide bakar eta baztertzaile gisa ezartzen duen ideologia da. Horren arabera, sexua oinarrizko …
Newton-en binomioa
Newton-en binomioaren teorema, Newton-en binomioaren formula, besterik gabe Newton-en binomioa edo binomioaren teorema ere deitua, binomio baten berreketa …
Unibertsalak (Platon)
Platonentzat, unibertsalak, gauzak konkretuki ez baizik eta orokorrean biltzen dituzten horiek, hala nola “txakur” eta “mahai”, benetan …
Giza balioak
Giza balioak (giza baloreak) pertsonek euren bizitzetan besteekiko harremanetan jarraitzen dituzten printzipio moral partekatuak dira. Giza balioak indibidualki …
Sinekdokea
Sinekdokeatropo** bat da, adierazkera figuratuaz erabiltzen den estilo-figura alegia, non aipatzen den terminoaren eta adierazi nahi den terminoaren artean …
Banaketa binomial negatiboa (Pascalen banaketa)
Banaketa binomial negatiboa edo Pascalen banaketa gertera bitar independenteen zorizko segida batean, haietako bakoitzean arrakasta eta porrota bereizita $p$ …
Errebelazioa (Kant)
Kant-ek errebelazio edo agerkundearen kontzeptua bere jatorriko adieran hartzen du, hau da, ezkutuan zegoena azalera ekartzea da berarentzat errebelazioa (das …
Elebitasun goiztiarra
Elebitasun goiztiarra hizkuntza jakin bat erabat barneratu gabe duelarik haurrak beste hizkuntza batean ikasten hasten denean gertatzen den egoera da. …
Toponimoak (toki-izenak)
Toponimoak edo toki-izenak toki bat izendatzeko erabiltzen diren izen propioak dira. Horien artean bereizten dira hidronimoak edo hidrotoponimoak (ibai eta …
Ordizia
Ordizia Gipuzkoako herria da, Goierri eskualdean, Oria ibaiaren ertzetan. 10.641 biztanle zituen 2023an. Industria da jarduera ekonomiko nagusia. Bereziki …
Hipermodernitatea
Hipermodernitatea Gilles Lipovetsky frantses filosofoak XX. mendearen amaieratik garatu den mendebaldeko gizartea, egun honezkero gizarte globala, definitu eta …
Hiri nazionalak (metropoli nazionalak)
Hirien hierarkian, metropoli nazionalak edo hiri nazionalak nazioan maila hierarkiko gorena duten metropoli edo hiriak dira, biztanle kopuruaren eta inguruan …
Komunikabide sozialak
Komunikabide sozialak (ingelesez,* social media*) informazioa sortu, partekatu eta zabaltzeko aukera ematen duten plataforma informatikoak dira, Internet bidez …
On gorena (ongi gorena)
Filosofiaren historian, o n gorena edo ongi gorena**, latinezsummum bonum ere deitua, gizakiaren bizitzaren helburua da, bizitza gidatu behar duen printzipioa. …
Reichstag
Reichstag delakoa 1871-1945 bitartean Alemanian izan ziren erregimen politiko desberdinetako legebiltzarra izan zen.
Autoritate-argudioak
Autoritate-argudioa, autoritatearen argudioa, autoritatean oinarritutako argudioa, argumentun ad verecundiam latinezko izenez ere ezaguna, baieztapen bat …
erreka oro itsasorat ari
Gauza guztiek bere bidea jarraitzen dutela adierazteko.
Gizarte ekintza (ekintza soziala)
*Agian gizarte langintza bilatzen ari zinen. * Soziologian, gizarte ekintza edo ekintza soziala gizarte harremanen bitartez garatzen den ekintza da, beste baten …
Botere politikoa
Botere politikoa gizarte batean afera publikoei buruz erabakiak hartu eta haiek gauzatzeko ekintzak garatzeko**boterea** da; labur esanda, gobernatzeko …
Lehen mailako merkatua
Lehen mailako merkatuak enpresek eta erakundeek euren zor-tituluak jaulki eta beraz lehen aldiz besterentzen direneko merkatuak dira. Lehen mailako merkatuetan …
Soldata berritze-klausula
Soldata berritze-klausula, berme-klausula eta eguneratze-klausula ere deitua, hitzarmen kolektiboetan inflazio-tasa maila batetik gora igotzen bada, soldatak …
Erroma-Berlin Ardatza (Ardatzeko potentziak, Ardatzeko indarrak)
Erroma-Berlin Ardatza (baita Berlin-Erroma Ardatza), gerora Erroma-Berlin-Tokyo Ardatza, Ardatzeko potentziak edo Ardatzeko indarrak izenekin ere ezaguna, …
Logotipoak
Logotipoa erakunde, enpresa edo marka bat identifikatzeko erabiltzen den irudikapen grafiko sinbolikoa da, izen bat, tipografia eta kolore jakinekin eta …
Arrazoizko balioa
Arrazoizko balioa enpresa batean aktiboak eta pasiboak baloratzeko irizpide bat da, enpresaren ondare-egoeraren irudi fidela eman eta elementuaren balio …
Herrialde erdiperiferikoak (erdiperiferia)
Herrialde erdiperiferikoak edo erdiperiferia mundu mailako hierarkia ekonomikoan herrialde zentral eta periferikoen artean dauden herrialdeak dira, herrialde …
Zakila
Zakila edo buztana gizaki eta animalia ar batzuek duten organo genitala da, isats formakoa, ugalketarako nahiz gernua kanporatzeko erabiltzen dena. Koitoan, …
Faxismoa
Faxismoa estatua balio moral eta politiko guztien gainetik ideia absolutu gisa hartzen duen ideologia politiko totalitarioa da, nazioaren, aberriaren eta …
Gotzon Garate
Gotzon Garate (Elgoibar, 1934-2008). Deustuko Unibertsitateko irakasle katedraduna, josulaguna. Friburgon soziologia ikasi zuen. 1970eko hamarkdan marxismoari …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2024 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, EHU-UPVko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2024 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua …
Autoaginduak (psikologia)
Psikologian, autoaginduak subjektuak bere emozioak, egoera psikologikoa eta fisikoa (estresa, nekea, …) nahiz nortasun eta portaera-bereizgarriak …
Aurkikuntza bidezko ikaskuntza
Aurkikuntza bidezko ikaskuntza ikasleak berak garatzen dituen ekintza, lan, esperimentu, proiektu edo jolasen bitartez burutzen dena, bere kabuz egiten duena, …
Momentuen metodoa
Estatistikan, momentuen metodoa probabilitate-eredu bateko parametroen estimatzaileak lortzeko metodo bat da, ereduko momentuak edo populazio-momentuak, maila …
ez dago itsu okerragorik, ikusi nahi ez duena baino
Adierazteko alferrik dela konbentzitzen saiatzea bere iritzia inolaz ere aldatuko ez duen pertsona. Aldaerak ez dago ikusi nahi ez duena baino itsu okerragorik …
jakiteak ez du ogirik jaten
Jakin inoiz ez dela alperrikakoa eta ikastea beti ona dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, el saber no ocupa lugar
Vandermonde-ren determinantea
Vandermonde-ren determinantea (Alexandre-Théophile Vandermonde, 1735-1796) haren errenkadak progresio geometrikoan dauden balioek osatzen dutena, 1 baliotik …
Bernoulli-ren banaketa
Bernoulli-ren banaketa, banaketa bitarra ere deitua, zorizko saiakuntza baten ondorioz bi emaitza posible baino ez dituen banaketa da, 0 (porrot) eta 1 …
Wronskiarra
Matematikan, wronskiarra (n-1) aldiz diferentziagarriak diren $f_1, \ldots, f_n$ funtzioek, lehen errenkada batean jarrita, eta horien ondoz ondoko deribatuek, …
Minor osagarriak
Aljebra linealean, *minor osagarria (minore osagarria) matrize karratu bateko elementu bat harturik, hari dagozkion zutabea eta errenkada ezabatuta, matrizean …
Bariantza-kobariantza matrizea
Bariantza-kobariantza matrizea edo kobariantza-matreizea aldagai estatistiko edo zorizko aldagaien multzo batean aldagaia guztien bariantzak, diagonal nagusian, …
Indarkeria bikarioa
Indarkeria bikarioa zuzenean pertsona jakin bat erasotu ordez hark maitazen dituen pertsonengana zuzentzen den indarkeria da, azkenean lehen pertsona hari min …
Mugatze-koefiziente zuzendua
Erregresio-eredu batean, erregresore-kopurua gehitzean mugatze-koefizientea bere jatorrizko bertsioan beti gehitzen da, erregresoreka gehitzean doikuntzaren …
Demagogia
Demagogia (antzinako grezierazko demos, “herria”, eta ago, “gidatu”, hitzetatik) politikan herritarren atxikimendua eta sostengua …
kantuz, nahigabeak ahaztu
Kantuz egin edo abesteak, nahigabeak, zoritxarrak eta arazoak, arintzen dituela adierazteko.
Plano irregularra (plano nahasia)
Siena hiria, Italiako Toscana eskualdean, plano irregularreko Erdi Aroko hiri tipikoa da. Plano irregularra edo plano nahasia kale estu, bihurri eta ordena edo …
Geografia fisikoa
Geografia fisikoa lurrazaleko elementu geografiko naturalak eta haiek eragiten dituzten fenomeno naturalak aztertzen dituen geografiaren adarra da. Bere baitan …
hamaika ikusteko jaioak gara
Entzuten ari denarekiko harridura edo haserrea adierazteko atsotitza. Aldaerak hamaika entzuteko jaioak gara Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, lo que hay que …
Minusbalioa
Minusbalioa, ondasun bat salduta erosketa-prezio historikoaren eta salmenta-prezioaren arteko diferentzia negatiboa da, saltzaileari galera ekartzen diona.
Weimarko koalizioa
Weimarko koalizioa Weimarko Errepublikan zehar, 1919-1833 bitartean, alderdi nazia 1933 urtean botere politikoa eskuratu artem Alemanian edo Alemaniako estatu …
Ikaskuntza metakorra
Ikaskuntza metakorra kontzeptu eta ataza sinpleetan oinarrituta, pausoz pauso eta haien arteko loturak eginez, kontzeptu eta ataza konplexuetara heltzen den …
nork bere opilari ikatza
Bakoitzak beti bere interesen alde jokatzen duela adierazteko. Sinonimoak nork bere opilari su Itzulpenak gaztelaniaz, cada cual arrima el ascua a su sardina
nork bere opilari su
Auzi guztietan bakoitzak bere interesen alde jokatzen duela garbi uzteko atsotitza. Aldaerak bakoitzak bere opilari su Sinonimoak nork bere opilari ikatza Beste …
Thomas Hobbes
Thomas Hobbes (1588-1679) ingeles filosofo politikoa izan zen. Bere iritziz, gizartearen berezko egoera gatazkatsua da (“guztiak guztien aurka”, …
Teoria faktorialistak (eredu faktorialistak)
Teoria faktorialistak edo eredu faktorialistak pertsonen bereizgarri psikologikoen kopuru handi bat jaso eta haien arteko korrelazioak edo loturak aintzat …
bistatik urrun, bihotzetik urrun
Maitasuna atxikitzeko, maite den pertsona egunerokoan ikusi eta harekin elkarrekin egotearen garrantzia nabarmentzen duen atsotitza.
alferkeria, askoren hondamendia
Alferkeriak jendea galbidean jartzen duela adierazten duen atsotitza. Antzekoa alferkeria, negar askoren ama Itzulpenak Gaztelaniaz: la pereza, ruina de muchos. …
apirila on ikusi nahi duenak, ehun urtez bizi behar du
Meteorologia arloko atsotitza, apirila eguraldi txarreko hilabetea izaten dela adierazteko.
abuztuak ontzen ditu, irailak bildu
Nekazaritza arloko atsotitza, abuztua laboreak eta fruituak ondu, eta irailean haiek biltzeko garaia dela adierazteko. Aldaerak Abuztuak ontzen, irailak biltzen …
maiatza, urte guztiaren ardatza
Maiatza urteko laborren natura zikloan funtsezko garaia dela adierazteko, bereziki loraldiaren arrakasta hil honetan suertatzen den eguraldiaren mendean …
Merkatu bakarra
Merkatu bakarra edo merkatu komuna herrialde batzuen artean salgai, zerbitzu, kapital eta langileen mugimendu eta merkataritza askea ahalbidetzen duen eremu …
Non-statistical association
A non-statistical association is that association, relationship or tendency of pairing between values of two statistical variables that is explained merely by …
Ekozentrismoa
Ekozentrismoa natura, izaki bizidunen eta jatorrizko materia bizigabearen loturiko multzo gisa, hau da, sistema ekologiko gisa, munduaren zutabetzat hartu eta …
Liburutegi nazionala
Liburutegi nazionala herrialde ondare bibliografiko gordetzen duen erakundea da, bereziki herrialdean egin eta argitaratu diren liburuak guztiak bilduz. …
Ikaskuntza sakona
Ikaskuntza sakona ikaskuntza automatikorako paradigma konplexua da, non sare neuronalen erabilera intentsiboarekin batera, haietarako aldakuntza ez-linealak …
Bando nazionala eta bando errepublikarra (Espainiako Gerra Zibila)
Bando erreboltaria, bando matxinatua, armada erreboltaria edo armada matxinatua, bando horretako jarraitzaileen beraien ahotan bando nazionala, Franco jeneralak …
Datu-base erlazionalak
Datu-base erlazionala elkarrekin erlazioak dituzten objektuei buruzko datu baseen multzoa da, objektu mota bakoitzeko taula eratzen duena, erregistro edo …
Mapa topografikoa
Pirinioetako mapa topografikoa, erliebea kolore-eskala baten bitartez azaltzen duena, altuera txikiko eremuak berdez eta altuera handikoak marroiz. Mapa …
Hizkuntza-mapa
Hizkuntza-mapa, hizkuntza batean hitz edo esamolde baten erabilera, ahoskera eta bestelako hizkuntza-bereizgarriak espazio geografikoan, isoglosak baliatuz, …
balitz eta bazan, biak alkarren kazan
Iraganean (bazan) edo oraindik gertatu ez diren (balitz) gauzetaz errazegi hitz egin ohi dela adierazteko. Sinonimoak balego eta balitz, elkarren atzetik …
Kotizazio sozialak (gizarte kotizazioak)
Kotizazio sozialak edo gizarte kotizazioak langile bakoitzak Gizarte Segurantzari egiten dizkion aldiroko kuota edo ekarpenak dira, Gizarte Segurantzaren …
Alienazio erlijiosoa (erlijio-alienazioa)
Hegel hil eta gero hegeldar ezker eta eskuin direlako joeren arteko eztabaida garatu zen, besteak beste kristautasuna Hegel sistemarekin bateragarria ote zen …
Alienazio ekonomikoa (ekonomia-alienazioa)
Alienazio ekonomikoa edo ekonomia-alienazioa (latinezko alienus hitzetik, “arrotz”) Karl Marx filosofoak garatu zuen kontzeptua da (ikus, gainera, …
Bonuak
Bonuak edo bonoak epe laburrera, bereziki bi urtetik bost urterako epemugarekin, bereziki enpresa handiek eta estatuek euren jarduerak finantzatzeko kopuru …
Produktu bukatuak
Produktu bukatuak ekoizpen-fase guztiak garatuta eskuratzen den produktua da, saldu eta erabiltzeko prest dagoena, beste enpresa batzuek euren …
Behaketa sistematikoa (behaketa egituratua)
Ikerketa zientifikoan, bereziki giza eta gizarte zientzien esparruan, behaketa sistematikoa edo behaketa egituratua aldez aurretik kategorizatu diren gertakari, …
Adolfo Suárez
Adolfo Suárez (1932-1981) Espainiako presidentea izan zen 1976-1981 bitartean, Espainiako Trantsizioaren hasieran, 1977tik aurrera UCD zentro eskuineko alderdi …
Unión de Centro Democrático (UCD)
Unión de Centro Democrático, labur UCD, Espainiako Trantsizioaren hasieran, 1977-1982 Espainia gobernatu zuen koalizioa eta alderdi politikoa izan zen, urte …
Migrazio-dolua
Migrazio-dolua emigratzen duten pertsonek beren ohiko ingurunetik eta gertuko pertsonengandik urrun sentitzen direnean izaten duten galera-sentimendua da, …
Zorraren kalitate-ratioa
Zorraren kalitatearen ratioa edo zorraren kalitate-ratioa pasibo galdagarriaren egitura epemugaren arabera (pasibo korronte edo epe laburrekoa eta pasibo …
Mugimendu demografikoa
Mugimendu demografikoak edo biztanleria-mugimenduak denboran zehar biztanleriaren tamainan eta egituran, sexuaren, adinaren edo jatorriaren arabera, gertatzen …
Kapital inproduktiboa
Kapital inproduktiboa produktu eta zerbitzuen ekoizpenera bideratzen ez den kapitala da, bereziki kapital espekulatibo gisa bideratzen dena. Kapital …
Kapital finantzarioa
Finantzetan, kapital finantzarioa edo finantza kapitala zor edo errenta baten zenbateko osoa da, eta orain edo epemuga batean ordaindu edo jaso egiten dena, …
Anglikanismoa
Anglikanismoa edo Eliza Anglikanoa Erreforma Protestantetik XV. mendean Ingalaterran sortutako kristau konfesioa da. Horren jatorriak zer ikusi handiagoa izan …
izenak handi, izanak gutxi
Izen handi, arransitsu edo hotsandikoek atzean mami edo benetako izaera kaskarra izaten dutela adierazteko.
izenak ez du izana egiten
Zerbait edo norbait hau edo hura dela esateak ez du esan nahi hura esandakoak adierazten duena denik. Aldaerak izena ez da izana izena eta izana ez dira gauza …
izena duen guztia omen da
Bereziki naturaz gaindikoak edo mitologikoak diren izakiez mintzatuz, izena dutelarik existitu egiten direla adierazteko. Aldaerak izena duena, bada izena duen …
Kultura adierazpena (adierazpen kulturala)
Kultura adierazpena edo adierazpen kulturala kultura agertu eta gauzatzen den formetako bakoitza da, izan materiala izan immateriala, ideia, pentsaera, emozio …
alferraren etxean, behia antzu eta emaztea ernai
Alferrak gaitzesteko ironiazko atsotitza, etxeko azienda zaindu gabe utzita emaztearekin haurrak izateari baino ez diotela egiten adieraziz. Aldaerak alferraren …
kea den lekuan sua
Gertaerak beste zerbaiten seinale gisa interpretatzeko gomendioa egiten duen atsotitza. Aldaerak kea dagoen lekuan sua kea dagoen tokian sua
Hiri plangintza
Hiri plangintza edo hiri-planifikazioa hiri edo herri epe luzerako diseinua eta haren hazkundearen orientazioa aztertu, garatu eta ezartzen duten jardueren …
Pisu bisuala
Marigorringoa bere enfoke, kokapen eta koloreagatik da konposizioan pisu bisual handiena duen elementua. Artelan batean, pisu bisuala konposizio artistikoko …
abendu beroak ez du laborariaren poltsarik berotzen
Abendu bero edo epelak laborari edo nekazarientzat gauza txarra dela (ez du poltsa berotzen, ez du etekinik ematen alegia) adierazteko. Aldaerak abendu beroak …
denean eguzki, oihalak heda
Garai bakoitzak eskaintzen dituen aukerak aprobatxatu behar direla adierazteko.
uztarria erosi, idiak erosi aurretik
Gauzak behar diren ordenan egiten ez direnean (aurrena uztarria, gero idiak) adierazten den atsotitza.
Herri indigenak
Herri indigena (latinezko inde eta -gena hitzetatik, literalki “bertakoa”) aspalditik eta luzaroan lurralde batean bizi izan den herri edo etnia da, …
Aniztasun geografikoa eta konplexutasun geografikoa
Geografian, aniztasuna lurraldea eta paisaia osatzen dituzten elementu fisikoen eta giza elementuen multzoa da. Zenbat eta handiagoa izan elementu fisiko eta …
Hispaniako Marka (Marka Hispanikoa)
Hispaniako Marka edo Marka Hispanikoa Inperio Karolingioaren hegoaldeko mugetan, Pirinioen inguruan, hura musulmanen eraso eta balizko inbasioetatik babesteko …
Errekonkista
Errekonkista Iberiar Penintsulako Erresumek VIII-XV. mende bitartean Al-Andaluseko lurralde musulmanak militarki konkistatu eta jendeztatzeko prozesua izan zen. …
Neorruralismoa (neolandatar mugimendua)
Neorruralismoa, mugimendu neorurala edo mugimendu neolandatarra XX. mendearen bukaeratik aurreko hamarkadetan izandako landa exodoaren ondorioz hustutako …
Lan-arriskuak (laneko arriskuak, arrisku profesionalak)
Lan-arriskua, laneko arriskua edo arrisku profesionala langile batek bere lantokian edo lan-jardueran jasaten duen egoera arriskutsua da, bere segurtasuna edo …
Merkataritza askea (merkataritza librea)
*Ez nahastu merkatu edo lehia askearekin. * Merkataritza librea, merkataritza askea (orobat truke askea deitua) edo merkataritza-askatasuna erosle eta …
Eztanda zuria
Eztanda zuria trantsizio demografikoaren 2. eta 3. faseetan garatu zen. Eztanda zuria, leherketa zuria edo lehertze zuria Europan XIX. mendean eta XX. mendearen …
Desmilitarizazioa
Desmilitarizazioa da indar militar eta paramilitarren eta haien azpiegitura eta ekipamenduen tamaina eta jarduera murrizteko prozesua, normalean gatazka bat …
Mugikortasun geografikoa
Mugikortasun geografikoa berarekin langilearen bizitoki aldaketa dakarren lantokiaren aldaketa da, lanpostu edo enpresa berean edo beste enpresa batera aldatzen …
txarrari barre, eta onari arre
Suertatzen zaizkigun zoritxarreko eta zorioneko gertakariei garrantzirik ez eman eta haiei erreparatu gabe beti aurrera egiteko aholkua ematen duen atsotitza.
urrea, lanaren lorea
Lanak bere emaria eta bere onura ekarri ohi duela adierazteko.
apirileko lorea urrea bezain hobea, maiatzeko lorea ezer baino hobea
Bereziki sagarrari buruz baliatzen den atsotitza, sagarrondoa apirilean loratzea egokiena dela adierazteko, baina halakorik ezean maiatzean loratzea ere ontzat …
Ikaskuntza errezeptiboa (ikaskuntza harkorra)
Ikaskuntza errezeptiboa edo ikaskuntza harkorra ikaslea irakaslearen informazio jaso baino egiten ez duen ikaskuntza mota da, non ikaslea hartzaile hutsa den. …
Beharrezkotasuna (Platon)
Platonek bere Timeo solasaldian azaldu zuen bezala, beharrezkotasuna unibertsoaren sorrera ekarri zuten bi kausetako bat da, nous edo adimen ordenatzailearekin …
Hiri-egitura
Hiri egitura hiria osatzen duten elementu eta atal desberdinen baterakuntza da, haien arteko erlazioekin batera, azkenean hiria osotasun gisa eratuz. Ikus, …
Plano kartografikoa (plano geografikoa)
Antzinako Donostiako planoa. Plano kartografikoa edo plano geografikoa, besterik gabe planoa ere deitua, lur eremu txiki edo ertain baten eskala txikiko …
Biztanleriaren mugimendu naturala (biztanleriaren berezko mugimendua)
Biztanleriaren mugimendu naturala edo biztanleriaren berezko mugimendua populazio batean gertatzen diren jaiotza, ezkontza eta heriotzen ondorioz soilik …
Produktuaren salmenta-zikloa
Produktuaren salmenta-zikloa enpresa batek bere produktu baten unitate bat saltzeko garatu behar duen prozesu osoa da. Fase hauek barnehartzen ditu: bezeroa …
kaltea dagianak, bizarra lepoan
Kaltea egin edo gaizki jokatu duenak, badaezpada ere, etorriko den bueltaren beldurrez, atzera edo kaltea hartu nahi duenari begira jartzen dela adierazteko.
hazitik bihia
Kausa batetik dagokion ondorioa edo emaria eratorri edo lortzen dela adierazteko. Sinonimoak nolako zura halako ezpala Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, de la …
tantaka-tantaka upela bete
Poliki eta ahaleginetan jarritako helburuak lortzen direla adierazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, con esfuerzo todo se consigue.
Antipodak (geografia)
C puntuaren antipodak D puntuak dira, eta Arenak B (eta alderantziz). Geografian, antipoda, baita pluralean ere antipodak, lurrazaleko toki edo puntu jakin …
Genero-desparekotasuna (genero-desberdintasunak)
Genero-desparekotasuna, genero-desberdintasuna edo genero-desoreka desberdintasun biologikotik haratago emakume eta gizonen arteko desparekotasun ekonomiko, …
Burgosko prozesua
Burgosko prozesua (Burgoseko prozesua), Burgosko epaiketa edo Burgosko auzia 1970eko abenduan ETA erakundeko 16 kideren aurka egindako gerra-kontseilu edo …
Genero-ebidentzia (genero-estatistikak)
Genero-ebidentzia edo genero-estatistikak posizio sozial, portaera edo lanpostu mota jakin bati buruz emakumeak eta gizonak alderatzen dituen proportzio, …
Genero-estereotipoak
Genero-estereotipoak (ikus, gainera,estereotipoak) emakumeei eta gizonei esleitzen zaizkien etiketa sozialak dira, orokorrak eta sinpleak, baina hala ere …
Matesa kasua
Matesa kasua Francoren diktaduran izandako ustelkeria kasu bat izan zen, 1969an azaleratutakoa. Kasuan elkar harturik izan ziren Juan Vilá Reyes, ehungintzako …
1968ko Derioko itxialdia
Derioko itxialdia edo Derioko seminarioko itxialdia 1968ko azaroaren 4ean 60 apaiz euskaldunek Derioko seminario edo apaizgaitegian abiarazitako itxialdia izan …
Amatasun atzeratua
Amatasun atzeratua edo amatasun berantiarra emakumeek, indibidualki nahiz orokorrean, lehen aldiz ama izatea atzeratu edo horretarako adina altua izatearen …
Konfiantza-arrakala
Konfiantza-arrakala genero-arrakala mota bat da, zeinaren arabera gizonezkoek seguruagoak sentitzen diren dagozkien gaitasun eta ardurekin, emakumeek esleitzen …
Salgai-dirua
Salgai-dirua, salgaizko dirua edo merkantzia-dirua berez ondasun gisa balioa duen diru-mota da, balio hori izanik diru izaera ematen diona, hau da, truke-bide, …
Gordailuen Berme-Funtsa
Espainian, Gordailuen Berme-Funtsa, izen osoz Kreditu-Entitateen Gordailuen Berme-Funtsa, banku, aurrezki-kutxa eta keditu-kooperatibek porrot egiten duten …
Meritokrazia faltsua (sasimeritokrazia, meritokraziaren mitoa)
Meritokrazia faltsua, sasimeritokrazia eta meritokraziaren mitoa disfemismoak edo adierazpen gutxiesgarriak diraa,motibazioa, ahalegina eta talentua direla …
Lorategi-hiria (lorategi-auzoa)
Lorategi-hiria, lorategi-auzoa edo loruria 1898 urtean Ebenezer Howard urbanista ingelesak (1850-1928) diseinaturiko hiri-eredua da, gero munduko hainbat …
Emma Goldman
Emma Goldman (1869-1940) lituaniar jatorriko ekintzaile anarkista eta feminista izan zen. Gazte zelarik emigratu zuen Estatu Batuetan eta han berehala hasi zen …
gizona ez da ogiarekin bakarrik bizi
Oinarrizko beharrez gain, gizakiok bestelako beharrak (segurtasuna, gizarte harremanak, autorrealizazioa) ere ditugula adierazteko. Ikus, gainera Maslow-en …
Erabakimen askea
*Kontsultatu baita ere aukeramen askea, terminoaren beste adierari buruz jakiteko. * Erabakimen askea edo aukeramen askea gizabanako bakoitzak bere bizitzari …
Sexu-organoak
Sexu-organoak ugalketa sexualean funtzioren bat betetzen duten organoen multzoa da. Gizakien kasuan, sexu-organo femeninoak dira bagina, klitoria eta orokorrean …
Inkisizioa
Espaniako historian, Inkisizioa edo Inkisizio Santua, izen osoz Inkisizioaren Ofizio Santuaren Epaitegia, Errege-erregina Katolikoek 1478 urtean ezarritako …
Faktore lehiakorrak (lehia-faktoreak)
Lehia-faktoreak eddo faktore lehiakorrak dira enpresa bat enpresa lehiakideen aldean lehia-abantaila lortzen laguntzen duten gaitasunak dira. AMIA analisiaren …
Markesaren alaba
Markesaren alaba Sebero Iturrino (1832-?) mutrikuar bertsolariaren bertso sorta baten izenburua da, bere garaian sekulako arrakasta izan eta gaur egun abesti …
Unibertsaltasuna (giza eskubideak)
*Agian zerbitzu publikoen unibertsaltasuna bilatzen ari zinen. * *Agian unibertsalismoa bilatzen ari zinen. * *Agian unibertsalak bilatzen ari zinen. * Giza …
Curriculum ofiziala
Curriculum ofiziala hezkuntza-sistemak ezartzen duen arau-markoaren baitan ezartzen diren curriculum-agiri guztien multzoa da, bere zehaztapen-maila …
Salgaiak
Salgaiak gizakiaren lanaz ekoitzi egin diren produktuak dira, merkatuan saldu eta erosteko eskuragarri jartzen direnak. Bereziki teoria marxistan erabiltzen den …
Freeport, Ander Odriozola: laburpena
Freeport Ander Odriozola bilbotarrak 2016an plazaratu zuen lehen eleberria da.** LABURPENA1 kapitulua Joanes detektibe pribatua. Uztaileko egun sargori batean …
Subsidioak
Subsidioa (etimologikoki, latinezko subsidium hitzetik, “laguntza, errefortzua”) administrazio publikoek ematen duten dirulaguntza da, pertsona edo …
Nazio-errenta
Makroekonomian, nazio-errenta garbia herrialde edo eskualde bateko faktore produktiboek, langileek eta enpresek alegia, ondasun eta zerbitzuen ekoizpenean …
Ikaskuntza induktiboa
Hizkuntzen irakaskuntzan**, ikaskuntza induktiboa** ikasleak hizkuntzaren praktikatik bertatik eratortzen dituen erregela orokorrak osatuz egiten den ikaskuntza …
Aurrezagutzak
Aurrezagutzak subjektu batek gai edo trebetasun bat ikasten hasi aurretik horri buruz dituen edonolako ezagutzak dira, ikaskuntza prozesuan oinarri gisa …
Hizkuntza-motibazioa
Hizkuntzalarien artean, bada korronte naturalista bat adierazlearen eta adieraziaren artean lotura zuzen bat dagoela baieztatzen duena, hizkuntza-motibazio edo …
Zein da historiaurrea eta historia bereizten dituen muga?
Historiaurrea eta historia banatzen dituen muga idazketa da; hain zuzen, idazketarekin asmakuntzarekin batera hasi zire antzinako gizakiak garaiko gertakizunak …
Abrasio-plataforma (urradura-plataforma)
Kredituak:Pacopac-Commons Abrasio-plataforma edo urradura-plataforma itsaslabar baten oinetik abiaturik olatuak hausten diren kostaldeko mailaraino zabaltzen …
Elebidun hartzaileak (elebidun pasiboak)
Elebidun hartzaileak edo elebidun pasiboak bi hizkuntzetan jakin baino haietako batean, elebidun hartzaile edo pasibo diren horretan alegia, ulertu baino egiten …
Ikaskuntza pasiboa (ikaskuntza mekanizista)
Ikaskuntza pasiboa edo ikaskuntza mekanizista ikaskuntza-eredu bat da, non ikasleak ahalmen kognitibo murritza garatu behar duen bere ikaskuntza garatzeko, …
Gezurra, Care Santos: laburpena
Gezurra Care Santos idazle katalanak 2015ean plazaratutako eleberria da, gazteei zuzendua. Une honetan ezin dizugu laburpena euskaraz eskaini, baina bai …
Hizkuntza isolatuak (hizkuntza bakartuak)
Hizkuntza isolatuak edo hizkuntza bakartuak gaur egungo beste inongo hizkuntzarekin lotura zuzenik ez duten hizkuntzak dira, egungo hizkuntza-familia baten …
Austronesiar hizkuntzak
Austronesiar hizkuntzak Asiako Hegoekialdeko uhartedi eta kostaldeko lurralde batzuetan, Ozeaniako uhartedietan Zelanda Berria barne, eta Madakasgarren …
Hizkuntza-eskubideak
Hizkuntza-eskubideak pertsona batek bere gizarte harremanetan nahi duen hizkuntza aukeratu eta erabiltzeko legez bermatzen diren ahalmenak dira. Definizio …
Merkataritza-blokea
Merkataritza-blokeak herrialde jakin batzuek osatzen duten elkartea, haien arteko kanpo merkataritza sustatu asmoarekin, hala nola arantzelak ezabatuz edo …
Administrative organization
Administrative organization is the process and result of arranging, ordering and structuring the set of resources available to a company, institution or other …
Administrazio-antolaketa
Administrazio-antolaketa edo administrazio-antolamendua enpresa edo beste**erakunde** konplexu formal batek dituen baliabideak prestatu, ordenatu eta …
Marshall plana
Marshall Plana Ameriketako Estatu Batuek Bigarren Mundu Gerraren ondorioz kaltetuta geratu ziren Europako herrialdeak laguntzeko plana izan zen, 1948-1952 …
Ikaskuntza deduktiboa
Hizkuntzen irakaskuntzan erabiltzen den kontzeptua da ikaskuntza deduktiboa, ikasleari hizkuntza-erregelak erakutsi eta adibide edo praktikaren bitartez …
Irurac bat
Irurac bat, Euskalerriaren Adiskideen Elkartearen leloa da, elkartea 1765 urtean sortu zenetik. Araba, Bizkaia eta Gipuzkoa probintzien batasunari egiten dio …
Txabola auzoa (slum)
Txabola auzoa Parisen, 1960 inguruan. Archives départementales des Hauts-de-Seine Txabola auzoa, txabolagunea edo txabola gunea, nazioartean ingelesezkoslum …
G7
G7 Alemaniak, Kanadak, Estatu Batuek, Frantziak, Italiak, Japoniak eta Erresuma Batuek y Erresuma Batuak, Europar Batasunarekin batera, osatzen duten nazioen …
Kobrantza-eskubideak
Kobrantza-eskubideak pertsona fisiko edo juridiko batek, hartzekoduna deitzen denak, zordun deitzen den beste batek ordaindu beharreko diru-zenbateko bat …
Aktiboa (kontabilitatea)
Kontabilitatean, aktiboa enpresa edo sozietate baten ondasunek eta kobrantza-eskubideek osatzen duten multzoa da. Erraz ulertzeko, esan liteke enpresak daukana …
Eskaintza agregatua (eskaintza agregatuaren kurba)
Eskaintza agregatua (ikus, gainera, eskaintza, kontzeptu ekonomiko orokor gisa) herrialde batean aldi jakin batean ekoitzitako ondasun eta zerbitzu guztien …
Ahaide delizius huntan
Ahaide delizius huntan Pierre Tope Etxahun (1786-1862) xiberotar bertsolariaren abestia da. Hitzak Ahaide delezius huntan bi berset gei tit khantatü Ene bizitze …
asto zaharrak indarra urri, indarra urri eta putza sarri
Zahartzaroaren miseriak agerian jartzen dituen atsotitza.
Hiri eskualdeak
Agian hiri-eskualde sistema edo hiri-erregio ari zinen bilatzen. Hiri eskualdea espazio geografiko txiki batean biltzen diren eta elkar loturiko hiri-espazio …
Ugalkortasun-tasa orokorra
Ugalkortasun-tasa orokorra, ugalkortasun tasa osoa edo ugalkortasun tasa globala herrialde edo eskualde batean urte batean jaiotako haur kopurua da, urte …
Zehaztapen-mailak (hezkuntza-curriculuma)
Espainiako hezkuntza-sisteman, hezkuntza-curriculuma, hezkuntzarako oinarrizko agiri gisa, zehaztapen-maila edo zehazte-maila zenbaitetan zehar garatzen da, …
Musak
Apolo eta bederatzi musak. Marais-en grabatua. Greziar mitologian, musak dibinitate femeninoak ziren, Zeus eta Mnemosineren alabak. Bederatzi musa dira guztira, …
emakumea eta gezurra egun berean jaio ziren
Atsotitz matxista eta misoginoa, emakumeak gezurtiak direla adierazten duena.
Munich-eko Kongresua (1962)
Munich-eko Kongresua 1962 urtean erregimen frankistaren aurkako oposizioak Alemaniako Munich hirian parte hartu zuen Europar Mugimenduaren nazioarteko batzarra …
Ehun Urteetako Gerra
Ehun Urteetako Gerra Frantzia eta Ingalaterrako erresumen artean 1337-1453 bitartean aldiro gertatu ziren guda multzoa izan zen, Frantziak ingeles erregearen …
Mendebaldeko Zisma
Mendebaldeko Zisma Erdi Aroan Europako herrialdeen artean gertatu zen gatazka politiko-erlijiosoa eta zatiketa izan zen, Aita Santuaren kargua bete behar zuen …
Desideologizazioa
Desideologizazio terminoa, oro har, bi zentzutan erabiltzen da: zentzu positiboan, diskurtso baten eduki ideologikoa partziala eta alboratua izateagatik ezabatu …
Despatrimonializazioa (ondasun kolektiboak)
*Agian despatrimonializazioa zuzenbide zibilaren orientazio gisa bilatzen ari zinen. * Despatrimonializazioa ondasun kolektibo bat, izan publikoa izan komuna, …
Despatrimonializazioa (zuzenbide zibila)
Agian despatrimonializazioa ondasun publiko edo komun baten desjabetze gisa bilatzen ari zinen. Zuzenbide zibilean, despatrimonializazioa zuzenbide zibilaren …
Identitate horizontalak
Identitate horizontalak subjektu baten identitatearen parte diren ezaugarri indibidualak dira, familiaren baitan transmititu ez direnak eta beraz haren barruan …
begia begi truk
Egindako kalteak neurri bereko ordaina merezi duela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, ojo por ojo.
Barrabilak
Ornodunen, beste animalia batzuen artean, barrabilak, kaleko hizkeran potroak edo koskabiloak ere deituak, arren gonada biak dira, emeen obarioen baliokideak, …
Hauteskunde-sistema
Hauteskunde-sistema bat herrialde jakin batean bozketa-prozedurak ezartzen dituen arau-multzoa da, herritarren erabakiak etaordezkaritza zehazteko, …
Hezkuntza-sistema
Hezkuntza-sistema eremu publikotik zein pribatutik bultzatutako erakunde, eragile, araudi, prozedura eta praktiken multzoa da. Administrazio publikoetatik …
Bizitza kontenplatiboa (kontenplaziozko bizitza)
Bizitza kontenplatiboa edo kontenplazioazko bizitza kristautasunak kontenplazioaren ideal filosofikoa bereganatu eta bizitza kontenplatiboa Jainkoarengana …
Aurrekontu-luzapena
Aurrekontu-luzapena legebiltzar edo bestelako erakunde batek hurrengo ekitaldirako aurrekontu bat onartzeko beharrezkoa eta nahikoa den gehiengoa lortzen ez …
Arrakala digitala
Arrakala digitala informazio eta komunikazio teknologietarako iristean nahiz haien ezagutza eta erabilera konpetentean gizartean gertatzen diren …
Kanpo koordinazioa (hezkuntza)
Hezkuntza-prozesu integral eta komunitario batek ikaslearen hezkuntzan parte hartzen duten eragile askoren parte-hartzea eskatzen du, eta horretarako …
Haurren heriotza-tasa
Haurren heriotza-tasa edo haurren hilkortasun-tasa bizirik jaiotako mila umetatik bizitzako lehen urtean hiltzen den haurren batez besteko kopuruaren adierazlea …
Proiekzio demografikoa (demografia-proiekzioa)
Proiekzio demografikoa edo demografia-proiekzioa herrialde edo eskualde bateko biztanleriaren eta horren egitura edo osaketari buruz egiten den estrapolazioa …
Greba orokorra
Greba orokorra sektore ekonomiko guztietako langileriak edo gutxienez langile talde zabal batek lan-jarduera etetea da, guztientzako aldarrikapen sozialak …
Aurrekontu-murrizketa
*Agian, aurrekontu-murriztapena edo aurrekontu-lerroa bilatzen ari zinen. * Aurrekontu-murrizketa da aurrekontu baten guztizko zenbatekoari edo partida jakin …
Nekazaritzako ureztaketa (nekazaritzako ureztapena)
Aspertsio bidezko ureztaketa. Kredituak: Wolfried Paetzold - Das Bundesarchiv Nekazaritzako ureztaketa, ureztatzea edo ureztapena laboreak urez hornitzeko …
Zuzeneko inbertsioa (inbertsio zuzena)
Zuzeneko inbertsioa edo inbertsio zuzena aktibo fisikoetan zein finantzarioetan egiten da, baina bitartekarien edo kudeatzaileen esku-hartzerik gabe, eta beraz …
TEU (Twenty Equivalent Unit)
TEU bolumen-unitatea definitzen duen kontenedorea. Garraioan, **TEU (Twenty Equivalent Unit) **itsasontzi, portu eta antzekoetan garraio- eta …
Hezkuntza gordailuak
Hezkuntza-gordailuak hezkuntza dokumentuak biltzen dituzten plataforma digitalak dira, material horiek ikasle, irakasle eta ikertzaileen esku jartzen dituztenak …
Datuen bilketarako teknikak
Datuen bilketarako teknikak ikerketa kuantitatibo batean datuak biltzeko erabiltzen diren tresna eta prozedurak dira, ondoren datuen analisia garatu eta datu …
Finantzazio-lerroa (finantzaketa-lerroa)
Finantzazio-lerroa edo finantzaketa-lerroa erakunde batek pertsona edo erakunde partikularrei beharrizan jakin batzuk baldintza jakin zehatzetan finantzatzeko …
Poiesia
Poiesia (antzinako grezierazko ποίησις, póiesis hitzetik, “sorrera”) Platon eta Aristoteles greziar filosofoek garatu zuten kontzeptua da, hitzak …
Autopoiesia
Autopoiesia sistema batek iraun eta garatzeko duen berezko ahalmena da, ingurunera egokituz, osagaiak berrituz baina aldi berean berezkoa duen antolakuntza …
Sapere aude
Sapere aude latinezko esamoldea da (euskaraz, “ausartu ezagutzen”) , Horazio erromatar poetak I. mendean epistola batean aipatua, eta XVIII. mendean …
Karbono-hustulekuak (karbono-hustubideak)
Karbono-hustulekuak edo karbono hustubideak karbono-dioxidoa atmosferatik hartu eta karbonoa eta oxigenoa bereizi edota karbono-dioxidoa beste nolabait …
Aldi baterako enplegu-erregulazioko espedienteak (ABEE)
Aldi baterako enplegu-erregulazioko espedienteak (labur, ABEE; gaztelaniaz, ERTE) enpresa batek bere langileei edo haietako batzuei ezartzen dien lan …
Ageneroak (genero hutsa)
Genero hutsa inongo generorekin identifikatzen ez den generoa da, ez maskulinoarekin ez femeninoarekin, ezta ere haien nahasketa edo txandakatze batekin. Genero …
Karropoteoa
Karropoteoa, musika zabaltzen duten bozgorailuak eta batzuetan edariak ere garraiatzen dituen orga edo gurditxo baten atzetik jende-talde batek kalez kale, …
Bi aldeko inbertsio-tratatuak (BIT)
Ekonomian, Bi Aldeko Inbertsio Tratatuak (BIT) (ingelesez, Bilateral Investment Treaties), bi estatuen artean bideratzen diren atzerriko inbertsioak, estatu …
Galtonen taula
Galtonen taula, Francis Galtonek berak diseinatu zuen moduan. Galton-en taula, quincunx izenez ere ezaguna, banaketa normalaren kurbaren sorrera modu bisualean …
Zuzenbide positiboa
Zuzenbide positiboa, lege edo arau juridiko gisa adierazi eta gauzatzen den zuzenbidea da, zuzenbide naturalari kontrajarrita, pertsonengandik at dauden …
A priorizko judizioak
Immanuel Kant-en filosofian, a priorizko judizioak esperientziatik ez datozen horiek dira, eta beraz unibertsalak eta beharrezkoak (ez-kontingenteak) direnak. A …
Erabiltzaile-interfazea (erabiltzailearen interfazea)
Erabiltzaile-interfazea edo erabiltzailearen interfazea sistema informatiko batean edo orokorrean makina batean ordenagailu edo makinaren eta erabiltzailearen …
Utilitate-funtzioak
Ekonomian, utilitate-funtzioa agente batek aukera desberdinen arteko lehentasunak edo preferentziak islatzen dituen funtzio matematiko bat da, finean aukera …
Unipolaritatea (unipolartasuna)
Geopolitikan, unipolaritatea edo unipolartasuna munduan potentzia geopolitiko bakar baten botere politiko, ekonomiko eta kulturala nagusitzeari dagokio, …
Olympe de Gouges
Olympe de Gouges, Olimpia de Gouges eta Olympia de Gouges izenez ere ezaguna (1748-1793), frantziar idazle eta ekintzaile politikoa izan zen. Batez ere …
Hizkuntza-aldakortasuna (hizkuntza-bariazioa)
Hizkuntza-aldakortasuna edo hizkuntza-bariazioa eremu geografikoaren, testuinguru sozialaren edo garai historikoaren arabera sortu, garatu eta finkatu diren …
Balio erantsi gordina (BEGd)
Balio erantsi gordina (BEGd) ekonomia osoaren, sektore ekonomiko edo enpresa jakin baten ekoizpenaren balioa da, ekoizpen horretarako erabilitako faktoreen edo …
Enpresa-sehaska
Enpresa-sehaska startup eta antzeko enpresa-ekimenak, hasi berriak, txikiak eta hazteko potentzial handiarekin, bildu eta garatzen laguntzen duten erakundeak …
Landaredi erreala
Landaredi erreala edo egungo landaredia une jakin batean toki batean dagoen landare espezieen multzoa da, bertako eta berezko espezieak nahiz gizakiak edo haren …
ondo eginaren pagua, ate ostean palua
Egindako mesede baten ondoren, esker txarrekoa denarentzako atsotitza, Mesdeak agudo ahazten direla adierazteko ere esaten da. Aldaerak ongi eginaren pagua, ate …
Nazioarteko erakundeak
Nazioarteko erakundeak nazioarteak, munduko herrialde eta nazioek alegia, parte hartu eta lankidetzan jarduten duten erakunde eta antokuntzak dira, haien …
Ziklo ekonomikoen ezegonkortasuna
Ziklo ekonomikoaren ondorioz, ekonomian goraldi edo hazkunde ekonomikoko aldiak eta geldialdiko eta ondorengo atzeraldiko aldiak txandakatzen dira. Atzeraldian …
Monarkia parlamentarioa
Monarkia parlamentarioa monarka edo erregea estatuburutzat hartzen duen sistema politikoa da, estatuaren eta nazioaren ordezkari gorena izanik, herrialdean …
Sinesmenak
Sinesmenak ideia, pentsamendu, jarrera eta haiei loturiko praktika multzo bateratu bat dira, subjektuaren gogamena eta kultura, hots, gizakiaren barne bizitza …
Paleolitoa
Paleolitoa historiaurreko aldi luzea da, duela 2.58 milioi urte hasita duela 12.000 urte ingurura arte iraun zuena. Horren ondoren, Mesolitoaren …
Hizkuntza-paisaia (paisaia linguistikoa)
Hizkuntza-paisaia edo paisaia linguistikoa eremu publiko batean dauden hizkuntza-adierazpenen multzoa da, hala nola errotulu komertzialak, kartelak, seinaleak, …
Portu frankoa (gordetegi frankoa)
Portu frankoa (ingelesez, freeport) edo gordetegi frankoa portu, aireportu eta nazioarteko merkataritzarako beste azpiegitura edo eremu batean ezartzen den …
Hiztun osoak
Hiztun osoak edo hiztun ahaldunduak hizkuntza bat egoera edo testuinguru guztietan, informal nahiz formaletan, menderatu edo erabiltzeko gaitasun erabatekoa …
kaka aipatu eta usaina azaldu
Norbaitez gaizki hitz egiten hasi eta hura azaltzen denerako atsotitza. Aldaerak kaka aipatu eta usaina agertu kaka aipatu eta usaina atean
Natura
Zentzu zabalenean, natura** unibertsoan eta munduan izaera materiala duen guztia da, izarrak eta planetak, eta gure planetan izaki bizidunak (animaliak, …
Defizit funtzionala (funtzio-defizita)
Pertsona batek defizit funtzionala, funtzio-defizita (urritasun funtzionala edo funtzio-urritasuna ere deitua) duela esaten da ekintzak garatu eta …
Hizkuntza funtzioak (hizkuntzaren funtzioak)
Roman Jakobson hizkuntzalariak (1896-1982) hizkuntzaren sei funtzio bereizi zituen, horietako bakoitza hizkuntzaren eta komunikazioaren prozesua osatzen duten …
txakurra katean ez dago bakean
Txakurrak bezalaxe, animaliek eta pertsonek aske bizi nahi dutela, eta horrela ez bada, bakerik ez dutela eta bakerik ematen ez dutela adierazteko.
Populatzea (populaketa)
Populatzea edo populaketa gizakiek lurraldan euren bizitokiak eta lantokiak finkatzeko duten modua da. Populatze-mota desberdin nagusiak landan, …
Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa (Confederación Española de Derechas Autónomas, CEDA)
Eskuin Autonomoen Espainiako Konfederazioa, gaztelaniaz CEDA edo Confederación Española de Derechas Autónomas, Espainiako Bigarren Errepublikako alderdi …
Interes erreala eta interes nominala
Interes nominala inbertsio edo zor bati epemugan gehitu beharreko zenbateko totala da, maiz tasa edo portzentaje gisa adierazita. Interes erreala, berriz, …
Banaketa politiko-administratiboa
Banaketa politiko-administratiboa edo zatiketa politiko-administratiboa, batzuetan besterik gabe banaketa politikoa ere deitua, herrialde batek eskualdeetan …
Soziopatia
Soziopatia edo nortasunaren nahasmendu antisoziala beste pertsonekiko enpatia eza orokor eta iraunkorra dakarren buruko nahasmendua da, beste pertsonei kalte …
Endogamia
Endogamia (aintzanako grezierako endos hitzetik, euskaraz “barruan” ) norberaren gizatalde edo klase sozialean, batzuetan familiaren baitan, …
Schlieffen plana
Schlieffen plana** 1905 urtean von Schlieffen jeneral alemaniarrak Frantzia aldetik egindako eraso militar baten aurrean armada alemaniarrak garatu beharreko …
Langabezia ziklikoa
Langabezia ziklikoa edo langabezia koinuturala jarduera ekonomikoaren gorabeherek, koiunturak alegia, eragiten duten langabezia, hazkunde ekonomikoko garaietan …
Adin ugalkorra
Demografian, adin ugalkorra emakme batek haurrak naturalki izan ditzakeeneko adin-tartea da, nerabezarotik, menarkiarekin batera, menopausia igaro arte. Beste …
Talde-presioa
Talde presioa, taldearen presioa edo taldeko presioa gertatzen dela estaen da subjektu bat integraturik dagoen taldeak bere portaerak, jarrerak, sinesmenak eta …
Barne gatazka (geopolitika)
*Agian barne gatazka gatazka intrapsikiko gisa bilatzen ari zinen. * Barne gatazka herrialde baten baitan gertatzen den gatazka edo egoera politiko larria da, …
Barne gatazka (gatazka intrapsikikoa)
Barne gatazka edo gatazka intrapsikikoa pertsona batek bere psike edo gogamenean dituen desio, sentimendu, emozio, balore eta iritzien arteko kontraesana da, …
Kultur hizkuntza (kultura-hizkuntza)
Kultur hizkuntza edo kultura-hizkuntza komunitate batean kultur bizitzan parte hartu eta produktu kulturalak kontsumitzeko bereganatu eta erabili egiten duten …
Ekonomia-eredu lineala (ekonomia lineala)
Ekonomia-eredu lineala, ekonomia linealaren eredua, ekonomia linealeko eredua, eredu ekonomiko lineala edo, besterik gabe, ekonomia lineala ekoizpen-eredu bat …
Marka monolitikoa (monomarka)
Marka monolitikoa edo monomarka enpresa batek marka bakar bat eskaintzen dituen produktu eta zerbitzu guztietarako baliatu eta garatzena, estrategia …
soinuak poztutzen ez duena ez da parte onekoa
Musika atsegina ez izatea zitalkeria zantzua dela adierazteko. Aldaerak musika pozten ez duena ez da parte onekoa
Aurrekontu-saldoa
Aurrekontu-saldoa, positiboa edo negatiboa, normalean estatuari edo horren administrazio publiko batez mintzatuz, aurrekontu batean ezarri diren diru-sarreren …
Likidezia-eza
*Ez nahastu ilikideziarekin. * Pertsona fisiko, enpresa edo erakunde batek likidezia-eza, likidezia-arazoak, likidezia-oztopoak edo likidezia-zailtasunak …
Errentagarritasun finantzarioa
Errentagarritasun finantzarioa edo finantza errentagarritasuna (ingelesez, ROE, Return on Equity, deitzen dena) mozkin garbiaren (zergak ordaindu eta gero) …
Erromarako Ibilaldia
Erromarako Ibilaldia edo Erromako Ibilaldia, Erromako Martxa ere deitua, Benito Mussolinik 1922ko urrian Erromara antolaturiko ibilaldi edo martxa izan zen, non …
Alodioak
Erdi Aroan, alodioak (latinezko allodium hitzetik) jabetza askeko ondasun higiezinen multzoak (lurrak eta etxea) ziren. Alodioa nekazari libreen ohiko …
Libe, Alaine Agirre: laburpena
*Nahiago baduzu laburpena gaztelaniaz izan, ikus: Libe, Alaine Agirre: resumen por capítulos, Ikusmira webgunean. * Libe Alaine Agirre idazleak idatziriko …
Inguratzailea (arkitektura)
Arkitekturan, inguratzailea kanpoaldea eta barrualdea bereizten dituen eraikinaren atala, kanpotik isolatu egiten duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
Espazio estatikoak (arkitektura)
Arkitekturan, espazio estatikoa bertan dagoen pertsonaren begirada soil batez espazio guztia bereganatzen duen espazioa da, inguratzaile sinple eta uniforme …
Espazio estatikoak (zinematografia)
Zinematografian, espazio estatikoa kamara geldirik dagoela jasotzen den irudia da. Irudi horretan, elementu guztiak geldirik badaude aldi berean, esaten da …
Kontabilitate-harmonizazioa
Kontabilitate-harmonizazioa herrialde desberdinetako kontabilitate-arauak eta irizpideak adostasunez berdintzeko prozesua da, kontabilitate-normalizazioaren …
Ikaste-emaitzak (ikasketa-emaintzak, ikaskuntza-emaitzak)
Ikaste-emaitza, ikasketa-emaitza edo ikaskuntza-emaitza ikasle batek ikaskuntza-prozesu baten amaieran lortzea espero diren helburu orokorrak nahiz …
Zeharkako konpetentziak
Zeharkako konpetentziak irakasgai batzuetan batera lantzen diren hezkuntza-konpetentziak dira. Gehiago jakiteko Zeharkakotasuna hezkuntzan
Pertsonaia zirkunstantzialak
Personaia zirkunstantzialak narrazioaren atal edo zati batean une konkreturen batean baino agertzen ez diren pertsonaiak dira, narrazioaren hariaren garapenean …
Gurutzada Santua (frankismoa)
Gurutzada Santua Espainiako Gerra Zibila izendatzeko altxatutako militarrek eta indar nazionalek erabili zuten metafora izan zen, altxamendu militarra eta gerra …
bakoitzari berea, Jainkoaren legea
Bakoitzari dagokiona eta merezi duena eman behar zaiola garbi uzteko atsotitza. Aldaerak nori berea, Jaunaren legea bakoitzak berea, Jainkoaren legea bakoitzak …
agindua, zorra
Agindutakoa edo emandako hitza, zorrak ordaindu behar diren bezalaxe, bete egin behar dela adierazteko. Aldaerak agindua zorra esan ohi da agindutakoa zor
Opus Dei frankismoan
Opus Dei (latinez, euskaraz literalki, “Jainkoaren Lana”; gazteleraz “La Obra” izenez ere ezaguna) laiko eta apaiz katolikoek osatzen …
Hiztun berriak
Hizkuntza bati buruz, hiztun berriak hizkuntza hori bigarren hizkuntza gisa ikasi duten hiztunak dira, alegia hizkuntza hori ama-hizkuntza ez dutenak. Adibidez, …
Vaga general
Una vaga general és aquella que es convoca per al conjunt dels treballadors, independentment del sector professional o de la situació en què es trobin, buscant …
Etxe-uharteak
Hiriko morfologian, etxe-uharteak airetik ikusita laukizuzena itxurako etxebizitza-eraikin multzo zabala da, lau aldeeetatik kaleek mugatuta, eta beste …
Protoindustria eta protoindustrializazioa
Protoindustria Industria Iraultza abiarazi aurretik Europan XVI eta XVII mendeetan garaiko nekazari eta landako beste populazioek euren etxeetan garatu zuten …
Lan-osasungintza (lan-osasuna)
Lan-osasungintza edo lan-osasuna lanpostu, lantegi edo sektore ekonomiko jakinetan langileek pairatzen dituzten lan-kondizioak osasunerako ekar ditzaketen …
Entzule pasiboa
Komunikazio-prozesu batean, entzule pasiboa informazioa jaso bestetik egiten ez duena da, informazio horri buruzko feedback (kritika, iritzia, iruzkinak, …
urduri dabil Domingo, ez du gauza onik egingo
Urduri dabiltzan pertsonen jokabideari buruz ohartarazten duen atsotitza.
Soberakina
Ekonomian testuinguru anitzetan baliatzen den terminoa izanik ere (ikus: kontsumitzailearen soberakina), orokorrean esan daiteke soberakina jarduera edo egitate …
Hizkuntza-aniztasuna
Hizkuntza-aniztasuna eremu geografiko edo sozial batean hizkuntza batzuk batera erabiltzen diren egoera da; labur esanda, haien baterako presentzia. Horren …
arrotzak mihia ezti eta eskua latz
Arrotz edo kanpokoaren faltsukeriaz ohartarazten duen atsotitza.
Lan-hizkuntza
Lan-hizkuntza erakunde baten baitan barne eta kanpoko harremanak bideratzeko de facto edo ofizialki onartu eta ohikoan erabiltzen den hizkuntza da. Beste …
Hizkuntza-maila
Hizkuntza-maila pertsona hizkuntza baten erabileran duen konpetentzia edo gaitasunaren gradu edo neurria da, mintzamenari, ulermenari, irakurmenari eta …
Hizkuntza-erabilera
Hizkuntza-erabilera testuinguru edo egoera sozial jakin batean hizkuntza erabiltzeko modu berezia da. Ildo horretatik, hizkuntza-erabilera hizkera, mintzamena …
Nazio-hizkuntza
Nazio-hizkuntza edo hizkuntza nazionala komunitate bat nazio gisa identifikatzen duen hizkuntza da, nazioaren berezko hizkuntza dena. Estatua duten nazioetan, …
Etxeko hizkuntza
Etxeko hizkuntza historian zehar pairatutako azpiratze iraunkor baten ondorioz erabilera-eremua etxeko eremura, etxekoen eta senideen arteko komunikazio-tresna …
Hizkuntza-estresa
Hizkuntza-estresa, estres linguistikoa edo hizkuntza-antsietatea, batzuetan xenoglosofobia ere deitua, ama-hizkuntza ez den edo menderatzen ez den hizkuntza …
langile txarrak erreminta onik ez
Baldarra, traketsa edo alperra den langilearen eskuetan erreminta onak jartzea alperrik dela adierazteko, lanak beti gaizki egingo baititu. Aldaerak langile …
Ebaluazioaren prozesua: faseak
Ebaluazioa, ikaskuntza-prozesua lagundu eta harekin batera garatzen denez, prozesu gisa garatzen da baita ere, fase desberdinetan. Orokorrean, ebaluazioaren …
ustea ez da jakitea
Zerbait uste izatea jakitetik, eta beraz egiazko errealitatetik, urrun dagoela nabarmentzeko. Aldaerak uste izatea ez da jakitea
Berezko finantzazioa
Berezko finantzazioa edo berezko finantzaketa baliabide propioekin, kanpo finantzaketako baliabideetara jo gabe, egiten den finantzaketa da, eta beraz kostu …
Orientazio (orientabide) psikopedagogikoa
Hezkuntzan, orientazio psikopedagogikoa edo orientabide psikopedagogikoa pertsonak laguntzeko esku-hartzea da, hezkuntza-arlotik, haiek intelektualki, …
Adimen-gaitasun handiak
Adimen-gaitasun handiak, ohikoa dena baino garatuago dauden adimenaren dimentsioen multzoa dira, pertsona baten adimen-kozientea erlatiboki handia izatea …
Mailegu pertsonala
Mailegu pertsonala finantza-erakunde batek partikular edo pertsona fisiko bati uneko finantza-premia asetzeko edo ondasun edo zerbitzu jakin batzuen erosketa …
Egiturazko doikuntzak
Egiturazko doikuntzak desoreka nabarmenak dituen ekonomia batean oreka eta egonkortasun egoerara ekartzeko burut beharreko politika ekonomikoak dira, gehienetan …
Baliotasuna edo baliozkotasuna (psikometria)
Psikometrian, test edo galdetegi baten baliozkotasuna edo baliotasuna kontzeptu konplexua da, historian zehar hainbat ikuspegitatik jorratu dena. Hala ere, esan …
Hizkuntza funtzionala
Hizkuntza funtzionala toki eta denbora jakinetan eta testuinguru eta maila sozial zehatzetan erabiltzen den hizkuntza da, adjektiboak adierazten duen bezala, …
Agustin Hiponakoa: gaitzaren arazoa
Agustin Hiponakoa bizi izan zen garaian, manikeismoa kristautasunaren aurkari nagusia zen. Bi konfesio erlijiosoen artean dauden diferentzien artean, nabarmendu …
Praktikaldiko kontratua (praktiketako kontratua, praktika-kontratua)
Praktikaldiko lan-kontratua edo praktiketako lan-kontratua, helburu nagusitzat lanpostu jakin batean pertsona baten prestakuntza eta trebakuntza profesionala …
ezinak ez du legerik
Adierazteko ezinezkoa ezin dela eskatu. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, a lo imposible no hay quien se obligue
Bizkaiko Labe Garaiak
Bizkaiko Labe Garaiak (Altos Hornos de Vizcaya) 1902 urtean Altos Hornos de Bilbao, La Iberia eta La Vizcaya enpresen fusio edo bat egitearen ondorioz eta garai …
Plantazio-nekazaritza
Azukre-plantazioa, Indonesian, 1900 inguruan. Plantazio-nekazaritza edo besterik gabe plantazioa bereziki landare-espezie iraunkorrak (urte batzuetako …
Ordezkaritza-organoa
Ordezkaritza-organoa kolektibitate bat ordezkatu, hots, hura ordeztu edo haren izenean jarduten duen erakunde edo ordezkari-taldea da, haren eskumenekoak diren …
bertako arbola lau, eta urrutikoak zortzi
Ez daukaguna maiz hobea iruditzen zaigula adierazteko.
urrutiko kanpaiak, hotsa fina
Ez daukagunari alde ona baino ikusten ez zaiola adierazteko. Aldaerak urrutiko kanpaiek, hots fina
zezenaren adarrak, urrutian ederrak
Adierazteko egoera arriskutsuak ikusgarriak izaten direla, baina hobe dela horiek gertu ez izatea.
Sexu biologikoa
Sexu biologikoa pertsona edo animalia bat ar edo eme gisa kategorizatzea ahalbidetzen duten ezaugarri anatomiko, fisiologiko eta genetikoen multzoa da, hala …
Donatismoa
Donatismoa mugimendu zismatiko eta heretiko purista izan zen, Erromako eliza kristauaren aurkakoa, Numidia eskualdean kokatua (gaur egungo Aljerian) IV. mendean …
begiak noraino, nahia haraino
Ikusten dena desiratzen dela eta ikusten ez dena desiratik kanpo geratzen dela adierazteko.
Ebaluazio kooperatiboa (ebaluazio partekatua)
Ebaluazio kooperatiboa edo ebaluazio partekatua irakasleak eta ikasleek era partekatuan eta lankidetzan garatzen duten ebaluazio-jarduna da. Ez litzateke izan …
Merkatu-nekazaritza
Merkatu-nekazaritza, merkatuko nekazaritza edo nekazaritza komertziala bere produktu guztiak merkatura bideratzen dituen nekazaritza da, autokontsumoko …
Alegiak (fabulak)
Alegiak edo fabulak (latinezko fabula hitzetik, “kontakizuna”) alegia edo fantasiazko kontakizun laburrak dira, irakaspen morala ematen dutenak …
Ebaluazio analitikoa
Hezkuntzan, ebaluazio analitikoa ikaskuntza-prozesua dimentsio, faktore eta alderdi anitzetan zatitu eta haietako bakoitzeko ebaluazio-tresna bat garatzen duena …
Atzeraelikadura edo feedback (hezkuntza, ebaluazioa)
Hezkuntzan eta, zehatzago, ebaluazioan, atzeraelikadura edo feedback-a (ingelesezko mailegua) irakasleak, ikastetxeak edo hezkuntza-sistemako beste organo batek …
Fronte polarra
Meteorologian, fronte polarra aire polar hotzeko masa bat eta aire tropikal epeleko masa bat bereizten dituen fronte edo ezegonkortasun-lerroa da, depresio bati …
Ebaluazio kuantitatiboa eta ebaluazio kualitatiboa
Ebaluazio kuantitatiboa ikaskuntza-helburuak neurtu egiten dituena, zenbakizko balio baten bitartez. Ebaluazio kualitatiboa, berriz, deskribatu eta interpretatu …
Erranblak (euri-bideak)
Valentzia probintziako erranbla bat. Erranblak edo euri-bideak agorraldi luze eta noizean behingo eurite gogorren ondorioz sortzen diren forma geomorfologikoak …
Ebaluazio indibiduala (ebaluazio indibidualizatua)
Ebaluazio indibiduala edo ebaluazio indibidualizatua ikasle bakoitzaren ikaskuntza-prozesuari egiten zaion ebaluazioa da. Horretarako, tresna estandar edo …
Hondar-inflazioa
Hondar-inflazioa inflazio orokorraren osagai bat da, gorabehera handiko prezioen produktuak biltzen dituena, bereziki energia eta elikagai freskoak, eta beraz …
Arroila
Irunberriko arroila. Arroila edo zintzurra**eremu karstiko batean sortzen den haran estu eta sakona da, bertikalitate handiko hormekin, tartean igarotzen den …
Etapako helburuak
Hezkuntza-sistema batean, etapako helburuak hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran ikasle bakoitzak eskuratu beharko lituzkeen trebetasun eta konpetentzien …
goserik dagoenak, begiak erne
Pobre bizi edo diru gutxi duenak dirua irabazteko aukerak ez dituela galtzen adierazteko. Alderak goseak begiak argi Beste hizkuntzetan el hambre aguza el …
Arrazoimena edo arrazoia (Descartes)
Descartesentzat, arrazoimena edo arrazoia egia eta faltsua bereizteko irizpidea da, bereziki matematika baliatuz ezartzen dena. Irizpide hori bat-bakarra da, ez …
Hizkuntza-eremua
Hizkuntza-eremua hizkuntza bat edo hizkuntza bateko fenomeno bat garatzen den lurraldea edo arlo soziala da, hezkuntza, administrazioa eta literatura kasu. …
Esklabismoa
Esklabo beltzen karabana bat. Esklabismoa sistema ekonomiko eta soziala da, non pertsona batzuk, esklaboak, beste batzuen jabetza pribatutzat hartzen diren, …
Gizarte politikak
Gizarte politikak gobernuaren politikak dira, herritarren bizitza eta ongizatea hobetzeko helburuarekin, gizarte babes, osasun eta hezkuntza publikoak arloetan, …
Eboluzionismo biologikoa
Eboluzionismo biologikoa espezie biologikoek denboran zehar eboluzionatu edo eraldatu egiten direla baieztatzen duten teorien multzoa da. Teoria horien artean …
Ebaluazio konpetentziala (konpetentzien araberako ebaluazioa)
Ebaluazio konpetentziala edo konpetentzien araberako ebaluazioa ikasleak curriculumean ezarrtiako konpetentziak garatzeko gauza den ezartzen duen hezkuntzako …
Kreazionismoa
Kreazionismoa edo teoria kreazionistak bizia eta izaki bizidunak Jainkoaren edo izaki jainkotiar baten eskutik sortu zela baieztatzen duten dogma, sinesmen eta …
Gainzabal (Oñati, Legazpi)
Satui mendilerroko mendietako bat, 692mko garaiera duena.
Satui (mendilerroa)
Deba eta Urolako ibarrak banatzen dituen mendilerroa, Oñati eta Legazpi udalerrietako mugan, Gorostiaga, Gainzabal, Lizarmendi, Ipiñuegi eta beste mendi batzuk …
Orobiourrutia (abizena)
Orobio abizenetik konposatutako abizena, Iurretako Orobio auzoari erreferentzia egiten diona.
Orobio (abizena)
Iurretako izen berekoa auzoa jatorri duen abizena.
Informazio-sistema
Informazio-sistema erakunde batean jaso eta kudeatu egiten diren jatorri desberdineko informazioa eta datuak bateratu eta lotu egiten dituen sistema formala da, …
ERP (Enterprise Resource Planning)
ERP (Enterprise Resource Planning) enpresa bateko ekoizpen-baliabideak eta faktoreak une bakoitzeko eskaera eta epeekin koordinatzen dituen informazio-sistema …
Industria heldua
Industria heldua terminoa bolumen, tamaina handiagoa edo txikiagoa izanda, hazkunde-tasa motela globala duen sektore industriala da, azkenean egonkortu eta …
Kapital ukiezina
Enpresa edo orokorrean erakunde batean, kapital ukiezina balioa sortu eta aldi berean fisikoak ez diren elementuek osatzen dute, hala nola baliabide …
Eusko Langileen Alkartasuna (ELA, ELA-STV, SOV-ELA)
Eusko Langileen Alkartasuna (ELA), historian 1933 urtera arte, SOV-ELA (Solidaridad de Obreros Vascos), eta hortik aurrera ELA-STV (Solidaridad de Trabajadores …
Finantza-sistema (sistema finantzarioa)
Finantza-sistema edo sistema finantzarioa inbertitzaileen funtsak haiek behar dituzten familia, enpresa edo erakunde publikoetara transferitzen dituzten eragile …
Zer da emakumea? Zer da emakume izatea?
Emakumearen kontzeptua konplexua da, eta hainbat ikuspegitatik definitu eta aztertu behar da. Ikuspegi biologikotik, emakume bat giza emearen kategoria sexuala …
Hondakin arriskutsuak
Hondakin arriskutsuak behar bezala maneiatu edo tratatzen ez dira, hala nola ingurumenean bota eta isurtzen badira edota gizakiek haiekin kontaktu badute, …
Hondakinak
Hondakina, eraldaketa fisiko edo kimikoa izan duen material edo produktua da, solidoa, likidoa edo gasa, baliorik ez duena, baliagarritasunik galdu edo traba …
hobe da gorde eta ez eske
Besteei diru eske ez ibiltzeko aurreztea aholkatzen duen atsotitza.
Gertaera bateraezinak
Probabilitatearen teorian, bi gertaera edo gehiago bateraezinak direla esaten da batera gertatu ezin daitezkeenean, eta beraz haien ebaketa hutsa denean. …
Hiri funtzioak
Hiri-funtzioak edo hiri-eginkizunak hiri bateko bereizgarri diren jarduera ekonomiko eta sozialen multzoa da. Horrela, hiri industrialak, hiri administratiboak, …
Elebitasun emankorra eta elebitasun harkorra
Bi hizkuntzetan jakin eta jarduteko gaitasun gisa, elebitasun indibiduala kontzeptu aski zabala da eta horren barruan maila eta kategoria desberdinak bereiz …
Errepideak
Errepideak ibilgailuak haietatik azkar zirkulatu eta gauzak eta pertsonak garraiatzeko erabiltzen diren bide zabalak eta lauak dira, gehienetan zoladura …
bakean dagoena, bakean utzi
Arazorik sortzen ez duten pertsonen aurka jo behar ez dela adierazteko. Aldaerak utzi bakean bakean dagoenari
Hirigune historikoa (alde zaharra)
Hirigune historikoa edo alde zaharra XIX. mendea baino lehenagoko hirigunea da mundu zabaleko hiri askotan, tokiko herentzia historikoa atxikitzen duena, garai …
zor zaharra, zor txarra
Aspaldiko zorrek arazoak, gatazkak eta istiluak sorrarazten dituztela ohartarazteko. Aldaerak zor zahar, zor txar zor zaharra, izen txarra
Ekonomatoak
Industria iraultzan, ekonomatoak lantokiko jabeek langileen barrakoi edo etxeetatik gertu jartzen zituen dendak ziren, produktuak ustez prezio merkean eskainiz, …
Kantinak
Kantinak Industria Iraultzatik eta XX. mendearen hasieran meategi eta industriako lantoki handietan langileek otorduak egin eta edariak eta janariak eskuratu …
Barrakoiak
Adiera orokorrean, barrakoia egitura sinple eta arineko eraikina da, solairu bakarrekoa. Historikoki, gerra batean parte hartzen duten soldaduek eta langileek …
Kostu mistoa
Kostu mistoa kostu finkoko nahiz kostu aldakorreko atalak, azken hau ekoizpenaren araberakoa, biltzen dituen kostua da. Horren adibide sinple bat argiaren …
Jarrerazko edukiak (eduki aktitudinalak)
Hezkuntzan, jarrerazko edukiak edo eduki aktitudinalak haur eta gazteen jarrera edo jokabide pertsonala (motibazioa, ahalegina, …) eta ikaskideekin eta …
Auzo-eskolak
Auzo eskolak (gazteleraz, escuelas de barrio) bereziki XX. mendearen lehen erdialdean Euskal Herrian zabaldu ziren landa eremuko eskolak ziren, inguruko baserri …
Egozpen arrazionala
Kostuen kontabilitatean, egozpen arrazionala unitateko kostua kalkulatzeko sistema bat da, produktu-unitate bakoitzari kostu aldakorrak nahiz kostu finkoak …
Frantziako Iraultza (Frantses Iraultza)
Frantziako Iraultza edo Frantses Iraultza Frantzian 1789 urtean abiarazitako nahasmendu eta astinaldi politiko bizien garaia izan zen, non monarkia …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2023-2024
Hemen, PDF formatoan, 2023-2024 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia …
Labe garaiak
Labe garaia burdin-minerala urtu eta burdinaren arrabio deitzen den aldaera ekoizteko erabiltzen den instalakuntza siderurgikoa da, dorre garai edo altu erako …
Ostendeko Ituna
Ostendeko Ituna 1866ko abuztuan sinatu zuten Belgikako Ostende hirian gidatutako Alderdi Liberala zuzentzen zuen Prim jeneralak eta Alderdi Demokratako …
gaina eder, barrena uher
Itxura ederrarekin engainatu ez gaitezen atsotitza, itxura onaren azpian askotan akatsak daudela ohartaraziz.
hariak jostorratza baino luzeagoa izan behar du
Gauzak konpontzeko pazientzia behar dela adierazteko. Aldaerak orratzak baino hariak luzeago behar du izan Itzulpenak a cualquier dolencia, es remedio la …
guti erran eta anitz egina, da zuhurraren atsegina
Zuhur jokatzeko gutxi hitz egin eta lan egin behar dela adierazteko. Aldaerak gutxi esan eta anitz egina, da zuhurraren atsegina
hartzen duena zorduntzen da
Beste baten mesedeak hartzen dituena zorretan dagoela adierazteko.
auzoko artoa, etxeko ogia baino hobea
Norberaren gauzak gutxietsi eta besteenak goretsi egiten direla adierazteko. Aldaerak auzoko behiak errape luze
Hazkunde-tasa
Hazkunde-tasa magnitude batek aldi edo une batetik bestera zenbat hazi den adierazten duen zenbakizko balioa da. Orokorrean, $K_{t-1}$ eta $K_t$ izanik alderatu …
Fenomeno atmosferikoak
Fenomeno atmosferikoak atmosferan garatzen diren fenomeno, gertakari, ezaugarri edo prozesuak dira, bai iraupen laburrekoak (batzuetan, segundoak), bai epe …
Batez besteko hazkundea
Batez besteko hazkundea edo batez besteko hazkunde tasa (batezbesteko hazkundea) magnitude baten bilakaeran aldi batetik bestera batez beste, konstante …
Laugarren sektorea
Laugarren sektorea ezagutzarekin eta informazioarekin loturiko sektore ekonomikoa da, hala nola hezkuntza, ikerkuntza eta garapena, aholkularitza, …
Erosteko eskaintza publikoa (EEP)
Erosteko eskaintza publikoa (EEP), gaztelaniaz* oferta pública de adquisición (OPA)*, inbertitzaile batek burtsan kotizatzen duten sozietate bateko akzioak …
Hamabost egun Urgainen, Jose Antonio Loidi: laburpena
Hamabost egun Urgainen Jose Antonio Loidi idazleak 1955 urtean lehen aldiz argitaratu zuen eleberria da.** LABURPENAI. Osteguna: Txomin larri… Eguraldi …
Kalkoak (hizkuntzalaritza)
Kalko linguistikoak edo kalkoak, zehatzago kalko semantikoak, gertatzen dira hizkuntza bateko hitz edo esamolde baten esanahia beste hizkuntza batera eramaten …
Expressis verbis
Zerbait espresuki, berariaz edo esplizituki aipatu dela adierazteko.
Konfederazioa
Konfederazioa herrialde, estatu edo bestelako entitate politiko batzuek osatzen duten batasun politikoa da, bakoitzak bere burujabetza edo subiranotza atxikiz, …
Gizarte harremanak
Gizarte harremanak pertsona edo taldeen artean garatzen diren harreman edo interakzioak dira, bizitzaren edozein arlotan, informalak nahiz formalak, adostasunez …
SEPE (Servicio Público de Empleo)
SEPE (Servicio Público de Empleo), euskaraz literalki Enplegu Zerbitzu Publikoa, lehen INEM (Instituto Nacional de Empleo), langabetuentzako prestazio eta …
Lan-kategoriak (kategoria profesionalak)
Lan-kategoriak edo kategoria profesionalak, lan-taldeak edo talde profesionalak ere deituak, langile baten lnapostua eta zehazkiago lanpostu horretarako …
Hizkuntza-politika
Hizkuntza-politika gobernu eta administrazio-publikoetatik hezkuntzan eta administrazio-publikoetan erabili eta exijitzen diren hizkuntza, hizkuntzen …
Gobernuko delegatuak (Espainia)
Espainiar estatuan, gobernuko delegatua edo gobernuaren delegatua gobernu zentralak autonomia erkidego bakoitzean bere eskumenekoak diren aferak kudeatzeko …
Haur besoetakoa, Jon Mirande: laburpena
Haur besoetakoa Jon Mirande idazle zuberotarrak 1959 urtean idatzi baina 1970 urtera arte argitaratu ezin izan zuen eleberria da, gizon heldu eta neskato baten …
Harri eta herri
Harri eta herri Gabriel Aresti (1933-1975) euskal idazle bizkaitarrak 1964 urtean plazaratu zuen olerki-liburua da, aurreko hamarkadetako euskal poesiarekin, …
Biomak
Bioma ekosistema tipologia generikoa da, ezaugarri klimatiko jakinetako biotopo edo ingurune fisiko batean elkarrekin harremanetan dauden espezie bizidun jakin …
Ramon Saizarbitoria
Ramon Saizarbitoria (Donostia, 1944- ) euskal idazlea da. Bere garaiko idazle nabarmenetakoa, bere ibilbide literarioa gazte-gaztetatik hasi zuen, 1960ko …
Aldizkako lan-kontratu finkoa
Aldizkako lan-kontratu finkoa lan boladak lanik gabeko boladekin tartekatzen dituen kontratu bat da, denbora guztian, lan egin ala ez, langileak enpresarekin …
Krismoia
Kredituak:Maxime Cambreling- Wikimedia Commons Kristautasunean, krismoia Jesukristo adierazi edo irudikatu egiten duen sinboloa da, IX (I eta X, iota eta khi …
Zentsura (gizarte komunikazioa)
Gizarte komunikazioan, zentsura pertsona edo talde batek argitaratu edo argitaratzeko asmoa duen mezu, lan edo argitalpen bat edo horren zati beste eragile …
Etapa sentsomotorea (etapa sentsoriomotorea)
Etapa sentsomotorea edo etapa sentsoriomotorea ( aldi sentsomotorea edo sentsoriomotorea ere deitua) Jean Piagetek haurraren garapen kognitiboa azaltzeko garatu …
Testuinguru eleanitzak (ingurune eleanitzak)
Testuinguru eleanitzak edo ingurune eleanitzak pertsona batek hizkuntza anitzetan edo hizkuntza anitzekin bizi dituen egoerak dira, eta ondorioz bere …
Res cogitans (gauza pentsatzailea)
Res cogitans edo gauza pentsatzailea René Descartes (1596-1650) filosofo frantsesak errealitatean bereizten dituen substantzia edo gauza mota bat da, bestea, …
Masa-gizona (masa-gizakia)
Masa-gizona edo masa-gizakia José Ortega y Gasset (1883-1955) filosofo espainiarrak Masen errebolta lanean garatutako gizakiaren ideia, eredu edo kontzeptu …
Etxebarriarteun
Agerpen bakaneko abizena, etimologiaz “arteen artean dagoen etxe berria” adierazten duena.
Ikaskuntza-unitatea (ikas-unitateak)
Ikaskuntza-unitatea, ikas-unitateak edo ikastunitatea jakintza arlo batean beraien artean erlazionaturiko eduki homogeneo eta bateratuen multzo bat da, zeinaren …
Ikas-komunitateak (ikaskuntza-komunitateak)
Ikas-komunitateak edo ikaskuntza-komunitateak eskola moderno eta berritzailearen baitan garaturiko kontzeptua izan da, hala nola Paulo Freire-ren (1921-1997) …
Norfolk sistema
Norfolk sistema XVIII. mendean Charles Townsend bizkondeak garaturiko laboreen errotazio-sistema zen, lursailen zati bat lugorrian uzten zuen hiru urteko …
Alderdi-bitasuna (bipartidismoa)
Alderdi-bitasuna edo bipartidismoa sistema politiko bat da, non bi alderdiren artean nagusiki banatzen den boterea herrialde bateko erakunde politikoen artean, …
Galparsoro (Kalparsoro)
Galparsoro, Kalparsoro. Azkoitian 1625ean jasotako abizena. Batzuen arabera, garbal, “soila”, eta soro hitzetatik, landatu gabeko soroa.
Inklusio-kirola (kirol inklusiboa)
Kirol inklusiboa, inklusio-kirola edo inklusiozko kirola gaitasun, trebetasun edo kondizio desberdinetako pertsonak biltzen dituen kirol praktika edo formatoa …
Emabatzarreak
XVI. mendetik jasotakoak, emabatzarreak erditu berria den emakumeari bisita eginez haren ahaide eta auzoko emakumezkoek egiten zituzten batzarre edo bilera …
Sail eraginkorrak eta sail ez-eraginkorrak
Sail eraginkorrak edo sail operatiboak enpresa batean produkzio-prozesurako funtsezkoak diren sailak dira, eta horien artean daude hornikuntza-saila eta …
Kostuak
Kostua produktu edo zerbitzu bat ekoitzi eta horrekin loturiko jarduera ekonomikoak garatzeko baliatu edo kontsumitu egiten diren ekoizpen-faktoreen multzoaren …
Homo duplex
Homo duplex Émile Durkheim soziologoak (1858-1917) sortu eta landuta zuen kontzeptua da, zeinaren arabera gizakia alde biko izakia den, alde batetik biologikoki …
Mancomunitat de Catalunya
La Mancomunitat de Catalunya va ser una institució política creada el 1914 per la unió de les diputacions de les quatre províncies catalanes, superant la …
Kataluniako Mankomunitatea
Kataluniako Mankomunitatea Kataluniako lau probientzietako diputazioak elkarturik 1914an sortu zen erakunde politikoa da, 1833 urtean ezarritako zatiketa …
Karraskoliendak (carrascoliendas)
Karraskoliendas (gaztelaniaz, *carrascoliendas, carnestolendas *hitzetik) Bizkaiko Ezkerraldean eta inguruko herrietan, inauteri garaian, Ostegun Gizen egunean …
Silogismoa
Silogismoa premisa izeneko proposizio batzuetatik, orokorrean bi (premisa nagusia edo handia eta premisa txikia), eta erregela logikoak baliatuz, konklusio …
Thomas Luckmann
Thomas Luckmann (1927-2016) alemaniar soziologoa izan zen, komunikazioa, zientziaren filosofia eta soziologia eta erlijioaren soziologia landu zituena. …
Hitzezko komunikazioa (komunikazio berbala)
Hitzezko komunikazioa edo komunikazio berbala hitz soilen bitartez, hizkuntzaren bitartez alegia, egiten den giza komunikazioa da, jatorritik ahoz baina …
Komunikazioa (definizioa eta elementuak)
Komunikazioa bi subjektu, izaki, gailu, sistema eta bestelako entitate edo gehiagoren artean gertatzen den informazio-trukeen prozesu edo segida bat da, …
Bulba (alua)
Bulba edo alua emakumearen eta ugaztun emeen kanpoko genitalen multzoa da, baginaren sarreraren ingurukoak. Zehazkiago alua baginaren sarrera, bagina bera, …
soinu gutxi, dantzari onarentzat aski
Gauzak egiten dakienak haiek egiteko askorik behar ez duela adierazteko.
Laneskua
Enpresan, laneskua langileen lanaren kostua da, lana egiteagatik langileei ordaindu beharreko soldata, horren kotizazio, zerga eta gehigarri guztiekin batera. …
Hamarkada Zoriontsua
Hamarkada Zoriontsua 1920ko hamarkadari eman ohi zaion izendapena da, ekonomian izandako gorakadari nahiz gizarte arloan zabaldu zen baikortasun eta …
hodei guztiek ez dakarte euria
Idatzizko erreferentziarik gabeko atsotitza, itxurari erreparatuz aurresanak egitearen aurka ohartarazten duena.
soinu-jotzailearen etxean, denak dantzari
Aipamen bibliografikorik gabeko atsotitza. Antza, agintea duen edo nagusia den pertsonaren ingurukoek bere esanetara eta bere alde jokatzen dutela adierazteko. …
Emozioak
Emozioak kanpoko inguruneko estimulu edo egoera baten aurrean subjektu batengan gertatzen diren gogamenaren erantzunak dira, prozesu inkontzienteak nahiz …
asko duenak, gehiago nahi
Ondasun eta diru asko izateak pertsona ez duela inoiz asetzen adierazteko. Aldaerak diru asko duenak, gehiago nahi
Aliterazioa
Aliterazioa bertso edo esaldi baten baitan fonema eta soinuen errepikapenaren bitartez burutzen den estilo-figura da, testuari adierazkortasuna, erritmoa eta …
Lan-baldintzak
Lan baldintzak edo lan kondizioak lantokian eta bere lanpostuan langileak bizi behar dituen egoera eta faktoreen multzoa da, bere ongizatea eragiten dutenak, …
Pertsonen arteko harremanak (harreman pertsonalak)
Pertsonen arteko harremanak edo harreman pertsonalak pertsonek izaki sozial gisa beste pertsona batzuekin eratzen dituzten lotura gutxi gorabehera sendoak dira, …
Aszesia
Aszesia pertsona batek bere buruarekin egiten duen lan fisiko nahiz espirituala da, pribazioan eta oinazean oinarritutako autodiziplina ariketa, arima eraldatu …
zahar eroa, gazte zoroa baino txarrago
Gaztetasunaren alde egiten duen atsotitza, zahardadea gutxietsiz, beste atsotitz batzuetan ez bezala, non zaharraren zuhurtzia eta jakinduria goraipatzen diren. …
Erregionalismoa
Erregionalismoak estatu baten barruan erregio edo eskualde jakin baten berezitasun eta interes partikularren sustapena eta defentsa baieztatu eta garatzen duten …
maiatzean kukuak kuku, diruz banitu bi zaku
Sineskeriatik herri jakintzatik baino gehiago duen atsotitza, maiatzean kukuaren kantuak urte osorako zortea dakarrela adierazten duena.
Weltpolitik
Weltpolitik (alemanieraz; euskaraz literalki “munduko politika”) Alemaniak XIX. mendearen bukaeratik eta XX. mendearen garatu zuen kanpo politika …
Ikerketa aplikatua
Ikerketa aplikatua edo ikerkuntza aplikatua ikerketa teorikoak eta oinarrizko ikerketak arlo jakin bateko problema zehatz eta praktikoak ebatzi eta produktu edo …
Agindupeko lurrak (mendeko lurraldeak)
Agindupeko lurrak edo mendeko lurraldeak (ingelesez, dominion) Britaniar Inperioaren koroaren agindupean baina aldi berean nolabaiteko autonomia zuten …
Negozio-zorroa
Negozio zorroa korporazio edo enpresa batek dituen negozioen multzoa da, haietako bakoitzean produktu eta zerbitzu sorta berezi bat merkaturatuz. …
txakurra txakurtegian, oilarra oilategian
Haien artean gatazka sortu dezaketen pertsonak bakoitza bere lekuan, elkarrengandik aparte, egon behar direla adierazteko.
Anboto beleak Anbotora nahi
Norberak bere sorlekura edo etxera itzultzeko duen gogoa edo joera adierazteko. Aldaerak Orhiko txoria, Orhi laket
Abere-zama
Abeltzaintzan, abere-zama azienda bateko abere kopurua haiek hazteko larrearen azalerarekin zatitzearen zenbatekoa da, abere bakoitzak batezbeste zenbateko …
Trebetasunak (hezkuntza)
Hezkuntzaren konpetentzia-sisteman, trebetasuna jarduera bat zuzen garatzeko garatu, gauzatu eta praktikan frogatu den ahalmena da. Maiz, gaitasun eta …
Hizkuntza-estatusa
*Agian bilatzen ari zinen hizkuntza baten estatus sozial edo soziokulturalari buruz, baina artikulu hau ez da horri buruz. * Estatus linguistikoa edo hizkuntza …
Mendizabalen desamortizazioa (1836)
Ikus, gainera: Testu iruzkina: Mendizabalen desamortizazio-dekretua (1836-02-21) Mendizabalen desamortizazioaren** bitartez (ikus, gainera**desamortizazioa**), …
Aliantza Bikoitza
Aliantza Bikoitza 1979 urtean Otto von Bismarck kantzilerraren ekimenez Alemania eta Austria-Hungriako Inperioen artwn sinatutako aliantza edo tiuna izan zen, …
Jabari publikoa
Jabari publikoko lurrak edo, orokorrago, jabari publikoko ondasunak, estatuarenak diren eta beraz erabilera publikoa duten lursail eta beste ondasunen multzoa …
1855eko burdinbideen legea (trenbideen legea, trenaren legea)
Ikus, gainera: Testu-iruzkina (1855): Burdinbideen lege orokorra (1855-06-06) 1855eko burdinbideen lege orokorra edo 1855eko trenbideen lege orokorra, …
Entente Cordiale
Entente Cordiale (Adiskidetasun Adeitsua) Frantzia eta Erresuma batuaren artean XIX. mendean zehar abiarazi eta 1904an burutu ziren adiskidetasun-itunen …
Hizkera
Hizkera eremu txiki batean edo gizatalde txiki bateko kideen artean hitz egiteko modu berezia da, elementu bereziak dituena hura barnehartzen den …
Beiratea
Beiratea leiho bat ixten duen kolore anitzeko beirazko azalera da, elkarri itsatsitako beira-pusketak bateratuz osatzen dena, haietan margotuz edo haien kolore …
Estaldura-marjin industriala
Kostuen kontabilitatean, estaldura-marjin industriala edo** kontribuzio-marjin industriala **ekitaldi batean izandako salmentei salmenta horien ekoizpen-kostu …
Kapital-transferentziak
Ekonomian, kapital-transferentziak aktibo baten salerosketa edo haren gaineko beste eragiketa batengatik gertatzen den kapital edo diru-mugimendua, inongo …
Madozen desamortizazioa
Madozen desamortizazioa (ikus, gainera,desamortizazioa Espainian) 1855ean plazaratu zen desamortizazio-legea izan zen, zeinaren arabera estatuaren, Eliza …
Lamarckismoa
Lamarckismoa (*lamarkismoa) teoria eta hipotesi zientifiko eboluzionista da, zientzialari gehienek ukatu eta sasizientziatzat hartzen dena, zeinaren arabera …
Mahai gaineko ordenagailua
Mahai gaineko ordenagailua edo mahai gaineko konputagailua leku gehienbat finko batean, bereziki mahai baten gainean edo horren inguruetan, kokatzen den ekipo …
Karaktere bereganatuak
Karaktere bereganatuak organismo batek bere bizitzan zehar ingurunera moldatzean edo jokabide iraunkorrak garatzean eskuratzen dituen karaktereak dira. Adibide …
Dokumentua (informatika)
Informatikan, dokumentua testua, datuak, irudiak, audioa edo bideoa dituen edonolako fitxategi digitala da, eta beraz zuzenean erabili, bisualizatu eta …
Aurkezpen-programa
Aurkezpen-programak aurkezpenak edo testu labur, irudi eta eskemak konbinatu egiten dituzten diapositiba edo pantaila tamainako orri bildumak egiteko programa …
Behagarriak (egitateak, ondorioak, fenomenoak)
Egitate behagarriak esperientziaz, zentzumenetatik alegia, jaso eta egiaztatu daitezkeen gertaerak edo gauzak dira. Egitate behagarriak kausa baten ondorioz edo …
egin arren distira, denak urre ez dira
Gauza guztiek bere akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko, itxuraz bikainak izan arren.
egin on eta ez begiratu non
Ekintza onak nori egiten zaizkion edo norentzat diren pentsatu gabe egin behar direla adierazteko. Aldaerak egizu beti on, ez jakin arren non
hitza, bihotzaren giltza
Esaten diren hitzek barruko sentimenduak adierazten dituztela adierazteko. Aldaerak bihotzaren giltza, mihia
hartzeko poz, emateko hotz
Beti jaso baina eman nahi ez duena gaitzesteko atsotitza. Aldaerak hartzeko pronto, emateko tonto
goseak, begiak argi
Goseak eta orokorrean beharrak burua (begiak) azkartu egiten duela adierazteko. Itzulpenak el hambre aguza el ingenio
Adimena (inteligentzia)
Adimena edo inteligentzia kognizio-tresnak erabiliz (hautematea, pentsamendua, hizkuntza, …) ingurunea eta norberaren burua ezagutu eta ulertzeko …
apaizak azken hitza bere
Apaizek garai batean izaten zuten botereari (azken hitza) erreferentzia egiten dion atsotitza.
Marka (Erdi Aroko lurralde mota)
Erdi Aroan, marka (protogermanierazko marka hitzetik, “muga”) erresuma baten mugetan edo haratago dagoen lurraldea zen, konkistaz edo beste era …
Konbentzioaren Gerra
Konbentzioaren Gerra 1793-1795 bitartean Frantzia iraultzaileak Espainia eta Portugalen aurka garatu zen gerra izan zen. Izenak garai hartan Frantziako …
Espiritua
Espiritua, historian zehar, filosofo eta eskola filosofikoaren arabera adiera desberdinak, antzekoak izan arren, izan dituen kontzeptua da. Erlijioan ere …
Sufragismoa
Sufragismoa edo mugimendu sufragista sufragio femeninoaren aldeko mugimendu zibila da. Sufragioa, erabaki eta ordezkaritza politikoan boto emateko eskubide …
Behe-mailako lengoaiak eta goi-mailako lengoaiak
Behe-mailako lengoaia prozesagailu, makina edo beste eragile batekin zuzenean komunikatzeko baliatzen den programazio-lengoaia edo agindu-multzoa da, orokorrean …
Makina-lengoaia
Informatikan, makina-lengoaia edo makina-kodea ordenagailu edo makina informatiko batek zuzenean ulertzen duen lengoaia formala da, azken batean ordenagialuko …
Mihiztadura-lengoaia
Informatikan, mihiztadura-lengoaia makina-lengoaia baino maila handiagoko lengoaia da, makina-lengoaia sinbolikoki irudikatu egiten duena eta horri esker …
ehun senitarte baino, adiskide on bat hobe
Senideen arteko harremanak txarrak izaten direla iritzita, haien aldean lagun on bat izatea hobe dela adierazteko. Aldaerak hobe da adiskide on bat, ezen ez …
martxoko lorea ez balitz hobea, apirileko lorea urrea baino hobea eta maiatzeko lorea bat ere ez baino hobea
Bereziki sagardogileen artean erabiltzen den atsotitza, sagarrondoak noiz loratzea komeni den azaltzen duena. Aldaerak martxoko lorea, batere ez hobea; …
diruduna baino dirugina hobe
Adierazteko diru asko izatea baino hobe dela dirua irabazten jakitea.
Karratu latindarra
Karratu latindarra n bider n matrize bat da, n elementu ezberdin dituena, non zutabe eta errenkada bakoitzean elementu bakoitza behin bakarrik agertzen. …
Simone de Beauvoir
Simone de Beauvoir (1908-1986) emakumezko idazle eta filosofoa frantsesa da, ezaguna feminismora egindako ekarpenengatik. Filosofikoki bere pentsamendua …
Hiztunak
Hiztunak hizkuntza jakin bat ikasi, jakin eta erabili egiten duen pertsona da, bereziki hiztun-komunitate baten baitan beste hiztunekin komunikatzen dena. …
Elebitasun orekatua
Elebitasun orekatua gizabanako batek bi hizkuntzatan hitz egin, ulertu, irakurri eta idazteko gaitasun handia duenean gertatzen den elebitasun egoera …
Kontu-hartzailetza
Administrazioan eta bereziki administrazio publikoetan, kontu-hartzailetza erakundeko kontu ekonomikoak, hala nola sarrerak eta gastuak, ikuskatzeko jarduera …
Lebensraum
Lebensraum (literalki, bizitzeko espazioa) XIX. mendearen bukaeratik ariar arrazako populazioek lurralde berriak bereganatu eta kolonizatzeko proiektu politiko …
Bizitzeko espazioa
*Agian, bizitzeko espazioa nazismoaren Lebensraum delakoaren adieran bilatzen ari zinen. * Bizitzeko espazioa pertsona batek bere bizitza intimoa garatu eta …
Segurtasuna (giza beharrizana, Maslow piramidea)
Ikus, gainera, segurtasun, Gizapediako hiztegian. Abraham Maslow-en beharrizanen piramide edo eskema hierarkikoan, segurtasuna bigarren maila batean dauden …
Aristoteles
Aristoteles (K.a. 384 - K.a. 322). Filosofiaren historiako filosofo nabarmenetakoa eta Antzinaroko filosofo eta jakintsu handiena, Platonekin batera. …
Ikerketa
Ikerketa edo ikerkuntza informazioa eskuratu eta aztertzeko prozesu bat da, errealitatearen alderdi konkretu eta, orokorrean,ordura arte ezezaguna, irudikatu, …
Emari absolutua eta emari erlatiboa
Emari absolutua ibai baten ibaibideko puntu batetik batez beste urtean zehar denbora unitate bakoitzeko igarotzen den ur bolumena da (ikus, gainera, emaria), …
Mekanizatua (industria)
Ez nahastu teknologia mekanizatuarekin. Mekanizatua material gordin bati, bereziki burdinari, altzairuari eta beste metal eta haien aleazioei, forma jakin eta …
Teknologia mekanizatua
Ez nahastu mekanizatu deritzon prozedura edo lan industrialarekin. Teknologia mekanizatua makina mekanikoak, energia baliatuz mugimendua engranajeak eta …
Potentzia kolonialak eta inperio kolonialak
Historikoki, potentzia kolonialak eta inperio kolonialak munduan zehar lurralde zabalak mendean hartu eta bereganatu zituzten nazio eta inperioak izan ziren, …
Droga kontsumoa
Droga kontsumoa drogak, substantzia estimulatzaile fisiko eta psikoaktiboak alegia, gorputzean barneratzea da, ahotik edo bide batzuetatik (arnastuta, muskulu …
Unibertsitatea
Unibertsitatea diziplina zenbaitetan goi mailako ikasketak eskaini eta ikerketa egiten duen ikastetxe, institutu eta zentroen multzo bateratu bat da, izen komun …
Kliseriea
Kliseriea eskualde batean altueraren arabera garatzen diren landaredia mota desberdinak zehazten dituen diagrama edo eskema da. Adibidez, Euskal Herri …
Ikuspegi sistemikoa
Hezkuntzan, ikuspegi sistemikoa (ikuspegi sistematikoa) suprasistema edo ingurune konplexu batean (familia, lagunak, gizartea) hezkuntzako elementu eta eragile …
Kontsumitzeko joera marjinala
Makroekonomian, kontsumitzeko joera marjinala edo kontsumorako joera marjinala errenta erabilgarriaren unitate bateko gehikuntza baten ondorioz gertatzen den …
Fiskalitate berdea
Fiskalitate berdea (ikus, gainera, fiskalitatea) ingurumenari mesede egiten dioten edo, gutxienez, kalte egiten ez dioten jarduerak edo ekintzak sustatzen …
Beharrezkotasuna
Filosofian, beharrezkotasuna faltsua ezin izan daitekeen proposizioaren nolakotasuna da, zalantzarik gabe eta derrigorrez horrelakoa edo egiazkoa izan behar …
Soldaduska
Herrialde batzuetan, Espainian XVIII. mendetik 2001 urtera arte, soldaduska hiritarrek, gazteak eta gehienetan gizonezkoak soilik, armadan derrigorrez egin …
Egia (Platon)
Platonen filosofian, egia ideien atributua da, eta inola ere ez, mundu sentikorreko gauzetan dagoena, mundu sentikorrak ilusioa baino sortzen ez duelako gugan. …
Lizitazioa
Lizitazioa administrazio edo enpresa publiko batek zerbitzu edo lan batzuen exekuzioa edo kontzesio bat nori esleitu erabakitzeko prozesua, zerbitzu, lan edo …
ezpainak isil, begiak mintzo
Ahotik esan gabe, gauza asko begirada hutsez adierazten direla baieztatzen duen atsotitza.
Hizkuntza-ereduak (Euskadiko hezkuntza-sistema)
Euskal Autonomia Erkidegoko hezkuntza-sisteman, hizkuntza-ereduak komunitate autonomoko bi hizkuntza ofizialetan, euskaraz eta gazteleraz, haur eta gazteek …
Autoezagutza
Autoezagutza nork bere burua ezagutzeko gaitasuna eta jarduera da. Definizioa zehaztuz, autoezagutza norberaren uneko egoera mentalak eta egoera mental horiek …
Sormena (artea)
Arte-sormena edo sormen artistikoa artistak artelanak burura ekarri, pentsatu eta gauzatzeko prozesua da, irudimen artistikoa eta teknika artistikoak …
Rol exercit (rol executat)
En teoria de rols, el rol exercit o rol executat és el conjunt de conductes desenvolupades per les persones focals d’acord amb el rol que se l’ha …
Rol percebut (rol autopercebut)
En teoria de rols, el rol percebut, més exactament rol autopercebut, és el rol que cada persona interpreta o considera que ha d’exercir, podent coincidir …
Bioklima
Bioklima eskualde bateko klimaren ezaugarrien multzoa da, bertako izaki bizidunen populazioak determinatu eta eragin egiten dituztenak.
Turnisme (alternança pacífica)
El turnisme, torn polítics o alternança pacífica va ser el sistema polític de partits i formació de governs vigent durant la Restauració Borbònica, més …
Datu-dependentzia
Datu-dependentziak programa informatiko bateko pausoetako batean beste pauso batean eskuraturiko datua behar denean gertatzen diren egoerak dira. …
Sufragi universal
Sufragi universal és el dret civil que posseeix tot ciutadà, pel simple fet de ser-ho, de votar a les eleccions o referèndums i per tant poder triar els seus …
Ikasliburuak (testuliburuak)
Ikasliburuak edo testuliburuak ikaslearentzako material didaktiko idatzi eta grafikoa aurkezten duten liburuak dira, gai bati buruzko azalpenak, horren inguruko …
Koaderno didaktikoak
Koaderno didaktikoak ariketak eta bestelako atazak inprimatuta dituen koaderno gisako argitalpena da, gehienetan dagokion ikasliburuaren osagarri moduan, …
Pertsona gramatikala
Pertsona gramatikala perpaus batean predikatua nori buruzkoa den (euskaraz, hitz egiten ari den, hizketa zuzentzen zaion pertsona den edo aurrekoa ez den beste …
Probabilitate enpirikoa (probabilitate esperimentala, probabilitate frekuentziala)
Ikus, probabilitate enpiriko eta probabilitate esperimental, Gizapediko hiztegian, definizio laburrak eskuratzeko. Zerbait gertatzeko probabilitate …
Urte politikoa (kurtso politikoa)
Urte politikoa edo kurtso politikoa**legebiltzarretan garatzen diren legegintzaldi bateko bilkura-aldietako bakoitzada, bereizki udako oporraldiek eteten dena. …
Ziklo politikoa
Ziklo politikoa garai historiko bat da, non alderdi politikoen arteko indar korrelazioak egonkor samar mantentzen diren, agenda politiko eta alderdien eta talde …
Pertsona
Pertsona gizaki indibiduala da, gizabanakoa alegia, kontzientzia, arrazoimena eta eskubideak dituena, edo haietako bat gutxienez. Alde horretatik, baditu …
Profil profesionala
Profil profesionala pertsona batek arduraz eta taxuz lanpostu batean aritu edo proiektu bat garatzeko beharrezkotzat hartzen diren konpetentzia espezifikoen …
Profil pertsonala
Profil pertsonala pertsona batek jarduera jakin bat garatu eta talde batean eta orokorrean gizartean jarduteko dituen gaitasun eta konpetentzia orokorren …
Ekoizpen-agindua (fabrikazio-agindua)
Fabrikazio-agindua edo ekoizpen-agindua enpresako barne-dokumentu bat da, non zehazten diren ekoizpen-kopuru edo bolumen bat ekoizteko mandatu edo enkarguarekin …
Probabilitate frekuentista
Ikus, gainera, maiztasun-probabilitate, Gizapediako hiztegian, definizio labur baterako. Probabilitatearen interpretazio frekuentista edo, besterik gabe,** …
Probabilitate klasikoa
Ikus, probabilitate klasiko, Gizapediako hiztegian, definizio labur baterako. Probabilitate klasikoa gertaera baten probabilitatea hari lotutako zorizko …
Probabilitatea
Gertaera ziurgabe baten probabilitatea hura gauzatu eta egia izateko aukerak zenbaterainokoak diren adierazten duen zenbaki bat da, 0 eta 1 balioen artean biak …
Hizkuntza-baliabideak
Hizkuntza-baliabideak hitzetatik eta haien esanahietatik haratago erabiltzen diren komunikazio-tresnak dira, hitzen adiera literala osatu eta aberasteko …
Hizkuntza (definizioa eta kontzeptua)
Hizkuntza, elkar komunikatzeko (ikus,komunikazioa) baliatzen den zeinu-sistema konplexua da, zeinu horiek konbinatuz, ahoz edo idatziz, errealitateari buruz …
Irakasleak
Irakaslea gai jakin batzuei buruz informazioa eta azalpenak eman eta orokorrean ikasleen hezkuntza prozesua bideratu eta zuzentzea, haiekiko harreman estuan, …
Lehen Internazionala (Langileen Nazioarteko Elkartea, LNE)
Lehen Internazionala, Langileen Nazioarteko Elkartea (LNE) izen ofizialarekin, langile mugimenduko lehenengo nazioarteko erakundea izan zen, 1864an sortua, …
Erosahalmenaren parekotasuna
Erosahalmenaren parekotasuna (EAP) da ekonomialariek erabiltzen duten tresna da munduko hainbat herrialdetako BPGak, errentak eta soldatak alderatzeko, kontuan …
Oreka ekonomikoa
Oreka ekonomikoa ekonomia edo horren sail bateko aldagai ekonomikoak (eskaintza, eskaria eta prezioak bereziki) egonkor eta aldatu gabe mantendu egiten diren …
Estrategia-zuzendaritza (zuzendaritza estrategikoa)
Estrategia-zuzendaritza edo zuzendaritza estrategikoa korporazio, enpresa eta erakundeetan euren ingurunea aztertu, epe luzerako helburuak ezarri, eta helburu …
Kapazitismoa
Kapazitismoa desgaitasunen bat duten pertsonen diskriminazioa edo bereizketa da, besterik gabe gizartean arauaz bestelako gaitasunak izateagatik. Ikus, gainera …
Gizarte errealitatea
Gizarte errealitatea gizarte jakin batean izaten diren harreman (adibidez, bikote-harremana) eta erakundeen (adibidez, familia) ezaugarri komun eta partekatuek …
Political object
Political object, sometimes also called political issue, is anything susceptible to political action and discussion by political subjects, as it is something …
Maroko
Maroko Afrika ipar-mendebaldeko herrialdea, Ozeano Atlantikoarekin eta Mediterraneoarekin kostaldea duena. Aljeria, Mauritania, batzuen arabera Mendebaldeko …
Zahartze aktiboaren indizea
Zahartze aktiboaren indizea pertsona zaharrek bizitza independente, autonomo eta aktibo bat zenbateraino garatzen duten neurtzen duen adierazle sintetiko bat …
Zahartze-indizea
Zahartze-indizea eskualde edo herrialde batean une jakin batean bizi den 64 urtetik gorako pertsonen kopurua zati 16 urtetik beherako pertsonen kopurua da. …
Logika formala
Logika formala inferentzia-sistema bat da, beste proposizio batzuetatik abiatuta argumentuz baliozkoak diren proposizioak ezartzen dituen metodologia alegia, …
Kiwia (hegaztia)
Kiwia (maorierazko hitza jatorrian) Apteryx (antzinako grezierako etimologiatik, literalki, “hegorik gabekoa”) generoko hegaztiak dira, hegan egiten …
auzi luzea baino oker txikia hobe
Adierazteko askotan hobe dela jasandako okerra jan eta horren erantzulearekin auzitan ez hastea, auziek ekarri ohi dituen eragozpenak saihesteko.
Emuladoreak
Informatikan, emuladoreak plataforma edo sistema eragile jakin baterako programaturiko aplikazio edo softwarea beste plataforma batean exekutatzeko programatzen …
Aurrizkiak
Aurrizkiak hitzen hasieran gehitzen diren hizki edo partikulak dira, berezko esanahia dutenak, gehitzen zaien hitzari esanahi berri bat emateko erabiltzen …
Ejemplificación
Ejemplificación es la utilización de ejemplos o expresión de casos particulares para argumentar o explicar un tema o asunto concreto. La ejemplificación puede …
Itxarondako maiztasuna (esperotako maiztasuna)
Estatistikan, itxarondako maiztasuna edo esperotako maiztasuna zorizko eredu batetik (adibidez, banaketa normala) edo hipotesi estatistiko batetik …
Tipologia
Tipologia kategoria homogeneoen multzo bat da, haietan elementu edo objektu multzo bat sailkatzeko, partekatzen dituzten propietate komunen arabera.Tipologia …
Yates-en zuzenketa
Estatistikan, Yates-en zuzenketa khi-karratu estatistikoa kalkulatzerakoan itxarondako maiztasunak txikiak direnean egin ohi den zuzenketa da, khi-karratu …
Zuriketa morea
Zuriketa morea erakundeek emakumeekiko duten jarrera positiboa dela azalarazteko garatzen duten jokabide itxurazko edo faltsua da, marketinetik edo estrategia …
Arrazializazioa
Arrazializazioa personei euren etnia edo jatorriaren arabera arraza bat esleitzeko prozesua da, horren arabera diskurtso, jarrera eta jokabideak eratzeko, …
Aseguru-prima
Aseguruetan, aseguru-prima aseguratuak aldiro egin beharreko diru-ekarpena da, aseguru-kontratuaren arabera estaltzen diren arriskuak aseguratzaileak bere gain …
Izaki kontingenteak
Izaki kontingenteak dira denboraren une batean existitzen direnak edo existitu direnak, baina noizpait sortu direnak, beraz sortzaile bat dutenak, edota …
Riesgo financiero
El riesgo financiero hace referencia a la probabilidad de que los créditos, préstamos y en general la financiación exigible por parte de terceros en una empresa …
Lurraldetasuna
Lurraldetasuna lurralde edo espazio fisiko bat gizatiartu eta horren inguruan gizarte bat eratu eta eraketa horren bitartez garatzen den forma da, harreman …
Urmaelak
Urmaelak sakonera eta zabalera txikiko aintzirak dira, dimentsio txiki horiengatik ere euren ur-bolumenean aldakortasun handikoak urtean zehan, eta maiz …
Akuiferoak
Akuiferoak bere baitan ura kopuru handi samarretan metatu eta isuri ere egiten duten lur azpiko formazio geologikoak dira. Maiz, akuiferoak giza …
Hezeguneak
Hezeguneak, zona hezeak edo gune hezeak ere deituak, ibaia edo aintzira izan gabe, inguruko eremuak baino ur edo hezetasun handiagoa duen ekosistema da, …
Komunikazio-egoerak (erabilera-egoerak)
Komunikazio-egoera eta erabilera-egoera komunikazio-prozesu edo egoera konkretu batean parte hartzen duten elementuen multzoa da, hala nola igorlea, hartzailea, …
Timon Soligrafoa
Timon Soligrafoa (ca. K.a 325 - ca- K.a 225) garai helenistikoko filosofo eszeptikoa izan zen, Pirron filosofo eszeptiko eta pirronismo izeneko eskola …
Mintzagrama
Mintzagrama talde batean euskaraz edo beste hizkuntza batean hiztun aktiboak, hiztun pasiboak eta hiztun isolatuak bereizteko tresna estatistiko eta diagrama …
Kapital pribatua eta kapital publikoa
Kapital pribatua inbertsioak egiteko enpresa eta familien esku dagoen kapital edo ondasunen multzoa da. Kapital publikoa, berriz, estatuak eta administrazio …
Hizkuntza-aurreiritziak
Ikus, gainera, hizkuntza-estereotipoak. Hizkuntza-aurreiritzia edo aurreiritzi linguistikoa mintzaira, dialekto edo hizkuntza-aldaera jakin bat okerra, …
Hizkuntza-distantzia
Hizkuntza-distantzia bi hizkuntzen artean lexikoan edo gramatikan dagoen aldea da, euren kidetasun-maila alegia. Hizkuntza-distantzia txikia duten …
suak indarrak baditu ere, euskaldunak erredoble
Euskaldunon pertseberantzia edo iraunkortasuna nabarmentzen duen atsotitza. Aldaerak suak indarrak baditu ere sinismenak erredoble Oharrak Atsotitz honek ez du …
suak indarrak baditu ere sinismenak erredoble
Sinesmenak zerbait egiteko ahalmena bidertu edo handitzen duela adierazteko.
euskaraz ahaztu eta erdaraz ikasi ez
Euskara ahaztu eta aldi berean erdaraz ongi egiten ez dutenak gutxiesteko atsotitza.
euskara deituretan, erdara ezpainetan
Euskal abizenak edukita euskal jatorrikoa izan baina gero erdaraz hitz egiten dutenak gutxietsi edo salatzeko atsotitza. Aldaerak euskera deituretan, erdera …
ikusi eta gero, denok jakintsu
Zerbait agerikoa edo begi-bistakoa denean, lehenago sinetsi ez eta orain egia zela bazekitela diotenak gutxiesteko atsotitza. Aldaerak ikusi eta gero, denak …
Keinuen bidezko lengoaia (keinuen bidezko hizkuntza)
Keinuen bidezko lengoaia edo keinuen bidezko hizkuntza keinuak edo objektuak mugituz erabiltzen den komunikazio-aldaera da. Historian, antzinako Amerikako …
Zeinu-hizkuntza (keinu-hizkuntza)
*Ez nahastu keinuen bidezko hizkuntzarekin. * Zeinu-hizkuntza edo keinu-hizkuntza keinuak eta mugimendu espazialak, haiek ulertzeko ikusmenarekin batera, eta …
Hizkuntza bakartua
Hizkuntza bakartua beste inongo hizkuntzarekin jatorri, eratorpen edo kidetasun-erlazio ezagunik ez duen hizkuntza da, iraganean horrelako erlaziorik egon …
Lagin-esparrua (lagin-eremua, lagin-markoa)
Estatistikan, lagin-esparrua, lagin-eremua edo lagin-markoa, laginketa-esparru, eremu edo markoa ere deitua, populazioaren edo unibertsoaren definiziotik osatu …
Estaldura-errorea (estatistika)
Estatistikan, estaldura-errorea populazioan barnehartu beharreko elementuak ez sartzeagatik, barnehartu behar ez diren lagin-elementuak sartzeagatik, elementuak …
Segregazio horizontala eta segregazio bertikala
Generoari buruzko segregazioan, segregazio horizontala emakumeek eta gizonek sektore edo maila profesional baten baitan lanbide batzuetan ugariagoak izateko …
zura berago, harra barrenago
Oinarri sendoak ez dituzten pertsona eta erakundeetan, joera txarrak barru-barruraino sartzen direla adierazteko, bera edo biguna den zurean harra sartzen den …
Nazioa
Nazioa historia, kultura edo hizkuntza komuna partekatzen duten pertsonen komunitatea da, eta identitate partekatu eta batasun-sentimendu kolektibo horretatik …
Lehorreko sailak (sail lehorrak)
Lehorreko sailak, lehorreko lursailak, lehorreko lurrak edo sail lehorrak laboreak ureztatzen ez diren nekazaritzako lursailak dira, eta beraz euri-urez baino …
Decrets de Nova Planta
Els Decrets de Nova Planta són el conjunt de decrets que Felip V de Borbó va posar en vigor després de la seva victòria a la Guerra de Successió, entre 1707 i …
Itsaslasterrak
Golkoko itsaslasterra Itsaslasterrak edo itsas-korronteak ozeano eta itsasoetako ur-azalean nahiz sakonean gertatzen diren ur mugimendu jarraitu eta iraunkorrak …
Glaziarrak
Glaziarra elurra eta euri-urak lur gainean izoztean sortzen den masa zabala da, grabitatearen eta izotzaren beraren presioaz espazioan zehar deformatu eta …
Errolda
Udal errolda edo, besterik gabe, errolda udalerri batean biztanle gisa erregistraturik dauden pertsonak biltzen dituen erregistroa da. Bertan izena emanda …
Emirerria
Emirerria emir (arabieraz) edo printze (euskaraz) baten buruzagitzapean gobernatzen den herrialde islamikoa da. Herrialde hori guztiz subiranoa eta …
lurrak hazi eta lurrak jan
Finean lurretik gatozen izakiak garela eta azkenean ere, hil eta gero, lurrean bukatuko dugula adierazteko. Elikagaiei ere aplikatu izan zaien atsotitza da. …
Monopolio legala
Monopolio legala sortzen da estatua denean sektore batean enpresa bakar batek jardun behar duela ezartzen duenean, enpresa hori estatuarena delako, enpresak …
Lerner-en indizea
Lerner-en indizea enpresa batek bere produktua edo zerbitzuaren prezioa kostutik gora igotzeko duen ahalmena da, merkatu-boterea alegia, jarduten duen merkatuko …
Monumentalismoa
Monumentalismoa arkitektura eta eskultura publikoa diseinatu eta garatzerakoan egituren handitasuna bilatzen duen arkitektura-korrontea da, herritarren …
Sekta
Sekta talde erlijioso edo mistikoa da, dogma absolutu, zorrotz eta itxiak jarraitu eta beste talde erlijiosoetatik guztiz bereizia dagoena. Sekten beste …
Ardatz kronologikoa
Kredituak:Brc-Commons Ardatz kronologikoa gertaera historikoak denbora-lerro batean haien data arabera ordenatzen dituen diagrama horizontal edo bertikala da. …
Epigrafia
Epigrafia harri edo bestelako euskarrietan egindako inskripzio edo idazkun historikoen azterketa eta ikerketa da. Kultura historiko batzuetan, adibidez …
Zuzenbidearen printzipio orokorrak
Zuzenbidearen printzipio orokorrak oinarrizko arauak eta irizpideak dira zuzenbidean, idatzi gabeak eta zehazgabeak, (1) alde batetik, ordenamendu juridikoaren …
Tarifa laua
Tarifa laua zerbitzu batengatik eskaintzen den tarifa edo prezioa finkoa da, egindako kontsumoari edo kontsumitzen den garaiari aintzat hartzen ez duena. Tarifa …
Oinarrizko jakintzak
Espainiako LOMLOE legearen markoan, oinarrizko jakintzak edo oinarrizko ezagutzak jakintza-arlo edo irakasgai bakoitzean ikasleak garatu beharreko ezagutza eta …
Bilauak (nekazari libreak, nekazari askeak)
Feudalismoan, bilauak, nekazari libreak edo nekazari askeak**alodio** izeneko euren lur sailaren jabe ziren nekazariak ziren, jopuak ez bezala jaunaren mendean …
Ikaskuntza-proiektua
Ikaskuntza-proiektua ikastetxe baten helburu, printzipio eta praktika pedagogiko orokorren multzo bat da, ikastetxeari hezkuntza-praktika, …
IDU ikuspegia: Ikaskuntzarako Diseinu Unibertsala
Diseinu unibertsalaren ideia orokorretik abiatuz, zeinaren arabera pertsona guztientzat, bakoitzaren berezitasunak kontuan harturik guztientzat baliagarriak …
Banaketa moztua
Estatistikan, banaketa moztua aldagai jakin bati buruz populazioaren zati bat baino irudikatzen ez duen banaketa estatistikoa; adibidez, ikasleen kalifikazioen …
Errenta-aitorpena
Errenta-aitorpena edo errenta-deklarazioa lan- eta kapital-errentak jaso eta errentaren gaineko zerga ordaintzera beharturik, zergapekoak jasotako errentak …
Zergak (definizioa)
Zergak estatuak bere aldetik kontraprestazio, ordain edo saririk gabe exijitzen dituen tributuak dira (tributuak ere badiren tasa eta kontribuzioak ez bezala), …
Moises (Biblia)
Moises Hamar Aginduen taulekin Sinai menditik jaisten. Moises Bibliako pertsonaia da, israeldarrak egiptoar faraoiarengandik mirari jainkotiarren poderioz …
Erregistro arkeologikoa
Erregistro arkeologikoa kultura, garai edo toki jatean jaso eta aztertu diren aztarna fisikoen multzoa da, garaiko azterketa egiteko iturri informatibo gisa …
Erregistro formala
Erregistro formala aldaera linguistiko bat da, administrazioarekiko edo administrazioarekiko komunikazio ofizialetan, giro akademikoetan eta, oro har …
otsoa, artzain
Beste batzuen kargu haien aurka jokatuko duen pertsona aukeratzen denean esaten den atsotitza.
on bila, on bila, bonbilla
Askotan onaren bila aritu eta zoritxarra aurkitzen dugula adierazteko. Itzulpenak ir por lana y volver trasquilado
Tetramorfoa
Erdi Aroko ebanjelio-liburu baten azal apaindua: tetramorfoa, pantokratorraren inguruan. Kredituak: Jl FilpoC - Wikimedia Commons Kristau artean, tetramorfoa …
Anaforak (deixia)
Agian anafora figura erretoriko gisa bilatzen ari zinen. Gramatikan, anafora aurretik adierazi den gauza edo multzo baten zerrenda aipatu edo seinalatu egiten …
Anaforak (estilo-figura)
Agian anaforak deixi moduan bilatzen ari zinen. Anafora, bereziki olerkigintzan eta erretorikan, ondoz ondoko bertso edo esaldietan hasierako hitzaren edo hitz …
Adimen lehiakorra
Adimen lehiakorra merkatu edo sektore ekonomiko bateko lehiakideei buruzko informazioa jaso eta aztertzea da, hala nola haien identifikazioa, eskaintzen …
gaur eguzkia okerreko bidetik irten da
Egun batean zehar gauzak gaizki atera edo berri txarrak ugaltzen direnean aipatzen den atsotitza.
Gerra zibilak
Gerra zibila estatu baten baitan herritar talde, fakzio edo sektore politiko edo militarren artean gertatzen den gatazka armatua da, boterea eskuratu edo …
Zein dira banku-gordailuen eta inbertsio funtsen arteko desberdintasunak?
Gordailuetan, aurrezleak dirua bankuari uzten dio; inbertsio-funts batean, aurrezleak inbertsio baten partaidetza erosten du, ez du dirua uzten. Gordailuak epe …
Ibarretxe plana
Ibarretxe plana Juan Jose Ibarretxe lehendakariak EAJ-PNV alderdiaren eskutik 2003 urtean aurkeztu eta 2004an Eusko Legebiltzarrak EAJ-PNV, Eusko Alkartasuna …
Ikuspegi komunitarioa hezkuntzan (pedagogia komunitarioa)
Pedagogia komunitarioa edo ikuspegi komunitarioa hezkuntzan komunitatean eta orokorrean gizartean hezkuntza prozesuetan, adiera zabalean animazio soziokulturala …
Ondarea (zuzenbidea)
Zuzenbidean, ondarea pertsona fisiko edo juridiko batek jabe gisa dituen ondasun, eskubide eta obligazio guztien multzoa da, balorazio ekonomikoa dutenak eta …
Ildo editoriala
Hedabide baten ildo editoriala edo lerro editoriala bere mezuek eta diskurtsoek oro har markatzen duten printzipio ideologikoen multzoa da, albisteei ematen …
Estatuaren batasuna
Estatuaren batasuna estatu batean oinarritzen den sistema politiko baten oinarrizko printzipioa da, zeinaren arabera estatuak lurralde oso batean eskumenak …
Adam Smith
Adam Smith (1723-1790) eskoziar filosofo soziala eta ekonomialaria izan zen, bereziki ezaguna An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations …
batek mila balio, eta milak batere ez
Baliozkoa gauza urria eta berezia dela eta ugariak baliorik ez duela adierazteko.
Zenbaki ordinalak
Zenbaki ordinalak elementu bat zerrenda baten baitan zein ordenatan dagoen adierazteko erabiltzen den zenbaki mota bat da. Euskaraz, orokorrean, zenbaki …
Erreklamazio-orriak
Erreklamazio-orriak denda, merkataritza-establezimendu eta enpresetan, bezeroek kexa eta erreklamazioak egin eta administraziop publikora bideratzeko eskura …
Kexa-koadernoak (kexu-kaierak)
Ez nahastu erreklamazio-liburuarekin. Frantziako historian, kexa-koadernoak edo kexu-kaierak Antzinako Erregimenean eta 1789an hasitako iraultza aldira arte …
Ekonomia (definizioa eta kontzeptua)
Ekonomia gizartean pertsonek dituzten asebehar mugagabe edo infinituak neurri batean asetzeko eskura dauden baliabide mugatu edo eskasak (ikus, eskasia …
Zurrusta-korrontea (jet-korrontea, jet stream)
Zurrusta-korronteak, jet-korronteak edo jet stream-ak Lurraren atmosfera mendebaldetik ekialdera 7km-16km-ko altueran zeharkatzen duten haize korronte …
arantzarik gabeko arrosarik ez
Gauza, egoera eta pertsonak guztiek, itxuraz perfektoak direnean ere, akatsak eta eragozpenak dituztela adierazteko. Aldaerak arrosarik* ez* da arantzarik gabe …
Adinkeria
Adinkeria pertsonek euren adinagatik jasan behar duten diskriminazioa edo bazterketa da, bereziki haurrek eta agurrek pairatzen dutena, haurren kasuan …
urik gabe errota ez dabil
Beharrezko gai eta gauzarik gabe, beste gauzak ezin direla egin adierazteko. Aldaerak urik barik errotarik ez dabil urik barik errota ez dabil errota badabil, …
alferrarentzako lanik ez eta, eta astirik ez
Alferrek lan egiten ez duten arren, lanerako denborarik inoiz ez dutela esaten dutela adierazteko.
hitzontzi, hutsontzi
Asko hitz egiten dutenek maiz gutxi esaten dutela adierazteko.
zenbat ate, hainbat maratila
Arazo guztiek irtenbidea dutela adierazteko. Ikus, gainera maratila, Gizapediako hiztegian. aterik adina maratila eduki, Gizapediako hiztegian.
nekeetan, irria ezpainetan
Nekeak, atsekabeak eta zoritxarrak pairatzen ditugunetan, baikorra izatea (irria ezpainetan) aholkatzen duen atsotitza.
Zerga amnistia (amnistia fiskala)
Zerga amnistia edo amnistia fiskala aurretik zerga iruzurra edo zerga-ihesa egin duten pertsonak estatuak haien aurka egin ditzakeen egintza administratibo eta …
Nazionalismoa
Nazionalismoa nazioaren kontzeptu historiko eta identitarioaren inguruko batasun eta ordena soziala aldarrikatzen duen ideologia eta mugimendu sozial eta …
Herri-ondasunak
Herri-ondasunak herri edo beste erkidego politiko natural edo juridikoki aitortu batenak dira, eta, beraz, jabetza eta aprobetxamendu eskubideak erkidego …
Prezio korronteak eta prezio konstanteak
Ekonomian, prezio korronteak unean uneko prezioak dira, inflazioaren efektua ezabaturik ez dutenak. Prezio konstanteak, berriz, oinarri-aldi izeneko iraganeko …
Negoziagarritasuna: balore negoziagarriak eta titulu negoziagarriak
Balore negoziagarriak edo titulu negoziagarriak prezio baten trukean modu pribatuan edo bigarren mailako merkatu batean besterendu daitezkeen finantza-tituluak …
Ordezkagarritasun politikoa (errepresentatibitate politikoa)
Politikan, ordezkagarritasuna edo errepresentatibitatea da erakunde politiko batek duen zilegitasuna gizarteko sektore garrantzitsu bat ordezkatzeko – …
Balio nominala (finantzak)
Agian kopuru nominala bilatzen ari zinen. Finantzetan, balio nominala balore-titulu batean, hala nola akzio batean (ikus, akzio baten balio nominala) eta bono …
Obligazioak (finantzak)
Finantzetan, obligazioa interes finko batera eta orokorrean balio nominal berdinarekin enpresa handiek eta estatuek epe luzera eta kopuru handitan, jesapenak …
Balore-tituluak
*Agian, balio etikoak bilatzen ari zinen. * Finantzetan, balore-tituluak edo, besterik gabe, baloreak, kreditu-dokumentuak, kreditu-tituluak edo …
Logika transzendentala
Kanten filosofian, logika transzendentala pentsatzen hutsaren printzipio filosofikoen multzoa da, zentzumenetatik jasotzen dugun esperientzia enpiriko orotik …
Hizkuntza-gaitasuna
Hizkuntza gaitasuna edo hizkuntza konpetentzia, hizkuntza-komunikaziorako gaitasun edo konpetentzia ere deitua, pertsona batek bere ingurukoekin gizarte …
Mendia (definizioa)
Jaizkibel mendia, Hendaiako hondartzatik: mendiak itsas mailaren gaineko goraguneak dira. Mendia lur kontinentaleko erliebe-forma bat da, inguruneko …
Esloganak (slogan)
Eslogana edo slogana publizitate edo propaganda politikorako erabiltzen den esaldi labur adierazkorra, kontsumitzaileei edo publiko orokorrari mezu argi eta …
Emate-agiria (albarana)
Enpresan, emate-agiria edo albarana eskaera baten bidalketa burutu eta jaso egin dela ziurtatzen duen agiria da, jasotako gaiak eta produktuen zerrenda ere …
Gortea (monarkia)
*Agian bilatzen ari zinen Espainiako Gorte Nagusiak. * Historian, gortea erregea eta erregina bere aginte eta gobernuan laguntzen zituzten pertsonen multzoa …
Gorte Nagusiak
*Ez nahastu erregeen gortearen kontzeptu historikoarekin. * Espainiako sistema politikoan, Espainiako Gorte Nagusiak,** besterik gabe** Espainiako Gorteak** ere …
Enplegu berdea
Enplegu berdea jarduera ekonomikoak ingurumenean duen eragina minimotzea (ikus, ekoefizientzia) helburu duten lanpostuen multzoa da. Izan daiteke administrazio …
Ekoetika
Ekoetika ingurumenaren eta hartan bizi diren izaki bizidunen zaintza oinarrizko printzipiotzat hartzen duen etikaren ikuspegia da, gizakiaren jokabidearen …
eguerdiko euria, egun guztiko euria
Esanahi literala adierazten duen atsotitza, euskaraz hain ugariak diren beste atsotitz meteorologiko bat.
Kolore osagarriak
Kredituak:Chic bee Flickr-en Kolore osagarriak edo aurkako koloreak zirkulu kromatikoaren aurkako kokapenetan dauden kolore bikoteak dira, haiek nahastuz gero, …
Zubisaria
Zubisaria edo zubi-saria zubi batetik igarotzeko ordaindu beharreko zerga da. Zubisariak ohikoak izan ziren Europan Erdi Aroan zehar, eta Aro Modernoan ere …
Kolonizazioa
Kolonizazioa herrialde edo inperio batek lurralde bat okupatu eta bertako biztanleak, indigenak gehienetan, menderatzea da, bereziki lurraldeko baliabideak …
Enpresen absortzioa
Enpresen absortzioa enpresen fusioak egiteko modu bat da, non enpresa nagusi batek, absortzioa egiten duena, bestearen ondarea eskuratzen duen, bereganatu den …
Monarkia autoritarioa
Monarkia autoritarioa historikoki monarkia feudalen eta monarkia absolutisten artean garatutako trantsizizoko erregimen monarkikoa da, Eurpako hainbat …
Alokutiboa
Trataera alokutiboa, tratamendu alokutiboa, erregistro alokutiboa edo molde alokutiboa hizketan diskurtsoa nori zuzentzen zaion adierazten duten, nahiz eta …
Komunztadura (hizkuntzalaritza)
Gramatikan, komunztadura perpaus bateko osagaiek partekatzen duten elementu baten erabilera da, osagai horien arteko lotura adierazi eta markatzeko. …
Irundegi hidraulikoa
Irundegi hidraulikoa edo water frame uraren indarra baliatuz Richard Arkwright-ek 1760ko hamarkadan garatu zuen irundegi edo hariak egiteko makina edo …
Etimologia
Hitz baten etimologia hitzaren jatorria, osaera eta haren formaren eta esanahiaren bilakaera historikoa da. Ohikoa da hiztegi elebakarretan hitzaren …
Ehungailu mekanikoa
Ehungailu mekanikoa hariak modu mekanikoan ehuntzen dituen makina da, eskuzkoa ez den energia baliatuz. Lehen ehungailu mekanikoa Edmund Cartwright-ek asmatu …
Mendekotasun-tasa (dependentzia-tasa)
Mendekotasun-tasa (menpekotasun-tasa) edo dependentzia-tasa mendekotasun-egoeran duen biztanle kopurua zati biztanleria aktiboa da, une jakin batean eta …
Jolas kognitiboak
Jolas kognitiboak haurraren gaitasun kognitiboak garatzeko, hala nola oroimena, hizkuntza, eragiketa logikoak eta hautematea, egokiak diren jolasak dira. Jolas …
Jaurgo jurisdikzionala
Erdi Aroan, jaurgo jurisdikzionala, jurisdikzio-jaurgoa, jurisdikziozko jaurgoa edo eskumeneko jaurgoa, jaurerri jurisdikzionala edo eskumeneko jaurerria ere …
jan eta lo, potolo
Asko jan eta lo egiten denean, gizendu egiten dela adierazteko. Aldaerak jan da lo, potolo jan ta lo, potolo jan eta lo, beti potolo
Hizkuntza-biziberritzea
Hizkuntza biziberritze-prozesua hizkuntza gutxitu edo minorizatuak berpiztu, hizkuntza hori galtzen ari den gizarte arloetan erabilera eta ikaskuntza sustatzeko …
Aferesia
Ahozko hizkuntzan, aferesia hitz baten hasierako soinua ezabatzea da. Euskaraz ohikoa da; adibidez ekarri –> karri, ditu –> ttu, ikusi …
bostak eta iluna, txerria hiltzeko eguna
Txerria hiltzeko garaia neguaren atarian dela adierazteko, egunak motzak direnean alegia.
bista ona eta elkar ezin ikusi
Itxuraz edo kanpora begira hobekien konpontzen diren lagunak edo bikoteak, bista onarekin alegia, egiaz elkarrekin ezin izaten direla ikusi adierazteko. Aldaera …
azeria, oiloen predikaria
Agintari, zuzendari edo buru gisa, haien mendean edo ardurapean daudenen etsai edo pertsona desegokia jartzen denean ironikoki adierazten den atsotitza.
ardi galdua atzeman daiteke, aldi galdua, berriz, ez
Galdutako gauzak bai baino galdutako denbora betirako galdua dela adierazteko. Aldaerak aldi galdua ez da harrapatzen
Aldez aurreko eginbideak (aldez aurreko jardunak)
Aldez aurreko eginbideak edo aldez aurreko jardunak prozesu judizial batean auzia edo egintza judiziala garatu baino lehen eta hura prestatzeko helburuarekin …
gutxiegi eta larregi beti kaltegarri
Gauza guztiak dagokien neurrian egin behar direla adierazteko.
Estatu akonfesionala
Estatu akonfesionala erlijio guztiekin neutraltasunez eta inpartzialtasunez jarduten duen estatua da, erlijio ofizialik ez duena, baino aldi berean erlijioa …
Estat laic
Estat laic és aquell estat que es constitueix i actua de forma totalment lliure i autònoma davant de qualsevol religió, i que respectant el culte de les …
Estat confessional
Un estat confessional és aquell estat o país que reconeix oficialment, generalment en la constitució o una altra norma fonamental, una religió o confessió …
edonon dauz txakurrek, agiñek zabalik
Arriskuak eta akatsak, testuinguaren arabera, toki guztietan daudela adierazteko. Batuan edonon daude txakurrak, haginak zabalik
etxe guztietan laratza beltz
Etxe eta familia guztietan, eta baita pertsona guztiongan ere, akatsak daudela adierazteko. Aldaerak Etxe guztietan laratza beltza, eta gurean beltzagoa
adar iharrik gabeko arbolarik ez
Akatsik gabeko gauza edo pertsonarik ez dagoela adierazteko.
Beto eskubidea
Beto eskubidea erakunde batean edo horren organo kolegiatu batean erabaki kolektiboak hartzerakoan kide batek erabakiak atzera bota edo ezeztatzeko duen …
Andres, trikilun tres, poltsa handia eta dirurik ez
Pertsona batek dirurik ez dueneko egoera umorez adierazteko atsotitza.
Saldu ondoko zerbitzua
Saldu (edo salmenta) ondoko zerbitzua, saldu osteko zerbitzua eta saldu ondorengo zerbitzua ere deitua, enpresak bezeroei eskaintzen dien arreta-zerbitzua da, …
Ikus-arteak
Ikus-arteak edo ikusizko arteak adierazpide artistiko nagusi gisa irudiak eta bolumenak baliatzen dituzten artelanak dira, euskarri fisikoan nahiz digitalean. …
Lorenzen kurba
Lorenzen kurba guztizko edo total bat elementu batzuen artean nola banatzen den, banaketaren parekotasuna alegia, azalarazten duen diagrama bat da. Zehazki, …
Forma itxia
Matematikan, forma itxia modu sistematiko, kanoniko eta zehatz batean azaldu, garatu edo ezartzen den formula, prozedura edo soluzioa da. Beste hizkuntzetan: …
Gerrilla
Gerrilla, batzuetan basa gerlaritza ere deitua, indar armatu etsaiekin buruz buruko guda masiboa saihestu eta talde txikietan antolaturik ekintza armatu …
Hizkuntza-mendekotasuna
Hizkuntza-mendekotasuna, hizkuntza-menpekotasuna edo hizkuntza-dominazioa hizkuntza-komunitate bati ezartzen zaion hizkuntza nagusi baten inposizioa da, …
itxadonik txoria eskondu nei
Batuan: itxaroten txoria eskura nezake Arian-arian eta pazientziaz helburuak lortzen direla adierazteko.
jarraikiz azeri zaharrak atzematen du oiloa
Helburuak arian-arian lortzen direla, etengabe saiatuz, adierazteko.
darraionarentzat da ihizia
Zerbait nahi duenak horren bila jardun behar duela adierazteko.
odolak su gabe diraki
Gizakiok sutan jartzeko edo grinarako berezko joera dugula adierazteko. Aldaerak odolak su baga diraki
irabaziak oinak arin
Irabazitako dirua azkar agortzen dela ohartarazteko.
azkar iristeko, geldi joan
Presarekin ibiltzea garaiz iristeko komenigarria ez dela ohartarazteko.
Mapa sinoptikoa
Meteorologian, mapa sinoptikoa isobarak, eta beraz horrekin batera antizikloiak, depresioak eta haiei loturiko fronteak, egoera sinplifikatu batean erakusten …
Enpresa subsidiarioak
Enpresa subsidiarioak enpresa nagusi baten kontrolpean dauden enpresak dira, haietan dituen kapital-partaidetzen bitartez, baina autonomia eta independentzia …
Enpresa taldeak
Enpresa taldea enpresa nagusi batek bere kontrolpean, kapital-partaidetzen bitartez edo jabe komun bat izateagatik, dituen enpresa filial edo subsidiarioekin …
Zaibatsu
Japonian, zaibatsuak enpresa-talde handiak dira, konglomeratu nahiz holding erakoak, familia edo pertsona-talde txiki baten eskuetan daudenak. . Tokugawa aroan …
Konglomeratua (enpresa-taldea)
Ekonomian, konglomeratua enpresa nagusi baten mendean sektore produktibo aski desberdinetako enpresa filialek, beraien jarduera produktiboen arteko lotura …
Lankidetza (kooperazioa)
Lankidetza edo kooperazioa pertsona, talde edo erakunde batzuk proiektu edo egitasmo baten baitan helburu komun baten alde euren baliabideak jarri eta …
Glaziar-aurrealdea
Kredituak: Fernando de Gorocica-Wikimedia Commons. Glaziar-aurrealdea edo glaziarraren aurrealdea glaziar baten bukaerako ertza da, glaziar mihiaren edo izotzak …
otsoak ez du bere haragirik jaten
Indartsua denak edo pribilegioak dituenak ez duela bera kidekoen aurka egiten adierazteko. Aldaerak otsoak ere ez du bere haragirik jaten
Ogasuna
Estatu batean, Ogasuna aurrekontu publikoak osatu, zergak kudeatu eta bildu eta gastuak kontrolatzen dituen gobernu- eta administrazio-saila da. Hego Euskal …
Ondasuna (zuzenbidea)
Zuzenbidean, ondasuna pertsona edo estatuaren aldetik jabetu daitekeen edonolako gauza da, jabetza-eskubideari atxikitzen zaiona, eta ildo horretatik …
Ondasun jabegabeak
Ondasun jabegabeak jaberik ez duten edo jabe ezagunik ez duten ondasunak, dira, bereziki higiezinak dira. Ondasun higiezin jabegabeak Estatuarenak dira …
Ondasun higiezinak
Ondasun higiezinak lurrari iraunkorki atxikitako ondasunak dira, higitu edo mugitu ezin daitezkeenak, hala nola lursailak, bideak, meategiak, ur-masak, …
Katastrofismoa (natur zientzietako paradigma)
Katastrofismoa, Lurraren historian hondamendi eta fenomeno bereziak, egun jadanik gertatzen ez direnak, izan zirela eta horien ondorioz egungo Lurra eta bizitza …
Aktualismoa (natur zientzietako paradigma)
Natur zientzietan, bereziki geologian eta biologian, aktualismoa egun ikusten ditugun aztarna geologikoak edo izaki bizidunen ezaugarriak, egun gertatu eta ikus …
Arima Aristotelesen arabera: arima begetatiboa, arima sentikorra, arima arrazionala
Aristotelesen arabera, arima gorputzarekin loturik dago, zerbait fisikoa da, Platonen arimaren teorian ez bezala, eta beraz gorputza hiltzean arima ere hiltzen …
Gizarte aniztasuna
Gizarte aniztasuna gizarte batean kultura, ideologia eta interes desberdinetako gizataldeak elkarrekin eta bizikidetzan bizi diren egoera da. Termino lausoa da, …
Erliebe alderantzikatua
Erliebe alderantzikatua geruza berrienak higatu gabe eta geruza zaharrenak higatuta geratzean suertatzen den erliebe forma da, sinklinal esekiak eta ibar …
Sinklinala
Sinklinala: goraka goazela, tolesturako nukleorantz, estratu berriagoetara goaz. Sinklinala tolestura mota bat da, non nukleoan edo erdian, tolestura handieneko …
Filogenesia
Filogenesia, espezie, horren aldaera edo espezie-multzo baten eboluzioaren deskribapena, beste espezieekiko dituen erlazioak azalaraziz. Hedaduraz, eboluzio …
Antropogenesia
Antropogenesia gizakiaren sorrera, espezie gisa, eta horren eboluzioa izendatzeko termino akademikoa da. Hedaduraz, gai hori ikertzen jakintza-arloa ere bada, …
Europar Batasuna
Europar Batasuneko 27 heriraldeak. Kredituak: Sredina-Commons. Europar Batasuna Europako 27 herrialdek osatzen duten merkatu bakarra eta batasun politikoa da, …
Foruen abolizioa Hego Euskal Herrian
Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroako foruen abolizioa, foruen ezeztapena edo foruen deuseztatzea XIX. mendean zehar gauzatu zen (1841 eta 1876 mugarriak …
Intzestua
Intzestua senidetasun-harremana duten pertsonen arteko sexu harremana da, hala nola anai-arreben artekoa edo guraso eta seme-alaben artekoa. Gizakia animalia …
Mollweide proiekzioa
Kredituak: Strebe-Commons. Mollweide proiekzioa Lurraren azalera osoa, planisferio moduan, elipsoide baten gisa irudikatzen duen proiekzio kartografikoa da, 2x1 …
Egitura geologikoak
Egitura geologikoak lurrazalean zehar arroka eta haiek osatzen dituzten geruzen kokapenaren eta orientazioaren egiturak edo antolaerak dira, eragile tektonikoek …
Psikolinguistika
Psikolinguistika hizkuntza ikasi, bereganatu eta eta erabiltzeko garatzen diren mekanismo eta faktore psikologikoak ikertzen dituen jakintza-arlo zientifikoa …
Elebitasun kentzailea
Elebitasun kentzailea gertatzen da bigarren hizkuntza bat bereganatuta aurreko hizkuntza galtzen denean, konpetentziaren nahiz erabileraren aldetik. Egoera …
Elebitasun gehitzailea
Elebitasun gehitzailea edo elebitasun gehigarria gertatzen dela esaten da hiztun batek bigarren hizkuntza ikasi eta bereganatutakoan aurretik zekien eta …
Ebaluazio integrala (hezkuntza)
Hezkuntzan, ebaluazio integrala hezkuntzaren helburu eraldatzailearen ikuspegitik egiten den ebaluazioa da, ikasle bakoitzaren banakako dimentsio antropologikoa …
Chistes de Jaimito
Jaimito es un personaje arquetípico que aparece como protagonista en la tradición de chistes en español. Representa a un niño travieso e impertinente, …
Elubioia
Elubioia arroka nagusi batetik meteorizazioz erauzitako arroka zatien multzoa da, garraitu ez direnak eta beraz arroka nagusitik gertu pilatzen direnak.
Kolubioia
Kolubioia mendi, muino eta pendizen oinetan euri-urek ekarrita edo grabitatez pilatutako materialen multzo heterogeneoa da. Kolubioiaren eta alubioiaren arteko …
kupel txarretik ardo onik ez
Oinarri edo hasiera txarra duen zerbaitetik emaitza onik ateratzen ez dela adierazteko. Aldaerak kupel txarretik, ardo on gutxi barrika txarretik, ardo on gutxi …
Meteorizazioa
Meteorizazioa lurrazaleko arrokak zatitu eta desegiteko prozesu geologiko estatikoa da, arroka edo materiala kokaturik dagoen tokian bertan gertatzen dena, …
Urbizu (abizena)
*gurbitz *izeneko zuhaixkatik, -tza ugaritasun-atzizkia gehituta. Goierrin (Segura, Lazkao, Zegama) jatorria duen abizena.
beti on nahi duena, maiz gaizki
Perfekzioa bilatzen duenak, beti akatsak egingo dituela adierazteko.
aditu nahi ez duenak, ez du esan behar
Besteen aurka hitz egiten duenak berataz ere gaizki mintzatzea espero behar duela adierazteko.
beti ordu duena, beti berandu heldu ohi dena
Beti orduari erreparatuta bizi dena. beti berandu berandu eta larri bizi dela adierazteko.
Krisi humanitarioa (giza krisia)
Krisi humanitarioa edo giza krisia, krisialdi humanitarioa ere deitua, larrialdi-egoera bat da, non lurralde jakin bateko pertsona talde baten bizia, osotasun …
Jarduneko gobernua
Jarduneko gobernua da, jabetzako gobernuari kontrajarrita, presidente berria izendatu eta hark gobernu berria osatu bitartean trantsizioko gobernua izateagatik, …
Liburuak
Liburua elkar itsatsi edo jositako orri inprimatu, eskuz idatzi edo ilustratuen multzoa da, nolabait koadernatut, gai jakin baten azalpena edo iritzia, narrazio …
Libretoa
Libretoa opera edo gisako ikuskizun dramatiko-musikal bat garatzeko oinarri gisa erabiltzen diren literatura-lana da. Hala ere, libretoaren balio nagusia ez da …
hobe da egina, ezen ez balizko betegina
Gauzak bikain egingo direla esatea edo promes egitea baino, hobe dela gauzak ahal bezain ongi egitea, aurretik ezer esan gabe.
egurra, bi aldiz neurtu eta behin moztu
Gauzak bi aldiz pentsatu eta azkar burutu behar direla adierazteko.
ardi batek ez du artaldea egiten
Pertsona bakar baten jokamoldea edo nortasuna bere talde osora ezin dela zabaldu. Aldaerak ardi beltzerik ez du artalderik egiten
festak aurrea ederrago du atzea baino
Festen ondorengo ajeei buruz ohartarazten duen atsotitza.
ezkondu baino lehen, kontu zer egiten den
Zeinekin ezkondu eta ezkontza bera ondo hausnartu beharreko gauzak direla adierazteko.
ezkongaietan bero, kontuak gero
Ezkongaien arteko harremanak beti goxoak direla, baina ezkondu eta gero komeriak etortzen direla adierazteko.
Arroka (harria)
Arroka edo harria prozesu fisiko-kimiko naturalen bitartez nahasirik dauden mineralen agregatu edo masa da. Arroka-motak arroka igneoak: lurrazalaren azpiko …
Elebakartasuna (hiztun elebakarrak)
Elebakartasuna gertatzen da komunitate edo gizarte esparru batean hizkuntza bakarra erabiltzen denean edota bertako kideak hiztun elebakarrak direnean, …
Markuleta (abizena)
Markuleta bereziki Gipuzkoan, eta maiztasun txikiagoarekin Nafarroan, zabaldutako euskal deitura.
Gizakien modelatua
Gizakien modelatua giza itxurako irudiak sortu eta animatzeko tekniken multzoa da, artean nahiz animazioan erabiltzeko. Kanon artistiko ohikoa da buruak gorputz …
Egokitzapen-prozesua (hezkuntza)
Egokitzapen-prozesua haur batek lehen aldiz eskolaratu, ikastetxe berri bat heldu edo hezkuntza-etapa berria hastean egoera berrira egokitu edo moldatzeko berak …
ondo lotu zorroa eta hobeto ahoa
Askotan ahoa itxi eta hitzik ez esatea gomendatzen duen atsotitza.
Genero-berdintasuna
Genero-berdintasuna gizon eta emakumeen arteko benetako berdintasuna da gizartean, diskriminaziorik gabe, aukera berdinekin eta arrakalarik gabe. …
Genero ekitatea
Emakumeak eta gizonak berdin tratatzen dituen genero parekidetasunetik haratago, genero-ekitatea benetako berdintasunera heltzeko diskriminazioa pairatzen …
Batzar Probintzialak eta Batzar Lokalak
Batzar Probintzialak eta Batzar Lokalak(Tokiko Batzarrak)** Espainiako Independentzia Gerran, 1808tik 1814ra, Espainian zehar antolatu ziren organo kolektiboak …
Seiurteko Absolutista
Seiurteko Absolutista, 1814tik 1820ra, Fernando VII.ak, 1808tik Napoleonek erregetzatik kendua eta Frantzian bahitua, Espainiako Independentzia Gerra bukatu eta …
Ogitartekoa
Ogitartekoa edo otartekoa, opil edo ogi barra zati bat zeharka ebakita, horren zatien artean elikagaiak sartuz prestatzen den janaria da, platerik gabe bi …
Deltak (ibai-ahoa)
Ebro ibaiko delta, Mediterraneo Itsasora urak isurtzean. Lobulu bakarreko delta. Kredituak: Copernicus Sentinel, 2020. Ibai-ahoen artean, ibai-delta ibai batek …
eskerrik asko, Mari Belasko! Okela gutxi eta salda asko
Eskerrak emateko atsotitz adierazkorra, eskerrak emateko arrazoi edo motibo handirik (okela gutxi eta salda asko) ez dagoela gaineratzen duena.
Gizarte antolakuntza
Gizarte antolakuntza edo gizarte antolaketa gizarteak gizabanakoei rolak esleitzen dizkien mekanismo eta harremanen multzoa da, rol horiek garatzeko eratzen …
Zizka-mizkak
Kredituak: Arnaud 25-Wikimedia Commons Zizka-mizkak otorduen hasieran plater nagusien aurretik edo plater nagusi batetik bestera jan egiten diren janari txikiak …
Liburu elektronikoa (e-booka)
Liburu elektronikoa edo e-booka irakurgailu deitzen den gailu elektroniko bateko pantailan irakurria izateko moldatu den liburu tradizionala da, bere adiera …
urtarrila euritsu, urtea dirutsu
Urtarilean euri asko egiten badu, urtean zehar uzta onak izango direla aurreikusten duen atsotitza.
Atzerriko inbertsioa
Atzerriko inbertsioa (ikus, gainera, inbertsioa) herrialde batera epe jakin batean atzerritik sartzen diren kapitalen multzoa da, bertako aktibo iraunkorrak …
Portu informatikoak
SVGA portua, pantailara informazioa bideratzen duena. Portu informatikoa edo ordenagailuko portua**ordenagailu edo beste gailu informatikoen arteko informazioa …
Santa Luzi, gaua moztu eta eguna hazi
Santa Luzia egunetik aurrera, abenduaren 13an, egunak luzatzen doazela azaltzeko atsotitza.
hodei eta haize, euririk ez; solas eta ele, obrarik ez
Berriketan lan gutxi egiten dela nabarmentzen duen atsotitza.
Captcha
Captcha direlakoak Interneten edo ordenagailuen arteko interakzioan ordenagailuaren atzean dagoen pertsona bat dela, eta ez bot edo algoritmo bat, egiaztatzeko …
bururik ez eta txapela nahi
Iritsi ez den mailara iritsi dela uste duen pertsona gaitzesteko atsotitza.
apaizak eta praileak, hegal gabeko beleak
Dena beltzez janzten ziren garai bateko apaiza eta fraileei trufa egiteko atsotitza.
amari egindako zorrak ez dira inoiz ordaintzen
Amak bere seme-alaben alde egindako lanak eta pasatako nekeak nabarmentzeko atsotitza.
alferrarentzat jana eta langilearentzat lana ez da inoiz faltako
Alferkeriaren aurkako atsotitza.
Zinbrioak (zinbriarrak)
Zinbrioak edo zinbriarrak antzinatean Jutlandiako penintsulan (egungo Danimarkan) bizi zen tribu edo herria izan zen, jatorri zeltiko edo germanikoa zuena. K.a …
balantza duen aldera erortzen da arbola
Gaitzak eta ezbeharrak ditugun joera txarren ondorioz datozela adierazteko.
ardo gozoak, lau begi eta oinik ez
Ardoak dakarren mozkorraz ohartarazteko.
La Granjako sarjentuen matxinada
La Granjako sarjentuen matxinada, sarjentuen altxamendua edo sarjentuen jaikialdia eta La Granjako gertakariak edo gertakizunak ere deitua, 1836ko abuztuan …
Gizarte kostua (monopolioa)
Monopolio batean, kontsumitzaileek prezio handiagoa ordaindu behar dute lehia perfektuko merkatu-egoera batekin alderaturik, eta gainera kopuru txikiago baten …
Manzanaresko Adierazpena (Manzanaresko Manifestua)
Manzanaresko Adierazpena, Manzanaresko Manifestua edo Manzanaresko Agiria 1854an Antonio Cánovas del Castillo politikariak idatzi eta Vicalvarada izeneko …
Eguzki Erregea
Eguzki Erregea (Le Roi Soleil, frantsesez) Luis XIV. Frantziako eta Nafarroako erregeari (1638-1715) eman zitzaion izen edo titulua izan zen, Frantzian zuen …
Zerbitzuen balantza
Zerbitzuen balantza edo zerbitzu-balantza ordainketa-balantzako atal edo kontua da, bertako biztanle ez direnei egindako zerbitzuak nahiz bertako biztanleek …
haurrak hazi, nekeak bizi
Haurrak izan, hazi eta heztea neketsua dela ohartarazten duen atsotitza. Aldaerak haurrak hazi, nekeak hasi haurrak hazi, nekez bizi umeak hazi, nekez bizi
berak esan eta berak barre, arinaren seinale
Bere esanei barre egiten dien pertsona kaskarina dela adierazteko.
arrazoia, arma soila
Arrazoia argudiatzeko eta konbentzitzeko arma bakarra izan behar dela adierazteko, boterekeria eta indarkeria alde batera utzirik.
aldian behingo negarra, ogia bezain beharra
Batzuetan minak arintzeko negar egitea beharrezkoa dela adierazteko.
ahotik igarri, bihotzean zer duen egarri
Sentimenduak esaten ditugun hitzetan antzematen zaizkigula adierazteko.
ahozabal luze, logale edo gose
Esanahi literala duen atsotitza: aho zabalka edo aharrausika ari dena logale edo gose dagoela adierazteko. Sinonimoak ahoa zabal, logale edo gose Aldaerak …
Entziklopedia
Entziklopedia gai zabal bati gai batzuei buruzko ezagutza osotua jasotzen duen liburu edo liburu bilduma da, gaiaren inguruko artikuluak biltzen dituena, gai …
azaroa motz, negua motz
Azaroan hotzak hasiz gero, negu labur eta biguna izango dela adierazten duen atsotitza. Ikus, gainera azaroa bero, negua gero
Gizarte ingurunea
Gizarte-ingurunea gizabanako bat pertsona gisa bizi eta garatzen den kondizio, egoera eta harremanen multzoa da, gizartea deitzen den konplexuaren baitan. …
txakur iharrari, arkakuso guztiak
Gaitzak eta zoritxarrak pertsona pobre eta makalen artean pilatzen direla adierazteko.
ardiak beeka egonik, eztu jaten belarrik
Alperrik galtzen den denborak probetxurik ematen ez duela adierazteko. Aldaerak ardiak beeka egonik, ez du jaten belarrik
gezurra esan nuen Getarian, eta ni baino lehenago zen atarian
Gezurretan dabilena azkar harrapatzen dela adierazteko. Gazteleraz: antes se coge al mentiroso que al cojo Kideko atsotitzak gezurra esan nuen etxean, ni baino …
Hezitzaile dialogikoa
Hezitzaile dialogikoa bere jarduna ekintza dialogikoan oinarritzen duena da, ikasleen arteko elkarrizketa eta lankidetza bultzatuz, ikas-komunitateak eratuz. …
Ekintza dialogikoa (hezkuntza dialogikoa, ikaskuntza dialogikoa)
Ekintza dialogikoa Paulo Freire pedagogoak (1921-1997) pedagogia kritikoen baitan garatu zuen hezkuntza teoria dialogikoaren funtsezko kontzeptua da. Teoria …
Ozeano-fosa (itsas-hobia)
Karibe iparraldeko itsas hobia, kolore ilunez. Ozeano-fosak, fosa ozeanikoak, itsas hobiak edo itsas fosak(ikus, gainera, hobi) itsas hondoko depresio estu eta …
sagua eta katua ez dira uste berekoak
Interes kontrajarriak dituzten pertsonek iritzi desberdinak izatea normala dela adierazteko.
Enpresa ekimena
Enpresa-ekimena negozio bat sortu, garatu eta abiaraztea da, ekintzaile batek edo batzuek kontsumitzaileei eskaini eta merkaturatuko den produktu edo zerbitzu …
Haran glaziarra
Haran glaziarra, bere U forma tipikoarekin. Kredituak:Han Dobley-Wikimedia Commons. *Ez nahastu haraneko glaziar kontzeptuarekin. * Haran glaziarra edo …
Floridablancako Kondea
José Moñino y Redondo, Floriblancako kondea (1728-1808) Espainiako politikari eta gobernuko goi-kargua izan zen. Despotismo ilustratuaren aldekoa, bere …
aldi joana ez da itzultzen
Iragana betirako joana dela adierazteko.
hara bi, zu bat eta bestea ni
Bi pertsonen (hizlaria, barne) adostasuna, kointzidentzia edo berdintasuna adierazteko.
hemen hiru: txiki, pitxi eta piru
Hiru pertsona agertzean esateko atsotitz irrigarria.
herria jendearentzat, eta ez jendea herriarentzat
Politikariek jendearen alde lan egin beharko luketela, eta ez alderantziz, adierazteko.
hobe da oinez eta segurura, eta ez zaldiz eta zulora
Zuhurtziaz jokatu behar dela adierazteko.
nolako laguna, halako jarduna
Edozer gauza arrakastaz burutzeko, ondoan zer nolako laguna dugun garrantzitsua dela adierazteko.
nolako izari, halako sari
Egindako lanaren edo ahaleginaren arabera jasotzen dela adierazteko.
hegaztia airerako, gizona lanerako
Bakoitzak dagokiona egin behar duela eta dagokion lekuan egon behar dela eta bereziki lan egitea beste erremediorik ez dagoela adierazteko. Aldaerak gizona …
Fontainebleauko Ituna
Fontainebleauko Ituna 1807ko urrian Frantziak eta Espainiak, Espainia Manuel Godoy Karlos IV.aren begikoak ordezkaturik, sinatu zuten itun edo hitzarmena izan …
ez gehiegi hitz egin, nahi ez bada huts egin
Hanka ez sartzeko, onena isilik egotea izaten dela adierazteko. Aldaerak gura ez baduzu huts egin, ez gehiegi hitz egin ez gehiegi hitz egin, nahi ez baduzu …
eskuko behatzak ere ez zituen Jainkoak berdinak egin
Denok desberdinak izatea normaltasunez hartu behar dugula adierazteko.
eskola umeak sasiz sasi, asko jan eta gutxi ikasi
Hezi gabeko haurrek atarramentu eskasa izaten dutela nabarmentzeko. Aldaerak eskola-mutilak sasirik sasi, asko jan eta gutxi ikasi
Sistema juridikoa
Zuzenbidean, sistema juridikoa herrialde edo eskualde batean indarrean dauden arau juridikoen multzoa, ordenamendu juridikoa alegia, haiek garatu eta aplikatu …
Finantza-bitartekariak
Finantza-bitartekariak aurreztaileen dirua finantzazioa behar duten inbertitzaileengana bideratzen duten erakundeak dira. Bitartekari horien artean bankuak, …
Ebroko sakonunea
Kredituak: Portus-Wikimedia Commons. Ebroko sakonunea Iberiar Penintsulan dagoen sakonune zabala da, 400km luze eta 150km zabal dituena gutxigorabehera, Ebro …
Arku zorrotza
Kredituak:Mats Halldin-Wikimedia Commons Arku zorrotza edo ojiba-arkua bi arku ilara giltzarrian angelu zorrotz bat osatuz eraikitzen den arkua da. Arkitektura …
herriz aldatzea, zaharrarenzat da heriotza
Pertsona zaharrak bere ohiturak dituela eta haiek aldatzea, betiko bizitokia hain zuzen, harentzat kaltegarria dela adierazteko. Aldaerak herriz aldatzea, …
haitzean jaioak, haitzera nahi
Jaiolekuan bizi eta, kanpoan izanda, hara itzuli nahi izaten dela adierazteko.
herri txikian, borroka handiak
Herri txikietan, jendeak elkar ezagutu eta harreman estuak izaten dituela-eta, haien arteko liskarrak izaten direla adierazteko.
aginterik ez den herrian, nahasmendua
Gizartean bakean eta ordenan bizitzeko, norbait agintari izatea beharrezkoa dela adierazteko.
Zuzenbide publikoa
Zuzenbide publikoa estatuaren erakunde politiko nagusiak, administrazio publikoak eta haien arteko harremanak, baita eta hiritarrekiko harremanak, arautzen …
Jenis Joplin, Uxue Alberdi: laburpena
Jenisjoplin Uxue Alberdik 2017an plazaraturiko eleberria da.** LABURPENAI kapitulua Karra, Luka, Irantzu eta Nagore Bilboko irrati libre eta alternatibo batean …
Liberalismo politikoa
Liberalismo politikoa (ikus, gainera,liberalismoa, orokorrean) gizabanakoaren askatasun indibidualak, arlo zibilean nahiz ekonomikoan, eta jabetza pribatua …
arnasa hartu eta putz egin, biak batera ezin
Batera egin ezin daitezkeen gauzetaz ohartarazteko. Aldaera arnastu eta putz egin, biak batera ezin ezin da aldi berean arnastu eta putz egin
Divisió de poders
La divisió de poders o separació de poders és un principi d’organització política de l’estat que estableix que les competències o poders legislatiu …
Balorazio-eskala
Balorazio-eskala iritziak, jarrerak edo portaerak neurtzeko metodologia bat da (ikusi, orobat, eskala psikometrikoa), subjektuak proposizio batekin duen …
Metakomunikazioa
Metakomunikazioa komunikazio-prozesuan zehar transmititutako informazioa nola interpretatu behar den eta nola ulertu behar den zehazteko igortzen diren gogoeta, …
Produkzio-sistema (sistema produktiboa)
Produkzio-sistema, ekoizpen-sistema edo sistema produktiboa ekoizpen edo produkziorako lantegi, enpresa edo ekonomia bere baliabideak antolatu eta koordinatzeko …
Hipotesi estatistikoak
Hipotesi estatistikoak edo estatistika-hipotesiak populazio estatistiko bateko parametroei eta ezaugarriei buruzko uste edo suposizioak dira, biztanleria …
Karbono-neutraltasuna
Karbono-neutraltasuna berotze globala eragiten duten karbono-isurketen eta karbono-hustulekuen bitartez atmosferatik xurgatu den karbono kopuruaren arteko …
Gizarte dinamika
Gizarte dinamika gizarte erakuntza-, garapen- eta aldaketa-prozesuak biltzen dituen ikuspegi soziologikoa da, gizarte subjektu eta eragileen arteko …
Zein dira gizarte bazterketaren hiru dimentsioak?
Gizarte bazterketa hiru dimentsiotan garatzen da: dimentsio ekonomikoa, lanpostu duin bat izateko oztopoen bitartez; dimentsio soziala, gizarte harremanak …
Arpilatzea (arpilaketa)
Arpilatzea edo arpilaketa armada konkistatzaile batek hartu dituen eremuetan, bereziki konkistatzaileek edo horren jarraitzaileek bertakoen ondasunak lapurtu …
Zein dokumentu mota behar ditu historialariak historiaz jakiteko?
Anitz dira historialariak historia ikertzeko baliatzen dituen dokumentuak. Haiek aurki daitezkeen gune edo erakundearen arabera, bibliotekak eta hemeroteketak, …
zumarrak eder du adarra, baina fruiturik ez dakarra
Gauza eta pertsonen itxurak engainatu egiten duela adierazteko. Aldaerak zumarrak adarrak eder baina fruiturik ez
Fiordoak
Fiordoak Norvegiako kostaldean. Kredituak: Ulamm-Wikimedia Commons. Fiordoak edo fjordoak azken glaziazioan glaziarrek taxuturiko haran estu eta sakonak dira, …
azeriak, isatsa luze
Azeria, isatsa luzea izateagatik, zaharra izateagatik alegia, azkarra dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, más sabe el diablo por viejo que por diablo
azeriak buztana luze, besteek horrela dutela uste
Gaizki jokatzen duela dakienak besteek ere hala egiten dutela pentsatu ohi duela adierazteko. Aldaerak azeri zaharrak buztana luze, bere legezkoak besteak uste …
Ataunen eta Zegaman, egunez ikusi eta gauez eraman
Ataunen eta Zegaman lapur asko ibiltzen direla adierazteko. Ikus, gainera Errezil, nekez bizi eta errez hil
astoa zaldiz jantzi arren, beti asto
Itxurak pertsona jakin bat benetan nolakoa den aldatzen ez duela adierazteko. Aldaerak astoa beti asto
aseak gosea ezin ikus
Aberatsa pobrearen egoeraz ez dela ohartzen adierazteko. Aldaerak aseak ezin ikusi gosea aseak gosea ezin ikusi Itzulpenak gaztelaniaz, la saciedad no casa con …
Nazio Batuen Erakundea (Nazio Batuak)
Nazio Batuen Erakundea, labur NBE, edo Nazio Batuak 1945ean, Bigarren Mundu Gerra bukatu eta gutxira, sortutako nazioarteko erakundea da, munduko herrialde …
Errektore Kontseilua
Errektore Kontseilua kooperatiba bateko ordezkaritza, kudeaketa eta administrazio organo gorena da, betiere kooperatibako estatutuek ezarri eta Asanblada …
Fustea
Zutabe bateko fuste soila. Kredituak: Alp Pasa- Wikimedia Commons. Zutabe beti buruz, fustea harroinaren eta kapitelaren arteko zati luzea da, begi bistan …
Makiak (gerrilariak)
Agian, makia paisaiaren adierarekin bilatzen ari zinen. Makiak, Bigarren Mundu Gerran zehar, nazien eta horien kolaboratzaileen aurka, eta Espainiako Gerra …
Prosa (hitz laua)
Prosa edo hitz laua poesiaren neurriak, errimak eta beste arauak jarraitzen ez dituen edonolako lan idatzia da. Hedaduraz, poesia ez den literatur genero oro …
Marea beltza
Marea beltza, itsasoan izandako petrolio isurketa handi baten ondorioz, maiz petrolio-ontzi baten naufragioagatik, itsaso zabalean edo kostaldean sorrarazten …
Mankomunitatea
Mankomunitatea udalerri edo bestelako entitate administratibo batzuek helburu jakin baterako (hala nola, ur horniduraren kudeaketa edo bertako hizkuntzaren …
Barometro ekonomikoa
Barometro ekonomikoa ikerketa ekonomikorako erakunde batek aldiro herrialde edo eskualde bateko koiuntura ekonomikoari buruz osatu eta publikoki plazaratzen …
atzerri, otserri
Atzerria lurralde eta jendarte ezezagun eta arriskutsua (otserri edo otsoen herria) dela eta beraz handik kontuz ibiltzeko ohartarazten duen atsotitza. Aldaerak …
Koadro-alderdia (koadroen alderdia)
Koadro-alderdia edo koadroen alderdia bere ekintza politikoa koadroetan oinarritzen duena da, hau da, nolabaiteko ezagutza intelektual, politiko eta teknikoa …
Masa-alderdia
Masa-alderdia, klase sozial edo gizarte-talde baten (maiz, langile-klasearen) interesen ordezkari eta defendatzaile gisa eratzen den alderdi politikoa da, …
Kultur ikaskuntza
Kultura-ikaskuntza edo kultur ikaskuntza pertsona batek, kultura batean murgilduta, kultura horretako berariazko portaerak, ohiturak, ezagutzak, sinesmenak eta …
Cultural learning
Cultural learning is the process by which a person, immersed in a culture, acquires the behaviors, customs, knowledge, beliefs and values typical of it. It …
Zein erlazio dute Babelgo dorreak eta euskarak?
Teoria sasizientifikoen arabera, Babelgo dorrea eraiki baino lehen, non hizkuntza guztiak sortu ziren, dorrea eraikitzen ari zirenak nahasteko, Noeren garaian …
beharra, gauza meharra
Esanahi argirik ez duen atsotitza, baino agian beharrak estutu eta mugatu egiten gaituela adierazten duela esan daiteke. Aldaerak bearra gauza miarra
Zeintzuk dira animalien eta gizakien arteko berdintasunak?
Zeintzuk dira animalien eta gizakien arteko berdintasunak? Zertan dira berdinak gizakiak eta animaliak? Gizakiak ere animaliak dira; beraz, animalien ezaugarri …
Kapital-ondasunak
Kapital-ondasunak ekoizpen-prozesu batean ekoizpen-faktore moduan erabilita produktuak eta zerbitzuak ekoizteko erabiltzen diren ondasun iraunkorrak dira …
Kapital errentak eta lan errentak
Kapital errentak pertsona fisikoek kapital-ondasunengatik jasotzen diren errentak dira, hala nola interesak eta dibidenduak aktibo finantzario eta akzioengatik, …
Liberalismo ekonomikoa
Liberalismo ekonomikoa ekimen ekonomikorako askatasuna, merkataritza askea eta merkatu askea aldezten dituen doktrina ekonomikoa da, estatuaren ahalik eta …
Auzolana
Auzolana auzo edo herri bateko herritarrak komunitatearen edo haietako baten edo batzuen alde elkartasunez, laguntza gisa eta ordainik gabe kolektiboki lan …
Kode irekia
Kode irekia pertsona guztien eskura dagoen kode informatikoa da, haiek nahi duten eran maneiatu, aldatu, osatu eta banatzeko. Software askea egiteko erabiltzen …
Bizi-kalitatea (bizitza-kalitatea)
Bizi-kalitatea edo bizitza-kalitatea pertsonen ongizate eta haren gogobetetze-maila da, maila indibidualean nahiz kolektiboan, oinarrizko beharrei nahiz, …
Kategorizazioa
Kategorizazioa da aztertu beharreko errealitatean behatutako objektuak eta datuak bilduko diren kategoriak edo klaseak definitzeko prozesua da, ondoren objektu …
Kupula
Kupula erdiesferikoa. Arkitekturan, kupula edo domoa oin poligonal, zirkular edo eliptiko bat estaltzen duen ganga da, sabai-atal kurbatua alegia. Sabaiko atal …
Ganga (arkitektura)
** Arkitekturan, ganga** horma, zutabe edo bestelako euste-puntuen arteko sabai zati kurbatu edo biribildua da, luzetara edo zeharretara eratua, bereziki ohikoa …
Gurutze-ganga (ojiba-ganga)
Kredituak: Jörg Blobelt-Wikimedia Commons. Gurutze-ganga edo ojiba-ganga perpendikularki gurutzatu edo ebakitzen bi kanoi-gangak osaturiko ganga da, …
Sabai kasetoiduna
Kredituak: Kacper Szymański-Wikimedia Commons Sabai kasetoiduna bere azaleran zehar molduraz osaturiko figura geometrikoak (laukiak, laukizunzenak, hexagonoak, …
Arkitrabea
Arkitrabea, horiz. Arkitektura klasikoan, arkitrabea, epistiloa ere deitua, taulamenduko beheko atala da, frisoaren azpian, euste-puntu zuzentzat zutabea duena, …
Objektibitatea (objektibotasuna)
Objektibotasuna edo objektibitatea errealitatea den bezala hautematen, errepresentatzen eta azaltzen den ikuspegia da, jarduera horiek egiten dituen subjektua …
Ekintza zuzena
Ekintza zuzena mugimendu iraultzaileetatik euren helburuen alde desobedientzia zibileko ekintzak, sabotajeak eta beste indarkeriazko ekintza batzuk izendatzeko …
Lan istripuak
Lan istripuak langile batek bere lanpostuan edo lanposturako bidean (in itinere, alegia) eta lanaren ondorioz izandako istripu edo ezbeharra da, horren ondorio …
arotzaren etxean, otzara aulki
Gauza jakin bat faltako ez dela uste den lekuan, azkenean hortxe falta izaten dela adierazteko. Esanahi berdinarekin: errementariaren lekuan, zotza burruntzi; …
Klaustroa (hezkuntza, ikastetxea)
*Agian klaustroa elementu arkitektoniko gisa bilatzen ari zinen. * Hezkuntza, klaustroa, edo zehazkiago irakasleen klaustroa, Espainian eta beste herrialde …
Zuzendaritza
Zuzendaritza enpresa edo erakunde batean plangintza (ingurunearen azterketa, helburuen ezarpena eta haiek betetze aldera erabakiak hartzea), helburuak betetzeko …
Absurdoa (absurdua)
Absurdoa edo absurdua zentzurik ez duen eta ulertezin edo arrazoimenaren aurkakoa den hura da. Esanahi hori harturik, testuinguru batzuetan erabiltzen da: alde …
Ordezko ondasunak (ordezko produktuak)
Ordezko ondasunak edo produktuak, ondasun ordezkoak edo ondasun ordezkagarriak funtsean behar berdina betetzen duten produktuak dira, zeinetarako haietako baten …
Piktograma (zeinua)
Agian piktograma izeneko grafiko estatistikoa bilatzen ari zinen. Produktu bat birziklagarria dela adierazten duen piktograma. Piktograma objektu edo ideia bat …
Piktograma (grafiko estatistikoa)
Gariaren ekoizpena urte batzuetan zehar irudikatzen duen piktograma. Piktogramak zehazgabeak dira berez, eta haiek balio zehatzekin osatzea gomendagarria da. …
Zinbria
Zinbria arku edo ganga bat eraikitzen ari den bitartean ziriharriak eta bestelako piezak sostengatzeko eratzen den behin behineko egitura da, arkua edo ganga …
Giltzarria (arkitektura)
Arkitekturan, giltzarria arku edo ganga bateko harri edo pieza gorena da, arku edo ganga burutu egiten duena. Guztiz simetrikoa izan behar den pieza da, alde …
Puntu-diagrama
Puntu-diagrama aldagai estatistiko jarraitu (ikus, aldagai jarraitua) bati buruzko datu kopuru txiki bat irudikatzeko diagrama sinple bat da, besterik gabe …
Lan pizgarriak (soldata pizgarriak)
Lan-pizgarriak edo soldata-pizgarriak langileari produktibitatea gehitu, kalitatezko lana egin edo bestelako helburuak lor ditzan eskaini, eta lortuz gero, eman …
Lekualdatze-lehiaketa
Lekualdatze-lehiaketa administrazio publikoetan aldiro zabaltzen den prozesua da, lantokiz aldatu nahi duten langileak euren merezimenduen arabera sailkatu eta …
Atoloiak
Atoloiak** tropikoetako itsasguneetan sortutako koralezko uharteak dira, eraztun tankerakoak, erdian ur gaizko urmaela dutenak. Uhartea eratzen duen eraztuna …
Mikronesia
Mikronesia Ozeaniako eskualde bat da, Ozeano Bareko mendebaldean itsas eremu zabal batean barreiaturiko gutxi gorabehera 2.000 uharte txikiek osatzen dutena, …
Abantaila sozialak
Abantaila sozialak edo onura sozialak enpresak bertako langileei soldataz gain eskaintzen dizkien ordainsariak dira, hala nola produktu eta zerbitzu bereziak …
Sin explotar
Los activos, recursos o sectores económicos sin explotar hacen referencias a aquellos activos, recursos y sectores que todavía no se han desarrollado y por …
Hirugarren belaunaldiko giza eskubideak
Hirugarren belaunaldiko giza eskubideak komunitate bati dagozkion giza eskubideak dira, lehen belaunaldiko eskubideak (eskubide zibil eta politikoak) eta …
Nomina-zikloa
Nomina-zikloa edo nominen zikloa enpresa edo erakunde batean nominak prestatu, ordaindu, erregistratu eta barne-kontrolari lotutako eragiketen multzoari …
Atrioa
Arkitekturan, atrioa eraikin bateko sarrera da, egun orokorrean estalia, bertako gela, solairu eta espazio guztietarako sarbidea ematen duen patio eran …
Elizateak
Elizatea Bizkaiko Jaurreriko tokiko antolakuntza politiko izan zen, autonoma eskumen batzuei dagokienez, inguruko bizilagunak eta hedaduraz haiek bizi ziren …
AMIA analisia
AMIA analisia edo AMIA azterketa (AMIA: Aukerak, Mehatxuak, Indarguneak, Ahuleziak) enpresa edo, zehatzago, negozio-unitate estrategiko baten ingurune orokorra, …
Komedia erromantikoa
Komedia erromantikoa azpigenero zinematografiko bat da, bikote erromantiko baten gorabeherak umorearen ikuspegitik kontatzen dituena. Askotan, bikotea osatuko …
Iragarpen autobetea
Iragarpen autobetea fenomeno psikologikoa, zeinaren arabera, gertaera bati buruz egindako aurrerapenak edo aurresanak, arrazionala izan ala ez, egitate hori …
Fakturazio-zikloa
Harpidetza-zerbitzuetan, fakturazio-zikloa erabilitako zerbitzuengatik faktura jaulkiko den denbora-tartearen aldirokotasuna da. Adibidez, eskolaz kanpoko …
Arrazoibide transduktiboa
Arrazoibide transduktiboa haien gertutasunaren eta analogiaren bidez fenomeno, egoera eta gertakari partikularrak lotzen dituen arrazoibide mota bat da, haien …
Liburutegi digitala
Liburutegi digitala liburuak eta besteko dokumentuak formato digitalean gorde eta eskura jartzen dituen plataforma digitala da. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
motu proprio
Motu proprio (motu propio* okerra da) zerbait hura egiten duenaren kabuz, ekimenez eta borondatez egiten denean adierazteko erabiltzenden latinezko esamoldea …
Zista
Zista hilobi-monumentu txiki bat da, dolmena baino txikiagoa, bertikalean jarritako lau haurlauzek eta estalki gisako bosgarren batek ixten duten kutxa modukoa, …
Monografiak
Monografia egile batek edo batzuek idatzitako lan bat da, liburu formatuan, fisikoa edo digitala, xehetasunez eta sistematikoki jakintza-gai jakin bat azaltzen …
Ugalkortasuna edo erreproduktibitatea (sexologia)
*Agian, ugalkortasuna demografiarekin loturik bilatzen ari zinen. * Sexologian, ugalkortasuna edo erreproduktibitatea gizon edo emakume jakin baten …
Unibertsalizazioa (kontzeptu filosofikoa)
Agian unibertsalizazioa zerbitzu publikoei dagokienean bilatzen ari zinen. Kontzeptu filosofiko gisa, unibertsalizazioa objektu eta entitate banakoen multzo …
Zerbitzuen publikoen unibertsaltasuna
*Agian unibertsalizazioa kontzeptu filosofiko gisa bilatzen ari zinen. * Zerbitzu publikoei dagokienez, zerbitzu unibertsalak interes orokorrekoa izateagatik …
Social status
Social status is the level, position or importance that a person has in relation to the rest of the people in their social environment, valued by the norms, …
Joanak joan
Agian joanak joan esaldi moduan bilatzen ari zinen. Joanak joan Yon Etxaide Itharte (1920-1998) euskal idazlearen eleberria da, Pierre Tope Etxahun …
Ebaluazio integratzailea
Hezkuntzan, ebaluazio integratzailea ikasleak irakasgai edo jakintza-arlo guztietan batera garatutako konpetentziei eta lortutako emaitza eta helburuei …
Ikaskuntza integratzailea
Ikaskuntza integratzailea gertatzen da ikaslea irakasgai eta jakintza-arlo desberdinetan ikasitako edukiak lotu eta bateratzeko gauza denean, problemak ebatzi …
Hezkuntza integratzailea
*Agian ikaskuntza integratzailea bilatzen ari zinen. * Hezkuntza integratzailea bereziki behar bereziak dituzten haurrak beste haurrekin batera eskolaratzen …
Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak (IKTak)
Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak, labur IKTak, informazioa, testu, irudi edo soinu gisa formato digitalean sortu, garatu, prozesatu, komunikatu …
Hizkuntzaren desagerpena (hizkuntzaren heriotza)
Hizkuntza baten desagertze prozesua, hizkuntzaren desagerpena, iraungipena, galera edo heriotza ere deitua, hizkuntza horren ordezkapen prozesua muturrera heldu …
Albazea
Albazea (arabierazko al-wasiyya hitzetik, testamentua euskaraz) edo testamentu-betearazlea testamentua batean ezarritakoa betearazteaz arduratzen den pertsona …
Eskubide-abusua
Eskubide-abusua jokabide ez-zilegia da, zeinaren bidez pertsona batek, ordenamendu juridikoak ezarritako eskubide bat argudiatuz edo horretan oinarrituz, …
Deportazioa
Deportazioa pertsona edo pertsona-talde bat, bereziki atzerritarra denean, herrialde batetik kanporatzea da, bere jatorrizko herrialdera edo beste herrialde …
110. Street-eko geltokia, Iñaki Zabaleta Urkiola: laburpena
110. Street-eko geltokia Inaki Zabaleta Urkiola irakasle eta idazleak 1988an plazaraturiko eleberria, New York-en kokatua eta Joseba gazte euskalduna …
eguzkia eskuan eta ilargia nahi
Guztia duenak beti gehiago nahi duela adierazteko.
Ibilgetu ukiezina (ibilgetu immateriala)
Ibilgetu ukiezina, batzuetan ibilgetu immateriala ere deitua, ibilgetuaren baitan dagoen aktiboko ondare-masa da, existentzia fisikorik ez duten eta …
Ontologization
Ontologization is the granting of an ontological entity or the consideration of existence or own meaning to something. It can also refer to the analysis of …
Bolintxu
Bilbotik oso gertu, Arnotegi eta Pagasarri mendiak banatzen dituen harana eta harana zeharkatzen duen erreka. Hirigunetik gertu izan arren, inguruetan geratzen …
Kreditu-kooperatibak
Kreditu-kooperatiba, batzuetan aurrezki-kooperatiba eta aurrezki- eta kreditu.kooperatiba ere deitua, bazkide talde zabal batek bere kapital-ekarpenekin osatzen …
Kirol erakundeak
Kirol erakundea kirol-jarduera bat garatzeko eta sustatzeko elkartzen den pertsona-talde bat da, garapen pertsonal eta sozialeko jarduera gisa kirol bat egiteko …
Kontu nominalak
*Agian kopuru nominalak bilatzen ari zinen. * Kontu nominalak enpresaren eragiketa korronteak islatzen dituzten kontuak dira, diru-sarrera edo gastu bat sortzen …
Kontu errealak (balantze-kontuak, ondare-kontuak)
Kontu errealak, balantze-kontuak edo ondare-kontuak dira, kontabilitatean, enpresaren ondarea osatzen duten elementuak, ondasunak, eskubideak edo betebeharrak …
Osagarri zirkunstantziala
Osagarri zirkunstantziala aditzaren ekintza zehazten duen sintagma edo hitz multzoa da, informazio zirkunstantziala ematen duena, hau da, esentziala ez dena, …
Apartidismoa
Apartidismoa marko politiko batean diharduten alderdi politikoekin identifikatzen ez den posizio politikoa da, eta, beraz, horietatik kanpo politikoki iritzia …
Ziortza (Usurbil)
Usurbilgo udalerrian, Andatza mendiko hegoaldeko magalean dagoen parajea eta mendiko bideen bidegurutzea.
Zumetxaga
Mungiako parajea, Larrauri auzoan, Jata mendiaren magalean, non ermita bat dagoen.
Doktrinamendua
Doktrinamendua dominazio-teknika bat da, gizabanakoari arrazoibide kritiko oro eta pentsamendu-askatasuna kentzean datzana, doktrina baten barruan ezarritako …
Psikodidaktika
Psikodidaktika diziplina oinarrizko eta aplikatua da, non hezkuntzaren psikologia eta didaktika espezifikoak (matematika, hizkuntza…) elkartzen diren, …
Apreziazio-eskala (estimazio-eskala)
Apreziazio-eskala edo estimazio-eskala (ikus, orobat, balorazio-eskala, kontzeptu orokor gisa) behaketa-tresna bat da, bereziki ikerketa psikometrikoan eta …
Azpienplegua
Azpienplegua gertatzen da soldata bat ziurtatu eta gutxieneko diru sarrerak izan edota langabezian ez geratzeko langile batek lanaldi osokoa ez den, bere …
Amortizazio azeleratua
Amortizazio azeleratua ibilgetuko elementu bat amortizazio lineala baino azkarrago amortizatzeko edonolako metodoa da, hasierako ekitaldietan amortizazio …
Amortizazio lineala
Amortizazio lineala aktibo iraunkor baten amortizazio ekonomikorako metodo edo sistema bat da, amortizazio-kuota konstanteak ezartzen dituena ekitaldi …
Balentin Berriotxoa
Balentin Berriotxoa (Balendin Berriotxoa ere deitua) euskal misiolari domingotar eta martiria izan zen. Elorrion jaio zen, 1827an. Apaiz ikasketak Logroñon egin …
Bautista Basterretxe (abestia)
Bautista Basterretxe Pepe Artola (1864-1929) donostiar bertsolariaren bertsoetan oinarrituako euskal abesti herrikoia da. Letra (hitzak) Bautista …
Haika mutil (abestia)
Haika mutil euskal abesti herrikoia da, Nafarroan jatorri omen duena. Mikel Laboaren bertsioa izan zen abestia euskal publiko orokorrera zabaldu zuena. Gerora …
Aditz aspektua
Aditz aspektua aldi bakoitzeko aditzaren modalitate jakinm bat, euskaraz aditzak adierazten duen ekintza edo jokabidea den burutua (ikusi du), burutugabea …
Igeldoko historia
1141 urtean azaltzen da lehen aldiz Igeldo agiri historikoetan, “Igeldo Bizchaya” izenarekin, Nafarroako Gartzia Ramirez erregeak Iruneko elizari …
Aditz-aldiak (aditzaldiak)
Aditz-aldia edo aditzaldia predikatu edo aditzak adierazten duen ekintza edo gertaeraren denbora, iraganean, orain edo etorkizunean den, adierazten duen …
Bilaketa kontestuala (testuinguru-bilaketa)
Bilaketa kontestuala, testuinguru-bilaketa edo testuinguruko bilaketa bilaketa-motor batek egiten duen bilaketa-mota bat da, non erabiltzaileak sartu duen …
Administrazio zentrala
Administrazio zentrala estatuak jarduera edo eskumen-arlo jakin batean dituen erakunde eta organo kudeatzaile eta exekutibo nagusi eta gorenen multzoa da, …
Ondasun ekonomikoak
Ondasun ekonomikoak gizakiaren beharrak asetzen dituzten zerak dira, urriak direnak, haiek eskuratzeko ekoizpen-prozesu bat garatu eta ondorioz truke-balioa eta …
Eszeptizismo etikoa
Eszeptizismo etikoa, printzipio eta arau etiko unibertsalak eta horien eraikuntza arrazionalaren posibilitatea ukatu edo horiekin kritiko agertzen den jarrera …
Kultura herrikoia (herri kultura)
Kultura herrikoia edo herri-kultura gizatalde edo gizarte bat baitan garatzen diren berezko arau, balio, sinesmen, ohitura, diskurtso eta bestelako jarduera eta …
Aduana-batasuna
Aduana-batasuna herrialde batzuek adosten duten aduana-politika komuna da, beraien artean garatzen den merkataritzarako arantzelak ezabatuz, eta hirugarren …
Ebaluazio-ituak
Ebaluazio-itu bat, ebaluazio-emaitzekin. Kredituak: Gorkaazk-Wikimedia Commons. Ebaluazio-itua (ebaluazio-diana) edo ikaskuntza-itua ikasleen konpetentzien …
Inertzia kulturala
Inertzia kulturala kultura baten elementuek eta praktikek denboran irauteko duten joera da, nahiz eta jatorrizko funtzioa edo zentzua galdu, transmisio …
Homofilia
Homofilia pertsonek euren kideko edo antzeko pertsonekin elkartzeko preferentzia eta joera da; talde batean, pertsonak antzekoak izateko fenomenoa ere bada. …
Historiografia (definizioa eta kontzeptua)
Gertakari edo aldi historiko bati buruz, historiografia historia kontatua da, historialariek jaso eta erakuten duten bezala, testuinguru baten baitan edta …
Talde informalak
Talde informala helburu, antolaketar eta arau formal eta espliziturik gabeko pertsonen taldea da. Oro har, kide kopuru txiki batek osatzen du, eta …
Adierazpen erregularrak
Adierazpen erregularra ikur edo karaktere multzo bat da, haiek konbinatzeko zehaztu diren eragiketa jakin batzuekin batera. Eragiketa horiek guztiak aplikatuz …
Kultura-balioak
Kultura-balioak kultura baten elementuak dira, hala nola sinesmenak, ohiturak, balio moralak eta izaera material generikoko elementuak (kultura bateko tresna …
Behin batean Loiolan (bertsoak eta abestia)
Behin batean Loiolan Bilintx bertsolariaren bertsoak dira, gizon baten bat-bateko maitemintzea eta maitearen ezetza gai dituena. Egan musika-taldeak abesti bat …
Helburu soziala (xede soziala)
Helburu soziala edo xede soziala sozietate gisa eratutako enpresa batek izango duen jarduera edo jarduera-multzoa da, bazkideek enpresaren estatutuetan …
Heldutasun emozionala
Heldutasun emozionala pertsona baten bere emozioak garatu eta kontrolatzeko duen ahalmen aurreratua da; bere buruaren eta gizarte-ingurunearen ezagutza eskuratu …
Espazializazioa
Espazializazioa fenomeno bat edo hari lotutako informazioa espazioan adierazi edo irudikatzea da. Henry Bergson filosofoak sarritan erabili zuen terminoa …
Apolitikoa
Apolitikoa politikarekin interesaturik ez dagoen edo politika gaietan neutrala denaren pertsonari eta horren jarrerari buruz esaten da, politikaren balioan ez …
Antiklerikalismoa
Antiklerikalismoa kleroaren aurkako jarrera sozial eta politikoa da, bereiziki kleroak gizartean duen agintea kritikatzen duena. Laizismoarekin loturiko jarrera …
Líneas para lelas
Líneas para lelas son aquellas líneas que no se juntan nunca aunque se encuentren muy cercanas, y siguen su camino siempre sin alejarse o acercarse, con …
Presonajes
Presonajes son los protagonistas de un trabajo de ficción que en el narrador mantiene presos en sus escritos, sin dejarles desarrollar la libertad y que tengan …
Banku-berdinkatzea (banku-kontziliazioa)
Banku-berdinkatzea edo banku-kontziliazioa enpresa baten finantza-kontroleko eragiketa bat da, non enpresa batean banku-kontuetako kontabilitate-saldoa eta …
Homo economicus
Homo economicus edo gizaki ekonomikoa gizabanakoek arrazionalki euren interes ekonomiko soil eta indibidualen arabera jarduten dutela baieztatzen duen ideia eta …
Esnobismoa
Esnobismoa beti modan egon nahi duten pertsonen jarrera eta portaera da, estilo eta ohitura kontuetan besteen gainetik agertzeko, edo beren estatus sozialaz …
Etika erreferentziala
Etika erreferentziala oinarrizko edo funtsezko printzipio edo oinarri etiko bat izatearekin edo balio-ordena bat errespetatzearekin justifikatzen den …
Qualitative change
A qualitative change refers to the evolution of a phenomenon or system that goes beyond an increase or decrease in one or more of the variables that define it …
Hizkuntza-substratua
Hizkuntza-substratua antzinako edo jatorriko hizkuntza bat hizkuntza arrotz batekin ukipena gertatzen denean, sortzen den hizkuntza edo hizkuntza-aldaera …
Endoglosia
Hizkuntza arrotzak komunitate batean barneratu direnean, endoglosia tokiko hizkuntza bertan bizi direnen hizkuntza nagusia izaten jarraitzen duenean gertatzen …
Zubeldia (abizena)
Etimologiaz, zubeltz (zuhaitza) izenetik eratorritako abizena, multzoa adierazten duen -di atzizkiarekin batera. Gipuzkoan bereziki zabaldutako abizena, Euskal …
Sarasketa (abizena)
Etimologiaz, sarats edo sahats hitzetik (zuhaitza) -eta toki-atzizkiarekin elkartuta. Jatorrian Nafarroa Behereko abizena, gero Gipuzkoara zabaldu zena.
Azkonaga, Azkunaga, Azkuenaga (abizena)
Jatorriz, Leintz bailaratik datorren abizena. Etimologiaz, azkon edo azkonar animalia-izenetik eta -aga ugaritasun-atzizkitik.
Usabiaga (abizena)
Itsaso (Gipuzkoa) eta Legorreta jatorri dituen abizena. Etimologikoki, uso eta hobi hitzetatik eta gertutasuna adierazten duen -aga toki-atzizkitik, …
Klitoria
Klitoria edo klitorisa bulba edo aluaren goiko aldean dagoen emakumearen organo genitala da, baginako zuloaren eta uretratik 2-3 cm-ra, gutxi gorabehera 10 cm …
San Ignazioren martxa (San Inazioren martxa)
San Ignazioren Martxa edo San Inazioaren Martxa Ignazio Loiolakoa eta berak sorturiko Jesus Konpainia goraipatzeko Agustin Paskual Iturriagaren (1778-1851) …
Petrirena (abizena)
Izen bereko oikonimoa edo etxe-izena jatorri duen abizena. Baztan bailarako Oronoz herrian eta Larraungo Albiazu herriko etxeetan du jatorri.
Arzallus, Arzalluz, Arzelus (abizena)
Gipuzkoan zabalduriko abizenak, presentzia txikiarekin hortik kanpo. Etimologikoki, artza (“harritza”, “haitza”) eta luze hitzetatik …
Soreasu, Soriazu, Sorazu (abizena)
Bereziki Gipuzkoan zabalduriko abizena. Etimologikoki, soro hitzetik dator, -tsu ugaritasun-atzizkiarekin (“soro askoko tokia”).
Korrelazio-matrizea
Estatistikan, korrelazio-matrizea aldagai-multzo bateko aldagai-bikoteen arteko korrelazio-koefizienteen zerrenda da, matrize batean ordenaturik, korrelazio …
Ezenarro, Zezenarro (abizena)
Bereziki Gipuzkoan eta baita Bizkaian ere zabalduriko abizena, maiztasun txikikoa. Zestoan eta Aizarnan omen du jatorri. Etimologikoki, zezen eta arro hitzekin …
Errementeria, Rementeria (abizena)
Durangaldea jatorri duen abizena. “Burdina lantzen duen pertsona” adierazten du (gaztelaniaz, “Ferrero” edo “Herrero”).
Larrañaga, Larranaga (abizena)
Larragnaga Frantziako aldaera da. Etimologikoki, larrain (garia eultzitzeko toki laua) eta *-aga *toki-atzizkia elkartuz, “larrain-tokia”. Bereziki …
Telleria (abizena)
“Teilak egiten diren tokia” adierazten duen abizena, maiztasun handikoa. Gipuzkoan eta Bizkaian bereziki zabaldua, Araban, Nafarroan eta Espainian …
Mendiburu (abizena)
Durangaldea jatorri duen abizena. Etimologikoki, mendi eta buru hitzekin osatua, literalkii “mendiaren gainaldea” edo adieraziz.
Zuazolazigorraga (abizena)
Oso maiztasun txikia duen abizen hau bi abizen hauen elkarketaz sortua da: Zuazola (etimologikoki, “zuhaitz ola”) eta Zigorraga (zidor hitzetik, …
Nazabal (abizena)
Jatorri Zaldibian duen abizena. Etimologia zalantzazkoa du; Mitxelenaren arabera nar (lahar edo sasi) eta zabal, “sasitza zabal”, adieraziko luke, …
Arruabarrena, Arruebarrena (abizena)
Zaldibiako izen bereko oinetxea jatorri duen abizena. Etimologiaz arrua, arrue, sakonunea, eta barrena edo behealdea hitzetatik.
Sudupe (abizena)
Etimologiaz “zubipe” adierazten du. Bizkaian bada herri bat Sudupe izenarekin, eta hain zuzen Bizkaian dago zabalduen abizena.
Albizuri (abizena)
Etimologikoki “haltz zuri” izan dezake jatorri. Bizkaian eta Gipuzkoan bereziki zabalduri8ko abizena.
Urrutia (abizena)
Euskal Herri osoan zabalduriko abizena da eta toponimo gisa ere sarri agertzen da. Etimologikoki “urrutiko tokia” adierazten du.
Agirrezabalaga (abizena)
Agirre toponimo (“leku garaia”) eta abnizena eta Zabalaga (“toki zabala”) elkartuz sortutako abizena, Historian, Azpeitian, Mutiloan eta …
Klase-gatazka
Klase-gatazka edo klaseen arteko gatazka gizarte-klase desberdinen arteko lehia edo antagonismoko egoera bat da (ikus, gainera, gatazka), balio, printzipio, …
Hiri-estatuak
Hiri-estatuak estatu independente eta subirano bat osatzen duten hiriak ziren, batzuetan haien inguruan lurralde txiki bat atxikitzen zutenak. Hiri-estatuen …
Agur Xiberua
Agur Xiberua euskal abesti herrikoia da, Pierre Bordazarre Etxahun-Iruri koblakariak (1908-1979) konposaturikoa. Hitzak Agur Xiberua Bazter güzietako xokhorik …
Maria Solt eta Kastero
Maria Solt eta Kastero Zuberoako euskal abesti herrikoia da, Pierre Topet Etxahun koblakariaren bertsoekin osatua. Hitzak Maria Solt eta Kastero bi amoros zahar …
Atharratzeko gazteluko kanta (Ozaze jaurgainian)
Atharratzeko gazteluko kanta edo Atharratzeko andregaia, Ozaze jaurgainian hasierako hitzekin ere ezaguna Zuneroako abesti herrikoi tradizionala da, XVIII. …
Jaun baruak
Jaun baruak euskal abesti herrikoia, jatorrian abestiaren hitzak XVII. mendean Maria Place Arbouet eta Armand Jean bikotearen ezkontzan Beñar Mardo koblakari …
Arau subsidiarioak
Arau subsidiarioak goi mailako arauak alderdi jakin bati buruz erregulatzen ez dituen puntuetan aplikatzen diren ordezko arauak dira. Bereziki hirigintza arloan …
Arrival distribution
Arrival distributions in graphical form according to a Poisson process with different arrival rates: the bottom process has a higher arrival rate (lambda …
Gune populatuak
Gune populatua pertsona multzo bat iraunkorki bizi den kokagune bat da, beste gune batzuetatik bereizia. Terminoa arkeologian erabiltzen da maiz, historian edo …
Xanti eta Maialen
Xanti eta Maialen, Errenteriako plaza nagusian. Kredituak: Merzab-Wikimedia. Xanti eta Maialen Errenteriako festetako erraldoiak dira, euskal jantzi …
Elkarbizitza (bizikidetza)
Elkarbizitza edo bizikidetza espazio sozial batean elkarrekin bizitzea da, elkarrekiko errespetuan eta elkartasunean, bakoitza bere eskubide eta betebeharrekin …
Semantizazioa (antropologia)
Antropologian, semantizazioa jatorrian existentzia objektiboa baino ez duen elementu edo entitate bat, hala nola espazio bat edo jarduera bat, izaera …
Leturiaren egunkari ezkutua, Txillardegi: laburpena
Leturiaren egunkari ezkutua Jose Luis Alvarez Enparantzak, Txillardegik, 1957 urtean plazaratu zuen eleberria. Euskal literaturako lehen eleberri modernotzat …
Hiperinflazioa
Hiperinflazioa inflazio edo prezioen igoera iraunkor kontrolaezina da, oso inflazio-tasa altuekin. Ez dago definizio tekniko zehatzik hiperinflazioa …
Kognazioa eta kognatuak
Jatorrian zuzenbide erromatarrean garaturiko kontzeptua, baina egun antropologian ere erabiltzen dena, kognazioa edo ahaidetasun kognatizioa emakume baten …
Kalkulu-orria
Kalkulu-orria sarrera biko taula batean, zutabe eta errenkada eran antolatutako gelasketan alegia, datuak (zenbakiak edo testua) txertatu eta haiekin eragiketa …
Ebaluazio sistematikoa
Hezkuntzan, ebaluazio sistematikoa metodo eta irizpide finko eta konstanteen bidez egituratutako eta garatutako prozesuen multzoa da, modu antolatuan, …
Notazio zientifikoa
Notazio zientifiko edo notazio esponentziala, edozein zenbaki erreal 1-10 bitarteko zenbaki bat bider 10 zenbakiaren potentzia eran idazteko modua da, bereziki …
Belaunaldi-arrakala (belaunaldien arteko arrakala)
Belaunaldi-arrakala edo belaunaldien arteko arrakala gizarte batean belaunaldien artean dauden alde edo diferentzien multzoa da. Arlo kulturalean, belaunaldi …
Batezbesteko higikorra (batezbesteko mugikorra)
Estatistikan, batezbesteko higikorrak edo batezbesteko mugikorrak denborazko serie bateko balio kopuru jakin bati aplikatzen zaion batezbesteko aritmetiko bat …
Eroslehentasun-eskubidea
Zuzenbidean, eroslehentasun-eskubidea edo, besterik gabe, eroslehentasuna pertsona batek bere jabetzakoa den ondasun bat saldu nahi duenean hirugarren pertsona …
Ikaskuntza-egoerak (ikas-egoerak)
Ikaskuntza-egoera edo ikas-egoera ikaskuntza-ingurune jakin batean garatzen den elkar loturiko baliabide eta jarduera didaktiko zehatz eta egituratuen multzo …
Eguneratze-tasa (finantzak)
Ekonomian, eguneratze-tasa etorkizuneko diru-fluxuak balioa eguneratuta gaur egunera ekartzeko behar den deskontu-tasa da. Bereziki inbertsio-proiektuen …
euskaldunaren hitza ez da ur gaineko bitsa
Euskaldunok hitzekoak izaten garela nabarmentzeko.
Pertsonalaren errotazio-indizea
Pertsonalaren errotazio-indizea edo lan errotazio-indizea aldi batean zehar enpresa batera sartu diren langile berrien eta aldiko langile kopuruaren arteko …
Prozedurazko edukiak
Konpetentzien araberako hezkuntzan eta ikaskuntzan, prozedurazko edukiak edo prozedura-edukiak nola egin jakitearekin lotzen dira, eta ikasleek jarduera bat …
Etxeko ekonomia (ekonomia familiarra)
Etxeko ekonomia edo ekonomia familiarra familiek eta pertsonek euren eguneroko bizitza modu egokienean antolatu eta antolatzeko printzipio, irizpide, jarduera …
Máster (Er)Aldatuz
¿Quieres entrar en la Era Aquarius? Haz con nosotros el Máster (Er)Aldatuz. Abre tu corazón y abrirás tu bolsillo. Si tu objetivo es ayudar a la sociedad y a la …
Gazte gaztetatikan (Adio Euskal Herriari)
Gazte gaztetatikan, Adio Euskal Herriari ere deitua, Jose Maria Iparragirre abeslariak konposaturiko abestia da, euskal kantutegi herrikoiaren abesti ezaguna …
Identitate kulturala (nortasun kulturala, kultur identitatea)
Identitate kulturala, nortasun kulturala edo kultur identitatea identifikazio-elementuen multzoa da, hala nola ohiturak, balioak, sinesmen eta esperientziak, …
Pasibo ez-korrontea
Pasibo ez-korrontea enpresak epe luzera, urtebetetik gorako epemugarekin alegia, dituen zor eta obligazio finantzarioek osatzen duten ondare-masa da, enpresak …
Ebaluazio-irizpideak
Hezkuntzan, ebaluazio-irizpideak ikasleen ikaskuntzari buruz ezarritako konpetentziak, trebetasunak edo edukiak bete diren erabakitzeko aurreikusten diren …
Ebaluazio kriteriala
Ebaluazio kriteriala banakako hezkuntza-ebaluazio mota bat da, aldez aurretik finkatutako helburuetatik abiaturik, pertsonak indibidualki harturik edo taldeka, …
Ebaluazio normatiboa
Ebaluazio normatiboa edo ebaluazio arauemailea ikasleak, indibidualki harturik, taldeko emaitzek ezarritako norma edo baremoaren arabera ebaluatzen dituen …
Egokitzapen kurrikularrak
Norbanako curriculum egokitzapena (NCE), moldaketa kurrikularra edo adaptazio kurrikularra (gaztelaniaz Adaptación Curricular Individualizada, NCE/ACI siglaz …
Helburu didaktikoak
Helburu didaktikoak ikaslearen ikaskuntzari buruz hezkuntza prozesuan ezartzen diren helburuak dira, programazio didaktikoan ezartzen direnak, eta orokorrean …
Estatu zentralista
Estatu zentralista edo estatu zentralizatua botere eta agintaritza zentral edo nagusi baten bitartez antolatzen den estatua da, instituzio bakan batzuetan …
Inflazio-tasa
Inflazio-tasa inflazio edo prezio-igoeraren portzentajea adierazten duen balio bat da. Inflazio-tasa bi modutara kalkulatu ohi da: urteko inflazio-tasa, urte …
Aldapeko sagarraren (abestia)
Aldapeko sagarraren euskal kanta tradizionala da, batzuen arabera kirikoketarekin loturikoa. Ondoren abestia bere letrarekin azaltzen da: Letra Aldapeko …
Txiki txiki txikia
Txiki txiki txikia euskal haur kanta da. Ondoren abestia letrarekin azaltzen da Letra Txiki, txiki, txikia ikusten naiz kalean. Handitzen handitzen, hasi naiz …
Paristik natorren (Paristik datorren)
Paristik natorren euskal haur kanta herrikoia. Ondoren abestia letrarekin azaltzen da. ** Letra** Paristik natorren Artista bat naiz ni Paristik datorren …
Pintto Pintto
Pintto Pintto haurrentzako kanta herrikoia da. Jose Ignazio Ansorenaren arabera alemaniar haur-kanta baten doinuan oinarrituta dago. Ondoren abestia bere …
Eskola laikoa (hezkuntza laikoa)
Eskola laikoa eta, oro har, hezkuntza laikoa, doktrina eta dogma erlijioso ororekin zerikusirik ez duen moduan irakasten eta ikasten den hezkuntza-erakunde eta …
Kultura-ondasunak
Kultura ondasuna kultura baten adierazgarria den elementu materiala edo immateriala da, baliozko edo interesekoa dela uste dena, memoria, historia edo sortu eta …
Integrazio etengabea
Integrazio etengabea software garatzeko metodologia da, non programatzaileek aldiro, hala nola egunero, egiten dituzten ekarpenak edo aldaketak etengabe, hala …
Gradu Amaierako Lanaren atal nagusiak, eskema eta egitura
Gradu Amaierako Lana (GRAL) unibertsitateko ikasle batek egin beharreko banakako ikerketa-lana da, ikasketak amaitu eta dagokion arloan graduatu-titulua …
Banaketa geometrikoa
Bernoulli prozesu batean, banaketa geometrikoa lehen arrakasta izan arteko porrot kopuruaren probabilitate-banaketa da. Honako hau da bere …
Hipotesien formulazioa (hipotesiak formulatzea)
Hipotesien formulazioa edo hipotesiak formulatzea metodo zientifikoaren hasierako etapetako bat da. Bertan, ikertzaileak, fenomeno baten aurretiko behaketatik …
Epifenomenalismoa
Epifenomenalismoa fenomeno mentalak (pentsamenduak, emozioak, kognizio-prozesuak, …) burmuineko ete nerbio-sistemako mekanismo fisiko-kimikoen bitartez …
Adjektibazioa
Adjektibazioa testu batean adjektiboak txertatzeari deritzo. Figura erretorikotzat hartzen den baliabidea da, adjektiboen bitartez testuari adierazkortasuna …
Adizlagunak
Euskal hizkuntzan, adizlagunak adberbio funtzioa betetzen duten izen sintagmak dira, kasu-marka edo postposizio batekin osatutakoak. Adizlaguna kasu-markarekin: …
Aditzondoak
Euskal hizkuntzan, aditzondoak aditza, izenondo edo beste aditzondo bat zehaztu edo osagarri gisa jokatzen duten hitzak dira, beste hizkuntzetan adberbio …
Oinarri-txartela (ama-txartela, txartel nagusia, ama plaka, oinarrizko plaka)
Oinarri-txartela, ama-txartela edo txartel nagusia (oinarrizko plaka, ama-plaka edo plaka nagusia ere deitua) ordenagailu bateko osagai eta elementu elektroniko …
Desrealizazioa
Desrealizazioa edo desrrealizazioa mundu ezezagun, arrotz edo alegiazko batean egotearen sentsazio edo esperientzia subjektiboa da. Depresio egoeretan ager …
Zingulua (liturgia)
Kristautasunean, zingulua apaizek mezan janzten duten gerriko moduko soka txirikordatua da, muturretan bola bana duena, apaizaren kastitatea adierazten duena.** …
Tour-operatzaileak (touroperadoreak)
Tour operatzaileak, turoperadoreak edo touroperadoreak hotel, garraio-konpainia eto bestelako zerbitzu turistikoen eskaintzen dituzten edo bidiaia-agentzien …
Euri-erregimena
Euri-erregimena edo erregimen plubiometrikoa toki batean euri-prezipitazioak urtean zehar, hilabetez hilabete edo urtaroetan zehar, duen joera da, urte batetik …
Erpinak (geometria)
Triangelu honetan hiru erpinak A, B eta C dira. Geometrian, erpinak bi lerrok, zuzenak izan ala ez, bat egiten duten puntua da, bien artean (bi kurben kasuan, …
Elkartruke (trukaketa) komertzialak
Elkartruke, trukaketa edo transakzio komertzialak (mertataritza-elkartruke, trukaketa edo transakzio ere deituak) bi agenteren arteko salerosketan dautzan …
Aurrekontu publikoak
Aurrekontu publikoa erakunde publiko batek hurrengo ekitaldi baterako aurreikusten dituen sarrerak eta gastuak zehazten dituen agiria da, Ogasun sailak osatu …
Kontabilitate publikoa
Kontabilitate publikoa administrazio publikoetan gertatzen diren eragiketa finantzario eta ekonomikoak erregistratu, bildu eta aztertu duen kontabilitatearen …
Baitaratzea
Baitaratzea, barnera biltzea edo nor bere baitan biltzea kontzienteki bere baitara erretiratu egiten den gizabanakoaren jarrera da, mundutik aldenduz, …
Intriga (narratiba)
Narratiban, intriga irakurlearengan iraganean gertatutakoaren nondik norakoei buruzko jakinmina sorrarazteko teknika eta genero narratiboa da; adibidez, …
Erregistro deskribatzailea
Hezkuntzan, erregistro deskribatzailea haur batengan behagarriak diren jokabideak jasotzen dituen ebaluazio-agiria da, aurrez ezarritako konpetentziak betetzen …
egarri dagoenari ur lohirik ez
Beharra duenari zentzuz eta ganoraz lagundu behar zaiola adierazteko.
Deskriptore operatiboak
Espainiako hezkuntza-sistema definitu zuen LOMLOE legean (2020), deskriptore operatiboak hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran ikasleek bete beharreko funtsezko …
Irteera-profila
Espainiako hezkuntza-sistema definitu zuen LOMLOE legearen baitan (2020), irteera-profila derrigorrezko hezkuntza-etapa bakoitzaren bukaeran (Lehen Hezkintza, …
Osasun mentala
Osasun mentala pertsona baten ongizatezko egoera da, arlo kognitiboan (pentsatu eta erabaki egokiak hartzeko gai den), emozionalean (ingurunearekin modu egoki …
Genero gramatikala
Genero gramatikala hitz bakoitza kategoria maskulino, femenino edo neutro bati dagokion ezartzen duen kategoria morfologikoa da, gehienetan morfema bati loturik …
Giza Garapenaren Indizea (GGI)
Giza Garapen Indizea edo Giza Garapenaren Indizea (GGI) komunitate, eskualde edo nazio bateko herritarren bizi-kalitatea eta ongizatea, hitz batean giza …
Enbargo edo bahikuntza (zuzenbidea)
Agian, enbargoa nazioarteko harremanetan bilatzen ari zara. Zuzenbidean, bahikuntza edo enbargoa epaileek pertsona baten ondasunak bereganatzeko erabakia da, …
zurginaren etxean, eskailera zahar
Gauzak gutxien espero den lekuetan falta direla edo ez direla egiten adierazteko. Esanahi berdinarekin: errementariaren etxean, zotza burruntzi; arotzaren …
etxe hutsa, gerra hutsa
Pobreziak familien baitan istiluak ekartzen dituela adierazteko.
azeri zaharrak tranpian txiza
Zaharrak eta orokorrean esperientzia dutenak engainatzea zaila dela adierazteko.
Erantzukizun zibila
Erantzukizun zibila pertsonen arteko gizarte harreman pribatuetan, hala nola kontratuetan, haietako batek beste bati sorrarazitako kalteak, justiziaren …
Baionako Konstituzioa (Baionako Estatutua)
Baionako Konstituzioa edo Baionako Estatutua Napoleon Bonapartek, Espainia Carlos IV.arengandik Baionako abdikazioen bitartez bereganatu ondoren, 1808 urtean …
Baionako abdikazioak
Baionako abdikazioak (ikus, gainera, abdikazioa) 1808ko maiatzean Espainiako errege Fernando VII.ak bere aita Karlos IV.aren alde egindako abdikazioa da, aldi …
Sasikodea (pseudokodea)
Sasikodea edo pseudokodea programa informatiko bateko aginduak idatzeko goi mailako lengoaia informatikoa da, ordenagailu batean exekutatu ezin daitekeena, ez …
Pedagogia kritikoa
Pedagogia kritikoa hezkuntza arloko paradigma, teoria, proposamen eta praktika berritzaileen multzoa da. Horren bidez, hezkuntza-eredu konbentzionalak gainditu …
Tximeleta-diagrama
Tximeleta-diagrama ekonomia zirkularreko prozesuak azaltzen dituen diagrama da (ikus, hemen, diagramaren jatorrizko bertsio bat). Tximeleta baten gisara, …
Ruhrko arroa
Ruhrko arroa edo Ruhr eskualdea Alemaniako mendebaldean, Herbereekiko mugatik gertu, dagoen eskualdea, Ruhr ibaiaren arroan, 4000 kilometro karratu pasatxo …
Justizia soziala
Justizia soziala gizarte bateko pertsona guztian aukera-berdintasunean, ekitatean eta duintasunez elkarrekin bizi diren egoera da. Honako alderdi hauetan …
Akrotera
Arkitektura klasikoan, akrotera (antzinako grezierazko ἀκρωτήριον, “akrotérion” hitzetik, bere aldetik, ἄκρος, “akros”, hitzetik …
Giza beharrak (giza beharrizanak)
Giza beharrak edo giza beharrizanak pertsonek eguneroko bizitzan bete edo betetzen saiatzen diren premiak eta nahiak, haien gabeziak edo eskasiak eragin …
Ontologia (adimen artifiziala)
*Agian ontologia filosofian bilatzen ari zara. * Adimen artifizialari buruz, ontologia munduaren edo bestelako eremu baten irudikapen egituratua da, horri …
Ugalketa-tasa
Estatistikan, ugalketa-tasa emakume bakoitzak duen alaba kopurua baino ez da. Izan daiteke ugalketa-tasa gordina, 1000 emakumek euren ugalketa-bizitzan izango …
Kristauzentrismoa
Kristauzentrismoa ikuspegi erlijioso, sozial, kultural eta historiko partzial eta murriztailea da, fede, moral edo dogma kristauetatik edota kristauek egiten …
Aro Modernoa
Historian, Aro Modernoa Erdi Arotik Aro Garaikidera zabaltzen den aldi historikoa da, XV-XVIII. mende bitartean, zehatzago Amerikaren aurkikuntzatik 1492. …
Pentsio-planak
Pentsio-plana pertsona batek bere lan bizitzan zehar eta erretiroari begira egiten den aurrezki produktu bat da, egindako diru-ekarpenak euren erretiro-aldiko …
Funtsezko konpetentziak
Funtsezko konpetentziak Espainiako LOMLOE legean (2020) ezartzen diren konpetentzia nagusiak dira, aurreko legeetako oinarrizko konpetentzia direlakoen …
Pentsio-funtsak
Pentsio-funtsa pertsona partikularrek entitate kudeatzaile batean eta inbertsio mota jakin batzuetan euren pentsio-plana osatzeko egiten dituzten diru-ekarpenen …
Postmodernitatea (posmodernitatea)
Postmodernitatea edo posmodernitatea 1960ko hamarkadatik garatutako mugimendu kultural eta ideologia da, Ilustraziotik garatutako modernitatea kritikatu eta …
astoa osinean, irriz irriz itotzen da
Astoaren inozokeria eta axolagabekeria nabarmentzen duen atsotitza, osineko arriskuaz ohartu gabe, irri eginez itotzen dela adieraziz. Jakoba Errekondok …
astoa nolako, zamukak halako
Bakoitzari berea dagokiola adierazteko.
Kontzientzia ekologikoa
Kontzientzia ekologikoa edo ingurumenarekiko kontzientzia ingurumen-arazoekiko kezka eta arazo horiek konpontzeko jarduketarekiko konpromisoa da, bai maila …
Nork laguntzen zien gobernu lanetan Erdi Aroko erregei?
Basailuak ziren, erregearekin hitzartzen zuten itun baten bitartez, erregeari laguntze ziotenak, bai erregeak haiei ematen zizkien feudoetan aginduz, jopuak …
Aldakuntza-tasa
Aldakuntza-tasa bi balio alderatzen dituen portzentaje bat da, bata bestearekiko zenbat handiagoa edo txikiagoa den adierazten duena. Honela kalkulatzen da, …
Kudeaketa-kontabilitatea
Kudeaketa-kontabilitatea enpresan iraganean jasotako informazioan oinarrituta baliabideak nola eskuratu eta erabiltzen diren, hala nola kostuak, gastuak eta …
gaizki esanak barkatu eta ondo esanak gogoan hartu
Norberari gaizki egindakoak barkatu eta ongi egindakoak ez ahazteko gomendatzen duen atsotitza. Aldaerak txarto esanak barkatu eta ondo esanak gogoan hartu
ez da beharra bezalako morroirik
Beharra edo premia gauzak aurrera ateratzeko pizgarri garrantzitsua dela adierazteko. Aldaerak ez da beharra bezalako akuilurik
bihotzaren giltza, mihia
Besteen bihotza eta atxikimendua irabazteko hitz goxo eta ederrak garrantzitsuak direla adierazteko.
Konspirazioak
Konspirazioa pertsona batzuek talde batean bildurik legez kanpoko zerbait egin, estatuaren aurka jardun eta boterea eskuratzeko ezkutuan eta isil-gordean …
Itzaleko bankuak (banku paraleloak)
Itzaleko bankuak edo banku paraleloak, itzaleko banka edo banka paraleloa ere deitua, banku erregulatu eta legezkoaren zerbitzu berdinak, hala nola diru …
Testu laua
Informatikan, testu laua testu edo karaktere-segida huts gisa agertzen den informazioa adierazteko erabiltzen den terminoa da, testu horren estiloari buruzko …
Etengabeko hezkuntza (etengabeko prestakuntza)
Etengabeko hezkuntza edo etengabeko prestakuntza pertsonek euren hasierako hezkuntza baino geroago jasotzen duten hezkuntza, gizarte bizitzan integraturik edo …
guztien gogora egitea da gauza nekea
Gogoratu beharreko guzti-guztiak gogoratzeko zailtasuna adierazteko.
habia egiten denerako, txoria hil
Berandu egiten diren gauzak alperrikakoak izaten direla adierazteko. Aldaerak habia egiten deneko
burua saldu eta txapela erosi
Desgaraian egiten dena alperrik izaten dela adierazteko. Kidekoak habia egiten deneko, txoria hil
Goi kleroa eta behe kleroa
Goi kleroa eta behe kleroa Erdi Aroa kleroa osatzen zuten bi talde bereiziak diren, botere eta pribilegio aski desberdinekin. Goi kleroa kardinalek, gotzaiek …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2023 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, EHU-UPVko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2023 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua …
Hiri sakabanatua (hiri barreiatua)
Hiri sakabanatua. Colorado Strings, USA. Kredituak: David Shankbone - Wikimedia Commons. Hiri sakabanatua edo hiri barreiatua biztanle dentsitate txikiko …
Monarkia (definizioa eta kontzeptua)
Bere adiera hertsi eta gogorrenean, monarkia (antzinako grezierazko μόνος, *mónos, *“bakar” eta de ἀρχός, *arkhós, *“agintari”, …
Sasoiko produktuak (garaiko produktuak)
Sasoiko produktuak edo garaiko produktuak barazkiak eta fruta freskoak dira. Urtean zehar ekoizten dira, tokiko berezko hazkuntza-zikloa errespetatuz. Beraz, …
Caciquisme
El caciquisme és el sistema polític, aparentment democràtic, però basat en la manipulació ideològica, la corrupció electoral, i la subordinació política i …
inor ez da ikasia jaiotzen
Trebetasun faltaz edo gaizki egindakoak barkatzeko, gauzak ondo egiteko esperientzia behar dela onartuz.
hitzemana, zor
Hitz ematen dena, zor gisa hartu behar dela adierazteko.
burla minena, egia dioena
Egia aurpegiratzea mingarria dela nabarmentzeko.
Erreserba feudala (domeinu feudala, jaunaren erreserba)
Feudalismoan, erreserba feudalak, domeinu feudalak edo jaunaren erreserbak feudoa edo jaurerria osatzen zuten bi ataletako bat ziren, mantso direlakoekin …
Autorreflexibitatea (literatura)
Literatura-lan bati dagokionez, autorreflexibitatea obran bertan literatura-lanari buruz egiten den erreferentzia gutxi gorabehera sakona da, obraren barruko …
Funtzio heuristikoa
Heuristikan orokorrean eta, arlo aplikatua gisa, adimen artifizialean, funtzio heuristikoa heuristika batean gaudelarik, edozein egoeratik jomuga-egoerara …
Arrazoi autorreflexiboa
Arrazoi autorreflexiboa edo autogogoetatsua norberaren pentsamenduari buruz egiten den gogoeta kontziente eta kritikoa da, pentsamendu horren balio orokorrari …
Aldi baterako enplegu-erregulazioa
Aldi baterako enplegu erregulazioa edo, zehatzago, aldi baterako enplegu erregulazio-espedientea Espainiako Langileen Estatutuan lan-kontratuak aldi baterako …
Koitozentrismoa
Koitozentrismoa koitoa eta sarketa sexu-harreman baten elementu nagusi edo funtsezkotzat hartzen dituen iritzia eta jarrera da. Beraz, horiek sexu-plazeraren …
Kultura menderatzailea
Kultura menderatzailea, kultura menperatzailea, kultura dominatzailea, kultura azpiratzailea edo kultura hegemonikoa talde, erakunde edo gizarte bateko kideei …
Atribuzio kausalak
Atribuzio kausalen teoria Fritz Heider austriar psikologoak (1896-1988) giza portaera eta jokabideak interpretatzeko, bai norberarena bai besteena, baliatzen …
Pertsonaia jolasgarria
Pertsonaia jolasgarria bideojoko batean jokalariak kontrolatzen duen fikziozko pertsonaia da. Joko batzuetan, pertsonaia jolasgarri bakarra dago; bi jokalariko …
Plataforma-bideojokoak
Plataforma-bideojokoak pertsonaia jolasgarriak plataforma edo eszenatoki grafiko batean jarraitzen duten ibilbidean zehar kontrolatzen diren bideojokoak dira, …
Boto baliodunak (baliozko botoak)
Boto baliodunak edo baliozko botoak bozketa batean jarritako arauen arabera emandako botoak dira, boto zenbaketan sartu eta hautagaiak aukeratu edo erabakia …
Boto zuria
Hauteskunde edo erreferendum batean, boto zuria inongo hautagai edo aukeraren alde ematen ez den botoa da. Alderdi edo hautagai guztien aurkakotzat nahiz beste …
Idazkera kuneiformea
Idazkera kuneiformea edo idazketa kuneiformea K.a 3200 urte aldera Mesopotamian garatutako idazkera sistema da, hasiera batean piktogramak baliatu baina gerora …
Aztarna hidrikoa
Aztarna hidrikoa edo ur-aztarna produktu bat ekoitzi, zerbitzu bat erabili edo besterik gabe jarduera bat garatzeko erabili edo xahutu egiten den ur-kantitatea …
Dedukzioa
Dedukzioa egiazkotzat hartzen diren proposizio edo axioma batzuetatik, inferentzia erregela logikoak erabiliz, egiazkoak diren proposizio berriak eratzeko …
Globalizazio ekonomikoa
Globalizazio ekonomikoa globalizazioaren dimentsio nagusietako bat da, enpresen jarduera, ekoizpena eta merkataritza elkartrukeak zehazkiago, nazioartera eta …
Tirania eta tiranoa
Antzinako greziarrek bere interesen alde eta legeak jarritako inongo mugarik gabe diharduen tirano edo agintari absolutuaren botere eta gobernu-sistema gisa …
Hizkuntza bizia
Hizkuntza bizia hiztun komunitate baten baitan diharduten hiztunek hizkuntza naturaltzat hartu eta erabili egiten duten hizkuntza da, komunitate batean …
Hiztun natiboak (berezko hiztunak)
Hiztun natiboak, hizrun zaharrak edo berezko hiztunak hizkuntza jakin bat ama hizkuntza gisa ikasi eta hiztun komunitate baten baitan erabili duen eta aurrekari …
Hizkuntza lotariak
Hizkuntza lotari edo lo dagoen hizkuntza komunitate etniko edo kultural batean hiztunek ezagutu baino arin eta erraztasunez hitz egiten ez duten hizkuntza …
Hizkuntza formalak
Hizkuntza formala esanahi edo interpretaziorik gabeko (edo interpretazio urriko) zeinu edo sinboloekin (token) osaturiko hizkuntza da, gramatika arau jakinen …
Hizkuntza hila
Hizkuntza hila egun hiztun naturalik ez duen hizkuntza da, egunerokoan beste pertsonekin komunikatzeko erabiltzen ez den hizkuntza alegia, baina garai batean …
Prima facie
Prima facie latinezko lokuzioa da, lehen itxura batean zerbaiti buruz egiten den balorazioa edo iritzia kalifikatzeko erabiltzen dena, horrekin batera gerora …
Ofiziozko abokatua
Ofiziozko abokatua prozedura judizial batean sarturik dagoen pertsona batek abokatua behar duenean baina haren zerbitzuak kontratatzeko baliabide ekonomiko …
eguzkia eta euria, Erromako zubia
Egoera zalantzagarri edo anbiguoak adierazteko atsotitza, neska bat Erromako zubitik pasatzen denean mutil bihurtzen dela, eta alderantziz, dioen kondairan …
aurki guztiak du bere ifrentzua
Denak bere alde ona eta txarra duela adierazteko.
Dialektoguneak
Dialektogunea, dialekto-gunea, continuum geolektala edo dialektoen continuum-a ondoko eremu geografikoetan mintzatzen diren dialektoen multzoa da. …
Hizkuntza estandarra
Hizkuntza estandarra hizkuntza bateko dialektoen artean nagusitzen den hizkuntza aldaera eta hizkuntza bereizgarri edo trazuen multzoa da, dialekto …
airean ttu egiten duenak, ttua biltzen du sudurretan
Gaizki egindakoa bueltan etortzen dela adierazteko.
sua eta ura, belaunetik behera
Suaren eta uraren arriskuez eta orokorrean arrisku guztiez ohartarazteko atsotitza.
txalupan nagusi asko, arrantza gutxi
Jarduera batean nagusi edo buruzagi bakarra izatearen komenientzia nabarmentzen duena, istiluak eta saihesteko.
San Luisen Ehun Mila Semeak
San Luisen Ehun Mila Semeak Europako monarkia absolutistek osaturiko Aliantza Santuak 1823ko apirilean Espainiara bidalitako espedizio militarra izan zen, …
Boto-emaile ertaina
Boto-emaileen gehiengo bat definitzen duten ezaugarri indibidual eta sozialen multzoa da boto-emaile ertaina, alderdi politikoen interesa erakartzen duena, …
Erreferente enpirikoa
Erreferente enpirikoa ikerketa-objektu izango diren errealitateko elementuen multzoa da, haiei buruzko interpretazio teorikorik gabe baina zehatz mugatuak …
Ideologia aniztasuna (aniztasun politikoa)
Ideologia politiko desberdinerako kideek eta eragileek erakunde politiko edo sozial batean elkarrekin bizi eta lan egiten duten egoera da aniztasun ideologikoa …
Bitarteko aldagaiak (aldagai parte-hartzaileak)
Bitarteko aldagaiak edo aldagai parte-hartzaileak bi aldagaien arteko kausa-efektu erlazioan zubi gisa egiten duten aldagaiak dira, bi aldagai haien arteko …
Web renderizazioa
Web renderizazioa web orriak web nabigatzaile batean irudikatu edo bistaratzea da, web zerbitzarian dauden HTML zein CSS artxiboak, JavaScript kodea eta irudi …
Ethos, pathos, logos (Aristoteles)
Aristotelesek pertsuasioaren gainean egindako Erretorika lanean, ethos, pathos eta logos diskurtso egoki eta eraginkor batek, bestea konbentzitzera daramanak, …
Ethos (filosofia)
Ethos, euskaraz literalki “izaera” esan nahi duen antzinako grezeriazko hitz beretik, pertsona edo erakunde baten izaerak, nortasunak, printzipio …
Plural hurbila
Euskaraz, plural hurbila gertu dauden elementu batzuen numeroa adierazten duen marka da, artikuku gisa -ok markarekin adierazten dena. Plural hurbileko …
Botere-sistema
Botere-sistema subjektu, erakunde, diskurtso eta mekanismo sozialen multzo bat da, oro har klase eta erakunde boteretsuen interesarekin, kontrolarekin eta …
Kognomena
Kognomena edo latinez cognomena Antzinako Erromako hiritarren izen osoaren ataletako bat da, praenomoen eta nomen direlakoen ondorengoa, izenaren bukaeran …
Hautemandako balioa
Hautemandako balioa edo hautemandako prezioa kontsumitzaile batek produktu edo zerbitzu bat eskuratzerakoan ordaintzeko prest dagoen prezioa da, produktu edo …
BPGaren deflaktorea (deflaktatzailea)
Barne Produktu Gordinaren deflaktorea edo Barne Produktu Gordinaren deflaktatzailea herrialde bateko inflazioa igoera neurtzen duen adierazle ekonomiko bat da. …
izenetik izanera, gogoa zubi
Asmoak eta proiektuak aurrera eramateko gogoa eta motibazioa funtsezkoak direla adierazteko.
hobe da bat eskuan, ez bi auzoan
Balizkoa dena bainoago ziur dagoena hobesten dela adierazteko. Ordainak mas vale pájaro en mano que ciento volando
gozoago beti auzoko ogia
Bestearenak norberarenak baino hobeak direla uste ohi dela adierazteko. Ordainak la cabra de mi vecina da más leche que la mía Loturikoak urrutiko sagarrak beti …
Errenta erabilgarria (errenta baliagarria)
Familiei dagokienean, errenta erabilgarria edo errenta baliagarria familiek kontsumitu edo aurrezteko erabil dezaketen errentaren zatia da, errenta totalari …
bakoitza bere zoroak bizi du
Pertsona bakoitzak bere apeta edo maniak dituela adierazteko. Ordainak cada loco con su tema
Tenpletea
Tenpletea tenplu itxurako eraikuntza txikia da, gehienetan funtzio erlijioso, sinboliko edo monumentala duena. Orokorrean, tenplu handien egitura islatzen dute, …
Ongia (Platon)
Platonen ideien teorian, ideia guztiak antolaturik eta mailakaturik daude, zuhaitz bateko enborretik zabaltzen diren adarrak eta hostoak bezalaxe; adibidez, …
aurreak erakusten du atzea nola dantzatu
Aurrerantzean etortzen zaigunaren arabera jokatu behar dugula adierazteko.
gero dionak, bego dio
Gauzak gero egingo dituztela esan ohi dutenek azkenean egiten ez dituztela adierazteko. Aldaerak gero dioenak, bego dio
gizona gizon, katua mixon
Gauzak diren bezala onartu direla adierazteko (gaztelaniaz, a lo hecho, pecho). Beste interpretazio bat: gauzak diren bezala, argi eta garbi eta itzulinguruka …
gure katuak buztana luze, besteek hala dutela uste
Akatsa edo joera gaiztoa duenak beste guztiek ere hala dutela uste duela adierazteko. Aldaerak gure katuak buztana luze, nork bera bezala besteak uste azeri …
katua faltan, saguak dantzan
Diziplina jartzen duenik ez dagoenean, besteen zabarkeriaz dena gaizki doala adierazteko; halaber, gure aurka diharduena edo ezinikusia dioguna ez dagoenean, …
okila kantetan, euria atetan
Okil deitzen den txoriaren kantuak euria iragartzen duela adierazteko. Aldaerak okila kantatzen, okila atean okila kantari, okila egarri
Enpresa lokalak
Enpresa lokalak ekoizpena eta merkaturatzea eremu geografiko mugatu batean garatzen dituzten enpresak dira, eskualde edo erregio mailan, baina beti euren …
Enpresa publikoak
Enpresa publikoak estatuaren enpresak dira, estatuaren partaidetza erabatekoa edo partziala (betiere %50a baino handiagoa) dutenak. Gehienetan zerbitzu …
Datu bigunak
Datu bigunak elkarrizketa, testigantza, jarrera-inkesta edo izaera subjektibo nabarmena duen lehen mailako iturrien bidez jasotako datuak eta informazioak dira, …
Autotxostenak
Autotxostenak ebaluatu edo ikertu nahi den subjektuak berak test edo galdetegi bati erantzunez osatzen duen txosten edo erantzun-multzoa da. Autotxosten …
Azpitestak
Azpitestak test baten baitan bereiz daitezkeen atalak dira, ezaugarri berezi bat jasotzea helburu dutenak eta puntuazio berezia hartzen dutenak ezaugarri horri …
Eskala nominala (izen-eskala)
Eskala nominala (latinezko nomen hitzetik, “izen”) edo izen-eskala neurketa-eskala mota sinple bat da, ikergai diren bi elementu berdinak diren edo …
Fitxategi-formatua
Fitxategi-formatua fitxategi informatiko batean informazioa kodetu, antolatu edo erauzteko moduaren zehaztapena da, besteak beste nolako fitxategi mota den …
Portaera antisoziala
Portaera antisoziala edo jokabide antisoziala (kasu honetan ez da pertsona edo subjektu antisozialez hitz egiten, pertsona guztiak bait daude gizartean nola edo …
Autobehaketa
Orokorrean, autobehaketa, izenak berak adierazten duen bezala, subjektu batek bere buruaz, bere portaeraz eta bere lanaz, bere emozioez eta pentsamenduez, giten …
Disbalioa
Disbalioa Ivan Illich pentsalariak 1980ko hamarkadan garaturiko kontzeptua da, gizarte modernoetan gertatzen den pertsona eta komunitateen desjabetze …
Kontu korrontea
Kontu korrontea bankuek bereziki enpresa, enpresari banakako eta beste erakundeei eskaintzen dieten banku-kontu bat da, euren ohiko jardueran gertatzen diren …
Aurrezki-libreta
Aurrezki-libreta edo aurrezki-kartilla, banku-libreta edo banku-kartilla ere deitua, pertsona batek banku edo beste finantza-entitate batean kontratatu duen …
Epe finkorako gordailuak
Epe finkorako gordailuak edo epe finkoko gordailuak banketxe eta bestelako finantza entitateek aurrezleei eskaintzen dien finantza produktuak dira, non …
Gaitasun juridikoa
Gaitasun juridikoa pertsona fisikoek, pertsona izateagatik eta beraz jaiotzatik, dituzten eskubide eta obligazioen multzoa da, norberaren borondatez, era …
lehen hala, orain hola, gero ez jakin nola
Denbora zehar gauzak aldatzen doazela eta beraz etorkizuna ezin dela aurreikusi adierazteko. Aldaerak lehen hala, orain honela, gero ez jakin nola
Ilikidezia
*Ez nahastu likidezia arazo, likidezia-zailtasun edo likidezia-eza kontzeptuekin. * Ilikidezia aktibo fisiko eta finantzarioak berehalakoan edo epe laburrera …
Ingurumena
Ingurumena, zehatzago natura ingurumena edo ingurumen naturala (ikus, gainera,natura), lurralde, eredu edo ingurune batean eta egoera naturalean dauden elementu …
Anikonismoa
Anikonismoa erlijio edo sinesmen-sistema batean jainko edo beste izaki sakratu, erlijioso edo mitikoak ez irudikatzea da, erlijioak berak ezarritako dogma gisa, …
Aktibo ez-korrontea
Aktibo ez korrontea edo aktibo finkoa enpresak epe luzera dauzkan ondasun eta eskubideek osatzen duten ondare-masa da, aktibo korrontearekin batera enpresako …
agur, bidea luze eta pausoa labur
Agurtzeko formula, bide on eta lasaia opa egiten duena.
Eskala ordinala (ordena-eskala)
Eskala ordinala edo ordena-eskala objektuak ezaugarri batekiko (handiagoa edo txikiagoa) duten mailaren edo gradu-aldearen arabera sailkatzen dituen …
Sozialismo marxista
Loturiko hitzak: sozialismo, marxismo Marxismoak definitzen duen eredu ekonomiko eta soziala da sozialismo marxista. Hasiera batean, ekoizpen-bideak langileen …
Digital Age
The Digital Age is the historical period that began at the end of the 20th century characterized by the massive use of digital information and communication …
Aro Digitala
Aro Digitala, Iraultza Digitala edo Informazioaren Aroa XX mendearen bukaera aldera hasitako aldi historikoa da, ezaugarritzat duena arlo ekonomiko eta sozial …
Counterpower
Counterpower refers to the action of social actors in categorical and profound opposition to the dominant power relations in a given space and time, having …
Kontraboterea
Kontraboterea espazio eta denbora jakin batean nagusi diren botere-harremanen aurka irmo eta sakon diharduten gizarte-eragileen multzoa da, eragin garrantzitsua …
Banku-kontuak
Banku-kontua partikular, enpresa edo beste erakunde batek banku batean diru ezarpenak eta ordainketak egiteko kontratatzen duen finantza-produktua da, ohikoan …
Fiat dirua
Fiat dirua, dekretuzko dirua edo dekretu bidezko dirua ere deitzen dena, estatuek legez (latinez fiat; euskaraz, izan bedi, derrigorrez edo indarrez ezartzen …
Diru fiduziarioa
Diru fiduziarioa bere baitan urre, zilar edo beste metal preziaturik edo berez objektu gisa baliorik ez duen edo oso balio eskasa duen dirua da, baina …
Eskudirua
Eskudirua, zirkulazioko dirua edo zirkulazioan dagoen dirua estatu batean zirkulazioan, hau da, partikular, enpresa eta orokorrean beste erakundeen esku, …
Legezko dirua
Legezko dirua, legezko erabilerako dirua edo erabilera legaleko dirua estatuek truke-bitarteko eta ordainbide gisa legez ezartzen duten dirua da (ikus, gainera, …
Banku-dirua
Bezeroek banketxeetan dituzten kontu eta gordailuen saldoari egiten dio erreferentzia banku diruak, baita bezeroek eskura dituzten kreditu-kontuen saldoari ere. …
Erlatibismo morala
Erlatibismo morala edo balio etikoen erlatibismoa, ona eta txarra erlatiboak eta subjektiboak izateagatik, haietarako printzipio unibertsalik ez dagoela …
Lidergo situazionala
Lidergo situazionalaren teoria Paul Hersey eta Ken Blanchard adituek 1969an garatutako lidergo-eredu bat da. Hasieran, lidergoaren bizi-zikloaren teoria deitu …
Arrazionalismoa
Filosofian, arrazionalismoa (razionalismoa) korronte epistemologiko nagusi bat da, ezagutzaren jatorria eta eraketa arrazoimenean, pentsamenduan, dedukzioan …
guztia nahi duenak, guztia galtzen du
Zikoizkeriak edo diro-gozeak azkenean kaltea dakarrela ohartarazteko.
beti irabazteko, sekula ez jokatu
Jokoa galbidea dela ohartarazteko. Sinonimoak jokoa ez da errenta.
gau alaiak, goiz tristeak
Gaupasa egiten dutenentzako biharamunean izango dituzten ajeei buruzko ohartarazpena.
Txantxibiri (abestia)
Txantxibiri Bizkaiko abesti herrikoia, jai girokoa. Letrak Txantxibiri, txantxibiri gabiltzanian Elorrioko kalian, hamalau atso tronpeta jotzen zazpi astoren …
Iruten ari nuzu (abestia)
Iruten ari nuzu Nafarroa Behereko olerki eta abesti herrikoia da, bertsio anitz dituena, baina hala ere beti hasierako bertso berdinekin. Jatorrizko …
usteak erdia hutsa eta beste erdia putza
Usteak egiazko baliorik ez duela garbi uzteko.
Industria (definizioa)
Industria, lehengaiak eta bestelako gaiak eraldatu edo osagaiak muntatu egiten dituen jarduera ekonomikoa da, horren emaitza gisa produktuak ekoizten dituena, …
galduz gero osasuna da ezaguna
Osasuna galtzen dugunean konturatzen gara zeinen garrantzitsua den.
Deuseztatze-esparruak (sarraskitze-esparruak)
Deuseztatze-esparruak, sarraskitze-esparruak, sarraski-esparruak edo heriotza-esparruak, Hirugarren Reichean, 1939-1945 bitartean, Europan zehar nazi …
Adimen-kozientea
Adimen-kozientea, batzuetan, termino egokia ez bada ere, adimen-koefiziente ere deitua, gizabanako baten adimen edo intelijentzia orokorra, teknikoki g faktorea …
Kudeatzaile bibliografikoak
Kudeatzaile bibliografikoak edo erreferentzia bibliografikoen kudeatzaileak erreferentzia bibliografikoak eta haietatik eratortzen den bibliografia jaso, bildu, …
Gerra-ekonomia (gerrako ekonomia)
Gerra ekonomia edo gerrako ekonomia gerran dagoen herrialde batek gerra egoerak ekonomian sorrarazten dituen desorekak gainditzeko ezartzen duen politika …
Nondik datoz errefuxiatuak?
Errefuxiatuak gerran edo diktadura eta erregimen totalitarioen mendean dauden herrialdeetatik datoz, euren bizitzak arriskuan izan edota jazarpen politiko, …
Doriar zutabea (doriar ordena)
Doriar zutabeak, Konkordiaren tenpluan. Agrigento, Italia. Doriar zutabea edo doriar ordena ordena edo zutabe-estilo klasikoetan (doriarra, joniarra eta …
Diruzaintza
Diruzaintza enpresa edo bestelako erakunde batean ordainketa eta kobratzen eskumena eta ardura dituen pertsona edo sailaren jarduera da, diruzain deitzen den …
egur zaharrak, su txarra
Gauza zaharretatik ezer onik ateratzen ez dela adierazteko. Halaber, ideia zaharretatik aurrerapenik ez dagoela adierazten du. Aldaerak egur zaharra, su egiteko …
gaizki irabazi, gaizki iragazi
Dirua eta ondasunak gaizki edo erraz irabazten duenak xahutu ere erraz egiten duela adierazteko. Gaztelaniaz: Lo mal adquirido se va como ha venido
jokalariaren poltsak, bi zulo
Jokoan edo apustuetan poltsaren ahotik dirua sartu bezala, azpiko zulotik dirua xahutu egiten dela adierazteko. Erlazionaturikoak jokoa ez da errenta
Merkatu-azterketa
Merkatu azterketa edo merkatuaren azterketa sektore ekonomiko eta dagokion merkaturi buruzko azterketa da, sektoreko lehiakideak, bezeroak, enpresak eta haien …
Nekazaritza (jarduera, definizioa)
Nekazaritza barazkiak, fruituak, zerealak, lekak eta gizakiek nahiz abereek jaten dituzten bestelako landareak eta haietatik lorturiko produktuak laboratu, …
Hirigintza (urbanismoa)
Hirigintza edo urbanismoa bi ikuspuntu edo adieratik definitu daiteke: (1) alde batetik, hirien garapena eta horien morfologia aztertzen duena jakintza arloa …
Ikaskuntza kooperatiboa (lankidetzazko ikaskuntza)
Ikaskuntza edo ikasketa kooperatiboa, ikasketa edo ikaskuntza kolaboratiboa, lankidetzazko ikaskuntza edo ikaskidetza ikasle talde batean modu kolektiboan, …
Konbentzioak (nazioarteko legeak)
Nazioarteko zuzenbidean, konbentzioak nazioarteko erakunde batek onartu dituen printzipio eta arau orokorrak dira, baliozkoak izan eta nazioartean tratatuen …
Sufragi censatari
Sufragi restringit o sufragi censatari (sufragi censitari) és una modalitat de vot en la, al contrari del que ocorre en el sufragi universal, no totes les …
Meritu-sistema (merezimendu-sistema)
Meritu-sistema edo merezimendu sistema lanpostu edo kargu publiko baterako pertsona bat hautatzeko irizpide edo modua da, hautagaien merezimenduak, bere …
xinaurrientzat, ihintza uholde
Txiki eta ahulentzat, edozein oztopo sekulako arazoa bilaka daitekeela adierazteko; halaber, arazo eta oztopoen balorazioa subjektiboa dela adierazteko. …
Aukera berdintasuna
Aukera-berdintasuna gizarte, komunitate edo talde bateko pertsona guztiek euren bizitza-proiektuak, garatzeko aukera berdinak izatea da, hala nola ikasketetan, …
Transferentzia korronteak
Transferentzia korronteak administrazio publiko batek beste administrazio edo erakunde bati aldiro egiten dizkion diru ekarpenak dira, honen gastu korrontea …
Lan-kontratua
Lan-kontratua enpresari eta langile baten artean adosten den lan-harreman formala da, non langileak enpresariarentzako zerbitzuak egitera konprometitzen den, …
Deskremazioa
Marketinean, deskremazioa edo deskremazio-estrategia produktu berritzaile bati hasieran oso prezio altua jarri eta denbora pasa ahala horren prezioa jaisteko …
Egia logikoa
Egia logikoa kasu guztietan egia-balioa hartzen duen proposizio bat da, zehazkiago, hura osatzen duten premisen egia-balio guztientzat. Adibide argi bat …
Janari-desertuak
Janari-desertuak edo janari-basamortuak kalitatezko janaria erosteko oztopo eta zailtasunak dituzten eremu geografikoak dira, janaridendak urruti izan eta …
Magali ez dago bakarrik, John Andueza: laburpena
Magali ez dago bakarrik John Anduezak 2019an plazaratu zuen gaztetxoentzako liburua da. Gaiak: autismoa, anaia-arreben arteko maitasuna, bikote-harremanak, …
Antisemitismoa
Antisemitismoa juduen aurkako diskriminazio, gorroto, etsaitasun eta erasokortasuna da, komunitate, herri, erlijio edo ustezko arraza gisa. Antzinatik …
Gonbidapen formala (gonbidapen-gutuna)
Gonbidapen-gutuna edo gonbidapen formala gutun edo bestelako idazki baten bitartez ekitaldi batera egiten den gonbidapena da. Estilo formal eta egitura …
Hazi-kapitala
Hazi kapitala enpresa edo negozio bat abiarazteko inbertitzaileek jartzen dituzten baliabide finantzarioen multzoa da, kapital edo zor moduan. Bereziki startup …
Eginbeharra edo betebeharra (etika)
Eginbehar edo betebehar etikoa pertsona edo erakunde batek bere jokabidean jarraitu behar dituen erregelak dira, orokorrean jokabide hutsari erreparatuz eta …
Gaitz absolutua
Gaitz absolutu edo gaitz erradikalaren kontzeptuak, muturreko eta demaseko gaitzaren adiera arruntetik haratago eta pertsonen bizitzan duen eragina aintzat …
Aldagai ordinala
Aldagai ordinala edo aldagai kualitatibo ordinala ordena, berez hierarkia edo mailakatze bat adierazten duten balioak hartzen dituen aldagai estatistikoa …
Collage (euskaraz)
Juan Grisen “Le petit déjeuner” Collage-a (frantsesezko coller hitzetik, “enkolatu, itsatsi”) azalera batean jatorri desberdineko …
Adierazpide artistikoa (espresiobide artistikoa)
Artean, adierazpide edo espresiobide artistikoa artistak bere obran islatu nahi duen mezua, ideia, bizipen edo sentimendua adierazteko bitartekoa da. …
Nola kontrola daiteke lurralde batean dabilen diru kantitatea?
Lehenik eta behin esan behar da ardura hori herrialde edo herrialde komunitate bakoitzeko banku zentralari dagokiola. Diru-kantitatea, diru eskaintza hobeto …
hobea, onaren etsai
Ona bada, daukagunarekin geratzea komeni izaten dela adierazteko, hobearen bila joateak azkenean kaltea ekar dezake eta.
dantzari onarentzat, soinu txarrik ez
Zerbaitetan trebea dena, oztopoak jarrita ere aurrera ateratzen dela adierazteko.
Trumoiaren alaba, Jon Arretxe: laburpena
Trumoiaren alaba Jon Arretxe idazleak 2020an plazaratutako gaztetxoentzako eleberria da.** LABURPENA1 kapitulua: Rubiah eta Iboih Batari dut izena eta neska …
Mutuberria (abizena)
Etimologia eta esanahi ezezaguneko abizena, berria atzizkia ezik. Gipuzkoan eta Nafarroan zabalduriko abizena.
Oregi (abizena)
oru eta egi hitzak elkartuz, “orubeko hegia” literalki. Bereziki Bergaran eta Donostian zabalduriko abizena.
Aldazabal (abizena)
alde eta zabal hitzak elkartuz, literalki “alde zabala”. Hego Euskal Herrian zabalduriko abizena, maiztasun txikiarekin bada ere.
Kapital produktiboa
Kapital produktiboa produktuak eta zerbitzuak ekoiztera bideratzen den kapital edo dirua da, kapital fisikoaren tankera hartzen duena, instalakuntza, makina eta …
Heziketa (definizioa)
Heziketa pertsona edo talde bati arlo jakin batean eskaintzen zaion hezkuntza-jarduera da, edukiak, konpetentziak eta trebetasunak biltzen dituena. Hezkuntzatik …
Elhuyar anaiak
Fausto Elhuyar, 1788, Espainiako Liburutegi nazionalean dagoen erretratu batean. Elhuyar anaiak, hain zuzen Joan Jose Elhuyar Zubize (1754-1796) eta Fausto …
Lehiakide potentzialak
*Ikus, gainera, lehiakide, Gizapediako hiztegian. * Lehiakide potentziala, printzipioz beste enpresa baten merkatuan edo sektore ekonomikoan zuzenean jarduten …
Inperioa (definizio orokorra)
Historikoki, inperioa estatu batek gerra eta konkistaren bitartez eskuratu eta menderatu egiten dituen lurraldeak eta gizarteak bereganatuz osatzen duen …
Interozepzioa
Psikologian, interozepzioa gorputz azaleko eta gorputz barruko egoera hautemateko gaitasuna da, hala nola gosea, egarria, nekea, mina, azkura eta tenperatura …
Eskaera-zorroa (eskari-zorroa)
Eskari-zorroa edo eskaera-zorroa ( eskari- edo eskaera-kartera ere deitua) epe jakin batean, enpresak eskaintzen dituen produktu eta zerbitzuak bezeroek …
a bildua
a bildua posta elektronikoko helbideak erabiltzailearen izena eta erabiltzailearen posta izena emanda dagoen domeinu bereizteko erabiltzen karaktere edo ikurra, …
Hiru Enperadoreen Liga
Ez nahastu Aliantza Hirukoitzarekin (1882). Hiru Enperadoreen Liga edo Hiru Enperadoreen Ituna Alemania, Austria-Hungaria eta Errusiako enperadoreek osatutako …
Mugimendu-gerra (mugimenduen gerra)
Mugimendu gerra edo mugimenduen gerra Lehen Mundu Gerraren hasierako faseari, 1914 urtean, ematen zaion izena da, Alemaniak armamentuaren garraio eta tropa …
Idazpen bibliografikoa
Bibliotekonomian, idazpen bibliografiko terminoa adiera desberdinekin erabiltzen da: erregistro bibliografikoaren edo liburu edo dokumentu-unitate baten …
Eratorpena (hizkuntza, lexikoa)
Hizkuntzalaritzan, eratorpena lema edo erro gisako hitz bati afixu edo hizki (aurrizkiak, atzizkiak nahiz artikiak) txertatuz lema edo erro berriak, esanahi …
Lematizazioa
Lematizazioa flexioaz eraturiko hitz baten edonolako forma lema, erro edo oinarriko hitzera aldatzeko prozesua da, bereziki modu automatikoan egiten denean.
Ibilbide-analisia
Ibilbide-analisia sistema bateko aldagai batzuen arteko zuzeneko eta zeharkako erlazioak deskribatu eta kuantifikatu egiten dituen metodologia estatistiko …
Arte erakusketa
Arte erakusketa margo, eskultura edo bestelako artelanak erakusteko egiten den aldi baterako ekitaldia da, museo, arte galeria edo horretarako egokitutako beste …
Saneamendu-plana (enpresa, finantzak)
Enpresa arloan, saneamendu-plana finantza-egoera desegoki edo arriskutsu bat, ordainketa-etendurara iritsi beharrik gabe, gainditu eta likidezia eta kaudimen …
Orga-itzulera
Orga-itzulera idazmakina batean edo testu-editore edo prozesadore batean kurtsoarea lerroaren hasierara eramateko eragiketa da. Idazmakinetan, orga-itzulera eta …
Lerro-jauzia
Lerro-jauzia testu bat idaztean kurtsorea dagoen puntutik lerro berria sortu eta hara joateko agnidua da, Return edo Intro teklak sakatuz egin daitekeena. Egia …
Kontrol-karakterea
Informatikan, kontrol-karakterea karaktere informatiko bat da, hizki edo ikur inprimagarririk sortu gabe, ekintza bat burutzeko agindua ematen duena, hala nola …
Testu-editoreak
Testu-editoreak edo testu-editatzaileak testu lau edo hutsa, formatorik gabe (ikus, testu-formatu), idatzi eta lantzeko programa informatikoak dira, maiz …
Koska-marka (indentazioa)
Koska-marka edo indentazioa testu bateko pasarteen hasieran utzi ohi den hutsunea da, pasarteak bereizteko bereziki erabilgarria pasarte batetik bestera lerro …
Testu-prozesadoreak
Testu-prozesadoreak, testu-prozesatzaileak edo testu-prozesagailuak testua idatzi eta horren elementuei (karaktere, hitz, lerro, pasarte, orri eta baita unitate …
Markaketa-lengoaia
Informatikan, markaketa-lengoaia edo marka-lengoaia testu edo dokumentu elektroniko bateko beste edukiei formatua emateko erabili ahal diren marken multzoa da, …
Administratzaileak (merkataritza-sozietateak)
Merkataritza-sozietate batean eta hedaduraz enpresan, administratzaileak enpresa egunerokoan kudeatu eta administratu egiten dutenak dira, bazkideek hartutako …
Dokumentuak (informatika)
Informatikan, dokumentu elektronikoak programa informatikoak eta sistema eragileko fitxatehiak ez diren fitxategi informatikoak dira, datuak, testua, irudiak …
Erregistro bibliografikoa
Liburutegietan, erregistro bibliografikoa liburu, dokumentu edo bestelako unitate bibliografiko baten deskribapen bibliografiko zehatza da, kokapena (signatura …
Kontsentsu faltsuaren efektua
Kontsentsu faltsuaren efektua, adostasun faltsuaren efektua edo akordio faltsuaren efektua prozesu psikologiko eta isuri kognitiboa da, zeinaren bitartez …
Metal astunak
Metal astunak testuinguruaren arabera masa-dentsitate, pisu atomiko edo zenbaki atomiko handia duten metalak eta metaloideak dira, hala nola kobrea, beruna, …
Ziberdelituak
Ziberdelituak sare informatikoak, bereziki Internet, funtsezko bitarteko duten delituak dira, hala nola baimenik gabe sare informatikoetan sartu edota sare …
Aditz-izena
Hizkuntzalaritzan, aditz-izena aditz perifrastikoetan aditz nagusiak hartzen duen molde bat da, izen-sintagmak osatu, aditzak adierazten duen ekintza …
Development axis
The development axes are geographical spaces that concentrate a significant flow of people and goods both inside and outside, because of the interconnection of …
Garapen-ardatzak
Garapen-ardatzak pertsona eta salgaien fluxu handia edta bizia biltzen duten espazio geografikoak dira, bai haien barnean, bai kanpoaldera, eskaintzen dituen …
Hasierako kapitala (sozietateak)
Hasierako kapitala merkataritza-sozietate bat sortzean bazkideek egiten duten lehen kapital ekarpena da. Legez izaten dira zenbateko minimo batzuk bete …
Lerro-diagrama
Lerro-diagrama: ardatz horizontalean denbora eta ardatz bertikalean irudikatu nahi den aldagaiaren balioak jartzen dira. Lerro-diagrama edo diagrama lineala …
Kuartil arteko ibiltartea
Kuartil arteko ibiltartea, kuartil arteko heina edo kuartil arteko tartea lehenengo eta hirugarren kuartilen arteko distantzia da, aldagai estatistiko …
Kaxa-diagrama
Bi korrikalarik, Ander eta Beñat, distantzia bat egiteko behar izan duten denbora-datuak dagozkien kaxa-multzoen bitartez alderaturik. Kaxako erdiko marrak …
Zomorroen kluba, Laida Martinez Navarro: laburpena
Zomorroen kluba Laida Martinez Navarro idazleak 2016an plazaratu zuen gaztetxoentzako eleberria da.** LABURPENA1. kapitulua: asteartea 8.00, atzera-kontua hasi …
askoren mina, txoroen atsegina
Besteen gaitzarekin kontsolatu edo zoriontsu direnen aurkako atsotitza. Aldaerak askoren mina, zoroen atsegina askoren mina, tontoen atsegina askoren mina, …
goizeko laino gorri, gaueko iturri
Meteorologiari buruzko atsotitza, egunsentiko laino gorriak egunean zehar euria ekarriko duela, eta euriak gauerako iturriak elikatuko dituela adierazteko. …
Desjudizializazioa
Desjudizializazioa ebazpen juridiko edo zigortzaile baten bila epaitegietara bideratu den erakundeen arteko desadostasun edo gizarte arazo edo gatazka bat, …
Hiztegi entziklopedikoa
Hiztegi entziklopedikoa hiztegiaren eta entziklopediaren bitarteko informazio-baliabidea da, hiztegiko hitz arrunten esanahiak eta erabilerak jasotzeaz gainera, …
Potential consumer (potential customer)
A potential consumer or potential customer is an individual who could acquire (as a customer) or use (as a consumer) in the future a product or service that is …
Sistema-administratzailea
Sare moduan antolatutako sistema informatiko batean, sistema-administratzailea (ingelesez, sysadmin) sistema osoaren funtzionamendu eta erabilera kontrolatzen …
Irisgarritasuna
Irisgarritasuna toki batera erosotasunez eta oztoporik gabe iritsi do zerbitzu bat eragozpen edo trabarik gabe erabili ahal izatea. Kontzeptua bereziki …
Negoziazio-ahalmena
Negoziazio-ahalmena edo negoziazio-gaitasuna negoziatzaile batek aurrean dituen eragileen aurrean bere interesak defendatzeko dituen abantailen multzoa da …
Pretoreak
Antzinako Erroman, pretoreak kontsulen azpiko magistratuak ziren, kontsulorde gisa ere aritzen zirenak. Erromak mendean zituen lurraldeak zabaltzean, …
Zentsorea (erromatarra)
Antzinako Erroman, zentsorea errolda egiteaz, moral publikoaren zaintzaz eta finantza-gai batzuetaz arduratzen zen bi magistratuetako bakoitza zen; hain zuzen …
Ikusezina, Laida Martinez Navarro: laburpena
Eloy Moreno-ren Ikusezina liburua bilatzen ari bazara, ikus: Invisible, Eloy Romero: resumen Ikusmiran. Ikusezina Laida Martinez Navarro idazleak 2018 urtean …
Zibersegurtasuna
Zibersegurtasuna gailu, ekipo eta sistema informatikoetarako intrusio edo baimenik gabeko sarrera eta manipulazioa eragotzi eta oztopatzeko garatzen diren …
Substantzialismoa
Filosofia, substantzialismoa errealitatea substantzia izeneko gauza indibidualez osaturik dagoela, haien gainean esentzia bat eta kualitate aldakorren multzo …
Askatasun ekonomikoa
Askatasun ekonomikoa gizabanakoek merkatu libreko esparru batean enpresa ekimenak abiarazi eta jarduera ekonomikoak garatzeko duten eskubidea da. Esparru …
Bonu berdeak
Bonu berdeak enpresa edo erakunde publiko edo pribatu batek jaulkitzen duen bonu edo zor-tituluak dira, ingurumenarekin loturiko proiektuak finantzatzeko. Bonu …
Japoniar erako greba
Japoniar erako greba edo japoniar greba ustez Japonian egiten den greba mota bat da, non langileek, lanari uztearen ordez, lan gehiago egiten dute, biltegiak …
Finantzazio iraunkorra (epe luzeko finantzazioa)
Enpresa batean, epe luzeko finantzazioa (edo finantzaketa) edo finantzazio iraunkorra enpresak epe luzera, urtebete baino epemuga luzeagoarekin, dituen …
Laneko kapitala (lan-kapitala)
Laneko kapitala edo lan-kapitala enpresa batek epe laburrera jardueteko behar dituen baliabide ekonomikoak, ordaindu beharreko soldatak, hornitzaileen fakturen …
edozein txoriri eder bere habia
Adierazteko, apala eta xumea izan daitekeen arren, norberaren etxea edo txokoa goxoena dela, eta orokorrean norberarenak diren gauzak hoberenak. Aldaerak …
jolas nekeak, arinak; lan nekeak, astunak
Atseginez egiten diren gauzek nekerik ez dutela sortzen adierazteko, gogorik gabe edo derrigorrez egin beharrekoak ez bezala Erlazionaturikoak gogoko tokian …
Programa informatikoak
Programa informatikoa problema bat ebatzi edo informazioaren prozesamenduarekin loturiko ataza bat garatzeko programazio-lengoaia batean idatziriko agindu …
Zuzeneko zenbatespena
Zuzeneko zenbatespena jarduera ekonomiko bati ekitaldi batean dagozkion benetako sarrerak eta gastuak konputatuz egiten den etekinen zenbatespen edo estimazio …
Zerga gardentasuna (gardentasun fiskala)
Zerga gardentasuna edo gardentasun fiskala paradisu fiskal edo tributazio txikiko herrialde batean sozietate instrumental batek lortu dituen etekinak, benetan …
Ordoki (lautada)
Ordoki edo lautada, espazio geografiko lau eta zabala da, erliebe nabarmenik gabe, guztiz laua izan gabe ere muinoak eta ibarrak izan ditzakeena. Ordokia itsas …
Ikastetxeko curriculum-proiektua
Ikastetxeko curriculum-proiektua (gaztelaniaz, Proyecto Curricular de Centro, PCC) Espainiako Hezkuntza Sistemako ikastetxe guztiek osatu behar zuten agiria …
Merkatu irekiko eragiketak
Merkatu irekiko eragiketak banku zentral batek ekonomian dagoen diru kopurua (diru-eskaintza, zehatzago) kontrolatu eta beraz diru-politika garatzeko aukeran …
Ikasketa-espedientea
Ikasketa-espedientea edo espediente akademikoa ikasle batek hezkuntza ziklo batean zehar garatu duen ikaskuntza-prozesuaren ebaluazio zehatza, arloz arlo eta …
ez ikusi, ez ikasi (gutxi ikusi, gutxi ikasi)
Ikasteko modu onena ikustea dela adierazteko. Hendaiako Abadia gazteluko sarreran ikus daitekeen leloa da. Aldaerak gutxi ikusi, gutxi ikasi
Zisma (erlijioa)
Zisma (latinezko *schisma,*hitzetik, eta azken hau antzinako grezierazko σχίσμα *schisma *hitzetik, ‘zatiketa’) konfesio erlijioso baten baitan …
Maskulinitate toxikoa
Maskulinitate toxikoa gizartean edo gizartearen sektore batean negatibo, arriskutsu, kaltegarri edo gaitzesgarritzat hartzen diren portera-eredu eta jokabide …
Permutazioak
Matematikan, partikularzki konbinatorian, permutazioak n elementu hurrenkeran jartzeko era desberdinak dira. Adibidez, a/b/c elementuen permutazioak …
Koebaluazioa
Hezkuntzaren testuinguruan, koebaluazioa ikasleek beraien artean egiten duten ebaluazioa da, ikasleak beraiek izanik, berdinkide edo pareko gisa, beste ikasleen …
Preposizioak
Preposizioak hizkuntza batzuetan, bereziki subjektu-aditza-objektu egiturari jarraitzen dioten haietan hain zuzen (gaztelaniaz, esaterako), izen edo izenorde …
Zaudete geldi pixka batean, Andoni Egaña: laburpena
Zaudete geldi pixa batean Andoni Egaña idazle eta bertsolariak 199an plazatatu zuen eleberri laburra da.** LABURPENA1: Andereño Martaren omemaldi-afaria …
Hobekuntza (kontabilitatea)
Kontabilitatean, hobekuntzak aktibo bat berritu, birgaitu, zabaldu edo besterik gabe hobetzeko egiten diren lanak eta haiei dagozkien gastuak dira. …
Amaierako memoria
Amaierako memoria ikasturte, proiektu eta programen azalpena eta orokorrean haien ebaluazioa aurkezteko osatzen den idatzizko dokumentua da, bertan helburuak, …
Gizarte aldaketa
Gizarte aldaketa edo aldaketa soziala gizarte bateko erakunde eta egituretan, baita komunitate eta talde mailan ere, aldaketa garrantzitsu eta nabarmena …
Boto sekretua (sufragio sekretua)
Ez nahastu boto ezkutu kontzeptuarekin. Boto sekretua edo sufragio sekretua botoa askatasunez emateko ezinbesteko baldintza da, emandako botoa norberak baino …
Kalkulu infinitesimala
Matematikan, kalkulu infinitesimala kalkulu diferentziala eta kalkulu integrala biltzen dituen matematikaren adarra da, oinarrian kantitate handiak kopuru …
Teknologia disruptiboa
Teknologia disruptiboa edo berrikuntza disruptiboa dagokion aplikazio eremuan erabiltzen diren beste teknologia gehienak epe laburrera zaharkituta uzten dituen …
Zorraren bihurketa
Zorraren bihurketa edo zorren bihurketa zor jakin bat edo horren obligazioak beste zor batekin (ikus, birfinantzaketa), kapitaleko partaidetzarekin, akzio …
Harresi handirantz, Jon Arretxe: laburpena
Harresi handirantz Jon Arretxe idazleak 2018an plazratu zuen gazteentzkao eleberria da.** LABURPENA1: Ametsa Rama Sri Lankakoa da (India ondoko irla bat). 13 …
Beti iparralderantz, Jon Arretxe: laburpena
Beti iparralderantz Jon Arretxe idazleak 2014an plazaratu zuen gazteentzako eleberria da. ** LABURPENA1. kapitulua: Kayes Drissa dut izena. Nire herria Kayes, …
Lege arruntak
Lege arruntak legebiltzar edo asanblea legegileak gehiengoz nartu dituen legeak dira, nazioaren lurralde osoan aplikatzen direnak, eta legeen hierarkian …
Hizkuntza hegemonikoa (hizkuntza maioritarioa, hizkuntza menderatzailea)
Hizkuntza hegemonikoa, hizkuntza maioritarioa, hizkuntza nagusia edo hizkuntza handia, batzuetan hizkuntza menderatzailea ere deitua, egoera diglosiko batean …
Endodiglosia
Soziolinguistikan, endodiglosia edo barne-diglosia hizkuntza bakar bateko aldaeren artean gertatzen den egoera diglosikoa da, aldaera bat hizkuntzaren aldaera …
Arnasguneak (definizioa)
Soziolinguistikan, arnasguneak (ingelesez, breathing spaces) eremu diglosiko batean hizkuntza gutxituak nabarmendu eta gailendu egiten den espazio geografiko …
Hautabidezko inbertsioa
Inbertsio-proiektuen azterketan, hautabidezko inbertsioa, batzuetan ordezko inbertsioa ere deitua, inbertsio jakin bat ebaluatzerakoan planteatzen den beste …
Inbertsio-aukerak
Inbertsio-aukerak inbertitzaileari edo orokorrean inbersio-merkatuari une jakin batean zabaltzen zaizkion inbertsioak dira, printzipioz errentagarriak direnak, …
Lehen musua, Anna Staniszewski: laburpena
Lehen musua Anna Staniszewski idazleak 2015 plazaratutako gazteentzako liburua da.** LABURPENA0: Hitzaurrea Dena musu batekin hasi zen. Institutako festa batean …
Ordezko energiak
Ordezko energia-iturriak edo energia-iturri alternatiboak une historiko batean baliatzen diren energia-iturriak agortu edo haiek baztertzeko (adibidez, egun, …
entzun eta isil, baiezko biribil
Norbaiti zerbait esanda edo aginduta, kexarik eman gabe isildu egiten bada, onartu egiten duela ulertu behar dela adierazteko. Itzulpenak gaztelaniaz, quien …
Laikoak (sekularrak)
Pertsonei buruz eta bereziki kristautasunaren testuinguruan erabilia, laikoak edo sekularrak bataiatu diren baina aldi berean kleroan edo ordena erlijioso …
Kontzeptuak
Kontzeptuak objektu, haien ezaugarri eta haien arteko erlazioei buruz ditugun irudikapen mentalak dira, hitzez zehazki eta xehetasun osoz adieraten direnak. …
Energia tradizionalak
Energia tradizionalak edo energia-iturri tradizionalak gizakiak antzinatik erabili dituen energia-iturriak dira. Orokorrean, honako hauek direla esan daiteke: …
Biltegiratze masiboa (informatika)
Informatikan, biltegiratze masiboak konputagailu bati loturik ager daitezkeen memoria iraunkor edo ez-hegakorren gailu eta sistemei egiten die erreferentzia, …
Bigarren mailako biltegiratzea
Bigarren mailako biltegiratze unitatea konputagailu bateko biltegiratze unitate edo memoria osagarria, egonkorra eta iraunkorra da, nondik RAM edo Random Access …
Hiri bilbea
Donostiako hiriko antzinako planoa, non bi hiri-bilbe bereizten diren: parte zaharrekoa, antzinako hirietan ohikoa, kale estu eta bihurriekin, eta plano …
Indibiduazioa (psikologia)
Psikologian, indibiduazioa pertsona batek bere autonomia, independentzia eta askatasuna eskuratu eta garatzeko prozesua da, azkenean bere burua definitzen eta …
Prezipitazioa (meteorologia)
Euria gogotik, beraz, prezipitazio handia. Meteorologian, prezipitazioa hodeietatik erori eta lurrazalera (lurzorura, landaredira, ur masa edo itsasoetara) …
Ehorztokia
Ehorztokia hildako bat hilobiratu den lekua da, batzuetan lurrez estalitako hilobia baino ez dena, baino maiz monumentu gisako eraikuntza ere duena. Ehorztokia …
Hilobia
Hilobia hildakoaren gorpua sartzen den hobi, zulo edo barrunbea da, lur azpian edo horretarako prestaturik kutxa modukoa, harrizkoa edo zurezkoa izan …
Konfigurazionismoa
Konfigurazionismoa bereziki Ruth Benedict estatubatuar antropologoak (1887-1948) proposatutako paradigma edo ikuskera antropologikoa da, bereziki bere Patterns …
Lan akademikoak
Lan akademikoa ikerketa edo goi mailako hezkuntza erakunde bateko kide batek, izan ikertzaile, irakasle edo ikasle, egiten duen txosten da, orokorrean idatzia, …
Mugimenduzko planoa (mugituzko planoa)
Zinematografian, mugituzko planoa edo mugimenduzko planoa kamara abian jarri eta gelditu arteko irudi sekuentzia da, non kamara mugitu egiten den. Mugituzko …
Matilda efektua
Matilda efektua, emakumeek egindako ekarpen intelektual nabarmenak, gizonei esleitu edo horrela ez den kasuetan, ekarpen haiek gutxiesteko fenomeno historiko …
Enkoadratze-efektua (marko-efektua)
Enkoadratze-efektua edo marko-efektua pertsona baten erabaki, iritzi edo errealitateari buruzko baieztapen bat egoera, testuinguru, ikuspegia edo besterik gabe …
Bulegotika (ofimatika)
Bulegotika edo ofimatika bulegoko lana modu egoki eta eraginkorrean antolatu eta garatzeko teknika eta teknologien multzoa da. Bereziki informatikarekin lotzen …
Bulegoa (definizioa eta kontzeptua)
Bulegoa informazioa jaso eta prozesatu eta horren komunikazioa bideratzeko lantoki fisikoa da. Enpresan, administraritza, kontularitza eta zuzendaritza lanekin …
Erregimen juridikoa (eraentza juridikoa)
Erregimen juridikoa edo eraentza juridikoa jarduera, erakunde edo bestelako gizarte eremu bat erregulatzen duten arau juridikoen multzoa da.
Efikazia juridikoa (eraginkortasun juridikoa)
Efikazia juridikoa edo eraginkortasun juridikoa egitate edo egintza jakin bat ondorio edo fektu juridikoak sorrarazi edo eragiteko duen ahalmena da, finean …
Zortasuna
Zortasuna finka, lursail edo beste oinibar bati buruzko eskubide errealari ezartzen zaion muga da, beste baten mesedetan. Labur, zortasuna onibar baten …
Zinematografia (zinemagintza)
Bird of Paradise filmeko eszena bat (1932). Zinematografia edo zinemagintza zine edo zinema deitzen diren irudi mugikorrak sortzeko prozesu tekniko eta …
Kronifikazioa
Bereziki medikuntzan, patologia bati buruz, baina baita ere edonolako arazo bati buruz, kronifikazioa delako patologia edo arazoa kroniko edo iraunkor …
baratzea eta usategi, aberasgarri
Baratzea, barazkiak izateko, ta usategia, haragia izateko, aski direla bizimodua ondo ateratzeko.
Irudipenak
Irudipena subjektu batek bere gogamenean zerbaiti buruz eratzen duen irudi mentala da, aldi berean horri buruzko sinesmenak eta iritziak gaineratzen dituena, …
Distopia
Distopia munduari, gizarteari edo sistema soziopolitiko bati buruzko irudipen itogarri eta zapaltzailea da, utopiaren guztiz aurkakoa. Halaber, horrelako mundu, …
Finantza eragiketak
Finantza-eragiketa enpresa, erakunde edo partikularren artean gertatzen den kapital transakzio edo trukaketa, une desberdinetan beraien artean, prestazio eta …
Kapital eragiketak
Kapital-eragiketak enpresa baten ondare garbiaren bolumena edo horren osaketa aldatzen duten finantza eragiketak dira. Horien helburua enpresako ondarearen …
Txitxiburduntzi eguna
Txerrikiak, Txitxiburduntzi egunean erre eta jateko prest,. Kredituak: AMPA - IGE Zabalarra. Txitxiburduntzi eguna edo Txitxiburruntzi eguna Euskal Herriko …
Noblezia (nobleak)
Noblezia edo nobleak historian belaunaldiz belaunali iraun duen pribilegiozko klase soziala edo estamentua dira. Mendebaldeko herrialdeen historian, erregeak …
Garizuma
Garizuma edo Berrogeialdia Hausterre Egunetik Pazko Igandera, noiz Jesusen Pizgtuera ospatzen den, bitarteko epea da. Katolikoentzat penitentzia eta purifikazio …
Kinkuagesima
Katolizismoan, kinkuagesima Hausterre-eguneko aurreko igandea da, Garizuma aurreko azken igandea alegia. Izena Kinkuagesima egun horretatik Pazko Igandera arte …
Zozomikoteak
Zozomikoteak, Euskal Herriko toki batzuetako kondaira baten arabera, martxoaren bukaeran eta apirilaren hasieran izaten den eguraldi gaiztoko egunak dira, …
Emaria (ura, ibaia, hidrologia)
Ibai baten emaria gune jakin batean ibaiak bere ibilguan dakarren ur kopurua da, litrotan, metro kubikoetan edo beste bolumen unitate batean, segunduko, …
Hiritartasuna, herritartasuna (hiritarrak, herritarrak)
Hiritarrak edo herritarrak komunitate politiko edo gizarte demokratiko bateko kide autonomo eta askeak dira, bertakoak izateaz gainera, komunitatean orokorrean …
Biztanleria (populazioa)
Biztanleria edo populazioa une jakin batean lurralde jakin batean, demarkazio zehatzarekin definituta (auzoa, herria, hiria, eskualde administratiboa zein …
Laginketa estatistikoa (metodoak eta teknikak)
Estatistika-laginketa edo laginketa estatistikoa, populazio batetik lagin estatistikoa modu egokian erauzteko prozesu sistematikoa da, eskura dauden …
Libidotropismoa
Léopold Szondi (1893-1986) psikiatra eta psikoanalistak amsaturiko terminoa, libidotropismoa haren patuaren teorian inkontzienteki garatzen den bikotekidearen …
Pasaiako herritik, Xenpelar
Pasaiako herritik Xenpelar bertsolariak (1835-1869) Pasai Donibanen berak bizitako pasadizo historikoa kontatzen duen bertso sorta da, zortziko txikian osatua. …
Soziologia politikoa (soziopolitika)
Soziologia politikoa edo soziopolitika diziplina arteko jakintza-arloa da, soziologiaren eta politikaren ikuspegitik, gizartearen eta gizarte fenomeno eta …
Political sociology (sociopolitics)
Political sociology or sociopolitics is the area of interdisciplinary knowledge that, from sociology and politics, has as its object of study and analysis the …
Merkataritza elektronikoa
Merkataritza elektronikoa edo internet bidezko salmenta Internet edo beste telekomunikazio-plataformen bitartez garatzen den**merkataritza** edo salmenta …
Koreografia
Koreografia dantza emanaldi baterako prestatzen diren dantza mugimendu eta pausoen multzoa da, hurrenez hurren ordenaturik, eta gehienetan musikaz lagunduta.
Biztanleriaren hazkunde-tasa
Biztanleriaren hazkunde-tasa urte batetik bestera herri, hiri, eskualde edo herrialde bateko biztanleria zenbat igo den adierazten duen portzentajea da. …
Landa ingurunea (landa eremua, landa espazioa)
Landa-ingurunea, landa-espazioa edo landa-eremua nekazaritza, abeltzaintza, haiekin loturiko elikagai industria eta basogintza jarduera ekonomiko nagusitzat …
Agintea (aginpidea)
Agintea, aginpidea edo autoritatea boterea gauzatu eta exekutatzeko ahalmena eta indarra da. Ahalmen hori eraginkorra eta iraunkorra izan dadin gizarte batean, …
Baliabide turistikoak (zerbitzu turistikoak)
Baliabide turistikoak edo zerbitzu turistikoak (turismo baliabide edo zerbitzuak ere deituak) turistei harrera egin eta artatzeko eratu eta eraiki egiten diren …
Erakargarri turistikoak
Erakargarri turistikoak naturgune, herri, hiri, eskualde edo herrialde batean dauden elementu natural (paisaiak, mendiak, hondartzak, basoak, ibaiak, …), …
Migrazio-tasa
Migrazio tasa edo, zehatzago, migrazio tasa garbia, herri, hiri eskualde edo herrialde batean urtean izandako izandako immigrazio eta emigrazioen arteko …
Gizarte desparekotasunak (desberdinkeria)
Gizarte desparekotasuna, desparekotasun soziala, desberdintasun soziala edo desberdinkeria baliabide, prestazio eta zerbitzuak eskuratu eta haietara iristeko …
Isil-isilik dago (Ixil-ixilik dago)
Isil-isilik dago** euskal abesti herrikoia da, arrantzale girokoa eta lirismo handikoa, Fernando Goenaga iribarren eibartar musikariak (1907-1990) konposatua.** …
Kostu efektiboa (finantzazioa)
Finantzazio-iturri baten kostu efektiboa enpresa edo partikular batek jaso duen finantzazio baten benetako kostua da, urteko interes tasa baliokide moduan …
Aldapeko sagarraren (abestia)
Aldapeko sagarraren adarraren puntan euskal abesti herrikoia da. Haren jatorria ziurtasunez ezagutzen ez bada ere, badirudi sagardoa egiteko lanetan kantatzen …
Ebaluazio globala eta ebaluazio partziala
Hezkuntzan, ebaluazio globala ikaslearen ikaskuntza prozesuan alderdi guztiak aintzat hartzen dituen ebaluazioa da, modu holistiko edo bateratuan. Zehatzago, …
Kultura erresistentzia (erresistentzia kulturala)
Erresistentzia kulturala edo kultura erresistentzia sinbolo eta esanahi kulturalak bereganatuz, garatuz eta praktikan jarriz, dominazio egitura baten aurka …
Abakoa
Abakoa (antzinako grezierazko ἄβαξ*, abax, *hitzetik, “koadro, laukizuzena”) eragiketa aritmetikoak (batuketak, kenketak, biderketak, zatiketak, …
Obturatzailea (obturadorea, itxigailua)
Obturadorearen denbora esposizio luzearekin egindako argazkia, izarrek zeruan egin duten bidea jasotzen duena. Argazki-kamara batean, obturatzailea, obturadorea …
San Ferminetan Lesakan, John Andueza: laburpena
San Ferminetan, Lesakan John Andueza idazleak 2014 urtean plazaratutako gazteentzako eleberri laburra da.** LABURPENA1: Tribu guztiak Donostiako Bilintx …
Stercus cuique suum bene olet
Euskaraz: Norberari gozoa zaio norberaren kakaren usaina.
Larunbatean Bukowskin, John Andueza: laburpena
Larunbatean Bukowskin John Andueza idazleak 2012 urtean plazaratutako gazteentzako eleberri laburra da.** LABURPENA1: Xato Aitor Bergaretxe (jaio zenean itsusia …
Abartzuza (abizena)
Etimologikoki, abar edo adar ugariko lekua adieraziko luke, abar edo adar hitzari -zu eta -za ugaritasun atzizkiak erantsita.
Geozentrismoa (teoria geozentrikoa)
Geozentrismoa, teoria geozentrikoa edo modelo geozentrikoa Lurra (“geos”) unibertsoaren zentroan dagoela eta beste argizagi guztiak horren inguruan …
aharrausia, ahotik ahora
Aharrausika edo ahozabalka aritzeak, loguraz edo gosez, aldamenekoak ere horrela hastea ekarri ohi duela adierazteko.
Biribiltzea edo biribilketa (matematika)
Matematikan, biribiltzea edo biribilketa zenbaki baten adierazpen laburragoa ematea da, hura garbiago edo maneiagarriagoa izan dadin, 22.36819 zenbakiaren …
Aberaste bidegabea
Aberaste bidegabea edo aberasketa bidegabea pertsona batek bere ondarea beste baten kaltetan eta modu bidegabean handitu duenean gertatzen den jokabide …
Ehungintza
Ehungintza zuntzak landuz ehunak, oihalak eta jantziak ekoizten dituen industria jarduera. Ehungintza izan zen Industria Iraultza hastapenetan bultzatu zuen …
Oposizioak (administrazio publikoak)
Administrazio publikoetan, oposizioak bertako lanpostu berriak edo hutsak betetzeko antolatzen diren azterketa eta probak dira, hautagaien artean puntuazio …
Biribilketa (kalejira)
Biribilketa, kalejira edo karrikadantza Euskal Herriko jaietan ohikoa den musika konposizioa da, 6/8 konpasarekin, kalez kale jo eta lagunek eskutik helduta …
Edukiontziak (garraioa)
Edukiontziak, pilatuta. Garraio-edukiontziak, garraiorako erabiltzen diren paralelogramo formako altzairuzko ontzi handi guztiz itxiak dira, tamaina …
Taktika
Taktika epe laburreko helburuak lortzeko garatzen plangintza da, haietarako baliabideak, erabakiak, ekintzak zehazten dituena. Epe luzeko helburua lortzeko …
Uliondo (abizena)
uli (hiri) eta ondo hitzetatik, literalki “hiri ondokoa”.
Altzelai (abizena)
haltz eta zelai izenetatik (literalki, “haltz-zelai”). Bereziki Gipuzkoan zabaldua, maiztasun txikiarekin.
Manzisidor (abizena)
Amantzio eta Isidoro izenekin lotzen da etimologia probable bat. Gipuzkoako Urola Kosta eskualdean bereziki zabaldutako izena.
Egibar (abizena)
*hegi *eta ibar hitzetatik (“ibarreko ertza”, literalki). Azpeitiko abizena, lehern aldiz 1625ean jasoa. Bereziki Gipuzkoan zabaldutako abizena da.
Abarrategi (abizena)
abartegi (egurra gordetzeko tokia) hitzetik. Bereziki Bizkaian zabaldu den abizena da.
Abeilanaketa
Abeilanaketa azalera batean egindako zuloko sarera zabaltzeko ekintza da, torlojuaren burua azaleran ondo sartzeko zuloaren hasiera zabaldu eta barruko bizarrak …
Kontabilitate-oharra
Kontabilitate-oharra enpresa batek bere barneko eragiketak erregistratzeko jaulkitzen duen agiria da, eragiketa horren agindua edo egintza ziurtaturik gera …
Arrazionalizazioa
Ekonomian eta enpresan, arrazionalizazioa baliabideak ahalik eta modu eraginkorrenean erabiliak izan daitezen abian jartzen diren prozesu eta irizpideen multzoa …
Aintzirak (lakuak)
Aintzira edo lakua ur eremu edo masa zabal eta itxia da, lurrez inguratua alegia, korronte edo ur mugimendu nabarmenik ez duena. Definizio lausoa da: aintzira …
Parlamentarismoa (sistema parlamentarioa)
Parlamentarismoa edo sistema parlamentarioa sistema politikoaren ezaugarria da, non parlamentuak edo legebiltzarrak, kamara bakar batean edo bitan antolatua …
Isostasia
Isostasia lurrazaleko eta litosferako masa edo blokeek, dentsitate desberdinak izateagatik, dentsitate handiagoa duen mantuaren gainean neurri desberdinetan …
Gizarte presioa (presio soziala)
Gizarte presioa edo presio soziala pertsonek berezkoak ez dituzten jokabideak bereganatu edo haien jokabideak bere ingurune sozialean nagusitzen diren …
Nanozientzia eta nanoteknologia
Nanozientzia 100 nanometro baino txikiagoak diren gai eta objektuak ezaugarri eta propietateak aztertzen dituen zientzia da. Gai eta objektu horien aplikazioak …
Bereizmena
Objektu bati buruz, bereizmena objektu horren ikusizko irudikapen batez bereizteko ahalmena da, subjektu edo gailu batek objektu hori bereizi eta beraz …
Gratikula (geografia)
Geografian, gratikula mapa baten gainean irudikatzen den lerro sarea da, paraleloek eta meridianoek osaturik, eta puntu geografiko baten kokapena zehazten …
Azpisarrera
Hiztegigintzan, azpisarrera sarrera nagusi baten baitan biltzen diren bigarren mailako sarrerak dira, sarrera nagusiarekin loturiko lokuzioak, esaerak eta …
Egokitasuna (testua, diskurtsoa)
Testu edo diskutso bat egokia dela esaten da, adierazi nahi denarekin edo lantzen ari den gaiarekin eta testuinguruarekin nahiz hartzailearekin bat datorrenean, …
Demokrazia liberala
Demokrazia liberala liberalismo politiko eta ekonomikoa sustatzeko eratzen diren sistema politikoa da. Liberalismo politikoaren aldetik gizabanako bakoitzak, …
Aiurria (psikologia)
Aiurria tenperamentu edo berezko izaera psikologiko jakin batetik, inguruneak eta ohiturak moldatzen duen nortasun psikologikoaren atala da, bereizgarri …
Tenperamentua
Psikologian, tenperamentua pertsona baten berezko izaera psikologikoa da, jaiotzetikoa, bereziki ingurunearekiko eta besteekiko harremanetan islatzen dena, …
Nortasun-ezaugarrien teoria (Hans Eysenck)
Nortasun-ezaugarrien teoria Hans Eysenck (1916-1997) alemaniar-britaniar psikologoak garatu zuen nortasunaren teoria da. Eysencken teoriak bereganatu egiten du …
Industria litikoa
Industria litikoa, bereziki Historiaurrearen testuinguruetan baina baita ere gizarte primitiboetan, harrizko lanabesak sortzeko prozesuari, tipologiari eta …
Maionesa
Maionesa arrautza, oskolik gabe, eta olioa nahastuz eta irabiatuz prestatzen den saltsa lodi emultsionatua da, bereziki entsalada eta antzeko plateretan …
Hauteskunde kanpaina
Hauteskunde kanpaina hauteskunde demokratikoetan parte hartu behar duten alderdi politikoek euren hautagaiak aurkeztu, programa politikoak plazaratu eta bere …
Halo efektua
Halo efektua subjektu batek beste subjektu edo bestelako entitate bati buruz eratzen den lehenengo inpresio edo iritziak hari buruz jasotzen dituen pertzepzio …
idiari adarretatik, pertsonari hitzetik
Besteekin ditugun desadostasunak edo gatazkaz hitzez eta elkarrizketaz, eta ez animaliekin arituko bagina bezala, konpondu behar direla adierazteko.
Berandutza (finantzak)
Finantzetan, berandutza, berandutzea edo atzerapena obligazio finantzario bat, mailegu baten kuoten ordainketa adibidez, behar den epean, epemuga iritsita …
dezagun gutxi, dezagun beti
Gutxinaka bada ere, beti aurrera egin behar dela aholkatzeko.
gaur hitza eman, bihar haizeak eraman
Emandako hitza jaten dutenak nabarmen uzteko.
besteen faltak aurreko aldean, geureak bizkarrean
Agerian uzteko askotan gaizki eginak besteengan baino ikusten ez ditugula, geureak ahaztuta. Aldaerak besteren akatsak aurrealdean, gureak bizkarrean
denborak ontzen ditu intxaurrak
Metafora gisa erabilia, bere onera etortzeko gauza askok denbora baino behar ez dutela adierazteko.
Hizkuntza jarrera
Hizkuntza-jarrera edo jarrera linguistikoa pertsona batek bere hizkuntzari edo beste baten hizkuntzari buruz duen iritzi, balio, estereotipo eta pertzepzio …
Hizkuntza normalizatua
Hizkuntza-komunitate batean hizkuntza bat normalizatua dela esaten da, gramatika, lexiko nahiz fonetika aldetik finkaturik, horren erabilera natural eta arrunta …
Ekoizpen-harremanak
Ekonomia marxistan, ekoizpen-harremanak gizartean ekoizpena garatzeko ezartzen diren gizarte harremanen multzoa da. Zehatzago, ekoizpen-harremanak …
Demokrazia parte-hartzailea
Demokrazia parte-hartzailea erregimen demokratiko batean demokrazia sendotzeko herritarren parte-hartzea sustatu eta bultzatu egiten duten ekimenen multzoa da. …
Mantsoak (feudalismoa)
Mantso feudalak jaunak jopuei uzten zizkien feudoko lursailak ziren, haiek nahi zuten moduan laboratu zitzaten. Erabilera-eskubide horren trukean, jopuak …
Lanbideak
Lanbidea pertsona batek ataza jakin batzuk burutzeko gaitasunen multzoa da, gizartean ezagutu eta aitortu direnak eta gehienetan pertsonaren horren okupazioa …
Lanbide liberalak
Lanbide liberalak goi mailako ezagutza tekniko eta intelektualak eskatzen dituzten lanbideak dira, non lan harremana baten ordez langileek bezeroekin …
Unipartidismoa (alderdi bakarreko sistema)
Unipartidismoa, sistema unipartidista edo alderdi bakarreko sistema hauteskundeetan eta beraz gobernu ekintzan alderdi politiko bakarra parte har dezakeen …
Tolerantzia (osasuna)
Osasun arloan, subjektu batek substantzia bati buruz tolerantzia duela esaten da, hura luzaroan eta kopuru erlatiboki handitan kontsumitu edo emanda espero …
Xede-populazioa
*Agian, xede-talde bilatzen ari zinen, marketin arloan. * Estatistikan, xede- populazioa** ikertu edo orokorrago heldu nahi den populazioa da, baino hainbat …
Narrazio lineala
Narrazio lineala edo narratiba lineala narrazioan kontatzen diren gertaerak denboran zehar ordenaturik, gertatzen diren ordenan, aurkezten dituen narrazio mota …
Energia ez berriztagarriak (energia berriztaezinak)
Energia iturri ez-berriztagarriak edo energia iturri berriztaezinak erabili edo xahutu ahala agortzen doazen energia-iturriak dira. Energia ez-berriztagarriak …
Kondairak (elezaharrak, legendak)
Kondairak, elezaharrak edo legendak antzinako narrazio laburrak dira, gertaera historiko bat azaltzen dutenak, elementu erreal nahiz fikziozkoak nahasten …
Merkataritza-kreditua
Merkataritza-kreditua edo kreditu komertziala hornitzaileak bezeroari fakturak edo merkataritza-efektuak (letrak, ordainduzkoak, …) epemuga batean …
Kontrol-ikerketak
Kontrol-ikerketak parametro edo aldagai baten balioak manipulatu edo aldatu egiten diren ikerketak dira, parametro edo balio haien aldaketak ikertzen den …
Paradigma hermeneutikoa (paradigma interpretatiboa, interpretatibismoa)
Paradigma hermeneutikoa, paradigma interpretatiboa edo interpretatibismoa giza eta gizarte zientzietako paradigma bat da, izaera kualitatiboa duena eta …
Likidezia-leihoa
Finantzetan, likidezia-leihoak inbertsio-batean inbertitzaile batek dituen partaidetzak edo epe finkorako gordailu bateko dirua berreskuratzeko …
Bertsetak
Biblia, Koran eta beste testu erlijioso batzuetan, bertseta (frantsesezko verset hiztetik) testuko esaldiak ordenatu eta identifikatzeko erabiltzen den zenbakia …
Gizarte langintza
Gizarte langintza edo lan soziala pertsonak eta komunitateak, bereziki kalteberak direnak, lagundu egiten dituen praktika tekniko eta antolatua da, …
Primum non nocere
Primum non nocere (“lehenbizi, ez kaltetu”) latinezko maxima edo esakunea da, gehienetan osasun arloan printzipio edo oinarrizko irizpiude gisa …
Judizioak (filosofia)
Filosofian, judizioa gogamenetik pentsatuz eratortzen den proposizioa da, kontzeptu batzuk lotuz munduari buruz zerbait baieztatu edo ukatu egiten duena. …
Tetrarkia
Tetrarkia, orokorrean, erresuma edo inperio bateko eskualde bakoitzeko gobernua da (etimologikoki, eskualde bakoitzak erresumaren laurdena -tetra, lau, …
Finantzaketa kostua (finantzazio kostua)
Finantzaketaren kostua edo finantzazioaren kostua enpresa edo partikular batek kanpo finantzazioko finantza baliabideak eskuratu eta erabiltzeagatik ordaindu …
Erruralizazioa
Erruralizazioa edo landatartzea populazioa eta jarduera ekonomikoak hirietatik landa-eremura aldatu eta horren bitartez garapen ekonomiko eta sozial iraunkorra …
Partaidetzazko maileguak
Partaidetzazko mailegua enpresa hasiberriak, hala nola start-up eta antzekoak, finantzatzeko modu bat da, arrisku-kapital izeneko partaidetza zuzenaren eta …
Besteren baliabideak
Besteren baliabideak enpresak kanpo finantzaziotik jasotzen dituen baliabide finantzarioak dira. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, recursos ajenos. Ikus, gainera …
Baliabide propioak
Baliabide propioak, berezko baliabideak edo berezko finantzaketa-funtsak enpresak autofinantzaketa egiten duenean baliatzen dituen finantza baliabideak dira, …
Estatuaren Lege Organikoa (Espainia, 1967)
Estatuaren Lege Organikoa (Ley Orgánica del Estado) Frankoren diktadurak jarritako Erresumaren Funtsezko Legeetako bat izan zen, erregimen frankistaren eraketa …
Elkarte Politikoen Legea
Elkarte Politikoen Legea (gazteleraz,Ley de Asociaciones Políticas izenarekin ezaguna, edo izen osoarekin,Ley sobre el Derecho de Asociación Política) 1976ko …
Bikote harremanak
Bikote harremana abiapuntutzat bi pertsonen arteko harreman erromantiko edo sexuala duen gizarte bi personen arteko harreman gutxi gorabehera egonkorra da, maiz …
Meskita
Meskita (arabierazko masdjid hitzetik, “belaunikatzeko lekua”) musulmanen kultu-eraikina da, bereziki otoitz kolektiborako prestatua. Musulmanen …
Kultua (erlijioa)
*Agian hizkuntza kultu edo jasoari buruz ari zinen bilatzen. * Kultua erlijio bateko fededun edo sinestunek egiten dituzten errituen multzoa da, ospakizunak, …
Aurrekontu defizita
Administrazio publiko jakin batean edo horien osotasunean, aurrekontu-defizita gastuak sarrerak baino handiagoak direnean gertatzen den egoera da, gastuei …
Urbi et orbi
Urbi et orbi Literalki “hiriari eta mundu osoari”, Erroma hiriari erreferentzia eginez. Antzinako Erroman, aldarrikpaen publikoak egiteko hasierako …
Defizit ziklikoa
Ekonomian, defizit ziklikoa krisi, motelaldi edo atzeraldi ekonomikoetan gertatzen den**defizit publikoaren** handitzea da, aurrekontuetan aurreikusitakoa baino …
Angelu auzokideak
ABC eta ABD angeluak auzokideak dira, CB eta BD aldek zuzen berean daudelako. Geometrian, angelu auzokideak partekatzen ez dituzten aldeak zuzen berean dauden …
ohiturak lege ohi dakar
Ohitura, gauzak egiteko modua alegia, sarri eta aldiro egiten bada, azkenean eztabaidarik gabeko lege bilakatzen dela adierazteko.
oilo ibiltariak, azeriak jaten
Arazorik ez izateko, besteen artean ez nabarmentzea batzuetan hobe dela adierazteko. Aldaerak oilo ibiltaria, azeriaren janaria oilo ibiltaria, azerien janari …
urak eginen du bide
Azkenean, arazo guztiak bideratu edo konpondu egiten direla adierazteko. Aldaerak urak egingo du bide urak egiten du bide
Koadro sinoptikoa
Koadro sinoptikoa kontzeptu edo ideia orokor baten propietateak edo horren baitan biltzen diren beste kontzeptu, ideia edo atalak zehazteko erabiltzen den …
Informazioa
Informazioa kontzeptu zabala da, adiera anitzetan zehaztu eta egun hainbat arlotan erabiltzen da; hain zuzen ere, informazioaren gizartean bizi gara XX. …
Ebaluazio idiografikoa (pertsonalizatua, idiosinkratikoa)
Ebaluazio idiografikoa, ebaluazio pertsonalizatua edo ebaluazio idiosinkratikoa ikaslearen gaitasun eta bestelako zirkunstantzia pertsonaletatik abiaturik, …
Belaunaldien arteko transmisioa
Belaunaldien arteko transmisioa edo belaunaldi arteko transmisioa gehienetan familiaren baitan, guraso eta aiton-amonengandik seme-alabengana, belaunaldi …
Ondarearen gaineko zerga
Ondarearen gaineko zerga pertsona batek dituen diru, titulu eta ondasun guztien balioaren gainean kalkulatzen den zerga da, errentaren gaineko zergaz gainera …
Gulag
Gulag Sobietar Batasunean agintarien iritziz estatu sozialistaren aurkakoak ziren disidenteak eta preso arruntak berredukatu edo zigortzeko bortxazko lanetarako …
Erresumaren Funtsezko Legeak
Erresumaren Funtsezko Legeak (Leyes Fundamentales del Reino) erregimen frankistaren oinarriak eta funtzionamendua arautzen zuten lege garrantzitsuenak dira, …
Jesus, Maria eta Jose, beti jan eta beti gose
Neurrigabe eta gehiegi jan egiten dutenentzako atsotitza.
Biodibertsitatea (bioaniztasuna)
Biodibertsitatea, bioaniztasuna, dibertsitate biologikoa edo aniztasun biologikoa Lurran, osorik harturik, edo biotopo jakin batean dauden bizi-forma guztien …
Sobietak
Bereziki Errusian, baina gerora ere beste herrialde batzuetan, sobietak langileen batzar edo kontseilu autonomoak ziren, lantegi, herri eta hri mailakoak, …
Prozesu mentalak (gogamen prozesuak)
Prozesu mentalak edo gogamen-prozesuak subjektu batek ingurunetik zentzumenen bitartez informazioa jaso, bildu eta prozesatu edo lantzeko jarduera mentalak da, …
Egonkortasun Plana, Egonkortze Plana (Espainia, 1959)
Egonkortasun Plana edo Egonkortze Plana 1959 urtean Francoren diktadurak dekretu bidez agindu zituen neurri ekonomikoen multzoa izan zen, 1939 urtetik garatu …
Baliokidetasun-errekargua
Baliokidetasun-errekargua Espainian saltzaile bitartekari txikizkariei, betiere saltzen dituzten ondasunak eraldatu ez badituzte, ezartzen zaien BEZ erregimen …
Finantzaketa funts espontaneoak
Finantzaketa edo finantzazio funts edo iturri espontaneoak enpresak bere jardueran eskatu eta negoziatu gabe eskuratu ditzakeen kanpoko funtsen multzoa da, hala …
Gurutzada Nazionala (frankismoa)
Gurutzada Nazionala, frankismoak bere ideologia faxistarekin bat ez zetozen guztien aurkako borroka, tartean Espainiako Gerra Zibila bera ere bai, izendatzeko …
Espainiako Falangea
Espainiako Falangea, gazteleraz Falange Española, 1933 urtean sortutako alderdi faxista izan zen, espainiar ultranazionalismotik eta ultrakatolizismotik, …
Subiranotasun nazionala (nazio-subiranotasuna)
Subiranotasun nazionala edo nazio-subiranotasuna komunitate bateko subiranotasuna edo botere politiko gorena Nazioari dagokiola ezartzen duen printzipio …
Ondoz ondoko zenbakiak
Ondoz ondoko zenbakiak tarte bateko zenbaki oso guztiak modu ordenatuan zerrendatzen dituen zenbaki segida bat da. Adibidez, 3,4,5,6,7,8 ondoz ondoko zenbakiak …
Ikasliburua: LTZ ebazkizunak nola planteatu eta ebatzi
Hemen, PDF formatoan, orri bakar batean eta inprimatzeko prest, LTZ edo Limitearen Teorema Zentralari buruzko problemak ebazteko laguntza-orri bat aurkituko …
Ekipo ondasunen industria
Ekipo ondasunen industria, ekipamendu ondasunen industria edo ekipamendu-industria ekipo ondasunak, beste enpresek behar duten makineria, azpiegitura eta …
Bitarteko ondasunak edo produktuak
Bitarteko produktuak edo bitarteko ondasunak ekoizpen-prozesu batean beste produktu batzuk ekoizteko baliatzen diren produktuak edo ondasunak dira, …
Lautada abisalak (ordoki abisalak)
Ozeano Atlantikoko lautada abisalak, berdez. Dortsal ozeanikoak, gorriz, lautada abisalak alboetara bultzatzen ditu. Lautada abisalak, ordoki abisalak, itsas …
Abereak
Abeltzaintzan eta nekazaritzan, abereak haragia ekoitzi edo baserri-lanetarako hazi eta baliatu egiten diren animalia handiak dira, hala nola, behiak, ardiak, …
Sonoritatea
Psikofisikan, sonoritatea, soinu baten intentsitate subjektiboa da, belarrietatik hautematen dugunean, soinu ozenak eta arinak bereizten dituena. Sonoritatea …
Zoru itsaskorra
Zoru itsaskorra edo lurzoru itsaskorra emakume langileek lanpostu prekarioak baino hoberik lortzeko zailtasun edo oztopoak dituztenean gertatzen den egoera da, …
Gramatikalizazioa
Hizkuntzalaritzan, gramatikalizazioa jatorrian esanahi lexikoa duten hitzak funtzio gramatikala betetzera daraman prozesua da, jatorriko esanahia zabalduz. …
Konposizio dinamikoa
Lakoonen semeak, forma kaotikoen bitartez eragindako dinamismoa. Gau izartsua (van Gogh): dinamismoa pintzelkaden bitartez adierazten da. Artean, konposizio …
Oroimenezko ikaskuntza (ikaskuntza memoristikoa)
Oroimenezko ikaskuntza edo ikaskuntza memoristikoa gogamenean ezagutza atxikiz edo horren erretentzioa eginez egiten den ikaskuntza da, ezagutza hori behar …
Hiri espazioak (hiri eremuak)
Hiri-espazioak edo hiri-eremuak hiri baten edo batzuen inguruan biztanle-dentsitate eta eraikin kontzentrazio handiak dituzten espazio geografiko eta lurraldeak …
azkar eta ondo, usoak hegan
Gauzak aldi berean azkar eta ondo egitea zaila dela (usoek baino ez dute egiten, hegan egiten dutenean) adierazteko. Aldaerak arin eta ondo, usoak hegan agudo …
Kaleratzeagatiko kalte-ordainak
Kaleratzeagatiko kalte-ordaina, kaleratzearen kalte-ordaina edo iraizpenagatiko kalte-ordaina lan kontratua indarrean duen langile bat enpresa batetik kaleratu …
Kontzientzia psikologikoa
Agian, kontzientzia adiera fisiologikoan bilatzen ari zinen. Psikologian, kontzientzia subjektua bere baitan gertatzen diren prozesu mentalen jakitun denean …
Formazio bikoitzaren legea
Formazio bikoitzaren legea Lev Vigotski errusiar psikologoak (1896-1934) plazaratutako lege edo printzipioa da, zeinaren arabera ezagutza eta orokorrean goi …
Zeintzuk dira lanbide feminizatuak?
Ikus, sakontzeko, lanaren feminizazioa Lan munduan, emakume eta gizonen arteko desberdintasunak pixkanaka murrizten diren arren, oraindik badira lan batzuk oso …
errementariaren etxean, zotza burruntzi
Gaitasun edo jarrera jakin batzuk haiexek espero diren tokian falta izaten direla adierazteko. Aldaerak errementariaren etxean, zotza nagusi Esanahi …
beldur denaren ezpatak, punta motz
Zerbait egiterakoan, beldur izatea mesedegarria ez dela adierazteko. Aldaerak beldurti denaren ezpatak, punta motz
abendua, jai huts eta gau huts
Abendua egun motzak, gau luzeak eta eguberri jai luzeak ere dituen hilabetea dela adierazteko.
katurik ez dagoen etxean, saguak dantzan
Diziplina izateko, agindu eta ordena jartzen dituzten pertsonak beharrezkoak direla adierazteko.
nahi bada jan, egin behar da lan
Bizimodua aurrera ateratzeko, lan egin beste aukerarik ez dagoela adierazteko. Aldaerak jan nahi baduk, lan egin beharko duk
sardina bat lan, sardina bat jan
Lan egiten den neurri berean irabazten dela adierazteko.
arian-arian xehatzen da burdina
Lan luze, zail eta gogorrak poliki, etengabe eta pazientziaz egin behar direla adierazteko.
Ordutegi malgua (ordutegi-malgutasuna)
Ordutegi malgua edo ordutegi-malgutasuna lan-ordutegia egunean zehar langileak erabakitzen dueneko egoera da, hobeto datorkion eran, gehienetan familia-bizitza …
aberatsa, tranpa hutsa; pobrea, amets hutsa
Aberatsa izatea azkenean ondasunen esklaboa izatea da azkenean, baina aldi berean, pobre guztien ametsa. Beraz, aberastasunean neurritasuna gomendatzen duen …
afaldu nahi ez duenaren afaria beti prest
Ezer eskatu edo behar ez duenaren nahia aise betetzen dela adierazteko.
ahal dena, itsasoan den arrain hoberena
Ahal dena egitearekin konformatu behar dela adierazteko. Aldaerak ahal dena, itsasoan den arrain onena ahal dena, itsasoan den arrain ugariena
Mikropsia
Mikropsia objektuak diren baino txikiagoak edo urrutiago ikusarazten dituen ikusizko pertzepzio mota da. Begiaren patologia baten ondorioa nahiz kausa …
Suminkortasuna
Suminkortasuna haserrea, amorrua edo herra sentitu eta adierazteko joera da, bereziki horretarako nahiko arrazoirik ez dagoenean. Emozio iragankorra izan …
Interes konposatua
Interes konposatua interesak kalkulatzeko modu bat da, non inbertitu den kapitalaren interesak kalkulatzerakoan aurretik kapital horretatik lotutako interesak …
Bide azpiegiturak
Bide-azpiegiturak ibilgailuak -autoa, kamioiak, autobusak, bizikleta eta antzekoak- bideratu eta garraioa ahalbidetzeko eraikitako errepide eta bideen sarea …
Erregimen demografiko zaharra
Erregimen demografiko zaharra edo antzinako erregimen demografikoa munduan XX. mendera arte nagusitu zen biztanleriaren bilakaera izan zen (ikus, erregimen …
balizko olak burdinarik ez
Balizko kontuak ziurgabeak direla nabarmentzeko. Aldaerak balizko olak, burnia gitxi (Isasti, 1620) balizko olak, burdina gutxi Antzekoak balizko errotan, …
Etzeak
Landa-geografian, etzeak landu edo laboratu gabeko lurrak dira, bereziki emankorrak ez izateagatik laboratzeari utzi edo inoiz laboratu ez direnak. …
Frankizia (merkataritza)
Merkataritzan, frankizia frankizatzaile izeneko enpresa batek bere marka ustiatu eta bere produktuak eta zerbitzuak merkaturatzeko erabiltzen duen …
Geografia (definizioa)
Geografiaren definizioa Geografia** lurrazaleko ingurune fisikoa eta gizakiak hura populatu eta eraldatu duen modua deskribatu eta irudikatu egiten duen …
Negozio Barruti Nagusia, Finantza Barrutia (Central Business District, CBD)
Behe Manhattan, New York hiriko finantza-barrutia, non Wall Street kokatzen den. Negozio Barruti Nagusia, Negozio Barruti Zentrala edo Finantza Barrutia …
Hirigunea (hiri erdigunea)
Hirigunea hiri bateko erdigunea da, gehienetan administrazio, merkataritza eta bestelako zerbitzu orokor gehienak biltzen dituena. Europako hirietan, ohikoa da …
Hiri aglomerazioak
Hiri aglomerazioa edo hiri aglomeratua hiri espazio batean bizi den populazioa eta espazio geografikoa da, bereziki elkarren ondoan dauden hiri batzuk era …
Kultura bazterketa
Kultura bazterketa edo bazterketa kulturala, esklusio kulturala edo kultura esklusioa ere deitua, etnia, hizkuntza edo kultura bateko beste elementuengatik …
Barne promozioa
Barne promozioa enpresa edo erakunde batean hutsik geratu edo sortzen berri diren lanpostuak bertako kide edo langileekin betetzeko politika eta prozedura da, …
Alderdi dinastikoak (alderdi dinastiazaleak)
Alderdi dinastikoak edo alderdi dinastiazaleak Espainian XIX. mendean zehar eta XX. mendearen hasieran Isabel II.aren lerroko borboitarren monarkiaren aldeko …
Biztanleriaren egitura (populazioaren egitura)
Biztanleriaren egiturak edo populazioaren egiturak, egitura demografikoa ere deitua, aldagai jakin bati buruz ezarri diren kategorien arabera biztanleria edo …
besteren etxea gobernatzea erraz, berea ezin
Bere kontuak gobernatzen jakin ez eta besteei gauzak nola egin behar diren esaten ibiltzen denari buruz. Aldaerak besteen etxea gobernatzea erraz, berea ezin
beha lehenik, mintza azkenik
Zerbaiti buruz adierazi edo iritzia eman aurretik, aurrez gauzak ongi begiratu eta aztertu behar direlako komenientzia adierazteko. Aldaerak begira lehenik, …
Helburu estrategikoak
Helburu estrategikoak enpresa edo erakunde batek epe luzera bere buruari ezartzen dizkion helburuak dira, horren jarduna eta erabakiak markatuko dituztenak, …
Kanpo sustapena
Kanpo sustapena enpresa edo erakunde batek bere produktu eta zerbitzuak jardun ohi duen merkatutik kanpo zabaldu edota besterik gabe bere irudia sustatzeko …
su gaberik ez da kerik
Gertaerak bata bestearen ondorioz gertatu, eta hala, bakoitza aurrekoaren zantzutzat har daitekeela adierazteko.
Landa turismoa
Landa-turismoa landa ingurunean garatzen den turismoa da, landak eskaintzen dituen jarduera berezi eta anitzetan oinarritu eta helburu dituena, hala nola …
Falangistak
Falangista bat, agur faxista egiten. Falangistak Falange Española eta kideko alderdi politikoen jarraitzaileak dira, ideologia faxistakoak. Bigarren Errepublika …
Garraio lotunea
Garraio-lotunea errepide, trenbide edo bestelako bide batzuek bat egiten duten puntua da, non garraiobidea aldatu gabe trafikoa bide batetik bestera desbideratu …
apaizaren lapikoa, txikia baino gozoa
Garai bateko apaizak bezala, gauza gutxi baino kalitate handikoak dituztenak aipatzeko. Aldaerak apaizaren lapikoa, txikia baino gozoa
Gehieneko etika (gehienekoen etika)
Gehieneko etika edo gehienekoen etika bertutea, bizitza ona eta zoriontasuna helburu dituen etika da, gizartean bizitzeko beharrezkoa ez dena, baina gomendatu …
Gutxieneko etika (gutxienekoen etika)
Gutxieneko etika edo gutxienekoen etika, etika printzipio unibertsalak ezartzea problematikoa eta zaila den kasuetan, adibidez gizabanakoek eta erakundeek …
euskara bihotzean eta erdara ezpainetan
Euskara maite dutela esan baino gero erdaraz mintzatzen direnak kritikatzeko. Aldaerak euskara bihotzean baina erdara ezpainetan
gaur egin dezakezuna, biharko ez utzi
Lanak lehenbailehen egitearen komenientzia adierazteko.
Zisgenerismoa (zisgeneroak, zisexualak)
Zisgeneroak edo zisexualak esleituriko sexua (jaiotzean osasun-sistemak edo gurasoek jarritako) eta sexu-identitatea berdinak dituzten pertsonak dira; alegia …
Ikasliburua: Erakusleen deklinabide-taula
Hemen, PDF formatoan, orri bakar batean eta inprimatzeko prest, erakusleen deklinabide-taula bat, aurkituko duzu.
Erakusleak
Hizkuntzalaritzan, erakusleak hizlariarekiko distantzia markatzen duten hitzak dira, aipatzen ari den zerbaiti buruz. Nor kasuan, euskarazko erakusleak hau, …
Bloke bidezko programazioa
Informatikan, bloke bidezko programazioa software-osagai konplexuak elkar lotuz egiten den programazioa da, osagai edo agindu xeheak baztertzen dituena, eta …
Arriskua (erabaki-teoria)
*Agian, arriskua segurtasunaren ikuspuntutik bilatzen ari zinen. * Erabaki-teorian, arriskua erabaki bat harturik gerta daitezkeen natura-egoera edo esezenatoki …
Arriskua (segurtasuna)
*Agian, arriskua erabaki-teorian bilatzen ari zinen. * Segurtasunaren ikuspuntutik, arriskua pertsona, gauza edo instalakuntzetan kalteak eragin ditzakeen …
Kanpo finantzazioa (kanpo finantzaketa)
Kanpo finantzazioa edo kanpo finantzaketa enpresak bere ingurunetik jasotzen dituen baliabide finantzarioen multzoa da. Beraz, esan liteke autofinantzazioa ez …
hartzeko pronto, emateko tonto
Beti hartu eta eman nahi izaten ez duten pertsonen aurka. Aldaerak hartzeko poz, emateko hotz
jan, edan eta bakea eman
Jana, edana eta bakea izatea ase eta zoriontsu izateko printzipioak direla adierazteko. Aldaerak jan eta edan, eta bakea eman
Kontu hartzekoduna
Kontu hartzekoduna saldo hartzekoduna zorpeko saldoa baino hnadiagoa duen kontabilitatea kontua. Pasibo kontuak eta sarrera dakartenak dira kontu hartzekodunak. …
Zorpeko kontua
*Agian kontuko zorpekoa bilatzen ari zinen. * Zorpeko kontua, kontu zorpekoa edo kontu zorduna zorpeko saldoa saldo hartzekoduna baino handiagoa duen …
amen, zu hor eta ni hemen
Istilurik ez sortzeko, onena bakoitza bere aldetik joatea izaten dela adierazteko.
aho hertsian ez da eulirik sartzen
Eztabaida edo gatazka batean, onena isilik egotea izaten dela adierazteko. Aldaerak aho hertsirik ez da eulirik sartzen aho hertsitik ez da eulirik sartzen ahoa …
bi etxetako txakurra goseak jan
Bi lagunen artean atazak egin edo ondasunak partekatzea azkenean ondasun eta ataza horiek galbidean jartzeko izaten dela adierazteko, gizakiok ardurak bestearen …
Monumentuak
Monumentuak eskala txikiko egitura espazial artifizialak dira, komunitate bati mezu sinbolikoren bat transmititzeko asmoarekin eratuak. Artelanarekin baditu …
Tradizioa (antropologia)
Antropologian, tradizioa kultura bateko elementu iraunkorren multzoa da, hala nola ohiturak, balioak, ekoizpen kulturalak (ahozko literatura, …), …
Ebaluazio psikopedagogikoa
Ebaluazio psikopedagogikoa ikasle bakoitzaren ikaskuntza problematikaren azterketa sistematiko sakona da, bere garapenean eta ikaskuntza sor dakizkiokeen …
Heteroebaluazioa
Heteroebaluazioa prozesu batean lortutako emaitzei buruz hartan parte hartu edo zuzeneko ardura ez duten beste eragile desberdin batzuek (“hetero”) …
Isolamendu afektiboa
Isolamendu afektiboa edo isolatze afektiboa, oinazea eta atsekabea eragin edo mehatxu gisa ikusten dituen trauma edo esperientzia negatiboak pairatu ondoren, …
Fakzioak
Antolakunde baten baitan, fakzioa antolakunde bereko beste talde bateko interes partikularren aurka, nahiz eta helburu orokor eta global berdinak izan, antolatu …
Erich Fromm
Erich Fromm (1900-1980), alemaniar psikologo soziala izan zen. Bereziki ezaguna da Askatasunaren beldurra saiakera-liburuagatik, non industria gizarteak …
Hondarra (estatistika)
Estatistikan, hondarra lagin bateko behaketa bakoitzetik aldagai bati buruz eredu estatistikoak aurresan edo ezartzen duen baliorako distantzia da. Adibidez, …
Perturbazioa edo errorea (estatistika)
Aldagaien arteko erlazioa irudikatzen duen eredu estatistiko batean, bereziki erregresio-ereduetan, perturbazio aleatorioa edo zorizko perturbazioa, errorea ere …
Gerra-ordainak
Gerra-ordainak edo gerrako kalte-ordainak gerra baten galtzaileak erasotu dituen herrialdeei egindako suntsiketa eta abarrengatik kalteordain edo zigor gisa …
Matxinada gorria
Matxinada gorria (gaztelaniaz, “subversión roja”) frankistek 1936ko kolpearen ondoren nazionalen aurka ekin edo besterik gabe nazionalen alde azaldu …
Hizkuntza gutxitua (eremu urriko hizkuntza, hizkuntza minorizatua, hizkuntza minoritarioa, hizkuntza txikia)
Hizkuntza gutxitua, eremu urriko hizkuntza, hizkuntza minorizatua, hizkuntza minoritarioa, hizkuntza txikitua edo hizkuntza txikia, hainbat arrazoi eta …
otsailean bero, negua gero
Otsail epelak negua oraindik geratzen dela adierazten du.
otsoa non aipa, han gerta
Arrisku baten aipamena egitea aski izaten da ezbeharra inguruan edo laster suertatzeko; izan ere, arriskua aipatzeak garbi uzten du arriskua badela.
gutxi ikasia, beti jakintsu
Asko dakiela uste duenak gutxien dakiena izaten dela adierazteko.
Kostu abantailak
Enpresa batek kostu abantailak edo kostu abantaila lehiakorrak edo konpetitiboak dituela esaten da, eskaintzen duen produktu edo zerbitzuaren ekoizpen-kostua …
Kupoa
Kupoa Euskadiko Autonomia Erkidegoko administrazioak Espainiako Estatuari aldiro ordaindu behar dion diru zenbatekoa da, Euskadiko administrazioaren ardura edo …
Botere-harremana
Botere-harremana botereak subjektuen arteko harreman edo erlazio gisa nabarmentzen duen esamoldea da. Ikuspuntu horretatik, beraz, boterea subjektuen artean …
Turnismoa
Turnismoa Borboien Berrezarkuntzaren aldiaren baitan, 1979tik 1923ra, Espainian indarrean izan zen alderdi politiko eta gobernuen sistema politiko bipartidista …
Emotibismoa
Emotibismoa edo emotibismo etikoa teoria metaetikoa da (beraz, etika bera nola ulertu behar dugun ezartzen duena), baieztatzen duena proposizio etikoak ez …
Perspektiba historikoa (ikuspegi historikoa)
Perspektiba historikoa edo ikuspegi historikoa, ikertzen ari den gizarte fenomenoaren bilakaera denboran zehar nahiz hura aztertu duten teoriak aztertzea, …
otsailean lainoa noraino, elurra gero haraino
Otsailean, lainoaren mugak, mendian gora, elurra non egingo duen ere markatzen duela adierazteko.
otsaileko euri, urteko ongarri
Otsailean euria egitea urteko nekazaritzarentzat onuragarria dela adierazteko.
Etapa aurreoperazionala
Piageten epistemologia genetikoan, etapa aurreoperazionala, fase aurreoperazionala, aldi aurreoperazionala edo estadio aurreoperazionala (edo preoperazionala) …
eguzki eta euri, martxoko eguraldi
Martxoko eguraldi aldakorra nabarmentzeko.
txapel batekin bi buru ezin estali
Gauza bat bi zereginetarako erabiltzearen desegokitasuna adierazteko. Pertsona bat bi zeregin edo gehiagotan batera ezin dela egon adierazteko.
mando merkea, nagusiaren nekea
Gauza merkeak kalitate eskasekoak direla eta beraz azkenean gastu gehiago ekartzen dutela adierazteko. Aldaerak mando merkea, hiretzat duk nekea Loturikoak …
kanpaia nahi ez duenak aditu, ez dezala soka mugitu
Nahi gabeko ondorioak saihesteko, haietara eraman dezakeen oro baztertu behar dela aholkatzeko.
Padurak
Euskal Herrian, Urdaibaiko padura, Bizkaian, Oka ibaiak elikatua, eta Txingudiko padurak, Gipuzkoa eta Lapurdiren arteko mugan, Bidasoa ibaiak elikatuak dira …
Ratioak (kontabilitatea)
Ratioak enpresa bateko ondare masa edo bestelako kontabilitate kontzeptuen arteko zatidurak dira, enpresaren egoeraren berri ematen dutenak, ikuspuntu …
Epaiketa
Epaiketa, jujamendu edo judizioa epaile edo auzitegi baten aurrean garatzen diren ekintza guztien multzoa da, aurkako bi alde ego gehigoren arteko auzia ebatzi …
Facta non praesumuntur sed probantur
Zuzenbidean onartzen den printzipio orokorra da, zeinaren arabera egitate bat egiazkotzat hartzeko ez den nahikoa egitate horiek egiazkoak direla sinetsi edo …
Effective change management
Effective change management is a systematic, structured and evaluable management model that seeks to design, develop, implement and finally evaluate a change …
Langile mugimendua
Langile mugimendua langileriaren lan eskubide eta erreibindikazio sozial eta politikoen aldeko gizarte mugimendua da, langileek beraiek zuzendua eta kapitalaren …
Errentagarritasun ekonomikoa
*Ikus Errentagarritasuna, gaiari buruzko ikuspegi zabalago eta sakonagoa izateko. * Errentagarritasun ekonomikoa (ingelesez, ROI, Return On Investment, ere …
Zor osoa
Zor osoa enpresaren pasiboa da, alegia enpresak beste batzuekiko dituen finantza obligazioak multzoa, epe luzera nahiz laburrera. Tradizionalki, zerbait …
Total debt
Total debt is an alternative term to refer to the company’s liabilities, that is, the set of financial obligations of the company, both short and long …
Kapital iraunkorra
Kapital iraunkorra kapital sozialak, erreserbek eta epe luzerako zorrek osatzen duten baliabide finantzarioen multzoa da, enpresari epe luzerako inbertsioak …
dabilen harriak goroldiorik ez
Gelditu gabe lanean aritzea mesedegarria dela adierazteko.
Biodibertsitatearen galera
Biodibertsitatearen galera edo bioaniztasunaren galera biotopo batean batean bizi diren espezieen urritzea da, gehienetan gizakiaren jardueren ondorioz. …
aberats izatea baino, izen ona hobe
Bertute morala dirua baino garrantzitsuagoa dela adierazteko. Aldaerak ondasun handiak baino izen ona hobe
Erreferendumak
Erreferenduma komunitate batean erabaki politiko bat hartu edo berresteko herritarrek egiten duten bozketa da. Orokorrean, erreferendumak, plebiszituak ez …
Posta ziurtatua
Posta ziurtatua gutun edo orokorrean bidalketa bat hartzaileak jaso duela ziurtatzen duen posta aldaera da, hartzaileak hura jasotzean sinatu duen agiriaren …
Frankeoa
Frankeoa gutun bat bidali edo orokorrean bidalketa bat egiteko ordaindu beharreko tarifa edo tasa da. Gutunen kasuan, zigiluen bitartez egiten da, kartazalean …
Komunikazio-asmoa
Hizketan, testu bat idaztean edo orokorrean edozein komunikazio-ekintzatan, komunikazio asmoa igorleak mezu hori jaulkitzean bilatzen duen helburua eta …
Zakil-mokoa
Zakil-mokoa, buztan-mokoa, zakilburua edo glandea zakilaren mutur eta punta da, zakilaren gorputza baino lodixeagoa izaten dena. Azal meheagoa du, baino …
Angioa (paisaia)
Angioa belardi zabaleko nekazaritza-paisaia laua da, tarteka zuhaitzak eta zuhaizkak dituena, azienden bazkaleku gisa erabiltzen dena. Iberiar Penintsulan, …
Gizarte egiturak
Soziologian, gizarte egiturak edo egitura sozialak gizarte harremanak eratu, bildu eta ordenatzen diren forma egonkor eta sistematikoak dira, denboran zehar eta …
dakienak badaki, ez dakienak baleki
Jakintasunak ziurtasuna eman eta ezjakintasunak ziurgabetasuna dakarrela adierazteko.
bururik nekatzen ez duenak, hankak nekatu behar
Bururik ez izateagatik gauzak ahazten dituena, gero gauza horien bila joateko ibili behar dela gogorarazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, quien no tenga …
Ahaidetasun linguistikoa
*Agian, ahaidetasun filogenetikoa biologian bilatzen ari zinen. * Ahaidetasun linguistikoa edo hizkuntzen arteko ahaidetasuna, ahaidetasun filogenetikoa ere …
Sistema hidrikoa
Sistema hidrikoa, elkarrekin harremanetan dauden ur baliabide eta erabileren multzoa da, modu dinamikoan lotzen direnak, denboran zehar ziklikoki edo modu …
Parlamentua (legebiltzarra)
Agian, paramentua (arkitektura) bilatzen ari zinen. Parlamentua edo legebiltzarra hiritarren ordezkari politikoak biltzen dituen batzarra da, non gobernua …
Odol garbitasuna
Odol garbitasunak Iberiar Penintsulako erresumetan Erdi Aroaren bukaeratik eta Aro Garaikidera arte gizabanakoak judu edo mairu jatorririk ez zutelako froga …
Odolkidetasuna (odol-ahaideak)
Odolkidetasuna arbaso komunetatik datozen ahaideen arteko harremana da. Odolkidetasunez loturiko ahaideak odol-ahaideak direla esaten da. Bi motako …
Estatu laikoa
Estatu laikoa da edozein erlijioren aurrean modu erabat aske eta autonomoan eratu eta jokatzen duen estatua, erlijio eta sinesmen ezberdinen kultua …
Hezkuntza pribatua (ikastetxe pribatuak, eskola pribatuak)
Hezkuntza pribatua, ikastetxe edo eskola pribatuetan garatzen dena da, administrazio publikoetatik at, ekimen pribatu gisa. Maiz, ikastetxe pribatuen titularrak …
Kolektibotasuna
Kolektibotasuna kolektibo, gizarte talde edo gizatalde batean interes, helburu, balore eta sinesmen berdintsuak edo bateragarriak izatea da, kolektiboaren …
Herrialde garatuak
Herrialde garatuak per capita errenta eta bizi-kalitate handiko herrialdeak dira, non hango biztanleak kalitatezko osasun, hezkuntza eta bestelako zerbitzuekin …
Gazteria
Gazteria kategoria soziala da, dimentsio demografikoa, ekonomikoa eta kulturala biltzen dituena. Demografiaren aldetik, orokorrean 14 urtetik, nerabezarotik …
Instituzio sozialak (gizarte instituzioak)
Instituzio sozialak edo gizarte instituzioak, gizarte erakundeak ere deituak, gizartea arautu eta erregulatu egiten duten irizpide, printzipio, kode eta rol …
Aseguruak (aseguru-kontratua)
Aseguru kontratu batean, aseguratzaile deritzon pertsonak kalte-ordaina ordaindu behar du, aurrez ordainduriko prima edo sari baten trukean, aseguruak estaltzen …
Berariazko gelak
Berariazko gelak ikastetxe arrunt baten baitan behar bereziak dituzten haurrak beste ikasleengandik modu bereizian laguntzeko dauden espazio bereziak dira, …
Disidentzia
Disidentzia erregimen politiko, alderdi politiko edo beste erakunde baten praxis politikoaren eta haien baitan gorpuztutako ideologiaren aurka garatzen den …
Gastu arruntak
Gastu arrunta enpresa edo erakunde baten ohiko jarduera garatzeko behar diren ohiko gastuen multzoa da. Terminoa bereziki aurrekontu publikoetan erabiltzen da, …
Klase-gizartea (klase-sistema)
*Ez nahastu gizarte klase kontzeptuarekin. * Klase-gizartea edo klase-sistema klase sozialen arabera bereizirik eta hierakizaturik dagoen gizartea da. …
Irudimena (artea)
Literaturan eta artean, irudimena idazle, artista eta musikariak sormen-lana irudikapen konkretu gisa gogotik jalgitzeko duen ahalmena da. Sormen-lanak, hala …
Noiz hasi zen globalizazioa?
Erantzuna ezin da zehatza izan; izan ere, globalizazioa prozesu historikoa da, aro desberdinetan garatu dena. Batzuen arabera, globalizazioaren lehen mugarria …
Antiglobalizazio mugimendua (altermundialismoa)
Antiglobalizazio-mugimendua edo altermundialismoa kapitalismoak bereziki XX. mendearen amaieratik erakutsi duen joera neoliberal eta globalizatzailearen aurkako …
Estatu-kolpea
Estatu-kolpea nazio bateko botere politiko oso eta absolutua eskuratzeko legez kanpoko ekinaldi bortitza da, indarrean dagoen erregimen politikoa deuseztatuz, …
Fronte Popularra
Fronte popularra 1936ko urtarrilean Espainian osaturiko alderdi ezkertiar eta errepublikazaleen koalizioa izan zen, 1936ko hauteskundeak irabazi eta gobernua …
Telekomunikazioak (telekomunikabideak, komunikazio-teknologiak)
Telekomunikazioak edo telekomunikabideak, komunikazio-teknologiak ere deituak, informazioa (datuak, soinuak, irudiak edo zeinuak) uhin elektromagnetikoak …
Biozentrismoa
Biozentrismoa izaki bizidun guztiekiko begirunearen beharra baietzatzen duen jarrera etiko eta morala da, gizakia beste izaki guztien gainetik jarri behar dela …
Orhiko txoria, Orhi laket
Norbera hobekien bere sorlekuan edo etxean dagoela adierazteko. Aldaerak Anbotoko beleak, Anbotora nahi mendiko txoria, mendian laket
distira guztiak ez dira urre
Itxuraz abantailak edo onurak diren asko, azkenean horrelakoak ez direla adierazteko. Beste hizkuntzetan no es oro todo lo que parece
Kalitate kudeaketa
Kalitatearen kudeaketa edo kalitate kudeaketa erakunde batean, plangintza baten baitan kalitatearen helburuak eta politikak ezarri eta kalitatea garatu, …
Amnistia (definizioa)
Amnistia une historiko edo zirkunstantzia zehatzetan delitu edo bestelako lege-hauste jakinengatik pertsona batzuei ezarritako zigorrak bertan behera utzi eta …
Henbrismoa
Henbrismoa (gaztelaniazko hembra, “eme”, hitzetik) emakumeak gizonen aldean nagusi direlako ideian oinarritzen diren sinesmen, iritzi, jarrera eta …
bide luzean, lastoa ere zama soinean
Txikikeria batek epe luzera sekulako zama eta oztopoa izan daitekeela adierazteko.
Haurdunaldiaren borondatezko etetea (abortu eskubidea)
Haurdunaldiaren borondatezko etetea edo haurdunaldia borondatez etetea, abortu eskubidea, aborturako eskubidea edo abortatzeko eskubidea ere deitua, terminoa …
abere gaiztoa da gorrotoa
Gorroto sentimendua menderaezina eta beraz arriskutsua dela adierazteko.
asko baduk, asko beharko duk
Zenbat eta ondasun gehiago izan, orduan eta behar handiagoak izaten ditugula adierazteko. Aldaerak asko baduzu, asko beharko duzu
Adingabetasuna (Kant)
Adingabetasuna, Immanuel Kant filosofoarentzat, beste baten gidaritzarik gabe bere adimenaz baliatu ezin daitekeenaren egoera da. Kantek Ilustrazioaren garaia …
Nekazaritza ekologikoa
Nekazaritza ekologikoa, nekazaritza biologikoa edo nekazaritza organikoa aldi berean lurraren eta ekosistemen oreka eta biodibertsitatea zaindu eta gizaki nahiz …
Sail ureztatuak
Nekazaritzan, sail ureztatuak edo lursail ureztatuak ureztaketa artifiziala duten labore-lurrak dira. Sail ureztatuak eskatzen duten laboreak anitz dira, baina …
Biztanleriaren benetako hazkundea
Biztanleriaren benetako hazkundea edo populazioaren benetako hazkundea, hazkunde erreala ere deitua, eskualde batean eta epe jakin batean zehar, biztanleriak, …
Adimen-desgaitasuna (adimen-urritasuna)
Adimen desgaitasuna, desgaitasun intelektuala edo adimen urritasuna pertsona baten garapen mentalean egon daitezkeen arazo eta nahasmenduen multzoa da (ikus, …
Etengabeko ikaskuntza
Etengabeko ikaskuntza pertsona helduek bere bizitza osoan zehar gaitasun eta trebetasun berriak eskuratzearen aldeko jarrera, ekimen eta praktiken multzoa da, …
Eskubide feudalak
Eskubide feudalak basailuak edo feudoaren titularrak (izan ere, monastegia ere izan zitekeen) jaunari zor zizkion obligazio guztien multzoa da, ohituraz edo …
dupa nolako, arnoa halako
Jatorriak izaera moldatzen duela adierazteko. Aldaerak kupela nolako, ardoa halako halako tupatik halako arnorik (halako tupati halako arnorik)*
otsoa aipatu eta otsoa atean
Aipatzen ari dena ustekabean agertzen denerako. Aldaerak otsoa aipatu, otsoa agertu Sinonimoak bete-betean Peru atean Itzulpenak Hablando del rey de Roma, por …
bete-betean Peru atean
Aipatzen ari den pertsona bera ustekabean agertzen denerako. Sinonimoak otsoa aipatu eta otsoa atean Itzulpenak Hablando del rey de Roma, por la puerta asoma
Kapital egitura
Kapital-egitura edo kapitalaren egitura enpresaren finantza-baliabideen tipologia desberdinen arteko proportzioak dira, bereziki baliabide horiek funts …
Altxaera
Arkitekturan eta ingeniaritzan, altxaera edo aurretiko bista eraikin edo objektu batek alde batetik erakusten duen bista edo irudikapen laua da, perskpektibarik …
Oinplano zentrala
Zenbait motako oinplano zentralak. Kredituak: de: Wikipedia: Beckstet, GFDL lizentziarekin. Oinplano zentrala eraikin bateko espazio eta haien arteko mugen …
Ezezagunak, David Lozano: laburpena
Ezezagunak David Lozano idazleak 2018an gaztelaniaz plazaraturiko liburua da. ** Laburpena1: Bartzelona. Sants tren geltokia. Ekainaren 30a. 20:20 Lara izeneko …
Ikusezin, Eloy Moreno: laburpena
Ikusmira webgunean ere baduzu liburu honi buruzko laburpena. Ikusezin Eloy Moreno idazleak 2018an, gaztelaniaz jatorrian, plazaratutako eleberria da.** …
Gizarte komunista
Gizarte komunista ekoizpen bitartekoen jabetza kolektiboa, klase sozialen ezabapena eta gizakia beste gizaki baten aldetik esplotatzea guztiz ezabatu duen …
Marka-esperientzia
Marka-esperientzia produktu edo zerbitzu baten kontsumitzaile erreal edo potentzial batek jadanik marka batek eta harekin sortzen diren interakzioak eragiten …
Asilo eskatzaileak
Asilo eskatzaileak euren jatorrikoa ez den herrialde batera iritsi eta han babesteko errefuxiatu izaera eskatzen duten pertsonak dira. Beraz, legearen aldetik, …
urtarrilean pinpirina ikusi baino, otsoa ardi jaten ikusi nahiago
Urtarrilean pinpirina edo tximeleta garaiz kanpoko giro epel eta goxoagatik etortzen dela, eta hori baino hobe dela, bereziki nezakariarentzat, garaiari …
Kaudimen ratioa
Enpresan, kaudimen ratioa enpresako aktibo guztien balioa enpresako pasibo galdagarri edo zor guztien totalarekin zatituz kalkulatzen den finantza-ratioa, …
gaurko izerdia, biharko ogia
Lana nekeza bada ere, horri esker bizimodua ateratzen dugula jakitun izan behar garela garbi uzteko. Aldaerak gaurko lana, biharko ogia
Genero ikuspegia
Genero ikuspegia erakunde batean jarduera bat garatzean emakumeek jasan dezaketen diskriminazioa, desberdinkeria eta bazterketa egoerak identifikatu eta horiei …
hilda gero, salda bero
Lehenago egin behar ziren gauzak egiteko epea pasata, haiek egitea alperrikakoa dela adierazteko. Aldaerak hil eta gero, salda bero Sinonimoak usoak joan, …
Jainkoaren legea
Jainkoaren legea edo lege jainkotiarra ustez Jainkoaren aginduz ezarritako arau eta printzipio urraezinak dira, dogma moduan agertzen direnak eta Jainkoaren …
Transdukzioa
Fisiologian, transdukzioa estimulu sentsorialak beste mota bateko seinaleetara bihurtzeko prozesua da, nerbio-sisteman jasotzeko moduan. Adibidez, begietako …
Banaketa-sektorea
Ekonomian, banaketa-sektorea produktuak eta zerbitzuak kontsumitzaileen esku jartzeko jarduera ekonomikoen multzoa da, banatzaile izeneko eragile ekonomikoen …
azienda ahulek, arkakuso asko
Esanahi literalaz gainera (abere ahulek arkakuso asko izaten dituztela, alegia), zaintzen ez diren ondasunak edo ondasun kaskarrak azkenean suntsitzen direla …
Fronte hotza
Fronte hotza, urdinez, Britaniar Uharteak zeharkatzen. Aurretik, fronte beroa igaro da. Kredituak:Kokjeroen-Commons. Fronte hotza tamaina handiko hodei-lerro …
Publicity
Publicity (from the French publicité, “advertisement”) is the presence, projection or notoriety of a product, a brand, a person or institution or in …
itsuen herrian, okerra alkate
Zabarrak baino ez dauden lekuan, erdipurdiko bat nabarmendu eta nagusitzen dela adierazi edota, txarren artean, itxuraz ona eta benetan kaskarrari erreferentzia …
Iraultza Loriatsua (Espainia, 1868)
Agian Ingalaterrako Iraultza Loriatsua (1688) bilatzen ari zinen. 1868ko Iraultza edo Iraultza Loriatsua, gazteleraz, La Gloriosa, Espainian Isabel II. …
Kapital espekulatiboa
Kapital espekulatiboa edo kapital espekulatzailea operazio espekulatzaile konkretuetan eta orokorrean espekulazioan inbertitzen diren kapitala da, produktu eta …
Operazio espekulatiboa
Operazio espekulatiboa aktibo bat erosi eta denbora laburrean gainbalio edo irabazi handiak lortuz berriz ere saltzea da (ikusi, gainera, espekulazioa). Esfera …
Hiztun kopuru absolutua
Hiztun kopuru absolutua edo hiztunen kopuru absolutua hizkuntza bat ezagutu eta praktikatu egiten duten pertsonne kopurua da. Hizkuntza baten bizitasuna …
Karabineroak
Karabineroak 1829 urtean sortutako polizia erakundea izan zen, bereziki mugak kontrolatzea helburu zuena, kontrabandoaren aurka jarduteko. Espainiako Ogasunaren …
Milizianoak
Milizianoak milizia izeneko talde baten baitan borrokatzen duten gudari edo tropa paramilitarrak dira, armada konbentzional baten diziplinatik at, arrazoi …
Lehen ziurtasuna (Descartes)
Lehen ziurtasuna Descartesek bere filosofia-sisteman ezagutzaren prozesuaren oinarri gisa baieztatzen duen printzipioa da, zalantzarik gabekoa dena: niaren …
Birjinitatea
Birjinitatea, birjinidadea edo birjintasuna sexu harremanak beteak, koito edo sarpenarekin alegia, izan ez dituen pertsonaren egoera da. Historian zehar, eta …
Aurre-erretiroa
Aurre-erretiroa enpresaren eta langilearen akordioa da, zeinaren arabera langileak enpresak lan egiteari utzi egiten dion eta enpresak erretiroa bitarteko …
Mehatxu globalak
Mehatxu globala mundua bere osotasunean, herrialde nahiz gizarte guztiak, erasaten dituen arriskua da. Mehatxu global batzuk arrisku naturalekin loturik daude, …
Global threats
A global threat is a plausible risk that affects the world as a whole, all countries and all societies. Global threats include those related to natural …
Ondare arkeologikoa
Ondare arkeologikoa historiaurretik eta historiatik gaurdaino iritsi diren eraikin, egitura, objektu, material eta bestelako elementuak edo haien arrastoak …
Entente Hirukoitza
Entente Hirukoitza Errusiak, Frantziak eta Erresuma Batuak 1907an sinaturiko itun edo akordioa (ententea, alegia) izan zen, zeinaren arabera Alemaniak Errusia …
egia da latz eta garratz
Gustukoa ez den arren, egia onartu behar dela adierazteko. Aldaerak egia da latz eta garratz, eta mergatz
esaera zaharrak, gezurrik ez
Esaera zahar edo atsotitzen irakaspenek bizitzari buruz egi-egia direla adierazteko.
hobe da ezer, ezer ez baino
Gutxi izanda ere, hobe dela zerbait eskuratu edo lortzea, ezer ez baino. Aldaerak gutxi hobe da ezer ez baino gutxi hobe da deus ez baino Itzulpena …
Teknologia parkeak (parke teknologikoak)
Teknologia-parkeak goi teknologiako enpresa eta ikerketa zentroak biltzen dituzten eremuak dira, industrialde tamainakoak gehienetan, haientzako azpiegitura eta …
Tertiary socialization
Tertiary socialization, also called reinsertion or resocialization, is the process carried out by a person who has developed a more or less serious negative …
Aurreikuspenak
Aurreikuspenak edo prebisioak etorkizunean fenomeno edo arlo jakin batean izango denari buruzko iragarpenak dira. Maiz, aurreikuspenak eta aurresanak nahastu …
Mentxebikeak
Errusian eta 1917ko iraultzara arte, mentxebikeak Errusiako sozialista moderatuak izan ziren, sozialdemokratak alegia, XX. mendearen hasieratik Leninek …
amuarrainak begi bi, sei ezkailuk hamabi
Gauzak erabakitzerakoan, adierazteko hobe dela pertsona batzuen iritziak jasotzea, pertsona bakar baten iritzitik egitea baino, hura jakituna izan arren. …
katua xaguarentzat tigre, tigrearentzat xagu
Bere burua batzuen aldean handitzat duenak beste batzuekin alderatuta txikia dela aintzat hartu beharko lukeela adierazteko. Orokorrago, pertsonak eta gauzak …
Heriotza-tasa
Demografian, heriotza tasa (heriotz-tasa), zehatzago heriotza-tasa gordina edo heriotza-tasa orokorra,* hilkortasun-tasa orokorra ere deitua, **herrialde edo …
Lubaki-gerra
Lubaki gerra edo lubaki guda, lubakietako gerra ere deitua, bi armaden arteko borrokak lurrean egindako lubaki edo zulo luzeetan babesten diren gudarien artean …
isilik dagoenak ez dio gezurrik
Zuhurtziaz isilik egotea aholkatzen duen atsotitza. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, en boca cerrada no entran moscas
Natibo digitalak
Natibo digitalak tresna digitalak erabiliz edo haiekiko kontaktuan hazi diren pertsonak dira, eta beraz printzipioz oinarrizko konpetentzia digitalak …
Energia berdeak
Energia berdeak ingurumenean eragin kaltegarririk ez duten energia berriztagarriak dira. Horrela, energia berde guztiak dira berriztagarriak, baina energia …
Falansterioak
Falansterioak Charles Fourier sozialista utopikoak (1772-1837) logika arrazionalista batez asmatu eta sustatu zituen komunitate sozialistak izan ziren, 400 …
Kontsumo-industria (kontsumo-ondasunen industria)
Kontsumo-industria edo kontsumo ondasunen industria kontsumo-produktuak, familia eta bestelako azken kontsumitzaileentzat produktuak ekoitzi eta merkaturatzen …
Laburpen tentatzailea
Laburpen tentatzailea testu edo liburu baten laburpen laburra da, xehetasun handirik eman gabe, testua edo liburua osorik irakurtzera bultzatzen duena, …
Merkaturatze-arloa
Enpresan, merkaturatze-arloa enpresaren marketin, banaketa, salmenta, salmenta ondorengo zerbitzuak, bezeroari arreta eta harreman publikoak antolatu eta …
Merkatu potentziala
Merkatu potentziala etorkizun batean, eta zehatzago epemuga batzuen barruan, produktu edo zerbitzu berri bat eskuratuko luketen kontsumitzaileen kopurua edo …
Goi teknologiako industriak
Goi teknologiako industriak bere ekoizpen prozesuetangoi mailako edo puntako teknologia darabilten industriak dira. Jarraian, goi teknologiako industria …
Sistema bitarikoa (zigor zuzenbidea)
Zigor zuzenbidean, sistema bitarikoa edo sistema mistoa zigor prozesua garatzeko modu bat da, non bi fase desberdin bereizten diren, egun Espainiako prozesu …
leku guztietan daude salgai babak
Leku guztietan gauzek dirua balio dutela adierazteko; baita ere leku guztietan ohitura berdinak dituztela adierazteko. Sinonimoak leku guztietan txakurrak …
bakoitzak bere astoari egiten dio arre
Nork bere interesen alde egiten duela adierazteko, besteenak aintzat hartu gabe. Aldaerak hemen bakoitzak bere astoari egiten ziok/zion arre Beste hizkuntzetan …
Kultura-fusioa (mestizajea)
Kultura-fusioa edo mestizajea espazio fisiko eta sozial berean bizi diren kultura multzo batek haien elementu eta balio kulturalak partekatu eta azkenean …
Nekazaritza ureztatua (ureztatutako nekazaritza)
Ureztatutako nekazaritza edo nekazaritza ureztatua ureztatzea, ureztaketa edo ureztapena, garaztatzea ere deitua, baliatzen duen nekazaritza-sistema da, …
Anezka hegalaria (anezka mugikorra)
Anezka hegalaridun ehungailua. Anezka hegalaria, anezka mugikorra edo anezka higigorra John Kay ingelesak 1733 urtean asmaturiko ehungintzarako tresna da, …
Unitateko kostua
Unitateko kostua edo unitate-kostua** enpresa batean epe batean zehar ekoitzi den** produktu edo zerbitzu bakoitza** burutzeko erabilitako faktore edo …
Industria jarduera
Industria-jarduera edo jarduera industriala esamoldeak bi adiera desberdin ditu: alde batetik,** industria jarduera**industria-sektorea** deitzen den adar edo …
Kanpo sektorea
Ekonomian, kanpo sektorea edo kanpo ekonomia herrialde bateko enpresa eta hiritarrek atzerriko herrialdeetako eragile ekonomikoekin egiten dituzten …
Bigarren marka
Bigarren marka enpresa batek bere marka nagusiaz gainera sortu eta merkaturatu egiten duen beste marka bat da, beste segmentu bati zuzendua, hala nola prezio …
Ingurune landa-hiritarra
Agian bilatzen ari zinen landa-hiria edo landa-herri hiritartua. Ingurune landa-hiritarra hirietako periferiarik haratago zabaltzen den trantsiziozko espazio …
Lurzoruaren emankortasuna (lurraren emankortasuna)
Lurzoruaren emankortasuna edo lurraren emankortasuna, baita pluralean ere, lurzoruen emankortasuna edo lurren emankortasuna, lur eremu bateko lurzoruak bertan …
Materia organikoa
Materia organikoa izaki bizidunek euren bizialdian sortutako hondakinek nahiz haien gorpuzkinek, hil eta eta gero, sortzen duten materia da, bereziki karbonotik …
Zingirak
Zingirak ur geldi eta uherrez gainezkaturiko lur eremu lauak dira, gehienez metro bat inguruko sakonerakoak, aintzira edo ibai batek elikatuak, gehienetan euri …
egunari berea eman behar zaio
Egunean egunekoa egin behar dela adierazteko, jai denean jai eta lana denean lan, biharkoaz kezkatu gabe.
Denbora partzialeko nekazaritza
Denbora partzialeko nekazaritza nekazariek euren baserri edo etxaldean egiten duten lana beste sektore batean egiten duten lanarekin bateratzen dutenean …
Bereterretxen khantoria (Haltzak ez du bihotzik)
Bereterretxen khantoria Zuberoako XV. mendeko eresi kantu herrikoia da, Bereterretx zaldun agramondarraren hilketari buruzkoa, beaumontar Leringo kondearen …
Azpikontrata
Enpresa arloan, azpikontrata enpresa batek ezin edo nahi egin ez dituen lanak egiteko kontratatzen duen kanpoko enpresa da. Egin beharreko lanen ardura …
Autonomia estatutua
Autonomia-estatutua herrialde baten baitan komunitate edo eskualde bat estatuak subjektu politiko gisa aitortu eta hark bere burua gobernatzeko ezartzen den …
tximinoa arbolan gorago, haren ipurdia ageriago
Tximinoa zuhaitzean gora bezala, pertsona bat zenbat eta nagusiago azaldu, bere buruari zenbat eta aire gehiago eman, akatsak ere orduan eta ageriago geratzen …
beleak, bera bezalako umeak
Seme-alaben izateko era eta jokabidea gurasoengandik ikasia izaten dela adierazteko. Esanahi berdinarekin nolako zura, halako ezpala etxean ikusia, umeak ikasia …
dena nahi duenak, dena galtzen du
Gehiegizko anbizioak edo askonahiak pertsona galbidean jartzen duela adierazteko. Aldaerak asko nahi duenak, dena galdu
Balio etikoak
Balio etikoak edo balore etikoak, batzuetan balio moralak ere deituak, pertsona, talde edo erakunde baten jokabidea gidatzen duten oinarrizko printzipio etiko …
Errazionamendua
Errazionamendurako jende-ilara, Ameriketako Estatu batuetan, Bigarren Mundu Gerran zehar. Errazionamendua edo errazionatzea, produktu edo gai baten eskasia …
Intuizioa (Descartes)
Descartesentzat, intuizioa gogamenaren zuzeneko ekintza sinplea da, zeinaren bitarte ideiak era garbian azaltzen zaizkigu, bere hitzetan argitasunez eta …
Ebidentzia edo nabaritasuna (Descartes)
Descartesentzat, ebidentzia edo nabaritasuna egiaren oinarrizko propietatea da; ez dago, beraz, ebidentziarik gabeko egiarik, eta ebidentzia hori intuizioz …
Politika makroekonomikoak
Politika makroekonomikoa herrialde bateko aldagai makroekonomikoak, hala nola inflazioa, interes-tasa, truke-tasa eta langabezia, zuzenean eraginez -maiz, …
Feminismoaren laugarren olatua
Feminismoaren laugarren olatua edo laugarren olatu feminista 2010eko hamarkadatik aurrera garatu den olatu edo mugimendu feminista da, aurreko hiru olatu …
eder edo itsusi, zein begik ikusi
Ederra edo itsusia zein den, ikusten duen begien araberakoa, eta beraz subjektiboa dela, adierazteko.
Balioen transmutazioa
Balioen transmutazioa edo balio guztien transmutazioa (alemanieraz, Die Umwertung aller Werte) Friedrich Nietzsche filosofoak (1844-1900) aldarrikatu zuen balio …
hobe dira lanak, ezen famak
Hasierako ustezko ospea baino hobea dela azkenean lana edo emaitza ona izatea.
Pro tempore
Pro tempore kargu edo postu bat aldi baterako dela adierazteko erabiltzen den esamoldea da.
Hezkuntza-laguntzako berariazko premiak (hezkuntza behar bereziak)
Hezkuntza-laguntzako berariazko premiak, hezkuntza premia bereziak edo hezkuntza behar bereziak desgaitasunak, garapen-arazoak, defizit funtzionalak edo …
Ordalia
Ordalia bereziki Erdi Aroan pertsona baten erruduntasuna frogatzeko erabiltzen proba zen, erritu gisakoa eta arrazoiketa logikotik erabat aparte zegoena, …
Gurtza (erlijioa)
Agian nortasunaren gurtza bilatzen ari zinen. Erlijioan, gurtza edo gurpena Jainkoarekiko edo beste figura, objektu edo entitate sakratu batekiko begirunea, …
Motrizitatea
Motrizitatea izaki bizidun batek mugitzeko duen gaitasuna da. Zehazkiago, nerbio sistema-zentralak muskuluak uzkurtzeko gaitasuna eta ekintza da. Adiera …
alferrik da ura joanda gero presa egitea
Gauzak dagokien unean, berandu baino lehen, egin behar direla adierazteko.
Idiomatikoa (idiomatikotasuna)
Esaldi, esamolde, atsotitz edo bestelako hitz anitzeko hizkuntza-unitate bat idiomatikoa dela esaten da, bere esanahia hura osatzen duten hitzetatik eta haien …
diruak malkarrak zelaitzen
Dirua edukiz gero zailtausnak hain neketsuak ez direla adierazteko.
Genero-adierazpena
Genero-adierazpena, genero-espresioa edo genero-adierazpidea pertsonek kultura baten baitan euren generoa adierazi edo besteei erakusteko erabiltzen dituzten …
txapela buruan eta ibili munduan
Jatorria inoiz ahaztu gabe, munduan zehar bidaiatzera animatzeko.
burua ez darabilenak, hankak erabili behar
Gauzak pentsatu gabe egiten direnean, azkenean lan handiagoa egin behar izaten dela nabarmentzeko. Aldaerak bururik ez duenak, hankak erabili behar bururik ez …
azaroa bero, negua gero
Azaro epelaren ondoren, negua eta hotza gero iritsiko direla ohartarazteko. Sinonimoak Jondoni Martinez eguzki, kasu gero otsailari
elur urte, gari urte
Elurra egiten duen urtean, uzta ona izaten dela adierazteko. Aldaerak elur urte, ezkur urte elur urte, ogi urte negu elurtsu, urte garitsu Itzulpenak …
burdina berotan jo behar da
Gauzak dagokien unean egin behar direla adierazteko.
Masse d'eau
Une masse d’eau est un volume d’eau continentale de nature, de caractéristiques et de limites définies et homogènes, en communication hydraulique …
nagusi askoren astoa, goseak hil
Partekatzen diren gauzak behar bezala zaintzen ez direla adierazteko. Aldaerak ugazaba askoren astoa, goseak hil nagusi biren txakurra, goseak hil
nagusi biren txakurra, goseak hil
Partekatzen diren gauzak behar bezala zaintzen ez direla adierazteko. Aldaerak bi etxetako txakurra, goseak hil nagusi askoren astoa, goseak hil
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2022-2023
Hemen, PDF formatoan, 2022-2023 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia …
Sortzetiko ideiak, ideien innatismoa (Descartes)
Descartesen arabera, sortzetiko ideiak, jaiotzatiko ideiak, ideia jatorrizkoak edo ideia innatoak, gizakiak inongo pertzepzio edo hautematerik eta …
balizko errotan, irinik ez
Besterik gabe balizkoan egoteak, fantasian edo ametsetan alegia, emaitzarik ez dakarrela adierazteko. Aldaerak balizko eiheran ez da irinik ehotzen Sinonimoak …
elurra mendian, haize hotza herrian
Esanahi literala duen atsotitz meteorologikoa: Euskal Herriko bazterretan, goian elurra dagoenean, behean hotza izaten da.
Zerak, Yolanda Arrieta: laburpena
Zerak Yolanda Arrietak 2021ean plazaratu zuen literatur lana da.** LABURPENA1: Lagun ezkutuak Alixi neska gaztea da, labur Axi. Haur txikiekin bere gurasoekin …
Bar Gloria, Nerea Ibarzabal Salegi: laburpena
Bar Gloria 2022 urtean plazaratutako eleberria da. ** LABURPENA1. kapitulua Migel Gloria tabernako horma batean zintzilikaturiko idi disekatuari begira dago. …
Ehun metro, Ramon Saizarbitoria: laburpena
**Ehun metro Ramon Saizarbitoria idazleak **(Donostia, 1984) 1976 plazaraturiko eleberria da. Estilo berezi batez, Donostiako egungo Konstituzio Plaza …
Ur-lasterrak
Ur-lasterrak, ur-korronteak edo ur lotikoak etengabe mugitzen dauden ur-masa kontinentalak dira, hala nola ur basatiak, uharrak, errekak eta ibaiak. Lurpeko ur …
Uharrak
Erdian, bi mendien arteko uharra Pirinioetan: alde banatara hartze-arroa ikus daiteke, goitik behera isurbidea, eta bailaran, deiekzio-konoa. Hidrologian, …
Ur basatiak
Ur basatiak euri jasetako urek osatzen dituzten lurrazaleko ur korronteak dira, noizbehinkakoak eta ibilgu finkorik gabekoak, euri urak, bereziki malda handiko …
Caesar non est supra grammaticos (euskara)
Caesar non est supra grammaticos (literalki, “enperadorea ez dago gramatikarien gainetik”) Erdi Aroko pasarte historiko batean jatorria duen …
txerri gosetiak ezkurrak amets
Ez daukaguna desiratzen dugula adierazteko. Aldaerak zerri gosetiak ezkurrak amets
Iturri historikoak
Iturri historikoak historian izandako gertaerak jasotzen dituzten idazkunak (ikus, gainera, epigrafia), dokumentuak, testigantzak, euskarri ikonografikoak …
Soziolektoak
Soziolektoa gizatalde batek, bere kultura, okupazio, adin edo beste ezaugarri sozial baten arabera definituta, hiztun komunitate baten baitan garatzen duen …
Soziopragmatika (printzipio eta arau soziopragmatikoak)
Soziopragmatika testuinguru edo egoera sozial jakin batean erabiltzen diren tratamendua, errespetua eta adeitasuna adierazteko erabiltzen diren printzipio, arau …
Portu lehorra (lehorreko portua)
Portu lehorra, kai lehorra edo lehorreko portua lehorrean eta barnealdean, kostaldetik aparte, kokatzen diren instalakuntza intermodal zabalak dira, garraiobide …
astoak mandoari, belarri luze
Beste bati norberak ere dituen akatsak leporatzen zaizkionean erabiltzen dena. Aldaerak astoak mandoari, belarri handi Sinonimoak zozoak beleari, ipurbeltz
Preskribaezintasuna
Preskribaezintasuna denboran zehar preskribaezinak edo ezin iraungizkoak ez diren, alegia betirakoak diren, arau eta egoera legalen ezaugarria da. Beste …
Bitarteko artxiboak
Bitarteko artxiboak ohikoan kontsultatuak ez izateagatik artxibo arruntaren izaera galdu, baina halere oraindik kontserbatu beharreko dokumentuen multzoa da, …
Produktu generikoa
Thedore Levitt marketin-adituak (1925-2006) ezarri zuen produktu espezifikoaren tipologiaren baitan, produktu generikoa oinarrizko produktuaren adierazpen edo …
sehaskan dena ikasten, nekez da gero ahazten
Txikitatik eta etxean ikasitako ohiturak, manerak eta ezagutzak, bizitza osorako finkatzen direla adierazteko. Aldaerak (Iparraldean) ohakoan dena ikasten, …
Kapitalen aberriratzea
Kapitalen aberriratzea edo kapitalak aberriratzea atzerriko herrialde batean bizitokia duten pertsona fisiko nahiz juridikoek herrialde horretan duten kapitala …
Onibarrak
Onibarrak lurra, ondasun gisa, eta horri atxikita dauden beste ondasun guztiak dira, hala nola baliabide naturalak (errekak, ura, zuhaitzak, mineralak) eta …
begi itsuak, negarrik ez
Gertukoen zorigaitz, kalte eta jokabide baldar edo maltzurraren berririk ez dugunean, bertatik bertara ikusten ez dugunean, sufritzen ez dela adierazteko. …
hontzari, bere umeak eder
Norberaren seme-alabak guztietan onenak direla uste ohi dela adierazteko. Aldaerak hontzari bere kumeak eder
ardien kulpak bildotsek ordaintzen dituzte
Erru osoa erru txikiena duenari leporatu ohi zaiola adierazteko. Aldaerak ardien kulpak bildotsak pagatu ardiak egin bekatu eta bildotsak pagatu ardien …
agure onari, ez ateak itxi
Agurea ondoan izatea, duen esperientzia eta jakituriagatik, komenigarria dela adierazteko. Aldaerak agure zahar onari, ez ateak itxi
aditzaile onari, hitz gutxi
Azkarra den pertsonari zerbait adierazteko azalpen gutxirekin, batzuetan intsinuazio edo iradokizun sinple batekin, nahikoa dela adierazteko. Aldaerak …
urrutiago, berriak handiago
Urrutitik datozen berriak, gugan heldu arte pasa den denboragatik edo ahoz aho ibiltzeagatik, puztu egiten direla eta beraz oso sinesgarriak ez direla …
Proletarioen diktadura (proletargoaren diktadura)
Marxismoan, proletarioen diktadura edo proletargoaren diktadura kapitalismotik komunismorako prozesuan proletarioen klaseak iraultza proletarioan klase …
Bikoiztapen indargarriak
Bikoiztapen indargarriak euskaraz izenondo eta aditzondoei enfasia edo indarra emateko modu bat dira, indartu nahi den izenondo edo aditzondoa errepikatuz, …
Burgesia oligarkikoa
Burgesia oligarkikoa, kapitalismoaren baitan elite ekonomikoa izateaz gainera, estatu baten baitan botere politikoa, zuzenean edo zeharka, duen burgesia …
Informazio-iturriak (ikerketa-iturriak)
Informazio-iturriak, batzuetan ikerketa-iturriak ere deituak, datuak, ideiak, kontzeptu, teoriak, gertaerak eta fenomenoak eta horiei buruzko ikerketak, eta lan …
Produktu-lerroa
Marketin arloan, produktu-lerroa produktu-sortaren baitan kategoria espezifiko bateko produktuen multzoa da, enpresak produktu-sortarekin definitu duen …
Produktu-sorta
Produktu-sorta enpresa batek bere produktu-karteraren baitan merkatu-segmentu bati begira eskaintzen dituen produktu eta horien aldaeren multzoa da. Horrela, …
usteak, erdi ustel
Uste denak askotan egiarekin zer ikusirik ez duela adierazteko. Aldaerak usteak ustel
osasuna, munduko ondasuna
Osasuna munduko eta bizitzako gauza preziatuena dela adierazteko. Aldaerak osasuna, paregabeko ondasuna Itzulpenak gaztelaniaz, la salud, la riqueza del mundo
oinezkorik nahi ez, zaldizkorik etorri ez
Onenaren esperoan gelditzen dena, azkenean gutxiagorekin edo ezer gabe geratzen dela adierazteko. Aldaerak oinezkorik nahi ez, zaldunik ageri ez, neskazahar …
kanpairik entzun nahi ez duenak sokatik ez tira
Guztiak bere ordaina duela, eta beraz egindakoaren ondorioak edo ordainak onartu behar direla adierazteko.
harriak ez du begirik
Botatzen den harriak edonor jo dezakeela ohartarazteko. Bestelako jokamolde arriskutsuetan dabilenari ere aplika dakioke.
Kolore-sorta
Kontraste-sorta, kolore hotzak eta epelak nahasten dituena. Maurice de Vlaminck, La Seine à Chatou, 1906 Kolore-sorta edo sorta kromatikoa, gama kromatikoa ere …
ametsik gabeko bizitza, izarrik gabeko gaua
Amets edo proiekturik gabeko bizitzan ilusiorik ez dagoela adierazteko.
Azterketak: Estatistika II, 2009-2010 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, EHU-UPVko Donostiako Enpresa Ikasketen Unibertsitate Eskolan Josemari Sarasola irakasleak 2009-2010 ikasturtean emandako Estatistika II …
gezurrak, hanka motzak
Gezurretan ari dena azkar ezagutu ohi dela adierazteko. Aldaerak gezurrak, buztana labur gezurrak, buztana motz gezurrak hanka motza du egia zango luze, gezurra …
non gogoa, han zangoa
Zerbait nahi izatea, hori gauzatu edo egia bihurtzeko lehen pausoa dela adierazteko. Aldaerak non da nire gogoa, han da nire zangoa Beste hizkuntzetan: Adonde …
zuri guztiak ez dira irinak
Hasiera batean itxuraz onak diren gauzek azkenean arazoak ere ekarri edota hain onak ez direla adierazteko. Gauzak eta pertsonak benetan ezagutzeko, itxurari ez …
Produktu areagotua
Produktu areagotua bezeroek espero dituzten ohiko ezaugarrietaz gainera bestelako onurak eta zerbitzuak jasotzen dituen dituen produktuaren aldaera da, …
Aldi baterako kontratuak (iraupen jakineko kontratuak, iraupen mugatuko kontratuak)
Aldi baterako lan kontratua, iraupen jakineko lan-kontratua edo iraupen mugatuko lan-kontratua langile baten eta enpresari baten artean lan harremana da, aldi, …
Lan harremanak
Lan harremana langilearen eta enpresariaren artean gertatzen dena da, non langileak lanpostu bat bete eta enpresariarentzat lan bat egitera konprometitzen den …
aste guztiak balira jai, gazte alferrak hori nahi
Alferraren jaizaletasuna eta alferkeria gaitzesteko. Aldaerak asteak balira jai, gazte alferrak hori nahi Astegun guztiak balira jai! Alferrak hori nahi
Gobernuz kanpoko erakundeak (GKE)
Gobernuz kanpoko erakundeak(GKE)** erakunde pribatuak dira, gobernuarekiko independentziaz lan egiten dutenak, gizarte elkartasuna eta ongizatea xede dutenak, …
Hiperonimoak
Hiperonimoak esanahi orokorra duten hitzak dira, esanahi zehatzagoa duten hitzen esanahia biltzen dutenak. Adibidez, animalia hitza txakur eta katu hitzen …
txakurrak toki guztietan ortozik
Toki guztietan arazoak eta gorabeherak daudela adierazteko. Aldaerak leku guztietan orak lau hanka leku guztietan txakurrak oinutsik han ere txakurrak oinutsik …
zakur zaunkaria, nekez hozkaria
Adiera literalaz gainera, hedaduraz, jenio txarreko pertsonak azkenean lasaiak, bigunak, uzkurrak edo txepelak direla adierazteko. Aldaerak txakur zaunkalaria, …
ogi gogorrari, hagin zorrotza
Egoera zailetan, zorrotz eta argi jokatu behar dela adierazteko.
ibiltari gauean, logura goizean
Gauez parrandan edo ibiltzen dena, biharamunean logura izango duela, eta beraz lanerako gauza izango ez dela adierazteko.
Zapo-erdara
Zapo-erdara (zapo-erdera), ahuntz-erdara edo sorgin-solasa herri batzuetako euskaldunen artean erabiltzen zen hizkuntza-jolasa da, hizkuntza sekretu gisa …
Aduanak
Aduana inportatu edo esportatu egiten diren salgaiak kontrolatu eta ikuskatu eta horretarako tramite edo izapideak egiteko tokia da, biltegiak nahiz bulegoak …
Kanpo migrazioa
Kanpo migrazioa pertsonek eta familiek euren jatorriko herrialde edo eskualdetik beste herrialde edo eskualde batera egiten duten migrazioa da. Definizio …
Adierazpen-askatasuna
Definizioa eta kontzeptua Adierazpen-askatasuna** pertsonek indibidualki eta kolektiboki ideiak, iritziak eta lan intelektualak sortu, komunikatu eta zabaltzeko …
Trentoko kontzilioa
Trentoko kontzilioa 1545-1563 bitartean ospatu zen Eliza Katolikoaren kontzilio ekumenikoa izan zen, egungo Italia iparraldeko hiri bat, Erreforma …
Kontzilio ekumenikoa
Kontzilio ekumenikoa Eliza Katolikoko edo beste kristau konfesio bateko gotzain guztiak biltzen dituen batzar edo batzarren multzo bat da, doktrina eta …
Deixia eta deiktikoak
Deixia testuinguru edo diskurtso batetik kanpo esanahi konkretu edo zehatzik ez duten baina testuinguru edo diskurtso jakin baten baita, eta bereziki espazio …
alferra beti lantsu
alferra beti lantsu: alferrak aitzakia gisa lan asko duela esan ohi duela adierazteko. Aldaerak nagia beti lantsu Erlazionaturikoak alferkeria, askoren …
Bouclier tarifaire
Un bouclier tarifaire est un ensemble de mesures économiques gouvernementales qui visent à limiter les prix de certains biens et services, afin de protéger le …
egiak ez ditu bi bide
Egia bakarra dela, eta hara iristeko modu bakarra dagoela adierazteko.
Distantziakidetasuna (politika)
Gatazka politikoan, distantziakidetasuna bi mutur edo aurkari politikoen artean kokatzen den eragile politikoa da, bata zein bestearen argudio batzuk ulertu eta …
Metanarratibak (metarrelatoak)
Metanarratiba edo metarrelatoa munduaren azalpen totalizatzailea egiten duen marko eta sistema diskurtsibo eta ideologikoa da, den dena bere termino eta …
Marradura
Marrazketa teknikoan, marradura plano bateko atal batean marrazten diren marra paraleloen multzoa da, atal hori nolabait nabarmendu eta beste ataletatik …
Lerro poligonala (polilerroa)
Geometrian, lerro poligonala edo polilerroa elkar konektaturiko segmentuak sortzen den lerro jarraitua da. Lerro poligonala itxia denean, poligonoa sortzen da.
Kotizatzaileak (Gizarte Segurantza)
Gizarte Segurantzari buruz, kotizatzailea edo Gizarte Segurantzako afiliatua lanean izan eta Gizarte Segurantzan kotizatu edo ekarpenak (ikus, kotizazio …
Omnibus mobilibus mobilior est sapientia
English: Wisdom is more active than all active things (from the Bible: Wisdom: 7-24) Español: A todo movimiento supera en movilidad la Sabiduría (Libro de la …
Lan-merkatua
Lan merkatua lan eskaerak eta lan eskaintzak bat egiten duten merkatua da, non langileek bere lan indarra eskaintzen dieten enpresei eta enpresek lanpostuak eta …
Izpiritua (espiritua)
Izpiritua edo espiritua izaki baten arima, kontzientzia, pentsamendua edo borondatea da, errealitate edo existentziara ekarria, izaki bizidun, hildako izaki …
Harreman publikoak
Harreman publikoak erakunde batek beste erakunde eta pertsona fisikoekin garatzen dituen harreman eta komunikazioak modu estrategiko batean garatu eta gauzatu …
Garraio-azpiegiturak
Garraio-azpiegiturak garraio-sistema batean ibilgailuak ibilarazi eta haietatik ibiltzeko behar diren bide eta bestelako instalakuntzen multzoa da, hala nola …
Enpresa-kontzentrazioa
Enpresa-kontzentrazioa edo enpresen kontzentrazioa bi enpresa edo gehiago kontrol bakar baten pean geratzen direneko estrategia eta prozesua da, enpresa taldeak …
Antiheroia
Antiheroia heroiaren adorea eta balio moralak ez dituen fikzio-lan bateko protagonista da, heroiaren zuzentasunaren eta miresmenaren aldean, okerra, desoreka …
Ozeanoak eta itsasoak
Ozeanoa edo itsasoa (singularrean) ur gaziko masa zabala da, Lurraren azalaren zati handi bat estaltzen duena, %70.8 zehazki, eta hidrosferaren bolumen handiena …
Itsaso kontinentalak
Itsaso kontinentalak kontinente baten barruan kokatzen diren itsasoak dira, ozeanoren batekin bat egiten dutenak itsasarte baten bitartez. Itsaso kontinental …
Kostako itsasoak (itsaso epikontinentalak)
Kostako itsasoak edo kostaldeko itsasoak, itsaso epikontinentalak ere deituak, kostaldean eta plataforma kontinental batean zehar, ozeanoak kontinentearekin bat …
Low profile
In the field of business and management, a low profile refers to the characteristic that leaders and managers with a moderate andprudent attitude have, …
Media exposure
Media exposure is the public presentation in the media of people, facts, objects and ideas in order to give them a public projection and image. It refers …
Ebaluazio prozesuala
Ebaluazio prozesuala, prozesu-ebaluazioa, prozesuko ebaluazioa edo bitarteko ebaluazioa hezkuntzan ikaslearen ikaskuntza eta irakaslearen irakaskuntza lanaren …
Kolonoak eta kolonotza
Kolonoak Erromatar Inperioko gizon libreak ziren, baina beste toki batetik etorrita nekazaritzan jarduten zuenak, jaun edo ugazaba bati lurra alokairuan hartuz. …
Errepertorioa
Errepertorioa musikari, abeslari edo antzezle batek publikoaren aurrean jo edo antzezteko landu, entseatu eta prestaturik dituen obra eta piezen bilduma da. Lan …
Energia berriztagarriak
Energia berriztagarriak edo, hobeto esanda, energia iturri berriztagarriak, (ia) infinituak eta (ia) mugarik gabekoak izateagatik (haizea eta eguzkiaren argia, …
Indar errepresiboak
Indar errepresiboak botereak bere ideologia eta programa inposatu eta disidentzia oro zapaltzeko garatzen duen errepresioa gauzatzeko erabiltzen dituen polizia …
Zentral hidroelektrikoa
Zentral hidroelektrikoa maldan behera bideratzen den ur korronte batek birarazten duten turbinek argindarra edo elektrizitatea sortzeko instalakuntza da.
Kapital-sozietateak
Espainiako ordenamendu ekonomikoan, kapital-sozietateak sozietate anonimoak, erantzunkizun mugatuko sozietateak eta akzio bidezko sozietate komanditarioak …
Legezko erreserbak
Espainian, legezko erreserbak kapital sozietateek (sozietate anonimoak, sozietate mugatuak, akzio bidezko sozietate komanditarioak) legeak ezarrita mozkinetatik …
Higatze-gerra
Higatze-gerra edo higadura-gerra armada batek aurrera egin, gudak edo batailak irabazi eta lurraldea bereganatu ordez, etsaiari galera handiak eraginez azkenean …
Hezkuntza esku-hartzea
Hezkuntza esku-hartzea edo esku-hartze pedagogikoa haur, gazte edo orokorrean ikasle baten ikaskuntza edo garapen pertsonal, sozial eta emozionalaren inguruko …
Fokuratzea
Planoko erdialdeko katebegiak fokuraturik daude, baina aurretik daudenak, beheko ezker aldean esaterako, desfokaturik. Fokuratzea edo fokatzea kamara bateko …
Ahots-moldea
Fonetikan, ahots moldea, ahosmoldea edo artikulazio modua fono edo ahots-soinu bat, zehatzago kontsonante bat, ahoskatzerakoan soinu mota eragiten duten hainbat …
Bizikidetza eskolan: bizikidetza-ereduak
Ikus, gainera, bizikidetza kontzeptu orokorra. Eskola sozializazio-eremua izanda, gatazka eta batzuetan indarkeria ere berezko ditu. Eskolaren helburua izan …
Higadura (erosioa)
Higadura edo erosioa (latinezko erodare hitzetik, “xehatu”) meteorizazioak erasandako arroketatik eta lurzoruetatik partikulak askatzen eta beste …
Hauspoa
Hauspoa haizea hartu eta indarrez kanporatzeko gailua da. Orokorrean, haize edukiontzi malgua da, zabaldu egiten dena haizea hartzeko eta hura ixtean haizea …
Lehen haurtzaroa
Definizio zehatzari buruzk erabateko adostasunik ez badago ere, lehen haurtzaroa jaiotzetik zortzi urtera arte, eta dena dela, pubertaroa iritsi arte. zabaltzen …
Hezkuntza mistoa
Hezkuntza mistoa, eskola mistoa edo eskolatze mistoa neskak eta mutilak batera, eskola eta gela berdinetan, eta curriculum berdinekin hezten dituen …
Hominizazioa
Hominizazioa hominidoen ezaugarri anatomiko eta fisiogikoek jarraitu duten eboluzio biologikoa, egungo Homo sapiens sapiens-era heldu arte. Eboluzio biologiko …
Humanizazioa
Humanizazioa espezie hominidoen artean garatutako eboluzio kulturala adierazten du, maila teknologikoan, ekonomikoan, sozialean nahiz sinbolikoan -hizkuntzan, …
1789ko abuztuaren 4ko gaua
1789ko abuztuaren 4ko gaua izenarekin Frantziako Iraultzaren baitan Asanblea Nazional Eratzaileak pribilegio feudalak ezabatzeko hartu zituen erabakiak biltzen …
Gregoriar kantua
Gregoriar kantua edo kantu gregorianoa kristau eliza batzuetako kantu liturgikoa da, bereziki monastegietan kantatzen dena, a capella, bestelako musika-tresnak …
Prosodia (definizioa)
Prosodia ahozko diskurtsoaren intonazioa, azentua, etenaldiak eta orokorrean diskurtsoaren elementu fonetikoak, fonematik haratago, barnehartzen dituen …
Ibaia (definizioa)
Ibaia emari iraunkorra eta jarraitua duen ur-lasterra da, bere ibilbidearen zati handiena lurrazalaren gainetik egiten duena, ibilgu deritzon sakonune batean …
Bocage (nekazaritza-paisaia)
Bocage Europako Atlantikoko kostaldean, hala nola Galizian, kantauri isurialdean, Bretainian, Normandian, Inglaterran eta Galesen ohikoa den nekazaritza paisaia …
Lokalismoa
Lokalismoa beste lurralde eta komunitateekiko elkartasunean bertakoen interesak zaindu egiten dituen ikuspegi politiko eta ekonomikoa da, eta horrexegatik …
Makinismoa
Makinismoa ekoizpen prozesuetan makina konplexuak kopuru handitan sartzeko prozesua da, produktibitatea gehitzeko helburuarekin. Industria Iraultzarekin lotzen …
Saio-identifikatzailea
Saio-identifikatzailea gailu informatiko batetik beste gailu batekin konektatu eta harekin garatzen den interakzioan sortzen den datua da, elkarrekin trukatzen …
Bataioa
Kristautasunean, bataioa kristau berriak eta kristau bezala onartzen diren pertsonak kristau fedean elizan jasotzeko garbikuntza-erritua da, kristau berria …
Mandorla
Kredituak: Valdabia-Wikimedia Commons Mandorla bereziki arte erromaniko eta bizantinoko margolan eta erliebeetan agertzen den almendra itxurako eremua da, non …
Partikularismo historikoa
Partikularismo historikoa gizarteak eta kulturak euren historia bereziaren emaitza direla baieztatzen duen paradigma antropologikoa da, eta beraz korronte …
Sinbologia
Sinbologia mundu ikuskera bat eratu edo bizitzaren arlo bati esanahia eta zentzua ematen dizkioten sinbolo multzo homogeneo eta koherentea da, indibidualki …
Zeinuak
Zeinua zerbait, objektu, gertaera edo orokorrean kontzeptu bat, adierazi eta seinalatzen duen zerbait da, eta beraz esanahia duena. Zeinuak dira hitzak, …
sasi hutsa ez da zutik egoten
Berez makala denak etekin edo probetxu eskasa ateratzen duela adierazteko.
balea esan eta belea izan
Hitza eman eta esan bai, baina gero hitza betetzen ez duten horiei buruz.
Aporofobia
Aporofobia (antzinako grezierazko aporos hitzetik, “pobrea” ) pertsona pobre eta txiroekiko mespretxua edo gutxiespena da, pertsona horiek …
Defizit publikoa
Defizit publikoa herrialde bateko administrazio publikoetan epe jakin batean, normalean urtebetean, gastuak diru sarrerak baino handiagoak direnean gertatzen …
Gastu kengarriak
Gastu kengarriak etekinen gaineko zerga bat ezartzen denean, etekin gordin edo osoari kentzen zaizkion zenbatekoak dira, etekin edo errendimendu horiekin …
Zerga-kenkariak
Zerga kenkariak PFEZ edo sozietateen zergaren kuota osotik kentzen diren zenbatekoak dira, kuota likidoa kalkulatze aldera. Adibidez, adin txikiko seme alaba …
Zerga-murrizpenak
Zerga murrizpenak oinarri zergagarria gutxitu egiten duten kontzeptu eta zenbatekoak dira, azkenean karga tasa aplikatuko zaion oinarri likidagarria kalkulatze …
Karga-tasa (grabamena)
Fiskalitatean, karga-tasa edo grabamena oinarri zergagarriari edo oinarri likidagarriari aplikatzen zaion tasa edo portzentajea da, kuota osoa kalkulatzeko. …
Biolentzia (indarkeria)
Biolentzia, indarkeria edo bortxakeria beste pertsona edo izaki bizidun baten aurkako erasoa edo indarraren erabilera da, nabaria zein ezkutukoa (ikus, …
Agresibitatea (portaera agresiboa)
Agresibitatea edo portaera agresiboa espezie bereko edo beste espezie bateko indibiduo bati eraso egiteko mehatxua eta ekintza da, segurtasuna edo etekina …
Transliterazioa
Transliterazioa idazkera-sistema batean idatzirik dagoen hitza beste idazkera-sistema batera aldatzea da. Transkripzioak hitz baten ahoskera hizkuntza batean …
Portaera agonistikoa
Portaera agonistikoa lehia, norgehiagoka, gatazka eta borrokarekin loturiko portaera da, agresibititatea eta erasoa eragiten dituena. Ohikoa da espezie bereko …
Kontseilari delegatua
Sozietate anonimo batean, kontseilari delegatua administrazio-kontseiluko kidea da, kontseiluko beste kideen aldetik eskumen bereziak dituena erabakiak hartu …
Organo kolegiatuak
Organo kolegiatuak (organo kolejiatuak) administrazio publikoan edo erakunde pribatu batean kide anitz dituen organo edo atala da, pertsona bakarreko organoak …
Oroharreko zerga
Oroharreko zerga zergapeko guztiei (beraz, orohar) zerga zenbateko berdina eta finkoa ezartzen dien zerga da, haien ahalmen ekonomikoa edo diru sarrerak kontuan …
Mito fundatzaileak
Mito fundatzailea nazio, herri edo hiri baten sorrera azaltzen duen narrazio mitiko edo heroikoa da. Maiz, gerra, hilketa eta sakrifizio elementuak biltzen …
Ipuin etiologikoak
Ipuin etiologikoak edo narrazio etiologikoak fenomeno eta gauza ulertezin eta ezezagunen jatorria eta zergatia azaltzen dituzten ipuinak dira. Fantasian …
Sexual liberation
Sexual liberation is the overcoming of the prohibitions, obstacles and limits established by social morality, a religious doctrine or a system of domination in …
Sexual freedom
Sexual freedom is the right that people have to define their sexual orientation without limits, develop and live their sexuality consciously and in society, …
Sexu askatasuna
Sexu askatasuna pertsonak indibidualki sexu orientazioa mugarik gabe definitu eta euren sexualitatea kontzienteki garatu eta eta gizartean bizitzeko eskubidea …
Sexu askapena
Sexu askapena dominazio-sistema batek, erljioaren doktrinak edo moralak giza sexualitatearen inguruan ezarri dituen galarazpen, eragozpen edo oztopoak gainditu …
Enpresaburua (enpresaria)
Enpresaburua edo enpresaria, batzuetan ugazaba ere deitua, enpresan kapital ekarpenak egin eta haien bitartez enpresa bere erabakiekin zuzendu eta kudeatu …
Funtzio-hitzak
Funtzio-hitzak esanahi aski zehazgabea eta zabala duten hitzak dira, beste hitzekin elkartuta funtzio gramatikal jakin bat bete eta beraz haien esanahia …
Postposizioak
Postposizioak hizkuntza batzuetan, euskaraz kasu, izen edo izenorde baten ondoren (post) jartzen diren hitzak dira, beste hizkuntza batzuetan preposizioak …
Ondasun libreak (ondasun askeak)
Ondasun libreak edo ondasun askeak naturak modu mugagabean eskaintzen dituen ondasunak eta gaiak dira, kosturik eta balio ekonomikorik ez dutenak, baino aldi …
Foru aldundiak
Foru aldundiak edo foru diputazioak, Euskal Autonomia Erkidegoa osatzen duten Araban, Bizkaian eta Gipuzkoako lurralde historiko edo foru lurraldeetako gobernu …
Foru erregimena
Foru erregimenaeuskal foruak, probintzia edo lurralde historiko ezarri eta aplikatu egiten dituzten erakunde politikoen multzoa, foru aldundiak bereziki, eta …
Probintzia-diputazioak
Probintzia diputazioak, diputazio probintzialak edo probintzia aldundiakEspainiako probintziak** gobernatu eta administratu egiten dituzten organo politikoak …
Egiturazko aldaketa
Ekonomian, egiturazko aldaketak sistema ekonomikoaren ezaugarrietan eta horren funtzionamenduan gertatzen diren aldaketa sakonak dira, sistema ekonomikoaren …
Interakzio diakronikoa
Interakzio diakronikoa soziologiako printzipio epistemologikoa da, zeinaren arabera gizarteko fenomeno, gertaera eta ekintzak denboran zehar gizartean izan …
Zein da animalien eta gizakiaren arteko desberdintasun nabariena?
Gizakiak badu zerbait berezia, beste animalia guztiengandik guztiz bereizten duena: kontzientzia morala, etikoki ona edo txarra denabereizteko gaitasuna, …
Baliabide intelektualak
Baliabide intelektualak edo aktibo intelektualak, enpresaren garapenerako baliatzen diren aktibo ukiezinak dira (ikus, kapital ukiezina), lan intelektualaren …
asko balio du indarrak, gehiago buru azkarrak
Adierazteko lan egiterakoan indarra izatea baino hobe dela gauzak fundamentuz eta ganoraz egitea. Gaztelaniaz: más vale maña que fuerza
Matxismoa
Matxismoa gizonaren ezaugarri heteropatriarkalak goraipatu eta emakumea gutxietsi egiten duen nagusikeriazko jarrera eta portaera irrazionala da. …
Bessemer bihurgailua
Bessemer bihurgailua Henry Bessemer metalurgiko britainiarrak 1855ean altzairua era masibo eta merkean ekoizteko gailu metalurgikoa da, kubeta edo ontzi …
Paisaiaren degradazioa
Paisaiaren degradazioa paisaian, subjektu, komunitate edo gizartearen begiradaren eta ingurune fisikoaren arteko topagune gisa, ingurune eta bizigarritasun …
Hizkuntza transmisioa
Hizkuntzaren transmisioa gizatalde batean gertatzen den hizkuntza natural eta propioaren transferentzia da, hizkuntza bizirik iraunarazten duena, belaunaldiz …
urak dakarrena, urak daroa
Esfortzu handirik gabe jasotako ondasunak erraz xahutzen direla adierazteko. Oharrak Benito Lertxundik abestia egin zuen atsotitza honela osatuz: Urak dakarrena …
Hizkuntza ofiziala
Hizkuntza ofiziala herrialde edo eskualde batean legez bertako hizkuntza gisa aitortzen den hizkuntza da, erakunde eta kargu politikoek eta administrazio …
Ataraxia
Ataraxia bereziki pirronismoan eta epikureismoan erabilitako kontzeptua izan zen. Literalki, “lasaitasuna, baretasuna, asaldagaiztasuna” adierazten …
Lurrazala
Lurrazala kontzeptu geografiko lausoa da, testuinguruaren arabera esanahi desberdinak izan ditzakeena. Lurraren egitura kontzentrikoan azaletik gertuen dagoen …
Partzela kontzentrazioa
Partzela-kontzentrazioa landa eremuko partzela edo lur eremuak bateratzeko prozesua da, horien gehiegizko zatitzea saihestu eta nekazaritza ustiapenei tamaina …
Abeltzaintza intentsiboa
Ikuiluratze masiboa abeltzaintza intentsiboaren ezaugarrietako bat da. Kredituak: Lourdes cardenal- Commons. Abeltzaintza intentsiboa abere kopuru handiak …
Nekazaritza intentsiboa
Nekazaritza intentsiboa laboreen ekoizpen guztiz kontrolatua da, ahalik eta uzta handiena lortzeko. Zehatzago, nekazaritza intentsiboan ongarriak eta produktu …
Espedienteak
Dokumentazioan eta artxibistikan, espedientea administrazio publikoetako erakunde batek auzi edo gai buruz ebazpen bat egin aurretik, horretarako bildu eta …
Lagunarteko hizkera
Lagunarteko hizkera edo lagunarteko hizkuntza, hizkera arrunta edo hizkuntza arrunta ere deitua, giro informal eta lasai batean jatorri, adin, estatus eta …
Sindikatuak (definizioa)
Sindikatuak (sindikatoak okerra da) langileek askatasunez eta modu iraunkorrean osaturiko antolakundeak dira, enpresari eta enplegatzaileen aurrean euren lan …
1848ko iraultzak
1848ko iraultzak 1848-1849 urteetan Europan zehar gertatu ziren herri matxinadak izan ziren, langile proletarioak nahiz burgesia txikia bat eginik, monarkia …
Aktiboen errotazioa
Aktiboen errotazioa enpresa batek epe jakin batean zehar aktiboa zenbat aldiz berritzen duen adierazten duen magnitudea da. Adibide gisa, enpresa batek 1200 …
Kognizioa
Kognizioa (latinezko cognoscere aditzetik, “jakin, ezagutu”) prozesu mental kontziente eta inkontzienteen multzoa da, zentzumenetatik informazioa …
Arrazoibideak
Arrazoibidea edo arrazoiketa, batzuetan arrazonamendu ere deitua, eragile adimendun batek ezagutza eratzeko erabiltzen duen prozesu kognitiboa da, …
Bergarako besarkada
Bergarako besarkada, Bergarako hitzarmena edo Bergarako ituna Lehen Karlistaldian Espartero jeneral liberalaren eta Maroto jeneral karlistaren artean 1839ko …
Kezka (egonezina)
Kezka edo egonezina pertsona batek zerbaiti buruzko pentsamendu negatibo edo ezkorrak garatzen ditueneko egoera psikologikoa da, arrisku edo mehatxu baten …
Govern constitucional
L’expressió govern constitucional fa referència al govern subjecte al mandat constitucional com a regla fonamental de l’estat. A les societats …
kalean uso, etxean otso
Adierazteko pertsona bat kalean jendaurrean atsegin eta onbera azaltzea itxura hutsa izan daitekeela, etxekoekin zakarra eta gaiztoa izaten delako. Aldaerak …
Bekatuak (pekatuak)
Kristautasunean, islamean eta beste erlijio batzuetan, bekatuak edo pekatuak dogma erlijiosoek gaitzetsi eta debekatutako ekintzak eta jokabideak dira, …
Paganismoa
Paganoak (paganus latinez) Antzinako Erroman kristau erlijioa bereganatu ez zuten pertsonak eta taldeak ziren, orokorrean hirietatik kanpo, landan, bizi zirenak …
Partizipioa
Partizipioa aditz baten forma jokatugabea da, euskaraz aditz nagusiaren forma burutu (“liburu berria irakurri dut”), izen (“egin dugu …
Aditz (adizki) laguntzailea
Euskaran, aditz laguntzailea edo adizki laguntzailea aditz perifrastiko batean aditz nagusiari gehitzen zaion adizkia da, aditz nagusiak adierazten duen …
Aditz perifrastikoak
Euskaran, aditz perifrastikoak edo aditz analitikoak bi hitzekin (aditz nagusia + aditz laguntzailea) osatzen diren aditz formak dira -adibidez: “jan …
Kantonalismoa
Kantonalismoa Espainiako Lehen Errepublikan zehar, 1873-1874 bitartean, garatu zen mugimendu politikoa errepublikazale erradikala izan zen, estatua kantonamendu …
Varieties of discourse (varieties of speech)
The varieties of discourse or varieties of speech are the different modalities or ways of using a language depending on the context and the purpose of …
Kreole hizkuntza (kreolera)
Kreole hizkuntza edo kreolera bi hizkuntza edo gehiagotik elementuak hartuz osaturiko nahasketa-hizkuntza da, hasiera batean hizkuntza horien arteko …
Eleaniztasuna
Eleaniztasuna edo multilinguismoa, komunitate bateko hiztunek hizkuntza bi edo gehiagotan hitz egin eta elkar ulertzen duteneko egoera da. Pertsona bakoitzari …
Hizkuntza ordezkapena (mintzaldaketa)
Hizkuntza-ordezkapena edo mintzaldaketa eskualde geografiko edo gizarte eremu batean hizkuntza baten ohiko erabilera publiko edo komunitarioa beste ordezko …
Etsaitasunezko ingurunea
Bereziki bigarren mailako sozializazio eremuei buruz erabilia, hala nola lantegian edo ikastetxean, etsaitasunezko ingurunea pertsona baten aurkako abusu eta …
ezina, ekinez egina
Ezinezkoak diruditen lanak azkenean arituz gero aurrera atera daitezkeela adierazteko.
Etsaitasuna
Etsaitasuna pertsona batek beste batengana edo batzuengana sentitzen duen herra, gorroto, sumin, ezinikusi eta mespretxuzko emozio negatiboa da, haien aurka …
Balio tipikoa
Balio tipikoa datu edo neurketa multzo baten balio esanguratsua da, nolabait haiek guztiak balio bakar batean laburbiltzen dituena. Balio tipikoak kalkulatzeko …
Unitate esperimentalak (esperimentu-unitateak)
Esperimentuen diseinuan, unitate esperimentalak edo esperimentu-unitateak tratamendua jasotzen duten banako, objektu edo elementuetako bakoitza, unitate …
Zorizko esleipena
Esperimentuen diseinuan, zorizko esleipena banakoak edo unitate esperimentalak tratamendu desberdinen artean zoriz banatzeko prozedura da. Modu horretan, …
Feminitatea
Feminitatea gizarte batean emakumeari eredu edo errepresentazio ideal gisa esleintzen zaizkion atributu, ezaugarri eta rolak dira. Beraz, eraikuntza soziala da, …
Marketinaren orientazioak
Marketinaren orientazioak edo marketin-orientabideak enpresak marketin prozesua garatu eta beraz bezeroaren beharrak asetze aldera enpresak ezartzen dituen …
Indukzioa (metodo induktiboa)
Indukzioa edo metodo induktiboa arrazoibide mota bat da da, kasu partikularren behaketaz eta orokorrean esperientziatik errealitateari buruzko konklusio …
Biogaitasuna
Biogaitasuna eremu batek baliabide natural berriztagarriak (landaredia, basoak, animaliak, …) ekoitzi eta horien erabileran sorrarazitako hondakinak …
Kontrabandoa
Kontrabandoa gai edo gauza jakin batzuk legez kanpo ekoitzi, garraiatu edo haiekin komertzioa egitea da. Historikoki, erreferentzia egin dio bereziki herrialde …
bekatu arina, norberak egina
Norberaren akatsak, arintzat hartu ohi direla eta, bide batez, besteak egindakoa beti gaizki egina ela adierazteko. Aldaerak pekatu arina, norberak egina
lanik errazena, agintzea
Agintzea, besteek zer egin behar duten adierazi eta horretara behartzea, benetan lan egitearen aldean erraza dela adierazteko.
Zergaduna edo zergapekoa
Zergapekoa edo zergaduna zergaren zama jasaten duen pertsona da. Zerga batzuetan zergadunaren ordezkoaren figura ezartzen da, zerga ordaintzearen obligazioa …
Utilitate galera (zergak)
Fiskalitatean, utilitate galera zergadun batek zerga ordaintzean jasaten duen utilitate galera da, eskurako errenta gutxitzearen ondorioz. Beste hizkuntzetan: …
Gehiegizko zama edo karga (zergak)
Gehiegizko zama edo gehiegizko karga zerga bat aplikatuta zergadunengan gertatzen den utilitate galeraren eta ogasunak eskuratzen duen zerga bilketaren arteko …
asto joan eta mando etorri
Etekina lortu nahian atera eta esku kutsik etorri dela adierazteko.
Komanditako akzio-sozietatea
Komanditako akzio-sozietatea, akzio-sozietate komanditarioa, komanditako sozietate akzioduna edo sozietate komanditario akzioduna Espainiako Merkataritza-Kodean …
Egozpen pertsonala (zuzenbidea)
Egozpen pertsonala zuzenbidearen aurkako egitate edo ekintza bat subjektu jakin baten jokabide dolozko edo zuhurtziagabetasunaren ondorioa dela ezartzen duen …
beharrak zaharra merkatura
Beharrak zaharrak, ezinduak eta lan egiteko moduan ez dauden horiek, merkatura, lan egitera alegia, bultzatzen dituela adierazteko. Aldaerak beharrak zaharrak …
Interes efektiboa (tasa efektiboa)
Interes efektiboa edo interes tasa efektiboa finantza-eragiketan batean ezartzen den urteko interes erreala da, kontuan harturik interesak urtean zehar aldiro …
Heterotopiak
Michel Foucaulten arabera, heterotopiak beste espazio haiek dira, nora anomaliak edo diskontinuitateak bideratu eta han biltzen diren, Izan daiteke …
Taula dinamikoak
Taula dinamikoa kalkulu orri batean osatzen den taula malgua da, datuak sarturik edo ezabaturik, informazioa eguneratu egiten duena. Excel-en esaterako, aukera …
Magis esse quam videri oportet
Euskaraz: Gehiago da izatea itxura izatea baino.
alferraren atxurra, herdoiak jan
Alferra bere lanabes eta tresna narratsengatik ezagutzen dela adierazteko. Aldaerak alperraren atxurra, herdoilak jan
azak eta porruak, estudianteen kontuak
Estudianteak sos gutxi izaten duela eta janari pobrearekin, aza eta porruekin alegia, konformatu behar duela adierazteko.
azak eta porruak eroan ditu neguak
Garai txarrak, eta haiekin batera nekeak eta gaitzak (gutxiren gustuko izaten diren azak eta porruak alegia) ere, pasatzen direla adierazteko. Ikus, gainera …
egon hadi lo eta jango duk mehe
Arreta galdu eta mugitzen ez denak -lo dagoena, alegia- etekin eskasa ateratzen duela adierazteko. Aldaerak egintzak lo eta jango dek mehe, izan arren bi …
Itxurakeria morala
Itxurakeria morala pertsona edo erakunde batek ustez dituen bertuteak nabarmentzeko joera eta zuritze-estrategia da, moralki besteak baino hobea erakusteko. …
Esperientzia (marketina)
*Agian “erabiltzailearen esperientzia” bilatzen ari zara. * Marketinean, esperientzia produktu bat eskuratu, kontsumitu eta erabiltzean bezero batek …
Segidako traktua
Segidako traktua ondasun edo bestelako eskubide batek jabetza-erregistro batean bere lehenengo inskripziotik jasota dauden jabetzen historia da, eskualdatze …
Non scholae, sed vitae discere.
Euskara: Bizitzarako ikasten da, ez eskolarako (Seneka).
Gaudeamus igitur iuvenes dum sumus
Euskara: Goza dezagun gazte garen bitartean.
A barba stulti discit tonsor
Euskara: Ergelaren bizarrarekin ikasten du bizarginak (zailtasunekin ikasten dela adierazteko). Gaztelania: Con la barba del necio, aprende el barbero (para …
Fortis cadere, cedere non potest
Euskara: Indartsua erori egin daiteke, baina amore eman inoiz ez. Castellano: El fuerte puede caer, pero nunca rendirse. English: The brave may fall, but can …
Kontratuen errotazioa
Kontratuen errotazioa edo kontratu errotazioa aldi batean sektore batean edo orokorrean ekonomian langile edo lanpostu bakoitzeko sinaturiko lan kontratuen …
Funtzio metalinguistikoa
Funtzio metalinguistikoa Roman Jakobson hizkuntzalariak (1896-1982) proposatutako hizkuntzaren sei funtzioetako bat da. Funtzio horretan, hizkuntza hizkuntzari …
egia, askoren erregarria
Egiari aurre egin behar izatea edo, norberari buruzkoa denean, besteen ahotik entzun behar izatea batzuetan mingarria dela adierazteko.
Aurretiko ezagupenak
Ikaskuntza esanguratsuaren teorian, bereziki David Ausubel psikologoak (1918-2008) garatua, subjektu batek ezagupen berriak ez ditu eskuratzen hutsetik, …
Inbertsio finantzarioak
Inbertsio finantzarioa edo finantza-inbertsioa une jakin batean pertsona edo erakunde batek bere ondaretik egiten duen kapital irteera da, etorkizunean jasoko …
urrutiko intxaurrak hamalau, gerturatu eta lau
Ustezko edo balizko irabazi edo etekin handia, azkenean, gauzatzen denean, horrenbestekoa ez dela adierazteko. Aldaerak urrutiko intxaurrak hamalau, hurreratu …
Hiri segregazioa (bizitoki-segregazioa, segregazio erresidentziala)
Hiri-segregazioa, bizitoki-segregazioa edo segregazio erresidentziala hiri batean bizi diren hiritar eta haien familiak euren klase sozialaren, eta batzuetan …
Nekazaritza paisaiak
Nekazaritza-paisaia landutako lursailen eta haien inguruko espazio geografikoa eta paisaia da, ezaugarri eta tipologia bereziekin eremu naturalak eta …
hagina dabilenean, sabela pozik
Jatea, hagina dabilenean alegia, gustagarri eta pozgarria dela adierazteko.
Lehen hizkuntza (ama hizkuntza)
Lehen hizkuntza edo ama-hizkuntza, pertsona batek haurra zelarik amarengandik eta hedaduraz familia nukleoan ikasi eta bereganatu zuen lehen hizkuntza naturala …
nire etxeko kea, auzoko sua baino hobea
Norberaren ondasun eta gauzak apalak eta ohiturak desegokiak iruditu arren, norberarentzat egokienak izaten direla adierazteko.
hamalau ofizio, hamabost miseria
Ofizio eta eginbide askotan ustez trebea denari buruz, haietako bakoitzean arrakasta eskasa espero behar dela adierazteko.
Tetraparesia
Tetraparesia lau gorputz-adarretan, bi hanka eta bi besoetan, gihar-paralisia eta ondoriozko mugimendu-eragozpenak dituen afekzioa da. Tetraparesia pairatzen …
nola soinua, hala dantza
Besteen esan eta iritzien arabera jokatzen duena gutxietsi edota baita ere batzuetan komenigarria dela adierazteko. Aldaerak nola soinu, hala dantza
usoak joan, sareak heda
Zerbait egiteko garaia pasata, hura egitea alperrik dela adierazteko. Gaztelaniaz: a buenas horas mangas verdes / muerto el burro, cebada al rabo
zotzetik da ziria
Seme-alabak gurasoengandik datoezela eta beraz haien antzekoak direla adierazteko. Ikus, gainera nolako zura, halako ezpala ahuntzaren umea, antxumea
Pantaila-irudia (pantaila-argazkia, pantaila-kaptura, pantailakada)
Pantaila-irudia, pantaila-argazkia, pantaila-kaptura edo pantailakada une zehatz batean ordenagailu, smartphone edo bestelako gailu informatiko batek erakusten …
ahuntzaren umea, antxumea
Seme-alaben izaera eta jokaera gurasoengandik datorrela adierazteko. Aldaerak Belearen umea, belakumea Otsoaren umea, otsakumea Katuaren umea, katakumea Ikus, …
Elur-erregimena
Elur-erregimena duen ibai baten emariaren bilakaera urtean zehar: maximoa udaberri bukaeran edo udaren hasieran izaten da, elurrak urtzearekin batera. …
jokoa ez da errenta
Jokoa ez da errenta, hobe oiloa erreta, labur eta maizago entzunda, jokoa ez da errenta jokoan, apustuan eta orokorrean irabazi balizko eta ziurgabeak ustez …
Gertaera askeak edo independenteak (gertaeren independentzia)
Probabilitate-teorian, bi gertaera (ikus, zorizko gertaerak) elkarrekiko askeak edo independenteak direla edo zorizko gertaeren artean independentzia dagoela …
Opus tessellatum
Opus tessellatum (latinezko esamoldea) mosaiko lana izendatzeko Antzinako Erroman erabiltzen zen izan da, mosaiko horiek egiteko erabiltzen ziren tesela edo …
Teselak
Kredituak: Nick McFee-Wikimedia Commons Teselak mosaikoak osatzeko erabiltzen diren beira, buztin edo harrizko pieza txikiak dira. Terminoa latinezko tessella …
Opus musivum
Opus musivum, latinezko esamoldea, mosaiko-lana adierazteko erabiltzen den terminoa da, bereziki horma gainean egiten dena. Antzinako grezierazko mouseion …
belearen arrautzetatik usakumerik ez
Gai ez denari egin ezin dituen gauzak eskatu behar ez zaizkiola adierazteko. Gaztelaniaz: No pidas peras al olmo.
Gertaera konposatuak
Probabilitate-teorian, gertaera konposatuak zenbait gertaera elemental biltzen dituena da. Adibide gisa, dado bat botatzean gertaera elementaltzat suerta …
Ustiategia edo ustiapena (nekazaritza eta abeltzaintza)
*Agian, ustiapena orokorrean bilatzen ari zinen. * Nekazaritza-ustiapenak (nekazaritzako ustiapenak, nekazal ustiapenak) eta abeltzaintza-ustiapenak, …
Nekazaritza Politika Bateratua (NPB)
Nekazaritza Politika Bateratua (labur, NPB) edo Nekazaritza Politika Erkidea Europar Batasunak nekazaritza arloan garatzen duen politika eta neurri ekonomiko …
Akuikultura
Akuikultura (latinezko aqua hitzetik, “ura”) ur eremu itxietan, sarez niguratutako eremu naturaletan edo aintzira edo ur-gordailu artifizialetan, …
Abeltzaintza estentsiboa
Abeltzaintza estentsiboa urtearen zati handi batean ganadua edo abereak kanpoko eremu zabaletan, larre edo bazkaleku gisa, hazten dituen abeltzaintza mota da, …
Monoklinala
Kredituak: Kilom691, CC BY-SA 3.0, Esteka Monoklinala, egitura monoklinala edo erliebe monoklinala geruzak norabide berean zabaltzen diren egitura geologikoa …
Itsasbazterra (kostaldea)
Bretainiako itsasbazter koskatua. Kredituak: Geo Swan - Wikimedia Commons Itsasbazterra, itsasertza edo kostaldea itsasoarekin muga egiten duen lehorreko lur …
Enkriptazioa (zifratzea, zifraketa)
Enkriptazioa, zifratzea edo zifraketa informazioa edo datuak kodifikatzea da, informazio horretara iritsi eta eskuratzeko baimenik ez duten pertsona eta …
Sinkronizazioa (informatika)
Sinkronizazioa gailu informatiko batzuk une oro konektaturik izan eta norberaren fitxategi eta datuetara iristeko gaitasuna da, erabiltzaileari bere datu eta …
Disko gogorra
Disko gogorra edo disko gogorreko unitatea biltegiratze-unitate informatikoa da, datuak era magnetikoan modu iraunkorrean, ordenagailua itzalita dagoenean ere, …
Armamentu-norgehiagoka (armamentu-lehia)
Armamentu norgehiagoka, armamentu lehia, arma-lasterketa, arma-karrera edo lasterketa armamentistikoa elkarren etsai edo aurkari diren herrialdeek euren armadak …
Ekumenopolis
Ekumenopolisa 1967 urtean Constantinos Doxiadis arkitekto eta urbanistak garatu zuen kontzeptua da, etorkizuneko munduko hiri guztiek loturik eta bateginik …
Heteroglosia
Heteroglosia Mikhail Bakhtin literatura kritikoak garaturiko kontzeptua da, adierazten duena diskurtsoek eta testuek hainbat interpretazio eta ikuspegi, finean …
Erlikia
Erlikia santu edo beneratu egiten den pertsona zendu baten gorpuzkia edo hark ukitu edo erabilitako objektua da. Adibidez, erlikiak dira Izara Santua, Kristo …
Posizioen gerra
Posizioen gerra edo posizio gerra gerra-frontean aurrera eta atzera txikiak gertatzen direnean suertatzen den egoera belikoa, non eraso militarrak posizio, …
Enplegu-eskaintzak (lan-eskaintzak)
Ez nahastu singularrean baino erabiltzen ez den lan-eskaintza terminoarekin. Enplegu-eskaintza edo lan-eskaintza enpresari edo enplegatzaile batek pertsona …
Jauntxoak
Jauntxoak XVIII-XX mendearen bitartean Euskal Herriko herrietan botere ekonomiko eta politikoa modu esklusiboan atxikitzen zuten pertsonak ziren, nobleziatik, …
Bake Armatua
Bake Armatua Europan 1971tik Lehen Mundu Gerra hasi bitartean nagusitu zen tentsio beliko biziko aldia izan zen, Europako potentzien nazionalismoak eta Afrika …
Sozietate zibila
Sozietate zibila bi pertsonak edo gehiago adosten duten ituna da, zeinaren arabera haien ondasun batzuk eta lana partekatu eta bateratu egiten dituzten, …
Nazioen Elkartea (Nazioen Liga)
Nazioen Elkartea edo Nazioen Liga Lehen Mundu Gerraren bukaeran, 1919 urtean, sortutako nazioarteko erakundea izan zen, Mundu gerraren osteko nazioarteko …
Antolaketa politikoa
Antolaketa politikoa edo antolakuntza politikoa estatu baten instituzio politikoen multzoa da, estatua eratzeko modua, lurralde mailan (udaletatik …
goiz argi, arrats euri
Euskal Herrian zeru garbiarekin hasten diren egunak maiz euriarekin bukatzen direla adierazi eta eguraldiaren aldakortasuna nabarmentzeko.
zozoak beleari, ipurbeltz
Batek beste baten aurka esandakoak norberari aplikatzen ez dizkiola adierazteko. Sinonimoak zartaginak pertzari, utikan beltz hori astoak mandoari, belarri luze …
Inbestidura
Inbestidura (latinezko investire aditzetik, “barrurako jantzi”) kargu politiko edo instituzional bat hartzean egiten den ekitaldi solemnea da. …
Omenaldia (omenaldi-zeremonia)
Omenaldia edo omenaldi-zeremonia Erdi Aroan nobleen arteko basailutza-ituna gauzatzeko egiten zen zeremonia solemnea da, inbestidura (jaunaren aurreko …
Basailutza ituna
Basailutza ituna Erdi Aroan errege goi mailako noble baten eta maila beheragoko noble baten artean adosten zen hitzarmen edo akordioa da, zeinaren arabera maila …
umearen zentzuna, etxean entzuna
Haurraren hezkuntza etxetik datorrela nabarmentzeko. Ikus, gainera etxean ikusia, umeak ikasia
Aliantza Hirukoitza
Aliantza Hirukoitza Alemaniak, Austria-Hungariako Inperioak eta Italiak osaturiko nazioarteko ituna izan zen, 1882an sinatu eta 1915era arte iraun zuena, …
Sarrera marjinala
Ekonomian, sarrera marjinala enpresa batek produktu-unitate bat gehiago salduta eskuratzen duen diru-sarrera gehigarria da. Kontzeptua mikroekonomian erabiltzen …
Annualgo hondamendia (1921)
Annualgo hondamendia edo Annualeko hondamendia, Annualgo gudua ere deitua**,** Espainiak 1921eko uztailetik abuztura bitartean Annual herrian, egungo Maroko …
zenbat eta ipurdia gorago, orduan eta burua beherago
Handiusteak bere ustezko handitasunean burua galtzen duela adierazteko. Gaiak harrokeria
etxeko sua etxeko hautsez estali behar da
Etxeko gorabeherak eta arazoak etxean konpondu behar direla adierazteko.
munduan nahi duenak luzaroan bizi, oiloekin ohera, txoriekin jaiki
Goiz oheratu eta goiz jaikitzea osasungarria dela adierazteko.
nahiago dut to bat, hamabi emango diat baino
Ekintzak promesak baino hobeak direla adierazteko. Loturikoa urrea esan eta urria eman
langileentzako lana, alferrentzako jana
Alferrak langileen lanaz aprobetxatzen direla nabarmentzeko.
urrea esan eta urria eman
Asko promestu baina azkenean gutxi ematen duena seinalatzeko. Aldaerak urre esan eta urri eman Loturikoak nahiago dut to bat, hamabi emango diat baino
Eskuzabaltasuna
Eskuzabaltasuna trukean edo ordain gisa ezer jaso gabe norberaren ondasunak beste bati eman edo beste batekin partekatzeko jarrera da, hari laguntzeko …
aharrausi luzea, loa edo gosea
Ahozabalka aritzea logura edo gosearen seinale dela adierazteko. Sinonimoak ahozabal luze, logale edo gose aharrausi usua, lo edo gose-mezua ahoa zabal, logale …
gazteak baleki, zaharrak baleza
Adierazteko gazteak ahalmena baduela baina jakinduria falta, eta zaharrak berriz, jakinduria bai, baina ahalmenik ez. Aldaerak baleki gazteak, baleza zaharrak
Etekinak (ekonomia)
Ekonomian, etekina lan, jarduera edo inbertsio batek ematen duen mozkin edo irabazia da. Errentagarritasuna ere deitzen zaio, etekina inbertitutako …
Espainiako Borboien berrezarkuntza
Espainian, ** Borboien Berrezarkuntza edo Borboitarren Berrezarpena** 1874tik 1931 arte Espainian indarrean egon zen aldi politikoa da, Espainian borboien …
Gaitasun paralinguistikoa
Gaitasun paralinguistikoa edo konpetentzia paralinguistikoa hitzik gabeko edo hitzez kanpoko komunikaziorako gaitasuna da, tonua, keinuak, jarrerak eta …
Donostiako ituna
Donostiako Ituna Espainiako errege Alfontso XIII.aren eta haren buruzagitzapean antolatutako erregimen politikoaren aurka, eta Errepublikaren alde egiteko …
Ostatatzea (Internet)
Informatikan, ostatatzea zerbitzariak eta haien erabiltzaileen edukia, software eta aplikazioak bertara igo, garatu eta Internet bidez konektatu egiten duen …
alferra, beti lanez betea
Atsotitz gaitzesgarria, alferra dena beti lanaz kexaka dabilela adierazteko. Aldaerak alferra, beti lanez beterik alferrak, beti lanez beteta
Baldintzapen instrumental edo eraginkorra (eragilea, eragingarria)
Psikologian, baldintzapen instrumentala, baldintzapen eraginkor, eragile edo eragingarria ere deitua, ikaskuntza eta portaera sari eta zigorren bitartez …
Ebaluazio-adierazleak
Hezkuntza arloan, ebaluazio-adierazleak hezkuntza jardueraren egoera eta bilakaera edozein maila eta ikuspegi islatu eta hezkuntza helburuen betetze maila …
Hezkuntza estandarrak
Hezkuntza estandarrak hezkuntza sistemak eduki, konpetentzia, trebetasun eta eduki gisa ezartzen dituen helburuen multzoa da, irakasgai, kurto edo ziklo …
zartaginak pertzari, utikan beltz hori
Batek beste baten aurka esandakoak norberari aplikatzen ez dizkiola adierazteko. Aldaerak zartaginak pertzari, hoa hortik beltz hori Sinonimoak zozoak beleari, …
auzoko behiak errape luze
Horrela ez bada ere, bestearena norberarena baino hobea dela esatea ohikoa dela adierazteko. Sinonimoak auzoko artoa, etxeko ogia baino hobea Aldaerak auzoaren …
gogoko tokian, aldaparik ez
Berez gogorra izan daitekeen arren, zerbaitetan atseginez aritzen garenean, nekerik ez dagoela adierazteko. Aldaerak gogozko lekuan, aldaparik ez gustuko …
Eremu-sakonera
Eremu sakonera txikia: txoriaren distantziatik gertu dagoena baino ez da enfokaturik agertzen. Kredituak: Antonios Tsaknakis - Wikimedia Commons. …
Arlo funtzionalak
Antolakuntza batean, arlo funtzionalak haien barnean jarduera, lan edo ataza desberdinak burutzen dituzte arlo edo sailak dira. Enpresan adibidez, ekoizpen ed …
Vienako Biltzarra (1814-1815)
Vienako Biltzarra, Vienako Batzarra edo Vienako Kongresua Frantzia napoleonikoaren aurka borrokatu ziren Europako potentziek 1814-1815 urteetan burutu zituzten …
Masa kritikoa (soziologia)
Soziologian, masa kritikoa fenomeno jakin bat abiarazi eta modu autonomoan garatzeko behar den pertsona tamaina minimoa da. Kontzeptua hainbat gizarte arlotan …
eroriz ikasten da oinez
Ikasi eta aurrera jarraitzeko, hutsegiteak eta porrotak beharrezkoak direla adierazteko.
Narrazio-egitura
Narrazio-egitura edo egitura narratiboa literatura lan batean kontatzen diren gertaera eta egitateen sekuentzia da, lan horretan kontatu edo azaltzen diren …
Balio frogagarria
Dokumentu, adierazpen edo gertaera batek zerbaiti buruz balio frogagarria edo balio frogatzailea duela esaten da, behar den erakundearen aurrean (notario, …
balizko esnearekin ezin gosaldu
Oraindik ez den zerbaitetaz mintzatzea alperrikakoa eta fundamenturik gabekoa dela adierazteko. Sinonimoak balizko errotan, irinik ez
Hartu-agiria (erreziboa)
Hartu-agiria edo erreziboa zerbait entregatu edo ordaintzeko obligazioa burutu dela ziurtatzen duen agiria da, dirua, salgaia edo zerbitzua jaso duenak sinatua. …
Lanaldia
Lanaldia langile batek beste baten kontura lan egiten duenean egunean zehar lan egin behar dituen orduen kopurua da, horien banaketarekin batera egunean zehar, …
Polilaborantza
Polilaborantza lursail batean labore desberdinak hazten dituen laborantza sistema da. Nekazaritza tradizionalean erabilitako sistema izan da, baina antzinakoa …
Perpausa
Perpausa munduari (edo beste mundu bati buruz!) zerbait adierazten duen enuntziatua da, era independente eta konkretuan, hau da, testuingurua edo bestelako …
Prezio-lidergoa
Merkatu batean, enpresa batek prezio-lidergoa duela esaten da sektore berean diharduten enpresa guztietatik produktu berdinagatik prezio merkeena eskaintzen …
Baliabideak (definizio orokorra)
Baliabidea helburu jakin batekin eta etekina atera nahian baliatu edo erabili egiten den elementu, gai edo ezagutza da. Ikus, gainera Baliabide teknikoak …
Baliabide fisikoak (baliabide materialak)
Baliabide fisikoak edo baliabide materialak enpresa edo jarduera ekonomiko batean ekoizpen prozesua garatzeko erabiltzen diren elementu material edo ukigarriak …
Barne migrazioa
Barne migrazioa, barneko migrazioa edo barruko migrazioa herrialde edo eskualde baten baitan gertatzen den migrazioa da, pertsonek edo familiek bizitokia …
haritz eroriari orok egur
Zoritxarra edo ezbeharra pairatu edo arriskuan edo galbidean dagoenetik denek probetxu atera nahi dutela adierazteko. Gaztelaniaz: Del árbol caído, todos hacen …
Opus incertum
Opus incertum, Ponpeian. Kredituak: Wknight94- Wikimedia Commons. Opus incertum antzinako erromatarrek harresiak eta hormak egiteko erabiltzen zuten teknika bat …
Maskor gaineko kupula
a letrarekin, petxinak, maiz maskorrekin apainduak agertzen direnak. Maskor gaineko kupula edo petxina gaineko kupula (maskorren gaineko kupula, petxinen …
Psikologia ebolutiboa
Psikologia ebolutiboa pertsonen gogamenaren bilakaera bizitzan zehar ikertzen duen psikologiaren adarra da, hala nola ikaskuntza, heldutasunera heldu eta …
Puntako teknologia (goi-teknologia)
Puntako teknologia, goi-teknologia edo goi mailako teknologia une historiko batean teknologia aurreratuena izendatzeko erabiltzen den esamoldea da, azken …
Dortsal ozeanikoak
Atlantiko erdiko dortsal ozeanikoa erakusten duen mapa batimetrikoa. Dortsal ozeanikoak ozeanoetako hondoan dauden mendikateak dira, 2000-3000 metroko …
Analitika transzendentala
Immanuel Kant filosofoaren Arrazoimen Hutsaren Kritika lanean, analitika transzendentala adimenaren aldez aurreko edo apriori ezagutzari buruzko atala da, …
Eskola eleatikoa (elearrak)
Eskola eleatikoa edo elearrak K.a. V. mendeko filosofo presokratikoen talde bat izan zen, Parmenides Eleakoa, Zenon Eleakoa, Meliso Samoskoa eta batzuen arabera …
Disimilazioa
Hizkuntzalaritzan, disimilazioa hitz batean elkarren ondoan dauden bi fonema antzekoetan, elkarren segidan ahoskatzeko zailtasunagatik edo haiek ahoskatzean …
Batasun juridikoa (familia)
Familiaren ordenamendu juridikoari buruz, batasun juridikoa familiako harremanak ordenamendu juridiko bakar baten bitartez erregulatu behar direla ezartzen duen …
Bost ahizpa, Aitor Arana: laburpena
Bost ahizpa Aitor Arana idazleak (Legazpi, 1963) 2003 plazraturiko eleberria da, gazteei zuzendua.** LABURPENA1. kapitulua Amaia eta Leire ama-alabak dira. …
Hondartza
Hendaiako hondartza, hondarrezkoa, atzealdeko Abadiako itsalabarrak mugatua. Hondartza itsasbazterreko edo laku ertzeko sedimentu xeheko gordailua da, hondar …
Kalkulu-oinarria
Bereziki portzentaje bat kalkulatzerakoan aipatua, kalkulu-oinarria ehuneko edo portzentaje jakin bar aplikatzen zaion kopuru edo kantitatea da. Orokorrago, …
Behaketa ez-partehartzailea
Behaketa ez-partehartzailea fenomeno bat bertatik bertara behatu eta ikertzeko informazio-bilketa prozedura da, bereziki psikologian, soziologian eta …
Fotogramak (zinema)
Fotograma zinemako uneko irudi bakoitza da, zeluloidezko zintako atal bakoitzean inprimatua, beste fotogramekin batera sekuentzian jarrita eta proiektatuta, …
ororen ardia, otsoak jan
Guztiona den gauza inork zaintzen ez duela adierazteko. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, oveja de todos, la comen los lobos.
Bazkideak (enpresa)
Enpresan, bazkidea enpresara kapitala, lana edo bere jakintza ekartzen duen pertsona da, enpresaren jarduera aurrera eramateko. Bi motako bazkideak bereizten …
Penintsula
Penintsula itsasoak ia guztiz inguratzen duen lur eremua da, istmo deritzon gune estu batetik ezik. Penintsulen tamainak milaka kilometrotik hamarka metrotara …
Berdintasun juridikoa
Berdintasun juridikoa, legearen aurreko berdintasuna, legezko berdintasuna edo legeari buruzko berdintasuna pertsona guztiak, sexu, jatorri, ideologia, erlijio …
Inkulturazioa (erlijioa)
*Agian, inkulturazioa bere adiera antropologiko eta soziologikoan bilatzen ari zinen. * Erlijioan, inkulturazioa konfesio erlijioso batek bere mezua beste …
Produktu-zorroa (produktu-kartera)
Produktu-zorroa edo produktu-kartera enpresa batek merkaturatzen dituen produktu guztien multzoa da. Produktu-zorroen ezaugarriak dira luzera (zenbat produktu …
odolkiak ordainetan
Norberari gertatu edo egindakoa, norberak egindakoagatik izan dela adierazteko. Beste hizkuntzetan gaztelaniaz, donde las dan, las toman Ikus, gainera odolki, …
Lehia inperfektua (lehia ez-perfektua)
Lehia (edo konkurrentzia) inperfektua lehia ez-perfektua, lehia mugatua, lehia ez-perfektuko merkatua ere deitua (ikus, gainera, lehia edo konkurrentzia), …
Zuhurtzia
Zuhurtzia edo zuhurtasuna erabakiak hartzean jakituria erabiltzea da, esperientzian oinarrituz, egoerari buruzko beharrezko informazioa bilduz eta beharrezkoak …
Kostu-prezioa
Kostu-prezioa produktu edo zerbitzu bateko kostu guztiak barnehartzen dituen prezio da, eta hartara balio horretan merkaturatuz gero, irabazi nulua dakarrena. …
arrats gorri, goiz garbi
Ilunabarrean laino gorriztak daudenean, biharamun goizean zerua oskarbi izaten dela adierazteko. Aldaerak arrats gorri, goiz argi Sinonimoak arrats gorri, bihar …
adiskide onekin, orduak labur
Adiskide iroan, denbora azkar pasatzen dela adierazteko atsotitza, adiskidetasuna goraipatzen duena. Aldaerak lagun onekin, orenak labur lagun onarekin, bidea …
zer ikusi, hura ikasi
Familian edo inguruan ikusten dena ikasi edo barneratzen dela adierazteko. Aldaerak umeak zer ikusi, hura ikasi
Blokeo kontinentala
Blokeo kontinentala Napoleonek Britania Handiaren aurkako gatazkan Britania Handiko Europarako esportazioei 1806 urtean ezarri zien blokeoa edo debekua izan …
Salmenta-puntua edo saltokia
Saltokia edo salmenta-puntua bezeroak produktu edo zerbitzua erosi egiten duen espazio fisikoa. Salerosketa gauzatzeaz gainera, salmenta-puntua enpresa …
Sustapen-kanpaina
Sustapen-kanpaina ideia, balio, ondasun, produktu eta zerbitzuak jendartean orokorrean edo publiko murritz baten baitan zabaldu eta bultzatzeko aldi labur …
Output
Ekonomian, output ingelesezko terminoa da (literalki, “emaitza”), nazioartean ere erabilia, makina, lantegi, enpresa edo azkenean baita herrialde …
Lege zientifikoak
Lege zientifikoa edo zientziaren legea fenomeno batean gertatzen diren magnitude eta erlazio erregularrak zehazten dituen erregela edo printzipio orokorra da, …
Konbentzionaltasuna (zuzenbidea)
Herrialde bateko bertako legeen konbentzionaltasuna barneko legeak herrialdeko estatuak onartu eta sinaturiko nazioarteko konbentzio, hitzarmne edo itunekin bat …
Banakako bezeroa
Banakako bezeroa erosketa prozesua modu indibidualean garatzen duen pertsona da, bere behar pertsonalak asetzeko, bezero kolektibo edo instituzionalaren kasuan …
Gizarte onurak
Enpresan, gizarte onurak ordainsariez gainera langileei eskaintzen zaizkien abantailak dira, haien ongizatea hobetu eta motibazioa handitu nahian. Denetarikoak …
Presio atmosferikoa
Presio atmosferikoa aireak toki eta une jakin batean bereza eragiten duen indarra da, airea alboetara zabaltzean. Errazago ulertzeko, esan liteke presioa toki …
Popularizazioa
Soziologian, popularizazioa jokabide, iritzi, balore, ondasun edo interes bat gizarte sektore guztietara zabaltzea da, aurretik bazterreko fenomenoa edo talde …
Ekonomia plangintzatua (ekonomia planifikatua)
Ekonomia plangintzatua, ekonomia planifikatua edo ekonomia zentralizatua, erabaki ekonomikoak, bereziki baliabideen esleipena, modu zentralizatu batean, …
Isohietak
Afrikako isohieta mapa. Nabarmena da Sahara eskualdean gertatzen den prezipitazio eskasa. Geografian, isohietak edo prezipitazio-kurbak prezipitazio bereko …
Estatu liberala (erregimen liberala)
Estatu liberala edo erregimen liberala Antzinako Erregimena deuseztuz, hasiera batean Europan eta Ameriketako Estatu Batuetan XVIII. mendearen bukaeran eta XIX. …
Lanaldi osoa
Lanaldi osoa edo lanaldi osoko enplegua lan araudi orokorrak ezartzen duen ordu kopuru maximoko enplegua eta horri dagokion lanaldia da. Espainian, egun, …
asto isila, jakituntzat hartzen da
Isilik dagoenak jakitun plantak izaten dituela, berez ergela izan arren.
dagoenean bonbon, ez dagoenean egon
Garai onetan gozatu eta garai txarretan konformatu behar dela adierazteko. Aldaerak dagoenean bonbon eta ez dagoenean hor konpon dagoenean par-par, ez dagoenean …
bost xentimoko pupua eta hamar xentimoko trapua
Txikikeria batengatik konponbide, kexa edo zalaparta handia egiten denean adierazten dena. Aldaerak Erreal biren pupua ta bi pezetaren trapua. Bi sosen pupua …
Oinarrizko elikagaiak
Oinarrizko elikagaiak kultura jakin batean dietaren atal nagusia osatzen duten elikagaiak, elikagai horiek, plater gisa prestatuta edo osagai moduan, bete egin …
Misioa eta bisioa (xedea eta ikuspegia) eta balioak
Misioa edo xedea, bisioa, ikuspegia edo ikuspena eta balioak enpresa batek plangintza estrategikoaren baitan bere burua definitu eta estrategiak abiarazteko …
Fabrika-sistema
Fabrika-sistema (ingelesez, factory system) Industria iraultzaren hasieran etxeko sistema edo sistema domestikoa ordezteko garatu zen ekoizpen-sistema izan zen, …
Galdagarritasuna (kontabilitatea)
Kontabilitatean, galdagarritasuna enpresa batek dituen zorrak ordaintzeko obligazioa da, horien epemuga iragan eta gro. . Galdagarritasuna ez da uniformea, …
Getizazioa
Getizazioa gizatalde edo klase sozial bat ghetto batean baztertu edo zokoratzeko prozesua eta horren ondorioa da, ghettoa edo haientzako eremu berezia sortzea …
urruneko eltzea urrez, gerturatu orduko lurrez
Zerbaitetik etekin handia aterako dutela uste dutenek askotan azkenean ezer gutxi eskuratzen dutela adierazteko. Aldaerak auzoko lapikoa urrez, gerturatu eta …
ez da beharra bezalako akuilurik
Beharra irakasbide onena dela adierazteko.
ikasi du zaharrak, irakatsita beharrak
Beharra irakasbide onena dela adierazteko, bereziki bizitza osoa pasa eta gero.
Foreign capital
Foreign capital is the investment that an individual or company located in another country or even a foreign state makes in a specific country. Although the …
Atzerriko kapitala
Atzerriko kapitala herrialdetik kanpoko eragile batek, izan enpresa izan partikularra, herrialdean bertan egiten duen inbertsioa da. Orokorrean, atzerriko …
Lege naturala
Lege naturala gizakiari berez, naturaz, dagokion jokabide printzipio eta araua da, gizaki guztiok ulertu eta onartu egien dutenak, orokorra beraz, …
Zorpetze-ahalmena
Zorpetze-ahalmena enpresa edo partikular batek bere gain har ditzakeen zorren zenbatekoa da, gehienetan aldiro eskuratzen dituen diru-sarreren portzentaje gisa, …
Aktibo espekulatiboa
Aktibo espekulatiboa, espekulazio-aktiboa edo espekulaziozko aktiboa horren prezioaren igoerari buruzko igurikimen ia segurua, izan arrazionala izan …
Zorpetze masiboa
Zorpetze masiboa eragile ekonomiko ugarik, izan familiak, enpresak edo estatua bera, zorrak hartzen dituztenean gertatzen den fenomenoa, zenbateko handiarekin …
Zorpetzea
Zorpetzea eragile ekonomiko batek (familia, enpresa edo estatua bera) beste batengandik zorrak hartzea da, mailegu, kreditu edo bestelako finantza-produktuen …
Erreketeak
Erreketeak (gaztelaniaz, los Requetés) tropa paramilitar edo miliziano karlistak ziren, Bigarren Errepublikan sortutakoak eta Espainiako Gerra Zibilean …
Agustin Hiponakoa: ideia eredugarriak
Agustin Hiponakoaren filosofian, ideia eredugarriak gauza guztien ereduak edo arketipoak dira, haien forma eta arrazoi nagusi, iraunkor eta aldaezinak, adimen …
nolako zura, halako ezpala
Adierazteko gurasoengandik datozela pertsona baten izaera eta jokamoldeak. Gauzei ere aplikatzen zaie, adierazteko gauza baten ezaugarriak bere jatorriarekin …
nolako bizitza, halako heriotza
Norberaren heriotza, bizitzaren amaiera gisa, bizitza horren bilduma ere badela adierazteko. Aldaerak nola bizi, hala hil ongi bizi, ongi hil gaizki bizi, …
erraz irabazia, erraz xahutua
Dirua erraz xahutzen duenak diru hori neke handirik gabe irabazi duela adierazteko.
balego eta balitz, elkarren atzetik dabiltz
Oraindik ez den zerbaitetaz mintzatzea zeinen erraza eta, aldi berean, fundamenturik gabekoa den adierazteko. Aldaerak balitz eta bazan, biak alkarren kazan …
Analisi teknikoa
Analisi teknikoa burtsan kotizatzen duten akzioen eta bestelako aktiboen kotizazioen aurresanak egiteko teknika multzo bat da, merkatuko iraganeko eta egungo …
Kontzientzia-azterketa
Kontzientzia-azterketa pertsona batek kode moral bati jarraiki bere buruari egiten dion azterketa da, jokabide, jarrera eta iritzi okerrak atzeman eta …
Banku zentrala
Banku zentrala herrialde bateko finantza-sistema gobernatu, zuzendu eta kontrolatu egiten duen estatu-erakundea, moneta-politika garatu, dirua jaulki eta …
Oinarrizko analisia (funtsezko analisia)
Oinarrizko analisia edo funtsezko analisia, oinarrizko edo funtsezko azterketa ere deitua, akzio edo bestelako finantza-aktibo baten egiazko balioa estimatzeko …
Migratzaileak: immigratzaileak (etorkinak) eta emigratzaileak
Gizartean, migratzaileak dira euren ohiko bizitokia utzi eta beste herrialde edo eskualde batera aldatzen diren pertsonak eta familiak dira (ikus, …
Hautetsiak (kargu hautetsiak)
Kargu hautetsiak edo, besterik gabe, hautetsiak, hauteskunde edo bozketetan kargu instituzionala, bereziki esparru politikoan, betetzeko demokratikoki aukeratu …
Egoitza nagusia
Egoitza nagusia enpresa edo bestelako erakunde bateko zuzendaritza nagusia eta beste funtzio garrantsitsuak biltzen dituen tokia da, bulego multzo moduan …
Garraio-sareak
Alemaniako trenbide-sarea. Garraio sarea edo garraiobide sarea garraiorako azpiegitura multzo bat da, pertsona, gauza eta gaien desplazamendua ahalbidetzen …
Monarkia konstituzionala
Monarkia konstituzionala, monarkia duala ere deitua, monarkak botere legegile eta exekutiboko eskumenak ditueneko erregimen politikoa da, konstituzio batek …
Subiranotasun partekatua
Subiranotasun partekatua edo subiranotza partekatua, subiranotasuna, botere politiko goren gisa, monarkaren nahiz herriaren esku, bakoitzak bere atribuzio edo …
Eguraldi motak (Euskal Herrian eta Iberiar Penintsulan)
Badira Euskal Herria eta Iberiar Penintsula heltzen diren aire-masa ohiko edo tipikoak, bertako eguraldia eragiten dutenak. Urtaroaren arabera, heldu eta …
Finantza-baliabideak (baliabide finantzarioak)
Finantza baliabideak edo baliabide finantzarioak pertsona fisiko edo enpresa batek une jakin batean gastuak eta inbertsioak egiteko erabiltzen dituen …
Funts publikoak
Funts publikoak estatuak bere jarduna garatu eta zerbitzu publikoak eskaintzeko dituen baliabide finantzarioak dira, zerga, zor publiko eta bestelako …
Egoera-balantzea (balantza-orria)
Egoera-balantzea edo balantza-orria une jakin batean enpresa baten ondarearen egoera edo osaera azaltzen duen kontabilitate-agiria da, alderdi ekonomikotik …
Eskola publikoa (hezkuntza publikoa)
Eskola publikoa edo hezkuntza publikoa (ikastetxe publikoa eskola publikoa dagoen eraikina izendatzeko erabiltzen da), gizaki guztion hezkuntza-eskubidea …
Hezkuntza erakundea
Hezkuntza erakundeak autonomiaz baina hezkuntza marko baten baitan gizarteari hezkuntza zerbitzuak eskaini eta garatu egiten dituzten antolakuntzak eta horien …
Ikastolak
Ikastolak euskarazko irakaskuntza eskaintzen duten ikastetxeak dira, historikoki guraso, elkarte eta herri ekimenetatik sortuak, euskaraz ikasteko oztopo eta …
Mezenas
Mezenasa (latinezko maecenas hitzetik) artista edo idazle, bereziki bere kabuz bizimodua aurrera ateratzeko arazoak dituenean, bere babespean hartzen duen …
Teoria kognitibo-sozialak (teoria soziokognitiboak)
Psikologian, teoria kognitibo-sozialak edo teoria soziokognitiboak gizabanakoaren portaeraren eta ikaskuntzaren mekanismoak azaltzen dituen teoria-multzo bat …
Eskubide jainkotiarra
Eskubide jainkotiarra monarka absolutistek euren agintea eta pribilegioak Jainkoaren borondatetik zetozela adierazi eta nolabait justifikatzeko aldarrikatzen …
Bulgarizazioa
Agian, marka bulgarizazioa bilatzen ari zinen. Bulgarizazioa teoria eta kontzeptu filosofiko, tekniko edo zientifikoak, bereziki konplexuak direnean, modu …
Determinismo biologikoa (biologismoa)
Psikologian, determinismo biologikoa edo biologismoa gizakiaren portaera herentziaz jaso edo fisiologikoki determinatu edo eraginda dagoela oinarritzat hartzen …
abenduko eguna, argitu orduko iluna
Meteorologia saileko atsotitza, abenduko egunetan argitasuna laburra del adierazteko.
Gizarte elkarrizketa
Orokorrean, gizarte elkarrizketa garrantzi publikoko gai baten inguruko eragile politiko eta sozialen artean komunikazioa, eztabaida, elkarlana eta gatazka …
Inbertsio-txanda (inbertsio-erronda)
Inbertsio-txandak edo inbertsio-errondak, finantzazio-txandak edo errondak ere deituak, startup motako enpresen garapenean zehar inbertitzaile jakin batzuentzat …
Neobankuak
Neobankuak bere zerbitzu finantzarioak era digitalean baino eskaintzen ez dituzten banku-entitateak dira, legezko betebehar guztiekin, XXI. mendera arte …
Gizapetikoa
Gizapetikoak dira gizaki orok, gizaki eta pertsona izate soilagatik, pairatu beharko ez lituzkeen egoerak dira, bizitza duinaren eta beraz giza eskubideen …
Plastizitatea
Haizearen orrazia, Donostian. Chillidaren lorpena berez zurruna den burdinari espazioa betetzeko ahalmen adierazkor liluragarria ematea izan zen. Artean, …
Asebeharra, nahia eta eskaria (marketina)
Asebeharra, nahia eta eskaria, ordena horretan, negozio-aukerak identifikatu eta marketin jarduera oinarritzeko funtsezko hiru elementu dira. Asebeharra -ikus, …
Konpetentzia espezifikoak
Hezkuntzan, konpetentzia espezifikoak lan jakin bat burutu edo jarduera jakin bat garatzeko beharrezkoak diren trebetasun eta ezagutzen multzoa da, lan edo …
Karkabak
Kredituak: Rockwurm, Wikimedia Commons. Karkabak, trokarteak ere deituak, eremu buztintsu lehorretan sortzen diren ildaskak dira, aldiro gertatzen diren euri …
Paisaia buztintsuak
Paisaia buztintsua, Bardeetan. Kredituak: A1AA1A-Wikimedia Commons Paisaia buztintsuak buztinez osatutako lurzoruak nagusitzen diren eremuak dira, buztina …
Gizarte kolektiboa
*Agian, kolektibo gizarte ikuspegi gisa bilatzen ari zinen. * Gizarte kolektiboa edo kolektibo soziala interes, proiektu, iritzi eta ikuspegi berdinak …
Datu-arazketa
Datu-arazketa, datu-garbiketa edo datu-depurazioa datu-multzo batean egon daitezkeen akatsak zuzendu eta, zuzendu ezin diren kasuetan, ezabatzeko prozesua da. …
Eskaintza (marketina)
Marketinean, merkataritza-eskaintza edo, besterik gabe, eskaintza, bezero potentzial bati produktu edo zerbitzu baten erosketa prezio, tamaina edo formato …
Errespetua (begirunea)
Errespetua edo begirunea beste pertsona bati estimua erakutsi eta duintasunez tratatzea da. Giza jokabidearen oinarrizko araua da, edonorekiko harremanetan …
Fatxada
Arkitekturan, fatxada erakin bateko horma eta kanpoko elementu bertikalek osatzen duten multzoa da, lurretik goiko estalkiraino luzatzen dena.
Frisoa
Putti edo haur itxurako apaingarriak zizelkaturik dituen frisoa. Castel Nuovo garaipen arkua. Napoles. Arkitektura klasikoan, frisoa taulamenduko erdiko atal …
Datu-matrizea
Datu-matrizea edo datuen matrizea datu multzoa adierazteko modu bat da, datu guztiak zerrendatzen dituena, matrize moduan, ohikoan jaso edo aztertutako …
Kolorismoa
Kolorismoa pertsonak bere laurrazalaren koloreagatiko diskriminazioa da, azal zuriko pertsonak eredu hartuta kolore beltzeko eta marroiko azaleko pertsonak …
Trenbide-sarea
Trenbide-sarea elkar loturiko trenbideen multzoa da, eskualde edo herrialde batean zehar, orokorrean enpresa edo konpainia bakar batek kudeatzen duena. …
Emakida (kontzesioa)
Emakida edo kontzesioa administrazio publiko batek bere ondasun bat edo berak eskaintzen duen zerbitzu bat hura erabili eta ustiatzeko ematen duen baimena da, …
Kitapena (zorrak)
Zor baten kitapena finantza-obligazio baten ordainketa da, horren kantzelazio edo ezabapen partziala edo totala ekartzen duena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
Azpiko inflazioa
Ekonomian, azpiko inflazioa ekonomia batean osagai iraunkorreko inflazioa edo prezioen igoera jasotzen duen adierazle bat da, urtean zehar eta epe laburrera …
Merkealdiak
Merkataritzan, merkealdiak saltokiek gehienetan jantziak eta denboraldiko beste produktuak udaberri-uda edo udazken-negu denboraldian saldu ez izanagatik haiei …
Saldoak edo salgai-hondarrak (merkataritza)
Merkataritzan, saldoak edo salgai-hondarrak zaharkituak, aspaldikoak, modan ez izan edo akatsen bat izateagatik prezio merkean ezartzen diren salgaiak dira. …
Beherapenak
Beherapenak, deskontuak edo promozio-prezioak saltoki batek aldi labur batean produktu edo zerbitzu baten prezio erreala murriztu eta salmentak gehitzeko …
Efektuaren tamaina
Efektuaren tamaina aldagai estatistiko jakin bati buruz dagoen diferentzia edo erlazioaren magnitude edo indarraren neurri bat da, esparru, multzo edo talde edo …
Bigarren mailako pertsonaiak
Narrazio batean, bigarren mailako pertsonaiak protagonista edo pertsonaia nagusien ondoan agertzen diren pertsonaiak, narrazioaren hari nagusia eusten ez badute …
Bizi-baldintzak
Bizi-baldintzak, bizitza-baldintzak, bizi- edo bizitza-kondizioak ere (zuzenago) deituak, pertsonen egunerokotasuna baldintzatu egiten duten aspektu konkretuak …
Frantsestuak
Espainiako historian, frantsestuak XVIII. mendearen bukaeran eta XIX. mendearen hasieran Ilustrazioaren eta Frantziako Iraultzako ideal liberalen alde agertu …
Adimen ordenatzailea
Platon filosofoak kosmosa osatzen duten gauza guztiak ordenaturik daudela esplikatzeko, adimen ordenatzaile bat egon behar dela baieztatu zuen, demiurgo …
Zinbrioak
Espainiako historian, zinbrioak Isabel II.a erregina tronutik kendu zuen 1868ko Iraultzaren ondoren, monarkiaren aurkako Alderdi Demokrataren zatiketaren …
zura beratzago, harra barrenago
Pertsona biguna eraso gogorrenak pairatzen dituena dela adierazteko. Aldaera orotografikoak zura beraago (beratsago), arra barrenago.
egik on, eztakiala non
Ontasunez nonnahi eta guztiekin jokatu behar dela adierazteko. Aldaerak egik on, ez dakiala non egizu on, ez dakizula non egin on, ez dakizula non
Trust (enpresa)
Enpresa-trust edo enpresen trusta sektore ekonomiko bereko fase eta jarduera desberdinetan diharduten enpresa zenbaitek, bertikalki integratuta, batera eta …
Kontzentrazio bertikala
Enpresen kontzentrazio bertikala gertatzen da industria prozesu baten baitan fase desberdinak garatzen dituzten enpresek bat egiten …
Errenta (definizioa)
Errenta ondasun batek aldiro ekartzen duen diru edo etekinen kantitatea da, bereziki ondasun hori alokairuan izateagatik. Diru kantitate bat inbertituta …
Euskalerriaren Adiskideen Elkartea
Euskalerriaren Adiskideen Elkartea (Euskal Herriko Adiskideen Elkartea), jatorrian Real Sociedad Bascongada de Amigos del País (RSBAP), Gipuzkoan 1764 urtean …
Maren, Alaine Agirre: laburpena
Maren Alaine Agirren idazleak 2017an plazaratutako eleberri laburra, gaztetxoei zuzendua.** LABURPENA1. Aiiii… Ostiral gaua. Maren eta Peru Marenen …
Baliabide ekonomikoak
Baliabide ekonomikoak edo, besterik gabe, baliabideak, jarduera ekonomikoak garatu eta beharrak asetzeko ustiatu, erabili edo baliatu diren elementu, gai, …
Baliabide teknikoak
Baliabide teknikoak enpresa bateko jarduerak, prozesuak eta baliabideen erabilera koordinatzeko erabiltzen diren elementu teknologikoen multzoa da, fisikoak …
Teozentrismoa
Teozentrismoa Jainkoa (antzinako grezieraz, theos) unibertsoaren, munduaren eta bizitzaren oinarritzat hartzen duen pentsamendua, mundu ikuskera eta jarrera da. …
Eskola-uztea (hezkuntza-uztea)
Eskola-uztea edo hezkuntza-uztea gertatzen dela esaten da ikasle bat burutzen ari den ikasketa-zikloa bukatu gabe utzi eta bestelako ikasketak hasten ez …
Soldata-masa
Soldata-masa enpresa bateko enplegatuei ordaintzen zaizkien soldaten zenbateko totala da, kategoria eta sail guztietarako, soldata eta karga sozial guztiak …
Duintasuna
Duintasuna edo giza duintasuna pertsonaren berezko balioa da, bereziki askatasunez eta autonomiaz jokatzeko ahalmena, ukaezina eta ordezkaezina dena. Pertsona …
Plataforma logistikoa
Plataforma logistikoa (ikus, gainera, logistika), biltegiratze, banaketa eta garraio-jardueretarako erabiltzen den azpiegitura eta instalakuntzen multzoa da, …
Zentzumenak
Gizakiaren bost zentzumenak jasotzen dituzten organoak. Kredituak: Allan-Hermann Pool. Psikologian, zentzumenak izaki bizidun batengan pertzepzioa edo …
Funtzio poetikoa
Funtzio poetikoa Roman Jakobson hizkuntzalariak (1896-1982) eman zituen hizkuntzaren sei funtzioetako bat da. Haren arabera, funtzio poetikoa mezua asmo …
Eskabidezko ekoizpena (eskabidepeko ekoizpena)
Eskabidezko ekoizpena edo eskabidepeko ekoizpena, eskaerapeko ekoizpena ere deitua, bezero batek egindako eskabide baten ondorioz bakarrik abiarazi eta garatu …
Azpimasak (kontabilitatea)
Kontabilitatean, azpimasak ondare-masa osatzen dutren atalak dira, ondare-masa osatzen duten elementuen tipologia zehazten dutenak. Adibidez, aktibo korrontea …
Ezpainbikaria
Fonologian, kontsonante ezpainbikariak bi ezpainak elkartuz eta haiek bananduz haizea kolpean kanporatuz ahoskatzen dena da. Kontsonante ezpainbikariak dira, …
Gauzazko ordainsaria
Gauzazko ordansaria, dirutan jaso ordez, gauzatan (objektu fisiko nahiz zerbitzuetan) jasotzen den ordainsaria. Egun, gauzazko ordainsaria langile askok izaten …
Zein da egiaren alderdi etikoa?
Egia giza harremanen oinarria da, begirunea eta elkarrekiko konfiantza osatzen dituena, bizikidetzan eta lankidetzan aritzeko ezinbestekoa.
Ordainsaria
Ordainsariak pertsona batek beste batentzat lan egin, hari zerbitzuak eman edo besterik gabe mesede egiteagatik jasotzen duen ordaina da, dirutan edo gauzatan. …
Erretribuzioa (erlijioa)
*Agian erretribuzioa ordainsariaren adieran bilatzen ari zinen. * Erlijioan, erretribuzioa pertsona batek bere ekintzengatik edo jokabideagatik Jainkoarengandik …
Erreforma politikoa
Erreforma politikoak sistema politiko batean egiten diren aldaketa instituzionalak eta juridikoak dira, sistema politikoa irauli edo goitik behera aldatu gabe, …
Antropologia bisuala (ikus-antropologia)
Antropologia bisuala edo ikus-antropologia argazki eta bideoa etnografia osatu eta antropologia garatzeko informazio-iturri eta espresiobidetzat hartzen dituen …
Disentsua
Disentsua pertsona edo erakunde batzuen artean gai bati buruz iritzi, ikuspegi, helburu eta asmo desberdinak daudenean gertatzen den egoera da. Bi eratara …
Neopositibismoa (positibismo logikoa, enpirismo logikoa)
Neopositibismo logikoa, positibismo logikoa edo enpirismo logikoa, XX. mendearen hasieran garatutako korronte filosofikoa izan zen, metafisika guztiz …
Eragile ekonomikoak (ekonomia-eragileak)
Eragile ekonomikoak edo ekonomia-eragileak bere erabaki, jokabide eta ekintzen bitartez ekonomian eta merkatuetan eragina duten pertsonak eta erakundeak dira. …
Ultrarrealistak (Frantzia)
Agian, Espainiako ultrarrealistei buruz bilatzen ari zinen, apostolikoak ere deituak. Frantziako historian, ultrarrealistak Frantziako Borboien Berrezarkuntzak, …
Partitokrazia
Partitokrazia herrialde bateko gobernua eta erabaki politikoak herriaren borondatean baino gehiago alderdi politikoen interesen araberakoak direnean, haien …
Monarchie absolue
La monarchie absolue ou monarchie absolutiste est un régime politique fondé sur le pouvoir absolu, total et sans limites définies, d’une seule personne, …
Apostolikoak (Espainiako historia)
Agian Aita Apostolikoak bilatzen ari zinen. Apostolikoak, ultrarrealistak (ultraerrealistak) edo besterik gabe ultrak ere deituak, Hirurteko Liberalaren …
Putxerazoa
Putxerazoa hauteskunde edo edo boto iruzur mota bat da, non boto faltsuak edo irregularrak sartzen dira hautetsontzi edo boto-kutxan. Boto horiek …
Tupinada
Tupinada o topinada és una variant pràctica de frau electoral consistent a afegir vots ficticis o falsos en una urna electoral, vots que no corresponen a …
Izakinen erregularizazioa
Enpresen jardueran, lehengai, produktu eta bestelako izakinen erosketak eta salmentak gastu eta sarrera gisa erregistratzen dira hurrenez hurren, kutxa, banku, …
Eskala sinoptikoa
Mapa meteorologikoa eskala sinoptikoan, Kredituak: Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. Meteorologian, eskala sinoptikoa(antzinako grezierazko, σύν …
Ekintza-guneak (meteorologia, eguraldia)
Agian, ekintza-gunea antropologian bilatzen ari zinen. Meteorologian, ekintza-guneak, ekintza-zentroak edo akzio-zentroak presio atmosferiko baxuko eta presio …
Ekonomia eredua (eredu ekonomikoa)
Ekonomia eredua edo eredu ekonomikoa fenomeno ekonomiko bateko eragile eta aldagai garrantzitsuenen artean dauden erlazioak zehaztu eta aztertzen dituen …
Junta Zentrala (Batzorde Goren Nagusia)
Junta Zentral Gorena, Batzar Zenral Gorena edo Batzorde Goren Nagusia 1808ko irailetik 1810eko urtarrilera frantses armadaren esku ez zeuden lurraldeak …
Dualismo ontologikoa (Platon)
Platon filosofoak errealitateari buruzko dualismo ontologikoa planteatu zuen, errealitatea bi atalek (hortik dual-ismo hitza), mundu sentikorrak (mundu …
Nazioarteko itunak
Nazioarteko itunak herrialde subiranoen artean edo herrialde baten eta nazioarteko erakunde batean artean sinatu eta hortik aurrera izaera loteslea duen itun …
Feudoak
Feudalismoan, feudoa monarkak basailu izenekoari emandako ondarea da, gehienetan lurra, hango eraikuntza eta ondasun guztiekin, hango jaun bihurtuz, basailuak …
Kostu errealak
Kostu erreala enpresak iraganeko produkzioan edo zerbitzuak burutzean sortu duen kostua da, behar bezala kontabilizatua (bereziki kostu historikoaren irizpidean …
Iraupeneko ekonomia (biziraupen-ekonomia, subsistentzia-ekonomia)
Iraupeneko ekonomia, iraupeneko sistema, biziraupen-ekonomia, subsistentzia-ekonomia edo sistema ere deitua, pertsonek eta familiek ekoizten dutena, bereziki …
Hiruko merkataritza (merkataritza triangeluarra)
Kredituak:Sémhur-Wikimedia Commons. Historian, hiruko merkataritza edo merkataritza triangeluarra XVII-XIX mendeen artean Europatik abiatu, eta Afrikatik …
Alfabetizazio digitala
Alfabetizazio digitala pertsona batek ordenagailuak eta bestelako tresna digitalak erabili, haiekin egin daitezkeen atazak garatu eta eduki digitalak sortzeko …
Aro Paleozoikoa
Aro Paleozoikoa duela 540-250 milioi urte bitartean garatu zen aro geologikoa izan zen, Kanbriaraurrekoaren ondorengoa eta Mesozoikoaren aurrekoa. …
begietatik urruti, bihotzetik urruti
Pertsona bat luzaroan iukusi gabe, harekiko sentimenduak, maitasunezkoak nahiz gorrotokoak, hoztu egiten direla adierazteko.
Botere judiziala
Estatuaren egituraketan, botere judiziala auziak eta ustezko lege urraketak justiziaz, legeek ezartzen dutenaren arabera, ebazten dituen botere edo …
Partzialismoa (sexologia)
Sexologian, partzialismoa genitalak ez diren gorputzaren atal jakinetarako erakarmen eta desio sexual esklusiboa da, hala nola oin, bular, hanka edo belarriei …
Hazkunde demografikoa
Demografia, hazkunde demografikoa, hazkunde demografiko totala ere deitzen dena, eskualde edo herrialde batean une batetik bestera, aldi batean zehar, gertatzen …
Etxetikako lana
*Ez nahastu etxez etxeko lanarekin. * Etxetikako lana pertsona batek bere etxean bertan egiten duena da, produktuak ekoitziz edo beste batentzat zerbitzuak …
Etxez etxeko lana
Ez nahastu etxetikako lanarekin. Etxez etxeko lana pertsonei euren etxeetan zerbitzuak eskainiz egiten den hura da, hala nola zaintza, garbiketa edo …
Langileria
Langileria edo langile-klasea langileek osatzen duten klase soziala da, bere lanaren bitartez gizarteari onasunak eta zerbitzuak eskaintzen dizkiona. Bereziki …
Proletariotza (proletalgoa, proletarioak)
Proletalgoa, proletargoa edo proletariotza bizimodua aurrera ateratzeko euren lan indarra baino ez duten pertsonen klase soziala da, eta beraz kapitalista edo …
Setioa
Setioa gotorleku, herri, hiri edo eskualde bat indar militarrek denbora luze batez inguratzea da, hango sarrerak-irteerak kontrolatuz edo guztiz eragotziz, …
Basamentua eta zokaloa (geologia)
Basamentua mantuaren gainean dagoen lurrazaleko arroka igneo eta metamorfikoen geruza da, gaineko geruza sedimentarioaren azpitik kontinenteen oinarria osatzen …
begi bat aski du saldunak, ehun ez ditu sobera erostunak
Saltzerakoan ez bezala, erosterakoan zer erosten ari den ongi begiratu, aztertu eta pentsatu behar dela adierazteko.
Eduki esklusiboak
Hedabideetan, eduki esklusiboak hedabide bakar batek zabaltzen dituen informazio eta produktu kulturalak dira, beste inon irakurri, ikusi edo entzun ezin …
Interes ekonomikoak
Interes ekonomikoak partikular, enpresa edo erakunde batek jarduera sozial eta ekonomikoan edo erabakitze edo lehia-prozesu batean lortu edo, behin lortuta, …
Aliantza estrategikoak
Aliantza estrategikoak bi enpresa edo gehiagoren arteko akordio esplizitu eta formalak dira, non enpresek baliabideak partekatu eta elkarrekin lan egitera …
Bazkide kapitalista
Enpresan, bazkide kapitalista enpresako kapitalera ekarpenak egin dituen bazkidea da, elementu fisikoak (ondasun higiezinak, ibilgailuak, …) edo dirua …
Sortze-bazkidea
Sortze-bazkidea edo besterik gabe sortzailea, enpresa eta dagokion merkataritza-sozietatearen sorreran parte hartu zuen pertsona da, bere ekimen eta lanaren …
Ondasunak eta zerbitzuak
Ondasunak eta zerbitzuak enpresek lana eta kapitala konbinatuz eta landuz sortzen den emaitza da, kontsumitzailearen eta orokorrean gizartearen beharrak …
Ikasgela birtuala
Ikasgela birtuala irakasleak eta ikasleak elkarrekin bildu eta harremanetan jartzeko ingurune digital eta sistema informatikoa da, klaseak eta jarduerak …
lan lasterra, lan alferra
Presarekin egiten den lana azkenik, presagatik, gaizki eta alperrik egindakoa dela adierazteko. Aldaerak lan lasterra, lan alperra lan azkarra, lan alferra lan …
Eskolatzea (eskolarizazioa)
Eskolarizazioa, eskolatzea edo eskolaratzea haurrak eskola izeneko instituzio formal eta arautu batean bildu, aurrez ezarritako eduki estandar batzuk haiei …
Modelatze karstikoa
Modelatze karstikoak sortutako lenar izeneko forma geologikoa. Kredituak: Corso- Wikimedia Commons. Modelatze karstikoa, modelatu karstikoa edo erliebe …
Ekiprobableak
Probabilitate-teorian, zorizko esperimentu bateko kasuak, emaitzak edo gertaera elementalak ekiprobableak edo probabilitate berekoak direla esaten da guztiek …
Gertaera elementalak (gertaera bakunak, gertaera sinpleak)
Probabilitate-teorian, gertaera elementala, gertaera bakuna edo gertaera sinplea zorizko esperimentuaren emaitza bakarra biltzen duen hura da. Adibidez, zorizko …
Nazioaren jabegoa
Nazioaren jabegoa edo nazioaren jabetasuna estatu batzuetan jatorriz nazioarenak den ondasunen gaineko antzinako eskubide naturala da, hala nola lur eta ur …
Gertaera ezinezkoa
Gertaera ezinezkoa edo ezinezko gertaera bere baitan inongo emaitza posiblerik biltzen ez duena da, eta beraz probabilitatea 0 duena. Adibidez, ikasgela batean …
Emaitza (probabilitatea)
Probabilitate-teorian, emaitza zorizko saiakuntza bateko edozein emaitza da, beste edozein emaitzarekin batera gerta ezin daitekeena (eta beraz haiekiko …
Bi abentura eta amodio bat, Migel A. Mintegi: laburpena
Bi abentura eta amodio bat bat Migel A. Mintegi idazleak 2012 plazaratutako eleberria da, gaztetxoentzako zuzendua. ** LABURPENA** Udaberriko arratsalde …
Tolestura mendikateak
Tolestura-mendikateak. tolesturiko mendikateak edo mendikaŧe tolestuak (ikus, mendikateak) Zenozoikoan, duela 66 milioi urtetik hona alegia (beraz, eskala …
Programazio didaktikoa
Programazio didaktikoa curriculuma gauzatzeko irakaskuntza prozesuan garatu beharreko elementu eta jardueren sekuentzia da, denboran zehar ordenaturik (ikus, …
Tenporalizazioa
Didaktikan, tenporalizazioa edo denboralizazioa programazio didaktikoa osatzen dute eduki eta jarduerak ikastaroan zehar arrazionalki ordenatzea da, klase edo …
Erdi puntuko arkua
Erdi puntuko arkua, erdipuntuko arkua edo arku erdizirkularra arkubarnera edo arkuaren barneko azalera erdi zirkulu baten forma duena da. Egitura aldetik, …
Egokitzapena (literatura)
Egokitzapena literatura, antzezlan edo film batean oinarrituta ekoitzi eta plazaratzen den produktu kulturala da, jatorriko lana beste era batera, maiz beste …
Kurba praxitelestarra
Kurba praxitelestarra, praxitelestar kurba (biribiltasun praxitelestarra ere deitua) Antzinako Grezian eta Erroma Klasikoan giza eskulturak egiteko maiz erabili …
Pitagorikoak (eskola pitagorikoa)
Pitagorikoak edo eskola pitagorikoa Pitagoras Samoskoa filosofoak egungo Italia hegoaldean dagoen Krotona greziar kolonian sortutako filosofoen taldea izan zen. …
Sufragio unibertsala
Sufragio unibertsala, haien sexua, jatorri, joera politiko, klase soziala edo ezaugarri pertsonalak kontuan hartu gabe, hiritar guztiei botoa emateko eskubidea …
Lan egonkortasuna (enplegu egonkorra)
Besteren konturako langileei buruz, lan egonkortasuna, enpleguaren egonkortasuna edo enplegu egonkorra langileek euren lanpostua mugarik gabe atxiki eta lan …
Defizit teknologikoa (teknologia-defizita)
Herrialde batean defizit teknologikoa edo teknologia-defizita dagoela esaten da, herrialde horrek teknologia propioa beste herrialdeek baino maila txikiagoan …
Erosketa zentralizatua
Erosketa zentralizatua edo kontratazio zentralizatua enpresa edo erakunde batzuek egin behar dituzten gai eta produktu beharrak bildu eta hornitzaile talde bati …
Erosketa-zentrala
Erosketa-zentrala harpidetu edo atxikita dauden enpresa bazkideei hornidura, lehengaiak eta produktuak prezio abantailatsuan eskaintzen dizkien enpresa da, …
Faktura energetikoa
Faktura energetikoa partikular, enpresa, erakunde edo orokorrean ekonomia batek baliatu eta kontsumitzen duen energia-kantitatearen kostua da, energia iturri …
Produkzio potentziala
Ekonomian, produkzio potentziala, ekoizpen potentziala edo Barne produktu Gordin naturala ekonomia batean lor daitekeen ekoizpen maila maximoa da, eskura dauden …
Fertilitatea (ugalmena)
Fertilitatea edo ugalmena emakume jakin batek edo orokorrean emakume talde batek umeak egiteko duen gaitasun biologikoa da. Gaitasun biologiko hori …
Izen-sintagma
Izen-sintagma izen bat edo batzuk oinarritzat harturik, beste mota bateko hitzak gehituz, osatzen den sintagma edo perpausaren barruan funtzio sintaktikoa duen …
Ugaltzeko adina
Demografian, ugaltzeko adina edo ume egiteko sasoia emakume batek umeak izateko gai den adin estandarra da, ugalkortasunari buruzko adierazle demografikoak …
Ugalkortasuna (demografia)
*Agian ugalkortasuna sexualitatearekin loturik bilatzen ari zinen. * Demografian, ugalkortasuna eskualde batean emakumeek izan dituzten umeen kopurua adierazten …
Iraultza zientifikoak
Iraultza zientifikoa gertatzen da zientzia arlo jakin bateko iraganeko oinarri guztiak apurtu eta oinarri guztiz berriak jartzen dituzten printzipio multzo eta …
Aita Apostolikoak
*Agian, apostolikoak XIX. mendean Espainian joera absolutista zuten politikoen adieran bilatzen ari zara. * Aita Apostolikoak edo, besterik gabe, Apostolikoak, …
Iraultza kopernikarra (kopernikar iraultza)
*Agian biraketa kopernikarra bilatzen ari zinen, filosofiaren testuinguruan. * Iraultza kopernikarra edo kopernikar iraultza Nikolas Kopernikok XVI. mendean De …
Enpresa nazionalizatuak
Enpresa nazionalizatua estatuak bereganatu duen enpresak dira, haien jabetza eta kontrola eskuratuz, jabetza pribatukoak izan ondoren. Ikus, sakontzeko …
Intelektualismo morala
Etikan, intelektualismo morala edo intelektualismo etikoa gaitz moral edo jokabide okerraren jatorria ezjakintasuna dela baieztatzen duen teoria filosofikoa da, …
Indibidualizazioa (soziologia)
Soziologian, indibidualizazioa gizabanakoek euren bizitza eta patuaren jabe izan eta ondorioz horien ardura behar dutenean gertatzen den egoera soziala da, …
Plano finkoa
Zinemagintzan, plano finkoa puntu batean kamara geldirik dagoela sortzen den planoa da, mugimenduak eta gertaerak puntu horretatik eta puntu horrek osrtzen duen …
Bikote mistoa
Bikote mistoa hura osatzen duten kideek ezaugarri sozial desberdinak dituztenean suertatzen da, hala nola adina, jatorriko herrialdea, hezkuntza maila, klase …
Hizkuntza jasoa
Hizkuntza jasoa edo hizkuntza kultua hizkuntza modu zuzen eta aberats batean, gramatika nahiz lexiko aldetik, darabilen hizkuntza erregistro edo modalitatea da, …
Serial monogamy
Serial monogamy is the couple model according to which a person has a single sexual partner at a time, which changes every certain period of time. Serial …
Eskilatxeren matxinada
Eskilatxeren matxinada edo Esquilacheren aurkako matxinada 1766ko martxoaren 23an, Karlos III.a Espainiako errege zelarik, Madrilen piztutako matxinada izan …
Azterketak: Finantza matematika, 2004-2005
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak Finantza matematika irakasgaian 2004-2005 ikasturtean otsaileko deialdian jarritako azterketa duzu, …
Marjin industriala eta marjin komertziala
Enpresa batek ekoizten duen produktu bati buruz, marjin industriala edo industria-marjina prezioari unitateko ekoizpen kostua kenduz geratzen den marjin edo …
Ekoizpen kostua
Ekoizpen-kostua edo produkzio-kostua produktu bateko unitate bat ekoizteko beharrezkoak izan diren kostu guztien batura da, merkataritza-kostuak kenduta. …
Adoktrinamendua (indoktrinazioa)
Adoktrinamendua edo indoktrinazioa subjektuak doktrina eta ideologia jakin batera atxikiarazteko burutzen diren instrukzio, propaganda eta manipulazio tekniken …
Kulturalizazioa
*Agian enkulturazioari buruz bilatzen ari zinen. * Kulturalizazioa produktu batean hura zuzentzen den gizatalde eta gizarteko kulturara egokitzeko prozesua eta …
Intelekzioa
Intelekzioa errealitatetik informazioa jaso ondoren, datuak ordenatu eta haietatik kontzeptu orokorrak eratzeko gaitasuna eta prozesua da, kognizio prozesu …
Physis
Physis (antzinako grezierazko grafian, Φύσις; φύω aditzetik, “sortu, haiz”) Antzinako Greziako filosofoek natura, natura fenomenoak eta horien …
Entrenamendua (kirola)
*Agian entrenamendua trebakuntzaren adieran bilatzen ari zinen. * Kirol entrenamendua edo entrenatzea gaitasun fisiko edo kirol trebetasun bat (indarra, …
Egokitzapen fisikoa
Kiroletan, egokitzapen fisikoa kirolariaren gaitasun espezifikoak garatzeko entrenamenduaren bitartez gorputzeko atal eta funtzio jakin batzuk landuta …
Multipolaritatea
Geopolitikan, multipolaritatea munduan zehar zentro eta potentzia ekonomiko, politiko eta kultural batzuk garatzeko fenomenoari deritzo, elkarren lehian, …
Natibismoa
*Agian natibismo psikologikoa bilatzen ari zinen. * Natibismoa herria eta nazioa bertakoek, alegia nazioko lurraldeko jatorrikoak diren gizabanakoek, osatzen …
Bloke tematikoa
Material didaktikoari buruz, bloke tematikoa gai jakin bat garatzen duten ikasgai multzo bat da, sekuentzialki ordenaturik, ikastaro edo irakasgai baten baitan …
Mugikortasun aktiboa
Mugikortasun aktiboa gizakiaren jarduera fisikoak mugiarazitako garraiobideen multzoa da, hala nola bizikleta eta bere aldaera guztiak eta oinez edo korrika …
Plantilla (langileak)
Plantilla edo pertsonala enpresa edo lantoki batean une jakin batean kontrataturik dauden langileen multzoa da.
Endemia (endemikoa)
Endemia popualazio zabal batean denboran modu iraunkorrean baina intzidentzia mugatuarekin gertatzen den gaixotasun baten existentzia da, batzuetan zabaldu eta …
Funtzio adierazkorra
Hizkuntzari buruz, funtzio adierazkorra edo funtzio emotiboa igorlearen emozioak (harridura, haserrea, poza, …) adierazteko hizkuntzaren funtzio bat da. Funtzio …
Botere konstituziogilea (botere eratzailea)
Botere konstituziogilea edo botere eratzailea nazio batek -alegia, identitatea, batasun politikoa eta subiranotasuna dituen komunitateak- konstituzio baten …
Langile batzordea (enpresa batzordea)
Langile batzordea edo enpresa batzordea enpresa bateko langileak ordezkatzen dituen langile taldea da, enpresariarekiko lan harremanak bideratu eta sor …
Askatasun sindikala
Askatasun sindikala sindikatuak sortu eta haietan izena eman eta pare hartzeko eskubide kolektibo eta indibiduala da, langileen eskubideak defendatzearren, …
Erret Fabrikak
Erret Fabrikak, Erret Lantegiak edo Erret Manufakturak, errege-fabrikak edo errege manufakturak ere deituak, Europako monarkia absolutistetan XVII. eta XVIII. …
Indeterminismoa
Indeterminismoa gauzen ordena eta fenomeno naturalak batzuetan kausazko lege eta printzipioen arabera ez dagoela, eta beraz zoriari jarraitzen diola, erabateko …
zahar hitzak, zuhur hitzak
Zaharren esanak, esperientziak moldatuak, zuhurrak, eta beraz jakinduriazkoak, izaten direla adierazteko. Aldaerak zahar hitz, zuhur hitz zahar ele, zuhur ele
Intrusismoa
Intrusismoa lanbide batean jarduteko legezko baimenik ez duen pertsona edo kolektiboaren jarduera izendatzeko erabiltzen den terminoa da. Adibidez, intrusismoa …
Esku hilak (esku mortuak) edo lur amortizatuak
Esku mortuak edo esku hilak (latinez, mortua manus), lur amortizatuak ere deituak, Erdi Aroko eta Antzinako Erregimeneko jabetza edo ondasunak ziren, gehienetan …
Familia Itunak
Historian, Familia Itunak edo Familiako itunak (gaztelaniaz, Pactos de Familia) Espainiako eta Frantziako monarkien artean XVIII. mende osoan zehar sinatu ziren …
Balidoak (begikoak)
Balidoak edo begikoak monarkia absolutistetan monarkaren konfiantzazko figura politikoak ziren, monarkak berak izendatuak, orokorrean nobleziatik edo klerotik …
Antzinako Erregimena (Erregimen Zaharra)
Antzinako Erregimena edo Erregimen Zaharra Erdi Aroaren amaieratik, XV. mendetik alegia, 1789ko Frantziako Iraultzara arte Europan nagusi izan zen erregimen …
Indietako Kontratazio Etxea
Indietako Kontratazio Etxea Gaztelako Koroak, Errege Katolikoen eskutik, sortutako erakundea izan zen, Amerika eta itsasoz gaindiko beste lurraldeekiko …
San Simon eta San Juda
San Simon eta San Juda Gabriel Aresti idazlearen poema bat da, abesti herrikoi bilakatua,Xabier Leteren bertsioan. Abestiak euskaltasunaren irudi trajikoa …
Gidoia (irratia, telebista, zinema)
Gidoia irratsaio, telebista-saio edo filmak egiteko erabiltzen den adierazpen idatzia da, haietan burutu beharreko ekintza, narrazio, solasaldi eta espazioaren …
Analisi marjinala
Enpresan, analisi marjinala erabakiak hartzeko irizpide bat da, zeinaren arabera baliabide edo ekintza baten kostu gehigarriak sorrarazten duen etekin …
Ekoizpena edo produkzioa (definizioa)
Ekoizpena edo produkzioa lanaren bitartez input, sarrera edo faktore batzuk konbinatuz, fisikoak (lehengaiak, makineria, instalakuntzak) nahiz immaterialak …
Utrechteko Ituna (1713)
Utrecht-eko Itunak edo Utrecht-eko Hitzarmenak Espainiako monarkian borboitarren dinastia sartzea ekarri zuen Espainiako Ondorengotza-Gerrari amaiera eman …
Aparailua (arkitektura)
Aparailu desberdinekin eraikitako horma, Mauritanian. Kredituak: LBM1948, Wikimedia Commons. Arkitekturan, aparailua horma edo harresi bat eraikitzean harrizko …
Harlanduxka
Harlanduxkaz eginiko arkua. Kredituak: Hneri Pidoux- Wikimedia Commons Harlanduxka hormak eta harresiak egiteko erabiltzen den harria da, harlandua baino …
Autokontsumoa
Autokontsumoa pertsona, familia edo talde batek ekoizten duena berak kontsumitzen dueneko egoera da, merkaturatu gabe. Aukontsumoaren adibideak dira familia …
Jarduteko gaitasuna
Jarduteko gaitasuna pertsona batek egintza juridikoak garatu eta haietatik eratortzen diren eskubideak eta betebeharrak gauzatzeko duen gaitasun pertsonala da. …
Adin-nagusitasuna
Adin-nagusitasuna pertsona adingabe batek bere kabuz jarduteko gaitasuna, hala nola botoa eman edo ezkontzeko gaitasuna, eskuratzen duen egoera da, herrialde …
Faboritismoa
Faboritismoa erakunde edo gizarte egoera batean pertsona jakin batzuei ematen zaien tratu pribilegiatu, positibo edo aldekoa da, horretarako merezimendu edo …
Likidazionismoa
Likidazionismoa erregimen politiko baten aurkako mugimendu politiko iraultzaile, apurtzaile edo eraldatzaile baten baitan diskurtso eta ekintza mobilizatzailea …
Koordenatu geografikoak (koordenatu-sistema)
Latitudea (lerro horizontala mapan) eta longitudea (lerro bertikala) puntu bateko koordenatu geografikoak zehazten dituzte. Esferan, latitudea eta longitudea …
Alderantzizko logistika (itzulbideko logistika)
Enpresan, alderantzizko logistika edo itzulbideko logistika**ekoizpenean eta banaketan sortzen diren hondakinak, enpresak hauteman edo bezeroek itzulitako …
Desbiazionismoa
Desbiazionismoa ideologia politiko bateko doktrina edo printzipio nagusien ortodoxiatik aldentzen den hausnarketa, pentsamendu edo praktika politikoa, …
Finantza merkatuak
Finantza merkatuak finantza aktiboen erosle eta saltzaile potentzialak modu masiboan elkartu egiten dituen leku fisiko eta plataforma birtualak dira, non aurrez …
Abdukzio zientifikoa
Abdukzio zientifikoa zientzia garatzeko abiapuntu metodologikoa izaten da, zeinaren arabera aurreikusi edo uste gabeko behaketa edo ebidentziak jasota, haiek …
Erabilerraztasuna
Erabilerraztasuna nabigatu eta haiekin interakzioa garatzeko webguneek eduki beharko luketen erraztasuna da, teknologia horiekin oztopoak eta zailtasunak …
Ingurumen-inpaktuaren txostenak
Ingurumen-inpaktuaren txostena edo ingurumen-inpaktuaren ebaluazioa, besterik gabe ingurumen-txosten edo ebaluazioa ere deitua, proiektu, jarduera edo lan batek …
Exotismoa (exotizismoa)
Exotismoa edo exotizismoa distantziaz nahiz izaeraz urrutiko kulturen mirespen, gorespen eta lilura da, haien bizimodua ezagutu eta beraganatzera ere bultzatzen …
Ingurune eraikia
Ingurune eraikia gizakiek bizi eta lan egiteko eraiki eta moldatu den ingurune gutxi gorabehera trinkoa da, hiriak, herriak, azpiegiturak, lantegiak eta abar …
Ex nihilo sorkuntza
Ex nihilo sorkuntza (latinez, creatio ex nihilo) judu eta kristau erlijioaren dotrinako printzipioa da, zeinaren arabera Jainkoak ezerezetik sortu zuen mundua …
Ekipo informatikoa
Ekipo informatikoa ataza informatikoak burutzeko modu bateratuan eta integratuan erabiltzen diren hardware edo gailu fisikoen multzoa da. Gehienetan …
Biltegiratze-unitateak
Biltegiratze-unitateak edo biltegiratzeko unitateak datuak digitalki gorde eta haiek eskuratzeko erabiltzen diren gailu informatikoak dira. Bi motako …
Babeskopia
Babeskopia edo segurtasun-kopia ekipo informatiko batean hardwarearen aktsagatik, erabiltzailearen errore batengatik edo ekipora baimenik gabe egindako sarrera …
Gerra ostea
Gerra ostea gerra bat bukatutakoan gizarte batean suertatzen den egoera politiko, ekonomiko eta soziala da, gehienetan latza, gerrek sare produktiboan eta …
Zirkumnabigazioa
Zirkumnabigazioa uharte, kontinente edo argizagi batean inguruan, airez edo itsasoz, egiten den zeharkaldia da. Lurraren lehen zirkumnabigazioa, itsasoa …
Protokoloak (notariotza)
Notario-protokoloa notario batek urtean egindako eskrituren bilduma da, liburuki edo karpeta berezi batean jasotzen dena, modu egokian artxibatze aldera. …
Kodizea (kodexa)
Kodizeak edo kodexak garrantzi historiko nabarmena duten liburukiak dira, eskuz egindakoak, inprenta egin baino lehen eta egungo liburuak bezala elkarrekin …
Ikasliburua: Kokapen-mapak (locator maps) Datawrapper aplikazioaren bitartez
Ondoko estekan eskura ditzakezun gardenkietan, kokapen-mapak (locator maps) Datawrapper aplikazioan nola eratu ikas dezakezu.Ikasliburu osoa, hemen, PDF …
Finantza etikoa (banka etikoa)
Finantza etikoa edo** finantza etikoak **inbertsioak egiterakoan errentagarritasun ekonomiko hutsa bilatzeaz gainera, errentagarritasun soziala ere helburu duen …
Gaintxurizketa
Gaintxurizketa Lezoko udalerriko eremu eta auzoa da, udalerriaren ekialdean eta Jaizkibel mendiko hegoaldeko magalean. Mendebaldetik ekialderako norabidean, …
Monarchie constitutionnelle
La monarchie constitutionnelle est le système politique dans lequel un monarque dispose des pouvoirs législatif et exécutif, mais dans les limites établies par …
Ahoskera (ebakera)
Hizkuntzalaritzan, ahoskera edo ebakera fonemak eta hitzak ahoskatu edo esateko modua da. Berez, fenomeno aldakorra da, pertsona eta egoera batetik bestera, …
Tonua (fonetika)
Fonetikan, tonua ahots-korden bibratze.frekuentzia da. Frekuentzia horretan, tonu baxuak eta altuak bereizten dira oinarrian, gero fonazioan zehar konbinatu …
Artikulazioa (fonetika)
Fonetikan, artikulazioa ahots-soinuak sortzeko fonazio-prozesuko azken fasea da, airea kanporatzerakoan zein ahoskune edo ahoaren atal erabiltzen den eta aire …
Debile principium melior fortuna sequatur
Debile principium melior fortuna sequatur Linguae vasconum primitiae imprimatutako lehen euska liburuan bukaeran agertzen den latinezko aforismoa da, literalki …
Fonetika (diziplina)
Fonetika hizketaren ekoizpena, emaitza eta hautematea aztertzen dituen jakintza-arloa da, edozein hizkuntzatan. Ildo horretatik, fonetikaren baitan hiru arlo …
Fonoak
Hizkuntzalaritzan, fonoa ahoskatutako sekuentzia bat osatzen duten soinu edo segmentu akustiko bakoitza da. Ikus, gainera Fonemak Alofonoak
Abalotz
Abalotz edo Abaloz Andatza eta Belkoain mendien arteko erreka bat da, 4-5 kmko bidea hegomendebaldetik hasi eta ekialdera egin ondoren, bere urak Oria ibaira …
Partzuergoa
Espainiako ordenamendu juridikoan, partzuergoa, zehatzago partzuergo publikoa, erakunde publiko batzuk bateratzen dituen entitatea da, zuzenbide publikoak …
Soilik bai da baietz
Soilik bai da baietz sexu harremanak etikoki, moralki eta judizialki balioesteko paradigma edo printzipioa da, zeinaren arabera sexu harreman bat abiatzerakoan …
Portaera prosoziala (jokabide prosoziala)
Portaera prosoziala edo jokabide prosoziala beste pertsonak kontzienteki edo inkontzienteki lagundu eta ongi sentiarazteko joera eta jarduna da, zentzu …
Naturalismoa
Naturalismoa XIX. mendean garatutako literatura mugimendua izan zen, garaiko filosofia positibistarekin loturik, errealitatearen deskribapen zehatz eta gordina …
Euforia (definizioa)
Euforia (antzinako grezierazko εὐφορία, euphoria hitzetik) aparteko poz eta alaitasunezko emozio eta erakustaldia da, subjektuarengan kitzikadura, asaldura eta …
Mitxintxola
Mitxintxola (332m) Jaizkibelgo mendikatean dagoen gailurra da, Pasai Donibanetik eta Lezotik Jaizkibelera igotzen den errepidetik oso gertu dagoena. Bertatik …
Anankastikoa (nortasuna, izaera)
Anankastikoa (greziar mitologiako Ananke jainkosatik, beharra eta ezinbestekotasuna adierazten dituena) perfekzioa, bikaintasuna, erabateko ordena eta arauak …
Arramendiko kaskoa
Arramendiko kaskoa edo Arramendiko kaxkoa (82m) Errenteriako hirigunetik oso gertu, Gaztaño auzotik metro batzuetara dagoen muinoa da. Gaur egun parke …
Sasoilariak
Sasoilariak urtean zehar aldiro, haien beharra dagoenean alegia, baino lan egiten ez duten langileak dira, bereziki uzta bilketan, hala nola mahats eta sagar …
Justizia klimatikoa
Justizia klimatikoa aldaketa klimatikoaren kausak eta ondorioak modu bidezkoan konpondu eta arintzeko printzipio etiko eta politiko, erabaki eta ekintzen …
Autokonplazentzia
Autokonplazentzia norberak egindako lanarekin eta norberaren jokabidearekin beti kontent eta gogobeterik izateko joera eta jarrera da, baino modu akritikoan, …
Errakuntza
Errakuntza egindako hutsegitea edo jokabide desegokia da, zuzenak edo egiazkoak ez diren ondorioetara daramana. Enpresetan, errakuntzak erabaki desegokiak, …
Kartusiarrak
Kartusiarrak XI. mendean sortutako kontenplaziozko ordena bateko monje edo leikamea, San Brunoren arauan bizi eta bereziki ezagunak jarraitzen duten …
Gizarte errepresentazioak
Teorikoki Serge Moscovici errumaniar-frantses soziologoak 1960ko hamarkadan garatutako kontzeptu gisa, gizarte errepresentazioak edo errepresentazio sozialak …
Estipulazioak
Estipulazioak kontratu, hitzarmen edo bestelako agiri publiko eta pribatu batean ezarrita dauden baldintza eta klausulak dira.
Hauteskunde orokorrak
Hauteskunde orokorrak legebiltzarra edo, sistema bikameral batean, kongresu eta senatuko ordezkari politikoak edo parlamentariak aukeratzeko egiten diren …
Konfiantza-mozioa
Konfiantza-mozioa agintari baten lana edo horren agintaritza onartu eta baieztatzeko egiten den bozketa da, printzipioz efektu errealik ez duena, baino ezetza …
Katalintxu
Katalintxu edo Katalintxu lora ederra euskal abesti tradizionala da. Otxandioko musika bandak konposatu zuen XX. mendearen hasieran herriko emakume eder bat …
Sionismoa
Sionismoa (Biblian Israel izendatzeko erabiltzen den Zion izenetik) herri juduak estatu propioa, Israel alegia, eratzeko eskubidea aldarrikatzen duen mugimendu …
Gerontokrazia
Gerontokrazia agintariak agure edo adineko pertsonak diren gobernu-sistema da, bereziki haien esperientzia eta jakituriagatik aukeratuak. Hedaduraz, agintari …
Turruia
Turruia lurmuturra, gorriz seinalatua. Turruia Jaizkibelgo kostaldeko lurmuturra da, Erentzin eta Labetxuko parajeen artean. Mendebaldera Ixkiro lurmuturra …
Ixkiro
Ixkiro Jaizkibelgo kostaldeko lurmuturra da, Gaztarrotz izeneko parajetik gertu. Ekialdera Turruia lurmuturra dago.
Federazioak, federalismoa eta estatu federala
Federalismoa printzipioz subiranoak edo berez autonomoak diren entitate politikoen multzo batek eskumen batzuk partekatuz eratzen duen antolakuntza politikoa …
Merkatu-prezioa (merkatu-balioa)
Merkatu-prezioa edo merkatuko prezioa, merkatu-balioa, merkatuko balioa edo kotizazio-balioa ere deitua, merkatu aske batean, estatuaren eskuhartzerik gabe, …
Atlantizismoa (atlantismoa)
Atlantismoa nazioarteko aliantza eta horri dagokion korronte eta jardun politikoa, Mendebaldeko Europako herrialdeek, Estatu Batuek eta Kanadak (hertsiki Ipar …
Apologistak
Apologistak doktrina filosofiko, ideologia edo praktika edo jokabide jakin bat arrazoiz eta argudioz defendatzen duten pertsonak dira. Ikus, gainera Apologetika …
Partitura (definizioa)
Partiturak pieza musikal bat garatzen duten musika tresna eta ahots bakoitzak jo behar dituen soinuen ezaugarriak (notak, denborak, …) azaltzen duen …
Enbaxadoreak
Enbaxadorea herrialde batek beste herrialde batekin harreman politiko, ekonomiko eta kulturalak bideratzeko izendatzen duen goren mailako ordezkaria da, …
Adostasun-adina
Adostasun-adina edo sexurako adostasun-adina berarekin sexu-harremanak izan edo sexualitatearekin loturiko beste ekintzak burutzeko pertsona batek izan behar …
Kalkolitoa (kalkolitikoa)
Kalkolitoa edo kalkolitikoa metalen aroetan lehena da, Neolitoaren ondorengoa, non kobrea (antzinako grezieraz, kalkos) lantzen hasi zen. K.a VI. milurtekoan …
Tumuluak
Tumulua, Igaratzan (Aralar). Kredituak: Uranzu, Wikimedia Commons. Tumulua harriak eta lurra pilatuz eratzen den Historiaurreko hileta monumentua da. Maiz, …
Trintxalekueta (Trentxalekueta)
Trintxalekueta (540m aprox.) Adarrako mendi-adarretan dagoen tontorra da, Adarrara igotzeko ohiko abiapuntua den Besabi baserritik oso gertu, Montefrio …
Lapitxuri
Lapitxuri Urdazuri ibaiaren adarra da, Dantxarinean sortzen dena, Nafarroa Garaiaren eta Lapurdiren arteko mugak. Ainhoa eta Ezpeleta herriak zeharkatzen ditu.
Museoratzea (museizazioa, museifikazioa)
Museoratzea, museizazioa edo museifikazioa item edo objektu natural ,kultural edo artistikoa bat jaso, gorde, ondaretzat hartu (ikus, patrimonializazioa), …
Supremazismoa
Supremazismoa gizatalde baten nagusitasuna aldarrikatzen duen ideologia da, beste gizataldeak baztertu eta menderatzera bultzatzen duena. Supremazismoaren …
Bikulturalismoa
Bikulturalismoa gizarte batean bi kultura desberdin izateko fenomenoa da, elkarrekiko bizikidetzan nahiz gatazkan. Maiz, kolonizatutako herrialdeetan gertatzen …
Birgizarteratzea
Birgizarteratzea (bergizarteratzea) gizartean harremanak garatzeko askatasuna eta ahalmena galdu dituzten personak berriz ere gizartean txertatzeko proposatu …
Birsozializazioa
Birsozializazioa gizabanakoak gizartean garatzen dituen jokabideak baztertu, bereziki desegokiak direnean, eta jokabide berriak bereganatzeko prozesua da. …
Oligarkiaren burdinazko legea
Oligarkiaren burdinazko legea Robetr Michels soziologoak (1876-1936) planteatutako hipotesia da, zeinaren arabera gizarte, erregimen politiko eta erakunde …
Hiru behien zerga
Hiru behien zerga, 1960an. Kredituak: Indalecio Ojanguren. Hiru behien zerga edo hiru behien tributua 1375ean Baretos eta Errokari bailarako bizilagunen artean …
Amuletoa (kutuna)
Giltzak kutun gisa erabili izan dira kultura batzuetan. Amuletoa edo kutuna pertsona batek soinean daraman objektu magiko eta maiz sinbolikoa da, ustez babesa …
Irigain
Irigain Usurbilgo udalerrian dagoen muino bat da, Andatza mendiaren inguruko mendilerroaren iparraldean dago, Agamuno gailurretik (181m) gertu, Oria ibaiak …
Irisasi
Irisasi Andatzako mendigunean, Usurbilgo udalerrian, dagoen mendi eremu publikoa da, 730 Ha.koa, egun Gipuzkoako Aldundiaren esku dagoena. Jatorrian, 1836ko …
Saroiak
Saroiak, Mendebaldean sarobe eta korta eta Zuberoan kaiolar ere deituak, Euskal Herriko hainbat tokitan usufruktu edo aprobetxamendu pribaturako herri lurretan …
Aballarri
Aballarri, Adarra mendirako igoeran. Aballarri (642m) Adarra mendiaren iparraldera, 1kmra gutxi gorabehera, dagoen arkaitz multzoa da, 40m inguruko …
Txosna (txozna)
Txosna edo txozna, egungo ohiko adieran, Euskal Herriko jaietan egun batzuetarako jartzen den txabola moduko instalazioa da, taberna gisa erabiltzen dena. …
Kaikua
Kredituak: Juan San Martin, Wikimedia Commons Kaikua ardi eta ahuntzen esnea biltzeko erabiltzen den zurezko ontzi tradizionala da, kono zeihar edo …
Oindo
Oindo, batzuetan Onddo eta Onyo ere deitua, Adarra mendiaren hegoaldera, 1km-ra eta 785mko altueran dagoen muino bat da, prominentzia txikikoa eta malda …
Kapitalaren intentsitatea
Ekonomian, kapitalaren intentsitatea jarduera ekonomiko batean kapital fisikoak duen erabilera-proportzio erlatiboa da, ekoizpen faktore gisa, beste kapital …
Estrukturalismoa
Estrukturalismoa filosofia estrukturalista edo analisi estrukuralista ere deitua, XX. mendean zehar garatutako korronte epistemologikoa da, zeinaren arabera …
Usabelartza
Usabelartza, bertatik Hernio mendia ikusten delarik. Usabelartza, batzuetan Usobelartza ere deitua, Adarra, Oindo (Onddo) eta Aizkorriko mendien artean dagoen …
Argizaiola
Argizaiola hildakoekin loturiko kultuan Euskal Herriko eskualde batzuetan erabiltzen den zurezko ohola da, bere inguruan biribilkaturiko kandela bat piztuta …
Konbentzio sozialak
Konbentzio sozialak edo gizarte konbentzioak gizartean edo gizatalde batean eta egoera jakin baterako dauden arau inplizituak dira, tazitoki eta orokorrean …
Zerga-presioa
Zerga presioa edo presio fiskala agente ekonomikoek (familiak, enpresak) jasan behar dituzten zerga guztien zama orokorra da, portzentajean haien errentarekin …
Desinzentibazioa
Desinzentibazioa erabateko debekura heldu gabe zerbaiten erabilera eta kontsumoa murriztu edo ezabatzea helburu duten erabaki eta neurriak dira. Ez dira …
Benelux
Benelux Belgikak, Herbehereek eta Luxemburgok 1958 urtean sinaturiko batasun ekonomikoari emandako izena da, gerora hiru herrialde horiek batera izendatzeko …
Kontsumo autonomoa
Ekonomian, kontsumo autonomoa beste aldagai batzuen mendean ez dagoen kontsumo zatia da. Kontsumoa funtzio lineal baten bitartez adierazten denean, beste …
Hauteskunde programa
Demokrazia liberal eta parlamentarioetan, hauteskunde-programa edo hautes programa alderdi politiko batek hauteskunde baterako aurkezten duen agiria da, non …
Bilduma (liburutegiak eta artxibategiak)
Bilduma liburutegi edo artxibategi batek dituen dokumentuen multzoa da. Bilduma batean jatorri edo izaera espezifikoa duten dokumentuak biltzen direnean, funts …
Dokumentuak (liburutegiak eta artxibategiak)
Liburutegietan eta arxibategietan, dokumentua bere baitan informazio idatzi, grafiko, edo ikusentzunezkoa duen objektu fisiko edo fitxategi digital bat da, …
Goiburukoa
Goiburukoa erregistro bibliografiko batean jartzen den termino edo hitza da, dokumentuaren atributu bati dagokiona (egilea, izenburua, gaia, …) eta …
Sarbide-puntua
Bibliotekonomian, sarbide-puntua liburutegi edo artxibategi bateko katalogoetan dokumentu jakin bat bilatzeko erabiltzen den hitz, termino edo informazioa da, …
Landa-oharrak (landa-koadernoa)
Landa-oharrak ikertzaileak landa-lanean, gizarte, gizaki edo naturari buruz zuzeneko eta in situ edo bertako datu-bilketa egiten duenean alegia, jasotzen dituen …
Explicitation
In its common meaning, explicitation is the process by which some concept or fact that until then has remained on the sidelines or hidden in a discourse is …
Familia berrelkartzea
Familia berrelkartzea immigranteek lan egiten duten herrialdean jatorriko herrialdeko bere familiarekin elkartu eta bizitzeko eskubidea da, horretarako …
Erreunifikazioa
Erreunifikazioa, birbatzea edo birbateratzea herrialde batzuetan banaturiko herrialde edo nazioa, historikoki baturik izandakoa, herrialde bat eta bakarra …
Ahalera
Hizkuntzalaritzan, ahalera posibilitatea adierazteko adizkiaren modua da. Euskaraz, ahalerak posibilitateaz gainera ahaltasun edo gaitasuna ere adierazten du, …
Latinismoak
Latinismoak latinetik hartuta, hitzez hitz eta latinerazko forman, hizkuntza batean erabiltzen diren hitzak eta esamoldeak dira, bereziki kultismo eta zuzenbide …
Aurtxo txikia
Aurtxo txikia edo Haurtxo txikia Euskal Herriko sehaska-kanta ezaguna da. Hitzak bertsioa: Aurtxo txikia negarrez dago. Ama emaiozu titia. Aita gaiztoa tabernan …
Balio sinbolikoa
Balio sinbolikoa objektu edo produktu batek bere erabilera-balio edo erabilgarritasunetik haratago pertsona, gizatalde edo orokorrean merkatu batean haiengan …
Eraginkortasun sinbolikoa
Eraginkortasun sinbolikoaren ideia Claude Lévi-Strauss frantses antropologoak garatu zuen L’Anthropologie structurale (1958) lanean, Laburki eta horren …
Iturburu-kodea
Informatikan, iturburu-kodea programa informatiko bat osatu eta exekutatzeko programazio-lengoaia batez idatziriko agindu-lerroen multzoa da, ohiko …
Apropiazio kulturala
Apropiazio kulturala kultura batek beste kultura bateko elementuak (sinboloak, errituak, festak, artefaktuak, historia, ezagutzak, …) bereganatu eta …
Menuak eta azpimenuak (informatika)
Menu bat eta horren barruan dagoen azpimenu bat. Erabiltzaile-interfaze batean, menua erabiltzaile batek ordenagailuarekin interakzioan une jakin batean dituen …
Ebokazioa
Ebokazioa sentsazio batek gogamenean iradoki eta pizten duen oroitzapen eta zirrara da. Izan daiteke usain, irudi, soinu edo hitz bat, bere baitan duen esanahia …
Hiztun-komunitatea
Hiztun-komunitatea, hiztunen komunitatea, hiztun-elkartea, hizkuntza-komunitatea edo hiztuneria hizkuntza natural jakin bat eta hura erabiltzeko modua, bereziki …
Kontsakrazioa
Etimologiaz, kontsakrazioa latinezko consecrare aditzetik dator, zerbait sakratu bihurtzeko esanahiaren. Hortik beste adiera batzuk eratorri dira: Erritu …
Alostorrea (historia eta abestia)
Alostorrea Euskal Herriko dorretxe baten izena da, batzuen arabera Debako egungo Sasiola dorrea dena. Erdi Aroan han jazotako gertaera dramatikoengatik da …
Birfinantzaketa (birfinantzazioa)
Birfinantzaketa edo birfinantzazioa zor jakin bat beste zor batekin ordezteko zordunaren eta hartzekodunaren artean egiten den akordioa, finantzaketa handiagoa, …
Zorraren berregituraketa
Zorraren berregituraketa zordunak dituen likidezia arazoak direla eta, zor bat itzultzeko ordainketak erraztu eta hartzekodunari berme handiagoak emateko …
Hilgarritasuna
Ez nahastu hilkortasun kontzeptuarekin. Hilgarritasuna edo hilgarritasun-tasa gaixotasun jakin bat pairatzen dutelarik aldi jakin batean hil diren pertsonen …
Arreta soziosanitarioa (gizarte- eta osasun-arreta)
Arreta soziosanitarioak edo gizarte eta osasun arretak gaixo kroniko eta pertsona dependenteen egoera arindu eta ahal den neurrian haien ongizate eta bizimodu …
Hizkuntza profila
Hizkuntza profila lanpostu jakin batean aritzeko beharrezkotzat edo komenigarritzat hartzen diren hizkuntza gaitasunen multzoa da, ahozko nahiz idatzizko …
Korrejimendua
Korrejimendua garai bateko demarkazio administratiboa da, Espanian eta bere kolonietako batzuetan indarrean izan zena. Korrejidorea zen haietan estatuaren …
Autokartera (autozorroa)
Autokartera edo autozorroa enpresak dituen bere akzio edo partaidetza propioak dira, enpresarenak berarenak. Orokorrean, debekatu edo mugatu egiten den praktika …
Errebeldia eta errebeldeak
Errebeldia gizarteak inposatzen dituen arau eta balioen aurka altxatu eta askatasunez jokatzen duen jarrera indibidual edo kolektiboa. Bereziki gazteei egozten …
Problematizazioa (soziologia)
Soziologian, problematizazioa egoera edo fenomeno sozial jakin bat gizarte arazo gisa idetifikatzekoko prozesua da. Eragile sozialen aldetik kontsiderazio edo …
Problematizazioa (ikerkuntza)
Problematizazioa ikerketa batean horren helburuak finkatzeko prozesua da, ikerketan egiaztatu beharreko hipotesiak argi eta zehatz planteatuz, hura erraztu eta …
Lanpostuak
Enpresaren antolakuntzaren ikuspegitik, lanpostua lan jarduera homogeneo, sistematiko eta iraunkor jakin bat osatzen duten ataza, ardura, konpetentzia, …
Eperra (abestia)
Eperra Zuberoako kanta herrikoia da. Niko Etxart abeslaria izan zen kanta famatu egin zuena, 1979ko bere Euskal Rock n’ Roll single diskoan plazaratu …
Guk euskaraz, zuk zergatik ez
Guk euskaraz, zuk zergatik ez Gabriel Arestiren hitzekin osaturiko abestia da, Urko abeslariak famatu egin zuena 1970eko hamarkadan, euskararen aldeko ereserkia …
Mendi-lepoa
Kredituak: Zeinel Cebeci-Wikimedia Commons Geografia fisikoan, mendi-lepoa bi mendiren arteko beheragunea da, aldi berean mendikateko lerroan kokatua dagoena. …
Adi ekonomilari!
Adi ekonomilari! Donostiako Enpresa Ikasketen Eskolako ikasleek 2003-2006 urte bitartean argitaratutako ekonomia aldizkaria izan zen, fanzine formatoan, …
Bioekonomia
Bioekonomia baliabide biologikoak, hala nola landaredia, itsasoko nahiz lehorreko izaki bizidunak, eta baita mikroorganismoak ere, baliatzen dituzten jarduera …
Ekonofisika
Ekonofisika ekonomiako sistema konplexuen bilakaera, haien bilakaera ez-lineala eta estokastikoa denean, aztertzen duen ekonomiaren adarra da, fisikan erabili …
Generozentrismoa
Generozentrismoa bi generoetako bat, izan maskulnioa izan femeninoa, nagusi edo funtsezkotzat hartzen duen ikuskera, ideia eta praktika sozialen multzoa da. …
Pluralismoa (pluraltasuna, pluralitatea, aniztasuna)
*Agian pluralismoa bilatzen ari zinen, eskola filosofiko gisa. * Pluralismoa, pluraltasuna edo pluralitatea, aniztasuna edo dibertsitatea ere deitua, gizarte …
Oztopo arkitektonikoak
Oztopo arkitektonikoak edo arkitektura oztopoak aniztasun funtzionala duten pertsonak espazio publikora, partekatura edo pribatura sartu eta haietan mugitzeko …
Geokokapena (geolokalizazioa)
Geokokapena edo geolokalizazioa zerbaiten kokapen geografikoa zehazteko garatzen diren metodologia eta prozeduren multzoa da. Hedaduraz, prozesu horien emaitza …
Bullying (eskola jazarpena)
Bullying edo eskola jazarpena ikasle batek bere ikastetxeko ikasle batzuen aldetik pairatzen duen beldurrarazte, iseka, abusu, eraso edo indarkeria egoera, …
Arrisku morala
Ekonomian, arrisku morala gertatzen da bi eragile ekonomikoen arteko transakzio batean eragileetako batek besteak ez duen informazioa izateagatik duen abantaila …
Legitimismo kulturala
Legitimismo kulturala erlatibismo kulturalaren kritika egiten duen paradigma antropologiko eta soziologikoa da. Erlatibismo kulturalean, kultura guztiak dira …
Desklasamendua
Desklasamendua gertatzen da gizabanako batek bere klase sozialeko kide izateari uzten dionean, goragoko edo beheragoko estatus sozioekonomiko batera aldatuz. …
Territorializazioa
Territorializazioa fenomeno edo jarduera sozial edo ekonomiko bat lurraldearen arabera ezaugarri desberdinak agertzea, diferentziazio espaziala sortuz horrela. …
Retrospektiba (erretrospektiba)
Erretrospektiba edo retrospektiba iraganeko lan edo gertakarien ikuspegia edo gainbegirada da. Terminoa bereziki artista edo eskola bateko iraganeko lanen …
Jokabide moldakorra
Jokabide moldakorra edo portaera moldakorra subjektu batek inguruneko egoera arrunt edo berezi batera egokitzeko eskuratu eta garatu egiten dituen konpetentzia …
Mikrokredentzialak
Mikrokredentzialak, mikroikastaroak, mikrograduak edo mikrotituluak eduki labur, mugatu eta orokorrean espezializatuko ikastaroak dira, ikasleari konpententzia …
Interklasismoa
Interklasismoa gizarteko klase eta talde bereiziek arlo jakin batean interes eta helburu komunak eta balio eta ohitura berdintsuak dituztenean gertatzen den …
Kaduzeoa
Kaduzeoa bi suge kiribilduta eta bi hegorekin koroatutako makila irudikatzen duen ikurra da, Antzinako Greziako mitologia jatorri duen. Jatorrian, Apolo …
Aukera anitzeko probak
Aukera anitzeko probak edo testak erantzun zuzen jakina eta finkoa duten galderak biltzen dituen ebaluazio-proba objektibo eta egituratuak dira, non subjektuari …
Zerrenda zabalgarria
Informatikan, zerrenda zabalgarria edo, zuzena ez bada ere, menu zabalgarria** aplikazio informatiko edo web orrialde batean erabiltzaileak hura sakatu edo han …
Efektismoa
Artean, literaturan eta erretorikan, efektismoa artistak edo egileak publikoan zirrara, sorpresa, harridura edo kitzikadura eragiten duten elementuak erabiltzea …
Erremusina
Erremusina, Iparraldean amoina ere deitua, pobreentzat ematen den borondatezko dohaintza da, orokorrean dirutan edo janaritan. Erlijio batzuetan karitatezko …
Kanonigoak
Eliza Katolikoan, kanonigoak katedral bati atxikitako apaiz sekularrak dira, katedralean bigarren mailako atazak egiten dituztenak, hala nola abesbatza zuzendu, …
Dimentsioak (gizarte zientziak)
Gozarte zientzietako ikerketan, dimentsioak fenomeno baten kontzeptualizazioan eta operazionalizazioan kontuan hartu eta jaso egin beharreko alderdi edo …
Proxy (informatika)
Informatikan, proxy-a zerbitzari informatiko eta erabiltzaile baten arteko konexioan ezartzen den bitarteko hardware edo ekipamendu informatikoa da, zubi lanak …
Aldagai bakuna
Estatistikan, aldagai bakuna, aldagai unidimentsionala edo dimentsio bakarrekoa multzo bateko bateko elementu bakoitzean ezaugarri bakarra jasotzen duen hura …
Lan elkarrizketa
Lan elkarrizketa langileen hautapen prozesu batean hautagai bakoitzari egiten zaion elkarrizketa edo galdeketa da, haren nortasuna, gaitasun eta trebakuntza, …
Euskal Herriko lurmuturrak
Euskal Herriko lurmuturren zerrenda Galea lurmuturra, Getxon Billano lurmuturra, Gorlizen Matxitxako lurmuturra, Bermeon Ogoño lurmuturra, Elantxoben Santa …
Gardenki: Dibertsitatea
Artikulu hau ezaugarri estatistikoari buruzkoa da. Adiera soziologikoari buruz jakiteko, ikus Pluraltasuna, Multikulturalismoa, Aniztasuna hezkuntzan edo …
Prezio psikologikoak
Marketinean, prezio psikologikoa hura zertxobait aldatuz bezeroaren arreta erakarri eta harengan erosteko bulkada sustatzeko ezartzen den prezioa da. Prezio …
Gardenki: Pobrezia
Definizio gisa, pobrezia edo txirotasuna gabezia materialak pairatu eta bizimodu duina izateko errenta eskasa duen pertsona edo familiaren egoera da. Mundu …
Gardenki: Kontzentrazioa edo desparekotasun ekonomikoa
Estatistikan, kontzentrazioa, desparekotasun ekonomikoa edo desberdintasun ekonomikoa aldagai ekonomiko baten balio totala elementu desberdinen artean banatzean …
Gehiegizko hilkortasuna
Gehiegizko hilkortasuna itxaron edo normaltzat hartzen den mailatik gora dauden heriotzen kopurua, aldi nahiz eskualde jakin batean. Orokorrean, gehiegizko …
Mugaz gaindiko langileak
Mugaz gaindiko langilea herrialde batean bizitoki izan baina lana beste herrialde batean duen pertsona da, horretarako herrialde batetik bestera joan etorriak …
Eskari elastikoa eta eskari inelastikoa
Produktu edo zerbitzu baten eskaria elastikoa dela esaten da (ikus, gainera,eskaria), prezioan gertatzen diren aldaketa txikiek eskarian aldaketa handiak …
Zergapetze bikoitza
Zergapetze bikoitza enpresa edo pertsona fisiko batek egitate beragatik zerga bi ogasun desberdinetan ordaindu behar duenean gertatzen da. Zerga gauza beragatik …
Sistema sozioteknikoa
Sistema sozioteknikoa gizakiak eta teknologia uztartzen dituen edonolako egitura da, bereziki gizakiaren eta teknologiaren arteko interakzioak, koordinazioak …
Aldagai situazionala
Aldagai situazionala, subjektutik at dagoen aldagai bat da, inguruneari dagokiona eta aldi berean ikertu nahi den subjektuen jokabide, nortasun edo bestelako …
Test soziometrikoa
Test soziometrikoa talde bateko kideen arteko harremanen azterketa egiteko galdetegi bat da, non taldekideei beste kideei buruz galdetzen zaien, hala nola haien …
Discretionary goods
Discretionary goods are those whose consumption is not due to a need, they are not essential or necessary, but rather they are related to the satisfaction of …
Agintaritza partekatua
Agintaritza partekatua bereziki etxean, gurasoen artean, eta eskolan, gurasoen eta irakasleen artean, haurra edo gaztea agindu, zuzendu edo gobernatzeko …
Triangulazioa (familiaren psikologia)
Transakzio edo interakzio familiarren teorian, triangulazioa familian sor daitekeen jokabide edo joeretako bat da, transakzio edo interakzio pisble bat alegia, …
Bilketa selektiboa
Bilketa selektiboa ez da besterik gabe kalean edukiontzi batzuk jartzea. Bilketarako planifikazio egokia ere eiznbestekoa da. Irudian, aurreikuspen faltagatik …
Apurtzailea
*Agian apurtzaile adiera politikoan bilatzen ari zinen. * Apurtzaile terminoa kultura nagusiaren edo konbentzionalaren aurka dagoen jarduera eta produktu …
Apurtzailetasuna
*Agian apurtzaile arlo kulturalean bilatzen ari zinen. * Politikan bereziki erabilia, apurtzailetasuna estatu edo sistema politiko eta ekonomiko oso baten …
Mussche, Kirmen Uribe: laburpena
Mussche Kirmen Uribek 2012an plazaratutako eleberria da. LABURPENA ###** Lehen zatia1. kapitulua 1937an gaude. Gernikako bonbardaketa gertatu beerri da. Agirre …
Familia disfuntzionala
Familia disfuntzionala seme-alaben ongizatea eta garapen orekatua bermatu ezin ditzakeen familia da, afektibitatean, komunikazioan, rol definizioetan eta finean …
Parentalizazioa
Parentalizazioa edo parentifikazioa familia bateko seme-alaba batek edo haietariko batzuek euren guraso, anai-arreba eta etxean bizi diren beste senideen ardura …
Inaktibitatea (psikologia)
Inaktibitatea lan edo bestelako jarduerak egiten ez duen pertsonaren egoera da. Inaktibitate iraunkorrak asperdura, eta ondoren desmotibazioa, antsietatea, …
Ekintza positiboa
Ekintza positiboa diskriminazioaren aurka eta berdintasunaren alde planteatu, erabaki eta garatu egiten den edozein erabaki, programa edo politika publiko da. …
Genero-zeharkakotasuna
Erakunde batean eta administrazio publikoetan, genero-zeharkakotasuna genero berdintasunari buruzko hausnarketak eta horretarako erabakiak, programak eta …
Marka fideltasuna
Marka fideltasuna edo marka leialtasuna bezero batek edo bezero talde batek marka jakin bateko produktuak edo zerbitzuak eskuratzean erakusten duen …
Kontzentrazio horizontala
Kontzentrazio horizontala enpresa batek bere jarduera diharduen sektorean bertan, produktu eta zerbitzu berdintsuak eskainiz, zabaltzeko estrategia da, enpresa …
Broker (definizioa)
Broker (ingelesezko terminoa) finantza transakzio batean (akzio eta bonuen salerosketan, adibidez) bitartekaritza lanak egiten dituen profesionala , gehienetan …
Gehiengo kalifikatua (gehiengo kualifikatua)
Gehiengo kalifikatua, gehiengo kualifikatua edo gehiengo berezia erabaki koletibo bat bozketa bidez hartzeko eskatzen den betekizun berezia da, gehiengo osoak …
Komizioak
Antzinako Erroman, komizioak (latinezko comitium hitzetik) erromatar hiritarren asanblada edo batzar orokorrak ziren, auzi publikoei buruz eztabaidatu eta …
Sasigertakariak
Sasigertakariak. eragile ekonomiko eta politikarien prentsa-bulegoek eta komunikazio-agentziek modu arfizialean sortu eta antolatutako ekitaldiak dira, …
Talka kulturala
Talka kulturala edo kultura talka subjektu batek erakunde edo ingurune sozial berri batera sartzean, bertako kultura arau, balio eta ohiturak ezagutu gabe, bizi …
Literatura konparatua
Literatura konparatua literatura lan, egile eta hizkuntza jakinetatik haratago aztertu eta lan, egile eta hizkuntza desberdinetako literatutak beraien artean …
Masa-antolakuntza
Masa-antolakuntza, masa-antokakundea eta masa-mugimendua bereziki mugimendu politiko marxista eta iraultzaileetan erabiltzen diren terminoak dira, masa, alegia …
Gainordezkapena (soziologia)
Gainordezkapena aukeraketa batean (adibidez, batzorde batean pertsonak edo ikasliburu batean artelan esanguratsuak aukeratzean) kategoria bateko elementuek, …
Demos (definizioa)
Demos (antzinako grezierazko δῆμος hitzetik, “herri”, “jende”, *deh- *aitzinindoeuroperazko errotik, “mugatu, zatitu”) …
Boterea (definizioa)
Boterea pertsonen jokabidea bideratu eta inposatzeko gizartean eratzen diren harremanen multzoa da, dominazioan eta mendekotasunean oinarritzen direnak. Beste …
Blokeo ekonomikoa
Bahimendu ekonomikoa, batzuetan blokeo ekonomikoa ere deitua, herrialde batzuek, euren kabuz edo nazioarteko erakunde batean bildurik, beste herrialde baten …
Kontu sateliteak
Nazio kontabilitatean, kontabilitate satelitea edo kontu sateliteak (satelite, osagarri diren zentzuan) jarduera batzuetako kontabilitatea modu berezi batean …
Helmuga turistikoa (turismo helmuga)
Helmuga turistikoa edo turismo helmuga turistaren bidaia eta bisitaren hiri edo eskualdea da, bere ezaugarri natural, kultural edo estetikoengatik bidaia hara …
Eskari turistikoa
Eskari turistikoak edo turismo eskariak bi esanahi desberdinekin erabiltzen da: alde batetik, helmuga batera heltzea espero edo heldu egiten diren turisten …
Semimonopsony
A semimonopsony is a market structure in which there is a very limited number of demanders or buyers of a product or service. They usually occur in source …
Kairos
Kairos antzinako grezierazko terminoa da, zerbaitetarako abagune, aukera edo une aproposa adierazten duena. Berezi erretorikan erabili izan da, zerbait …
Estandarizazioa edo normalizazioa (antolakuntza)
Enpresan eta bestelako antolakuntzetan, estandarizazioa edo normalizazioa irizpideak, prozedurak eta erregelak, estandarrak alegia, ezartzen dituzten mekanismo …
Kultura ondarea
Kultur ondarea edo kultura-ondarea iraganeko belaunaldiek utzitako ondasun kulturalen multzoa da, materialak nahiz immaterialak, hala nola eraikinak, artelanak, …
Ebanjelaria
Zentzu zabalean eta jatorrizkoan, ebanjelaria ebanjelioa predikatu edo zabaldu egiten duen hura da. Zentzu hertsiagoan, ebanjelariak Itun berriko lau ebanjelio …
Adbokazioa
Kristau erlijioan adbokazio terminoak bi adiera ditu: alde batetik, eliza edo kapera bati ematen zaion izen edo titulua da, bertan zaindu eta gurtu egiten den …
Abendualdia
Kristau liturgian, Abendualdia edo Abendua (latinezko adventus hitzetik, “etorrera”) Eguberri edo Jesusen Jaiotza-egune aurreko lau asteko aldia da, …
Kutxa gotorra
Kredituak: Alfred Comín i Meya - Wikimedia Commons Kutxa gotorra dirua, agiriak eta baliozko bestelako gauzak segurean, gerizan edo ondo gordeta edukitzeko …
Digitalizazioa
Zentzu hertsian, digitalizazioa informazio analogikoa formato digital batera aldatzea da, 0 eta 1 ikurrak baino ez dituen kode batera alegia, informazio hori …
Informatizazioa
Informatizazioa erakunde, jarduera edo sektore ekonomiko batean gailu, sistema eta sare informatikoak txertatzeko prozesua da, informatikak prozesuak modu …
Profesionalizazioa
Profesionalizazioa jarduera batean beharrezkoak diren gaitasunak eta konpetentziak garatzeko prozesua da, horrela jarduerako produktibitatea, balio erantsia, …
Transfikzioa (transfikzionalitatea)
Transfikzioa edo transfikzionalitatea fikziozko narrazio bat osatzen duten elementuren bat, hala nola pertsonaiak eta tokika, testu desberdinetan agertzea da. …
etxean ikusia, umeak ikasia
Umeen jokabidea etxean jasotako hezkuntzatik datorrela adierazteko. Ikus, gainera umearen zentzuna, etxean entzuna
geroa, alferraren leloa
Alferrak gauzak beti gerorako uzten dituela adierazteko.
Munizipalismoa
Munizipalismoa, tokiko komunitateak, eta beraz munizipioak eta udalerriak, ekintza eta parte hartze politikoaren ardatz nagusi gisa hartzen duen ikuspegi …
Instituzionalizazioa
Soziologian, instituzionalizazioa kontzeptu, ideia edo praktika bat gizarteko instituzio edo erakunde baten baitan txertatu eta finkatzea da, hura normalizatu, …
Desarroilismoa (desarrollismoa)
Desarroilismoa, desarroilismo ekonomikoa edo eredu desarroilista gizarteen aurrerapenerako faktore nagusitzat hazkunde eta garapen ekonomikoa aldezten dituen …
Ekosofia
Ekosofia gizakiaren eta naturaren arteko harmonia eta batasuna, arlo ekonomiko, etiko eta espiritualean, aldezten duen pentsaera da, antropozentrismoaren eta …
Apotropaikoa
Antropologian, apotropaikoa (izenondo gisa erabiltzekoa) gaitza uxatu edo aldenarazi egiten duen edonolako elementu kulturala da, izan kuttuna izan hitz-formula …
Timokrazia
Timokrazia Platon filosofoak bere Errepublika lanean aipatu eta aztertu zituen bost gobernu motetako bat zen, aristokraziaren eta oligarkiaren artekoa. …
Konpentsazioa (finantzak)
Zuzenbidean eta finantzetan, konpentsazioa elkarren zordun eta hartzekodun diren bi pertsonen arteko zorrak kitatzeko modua da, batek zor duena besteak hari zor …
Schengen hitzarmena (Schengen akordioa)
Schengengo hitzarmena edo Schengengo akordioa ( **Schengen hitzarmena edo Schengen akordioa ere deitua)**Europar Batasuneko herrialde batzuek 1985ean sinaturiko …
Arrisku-populazioa (arrisku-taldea)
** Arrisku-populazioa edo arrisku-taldea** populazio bateko azpitalde bat da, bere ezaugarri edo faktore fisiko, fisiologiko edo biologikoengatik edo egoera …
Ibarbidea (talweg)
Kredituak: Hans Erren - Wikimedia Commons Geografian, ibarbidea edo errekagunea, nazioarteko alemanierazkotalweg izenarekin ere ezaguna, ibar bateko puntu …
Gerra Hotza
Gerra Hotza Ameriketako Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak, euren aliatuekin batera, Bigarren Mundu Gerraren amaieraz geroztik eta Sobietar Batasuna desegin …
Taldeko aktorea (bigarren mailako aktorea)
Antzerkian eta zineman, taldeko aktorea edo bigarren mailako aktorea obran edo filmean aktore protagonistaren ondoan jokatu baina beti haren azpitik diharduen …
Interpelazioa
Interpelazioa, adiera arruntean, eragin edo efektu bat sorraraztea helburu duen adierazpena da. Adibidez, interpelazioak dira argudioak, argudioa jasotzen …
Alderdikoikeria (partidismoa)
Partidismoa edo alderdikoikeria diskurtso politikoan alderdi politiko batek bere interes politiko propioen alde, bere boterea, agintea eta eragin soziala …
Passage a l'acte
En psychiatrie, le passage à l’acte désigne le fait de réaliser effectivement une action impulsive, antisociale et violente qui s’est forgée dans …
Alderdi aniztasuna (multipartidismoa)
Alderdi aniztasuna, pluripartidismo edo multipartidismoa erregimen politiko batean joera desberdineko alderdi politikoak sortu eta haiek politikan jarduteko …
Inzentibazioa
Inzentibazioa onuragarri edo mesedagarritzat hartzen den zerbait burutzeko inzentiboak, pizgarriak edo abantailak proposatu eta ematea da, gehienetan …
Alderdi interesdunak (stakeholders)
*Agian interes taldeak ari zinen bilatzen. * Alderdi interesdunak edo talde interesdunak, interesdun alderdiak edo interesdun taldeak ere deituak (ingelesez eta …
Magnizidioa
Magnizidioa goren mailako agintari baten hilketa da, gehienetan arrazoi politiko edo ideologikoengatik burutua eta maiz indarrean dagoen erregimen politikoa …
Zainketa aringarriak
Zainketa aringarriak osasun egoera edo gaixotasun larria duten eta horregatik bizitzaren amaieran edo hilzorian dauden pertsonei, gaixo terminalei alegia, …
Garrantzi erlatiboaren printzipioa
Garrantzi erlatiboaren printzipioa kontabilitate-printzipioetako bat da, zeinaren arabera onartu egiten den kontabilitateko arauak eta irizpideak bete gabe utzi …
Deseskolarizazioa
Deseskolarizazioa eskola egun ezagutzen den hezkuntzako atal gisa, sistema sozioekonomiko baten mesedetan dagoen hezkuntza-eredu gisa, kritikatu eta ezabatzea …
Eskola egutegia
Eskola egutegia ikasturtea garatzeko denbora plangintza da, eskola egunak (egun lektiboak), azterketa egunak, izena emateko egunak, oporraldiak eta bestelakoak …
Nerabezaroa eta nerabeak
Errusiako nerabeak, 2013 urtean. Kredituak: Messir-Wikimedia Commons. Psikologian, nerabezaroa haurtzaroaren eta helduaroaren arteko trantsiziozko bizialdia da. …
Autodeterminazioa
Politikan, autodeterminazioa herri, nazio edo beste komunitate politiko batek estatu subirano eta independente bilakatzeko hartzen duen erabaki demokratikoa da, …
Autogobernua (definizioa eta kontzeptua)
Autogobernua, komunitate batek erakunde politiko gisa antolaturik eta lurralde baten gaineko eskumena duela (hala nola, herriak, hiriak, eskualdeak, …) , …
Kultur transmisioa
Kultur transmisioa edo transmisio kulturala gizabanakoek berezko kulturako elementak jaso, hartu, ikasi eta bereganatzeko mekanismoak dira, enkulturazio …
Transkulturazioa
Transkulturazioa bi kultura edo gehiago kontaktuan izan, elementu kulturalak partekatu beraien artean eta azkenean denak kultura bakar batean batean bat egiteko …
Enkulturazioa (endokulturazioa)
*Agian kulturalizazioa produktu batean bertako kultura-elementuak txertatze gisa bilatzen ari zinen. * *Agian inkulturazioa bere adiera erlijiosoan bilatzen ari …
Mapamundia
Planisferio motako mapamundi bat. Mapamundia (etimologiaz literalki, “munduaren mapa”) Lurraren azalera osoaren edozein mapa edo irudikapen …
Proklitikoak
Hitz jakin bat edo hitzen kategoria bat proklitikoa dela estaen da, azenturik ez duenean eta horren ondorioz, hurrengo hitzarekin batera ahoskatzen denean, …
Paroxismoa
Psikologian, paroxismoa irrika, gogo, kitzikadura edo orokorrean sentsazio edo emozio baten aldi goren eta biziena da. XX. mendeko hasierara arte, paroxismo …
Psikopedagogia
Psikopedagogia ikaskuntza eta kognizio prozesuak eta hezkuntzaren testuinguruan interesgarriak izan daitezkeen bestelako alderdi psikologikoak (jokabideak, …
Intersexualitatea
Intersexualitatea organo eta atributu sexual maskulinoak nahiz femeninoak dituzten pertsonen ezaugarria da, anomalia genetikoengatik edo garapen sexualean zehar …
Gizakia abere soziala da berez (zoon politikon)
Gizakia abere soziala da berez edota **gizakia bere izatez *gizartekoi da, ***antzinako grezierazko zoon politikon hitzekin ere ezaguna, Aristotelesek bere …
Oi gu hemen
Oi gu hemen(batzuetan*** Oh gu hemeneta O gu hemen***) Ameslariak bergarar taldearen (1967-1969) abesti ezagun bat da, Sinner Man afroamerikar abesti …
Bertsifikazioa
Bertsifikazioa ideia edo diskurtso bat bertsotan jartzea da, poema bat osatuz. Zentzu hertsiagoan, poemaren egitura ere adierazten du bertsifikazioak, nola …
Paidozentrismoa
Hezkuntzan, paidozentrismoa ikaslea hezkuntzaren zentroan jartzen duen ikuspegi pedagogikoa da, irakaslea eragile zuzendari eta nagusitzat hartzen duten …
Benetakotasuna
Benetakotasuna, autentizitatea edo autentizidadea bere jokabidea instituzio sozial eta kulturalen mendean ez dauden jokabide, pentsamendu eta sentimenduak …
Aro Garaikidea eta Historia Garaikidea
Aro Garaikidea eta horren historia, Historia Garaikidea alegia, XVIII. mende bukaeratik mundu osoan izan diren iraultza politiko, ekonomoiko, zientifiko, …
Ekonomia urdina
Artikulu honek ekonomia urdina ekonomia zirkularraren aldaera gisa lantzen du. Badago beste adiera bat ekonomia urdina itsasoarekin loturiko ekonomia …
Iraizpena (kaleratzea)
Lan iraizpena edo kaleratzea enpresariak bere kabuz langile batek duen lan kontratua deuseztatu eta ondorioz lanposturik gabe uztea da. Espainian hiri motako …
Puntu eta bereiz
Puntu eta bereiz edo puntua eta beste aldera pasarte baten amaieran idatzi beharreko puntuazio-marka, hurrengo lerrora pasa eta pasarte berri bati hasiera …
Akusazio partikularra
Zuzenbide penalean, akusazio partikularra epaiketa penal batean ustez delitua egin duenaren aurka aurrera ermaaten den egintza penala da, delitua pairatu duen …
Lanaldi partziala (lanaldi laburra)
Lanaldi partzial edo lanaldi laburreko enplegua, lanaldi osoak baino iraupen laburragoarekin langle batek bete behar duen lanaldia da. Adibidez, asteko 40 ordu …
Hezkuntza komunitatea (eskola komunitatea)
Eskola-komunitatea edo hezkuntza-komunitatea eskola osatu eta hezkuntza-sisteman integraturik eta koordinaturik jarduten duten eragileen multzoa da. Definizio …
Negu demografikoa
Negu demografikoa herrialde edo eskualde bateko jaiotza-tasa heriotza-tasa baino nabarmen txikiagoa den egoera da, bizi-itxaropenaren luzatzearekin batera, …
Amodioaren gazi-gozoak, Aitor Arana: laburpena
Amodioaren gazi-gozoak Aitor Arana idazleak 2001ean plazraturiko eleberria, bereziki gazteei zuzendua.** Laburpena1 KAPITULUA: JONE Jone Gauna dut izena. 1970 …
Ideien asoziazioa
Ideien asoziazioa edo ideia asoziazioa kognizio eta ikaskuntza prozesuak azaltzeko erabili ohi den mekanismoa da, bereziki enpirismotik eta zehatzago …
Ajuriaeneko Ituna
Ajuriaeneko Ituna (gaztelaniaz, Pacto de Ajuria Enea) Euskal Komunitate Autonomoko alderdi politiko gehienek ETAren aurkako forntea osatu eta ezker abertmzalea …
Zinegotziak
Zinegotziak udalerri bateko udal batzarreko kideak dira, bertko bizilagunek bozketaz aukeratuak, alkatea aukeratu, udal batzarreko eztabaidetan parte hartu, …
Komunitatea
Komunitatea orokorki edo arlo jakin batean elkartasunezko interes komunak eta ikuspegi gutxi gorabehera homogeneoak dituen gizatalde txikia da, espazioak eta …
Pedagogia eredua (eredu pedagogikoa)
Pedagogia-eredua, eredu pedagogikoa, modelo pedagogikoa hezkuntza eredua garatzeko printzipio pedagogikoak ezartzen dituen marko teorikoa da, …
Hezkuntza ereduak
*Agian hizkuntza-ereduak Euskadiko hezkuntza-sisteman bilatzen ari zinen. * Hezkuntza-eredua ikasle, ikastetxe edo ikastetxe-sare bateko hezkuntza prozesua …
Antropologia kulturala
Antropologia kulturala gizarteak haien kulturen ikuspuntutik ikertzen dituen jakintza-arloa da, antropos edo gizakiak gizarte eta kultura horietan duen jokabide …
Teorizazioa
Teorizazioa sistema edo fenomeno bati buruz jasotako datuetatik teoria zientifikoak ezarri eta garatzeko prozesua da, sistema edo fenomenoko elementua zehaztuz, …
Errenboltsoa
Errenboltsoa aurrez ordaindutako diru kopuru baten itzulketa da, salerosketa bat ezeztatzeagatik edo aurrez jarritako bahi edo fidantza itzultzeko. Mailegu, …
Disrupzioa (disruptiboa)
Disrupzioa sistema batean elementu edo fenomeno berri batek sorrarazten duen aldaketa sakona da, sistemaren ohiko funtzionamendua eraldatzen duena, sistema …
Titulartasuna
Titulartasuna edo titularitatea pertsona batek, izan fisikoa izan juridikoa, titulu edo legezko agiri batean ezartzen denaren arabera ondasun edo erakunde baten …
Balorizazioa
Bereziki hondakinen kudeaketan, balorizazioa edo baliaraztea hasieran baliorik ez zuen edo balio eskasa zuen hondakin edo materialari erabilgarritasuna eta …
Talde fokala
Talde fokala gai jakin bati buruz informazio zehatza eskuratzeko erabiltzen ikerketa-tresna kualitatiboa da. Gidari baten zuzendaritzapean, galdera konkretuak …
Gastuak (kontabilitatea)
Adiera ekonomiko hutsean, gastua dirua zerbaitetan xahutzea da. Kontabilitatean, ordea, gastuak edo xahupenak adiera zehatzagoa du: gastu ekonomikoa gastua …
Plano ortogonala (plano hipodamikoa)
Ardatz desberdinetan bada ere, plano ortogonal bati jarraitzen dio Le Havre hiriak. Kredituak: Urban, Dereckson, Wikimedia Commons. Hirietako geografian, plano …
Landaredia (landaretza)
Landaredia edo landaretza lur edo ur-eremu batean hazten den landareen multzoa da, landare espezie desberdinek, naturalak nahiz hazitakoak, osatzen duten …
Gainazaleko urak (lur gaineko urak)
Gainazaleko urak edo lur gaineko urak kontinenteen gainean dauden urak dira, atmosferarekin kontaktuan daudenak, korronte moduan (erreka eta ibaiak) edota era …
Kosmologia
*Agian kosmogonia bilatzen ari zinen. * Kosmologia unibertsoaren sorrera eta bilakaera aztertzen duen zientziaren arloa da. Diziplina batzuk batera baliatzen …
Kereila
Kereila pertsona fisiko edo juridiko batek epailearen aurrean ustezko delitu diren ekintza eta jokabideen aurkezpena eta adierazpena da, horren aurkako epaiketa …
Dependentzia teknologikoa
Dependentzia teknologikoa, mendekotasun teknologikoa edo menpekotasun teknologikoa enpresa, sektore edo herrialde batek berez teknologia, bereziki teknologia …
Iturengo arotza
Ituringo arotza edo Iturengo arotza euskal abesti herrikoia da. Mikel Laboak eta Oskorrik ere horren bertsio famatuak egin zituzten. Hitzak Ituringo arotza, …
Edengo lorategia
Kristautasunean eta judaismoan, eta bereziki Bibliako Genesis liburuan kontatzen denaren arabera, Edengo lorategia Jainkoak Adanentzat, berak sorturiko lehen …
Jaurgoa (jaun erregimena) eta jaurerria
Erdi Aroan bereziki eta batzuetan Antzinako Erregimena XVIII. mendearen bukaerara arte, jaurgoa edo jaun erregimena (gaztelaniaz, señorío), lurralde eta …
Dibergentzia Handia
Dibergentzia Handia XXI mendetik historialarien artean zabaldutako kontzeptu historikoa da, XVIII. eta XX. mendeen artean Mendebaldeko eta Ekialdeko zibilizazio …
Parahizkuntza
Parahizkuntza pertsona baten ahozko diskurtsoan edukia adierazteko modua da, hala nola abiadura, bolumena eta tonua osatzen dutenak. Parahizkuntza hitzik gabeko …
Burdinazko kaiola
Burdinazko kaiola Max Weber soziologoak gizakiak gizarte moderno industrialetan pairatzen duen askatasun eta autonomia galtzea adierazteko erabiltzen duen …
Enumerazioak (metaketak)
Hizkuntzalaritzan, enumerazioa edo metaketa diskurtso-prozedura eda figura erretorikoa da, diskurtso batean kontzeptu edo ideia konplexu bat gisa bereko …
Turismofobia
Quizás estés buscando turismofobia en español. Turismofobia toki jakin batean hara doazen turisten aurkako mespretxu, ezinikusi eta bestelako jarrerak dira, …
Klase kontzientzia
Marxismoan, klase kontzientzia klase bateko kidea, izan langile izan burges, kidetasun horren jakitun izan eta horren klase-interesen arabera jokatzea da. …
Angulazioa
Argazkigintzan eta zinemagintzan, angulazioa edo ikusizko angelua kamararen eta filmatu nahi den objektuaren mailaren artean dagoen angeluaren ezarpena da, …
Herrialde periferikoak
Herrialde periferikoak geopolitika eta ekonomia arloetan posizio zentral edo hegemonikoa ez duten herrialdeak dira, bigarren maila batean daudenak alegia. Bloke …
Birformulazioa
Hizkuntzalaritzan, birformulazioa diskurtsoa batean aurretik adierazitako mezu bat azaldu, zabaldu, laburtu edo zuzentzeko operazioa da, bigarren formulazio edo …
Ñabardura (koloreak)
Artean, koloreak ñabartu egin direla esaten da haiei tonu berezi bat eman edo kolore batzuk batera nahastu egin dirnean, kolore gradazio bat sortzeko esaterako. …
Diakonoak
Kristau elizetan, diakonoak apaiza edo gotzaia elizkizunetan eta bestelako eginkizunetan laguntzen duen kleroko kidea da. Apaizek ez bezala, ezin dituzte …
Klero erregularra eta klero sekularra
Kristau elizan, klero erregularra ordena monastiko baten baitan dagoen kleroa da, hots erregela monastiko bati atxikia eta monastegietan bizi dena, hala nola …
Ekodependentzia
Ekodependentzia gizakiok, indibidualki nahiz gizartean, naturaren beharra eta harekiko dependentzia ditugula adierazten duen ideia da, eta beraz naturako …
Mehatxua, Garbiñe Ubeda: laburpena
Mehatxua Garbiñe Ubeda idazleak (1967- ) 2019an plazaraturiko eleberria da, Lekukoa trilogiako bigarren eleberria, Sasieskola eleberriaren jarraipena dena. …
Kapital harpidetua
Kapital harpidetua, harpidetutako kapitala edo harpideturiko kapitala merkataritza sozietate bateko bazkideek eskuratu dituzten akzioen balioa da. Kapital …
Birjartze-balioa
Birjartze-balioa aktibo edo ondasun bat ezaugarri berdinak edo antzekoak dituen beste ondasun batekin ordezteak dakarren kostua da. Kontzeptua bereziki …
Birjartze-tasa
Bereziki administrazio publikoetan, birjartze-tasa hutsik geratutako lanpostuetatik zenbat atxiki edo betetzen diren adierazten du, portzentaje gisa. …
Erregistroak (datu-baseak)
Datu-base batean, erregistroa entitate edo informazioa jaso nahi den elementuari buruzko datu-multzoa da, eremu batzuek osatzen dutena. Adibidez, datu-base …
Modalizazioa
Modalizazioa testu edo diskurtsoaren subjektibitateari erreferentzia egien dion kontzeptua da. Testua modalizatuta dagoela esaten da igorlearen presentzia eta …
Arrazoimen sekularra
Arrazoimen sekularra edo arrazoi sekularra erreferentzia metafisiko eta erlijiosoak baztertu egiten egiten dituen pentsaera eta ezagutza mota da. Ilustraziotik …
ETEak (enpresa txiki eta ertainak)
Enpresa txiki eta ertainak (labur ETEak) Europar Batasunean enpresak sailkatzeko erabiltzen den kategoria bat da, izenak adierazten duen bezala tamainaz txikiak …
Zor ekologikoa
Zor ekologikoa herrialde batek bertako lur eta baliabide naturalak birsortzeko ahalmenetik gora epe jakin batean kontsumitzen dituen baliabideen kopurua da, eta …
Basobera
Kredituak: DerekHarper-Wikimedia Commons Basobera zuhaixka, sastraka eta belarrez, elkarrekin nahastuta, osaturik dagoen landaredia da. Bereziki latitude …
Gutun aitortua
Gutun aitortua edo emandako gutuna monarka batek bere aginte absolutuan oinarrituta plazaratzen duen agiri solemnea da, haren erabakiz eta prozedura demokratiko …
Administrazio-kontseilua
Administrazio-kontseilua enpresa bateko zuzendaritza, kudeaketa, administrazio zuzentzen organo kolegiatua da. Organo exekutibo gorena da, bazkideen batzar …
Anplitude termikoa (oszilazio termikoa, hedadura termikoa)
Anplitude termikoa, hedadura termikoa, oszilazio termikoa edo tenperatura-bitartea**toki batean tenperatura maximoaren eta minimoaren artean dagoen aldea da, …
Gizartearen erronkak
Gizartearen erronkak gizarteak dituen arazoei aurre egin eta haiuek gainditzeko garatu beharreko pauso kolektiboak dira, demokraziaz eta herritarren …
Ezkutuko ekonomia
Ezkutuko ekonomia estatuaren kontroletik kanpo dagoen ekonomiaren atala da, estatuaren kontrol administratiboetatik kanpo egoteagatik (ekonomia informala) edo …
Arrazoi-eskala (ratio-eskala, proportzio-eskala)
Arrazoi-eskala, proportzio-eskala edo ratio-eskala bi elementuen artean bata bestea zenbat bider handiagoa motako konparazioa egitea ahalbidetzen duen …
Agerraldia (antzerkia)
Antzerkigintzan, agerraldia edo eszena antzerki-lan bateko ekinaldi bateko ataletako bakoitza da, non pertsonaia berdinak aritzen diren. Ikus, gainera Eszena …
Akotazioak (marrazketa teknikoa)
Agian, akotazioa literaturako termino gisa bilatzen ari zinen. Marrazketa teknikoan, akotazioak edo kotatzeak irudi edo plano batean pieza, eraikin edo …
Akotazioak (literatura)
*Agian, akotazioa marrazketa teknikoari buruz bilatzen ari zinen. * Literaturan, akotazioak idazleak testuaren bazterrean edo orrialdearen oinean jartzen diren …
Hiri dentsifikazioa
Hiri dentsifikazioa hirietako lurzorua modu intentsiboagoan erabiltzeko politika, estrategia eta prozesuen multzoa da, etxebizitzak eta jarduerak kontzentratuz. …
Bloke komunista (Ekialdeko Blokea)
Europa Ekialdeko Bloke Komunista. Kredituak: Mosedschurte-Wikimedia Commons. Bloke komunista edo Ekialdeko Blokea** Bigarren Mundu Gerraren bukaeran eta …
Desenplegua
Desenplegua, gehienetan langabezia ere deitua (hain zuzen, artikulu honek bi kontzeptuen artean sor daitezkeen diferentziak argitzen saiatuko da), zentzu …
Genero-binarismoa
Binarismoa edo, zehatzago, genero-binarismoa, genero-bitasuna ere deitua, pertsonak soilik bi generotan, maskulinoa eta femeninoa alegia, sailkatu behar direla …
Eraldatzailea
Soziologian, erakunde, eragile, berrikuntza, antolakuntza edo praktika eraldatzaileak dira gizarte aldaketa eragiteko ahalmen eta indar apartekoa dutenak. …
Erreferentzia kulturala
Erreferentzia kulturala edo erreferente kulturala kultura baten elementu bereizgarri eta propioak dira, hala nola ohiturak, errituak, sinesmenak, balioak, …
Amatasun-sena
Amatasun-sena ama batek bere umeekiko sentitzen duen berezko atxikimendu-semtimendua da, umeak zaindu eta babestera daramana. Animalia nahiz gizakiegan …
Aliantza Santua
Aliantza Santua Frantziako Inperio Napoleonikoa garaitu zuten herrialdeek osatu zuten aliantza militarra izan zen, 1814ko Vienako Kongresuan proposatu eta …
Subjektu eliptikoa, inplizitua edo isila
Hizkuntzalaritzan, subjektu eliptikoa, subjektu inplizitua edo subjektu isila perpaus batean hitz berezi batez espreski aipatzen ez den subjektuaren egoerari …
Hedabideak (komunikabideak)
Hedabideak edo komunikabideak giza komunikazioa bideratu egiten duten teknologiak dira, denbora, distantzia eta euskarri desberdinetan. Adibidez, posta …
Mediazioa (komunikazioa)
*Agian, mediazioa bitartekaritzaren adieran bilatzen ari zinen. * Komunikazioari buruz, mediazioa informazioa hedabide jakin baten bitartez igorri eta …
Ekinokzioa
Urtean zehar ortzi-muga. zeruertza edo ostertzari erreparatzen bazaio eguzkia atera nahiz sartzean, ikus daiteke eguzkia ateratzeko eta sartzeko puntuak …
Adimen artifiziala
Adimen artifiziala, AA akronimoaz ere adierazia, ordenagailu, robot eta bestelako gailuek adimentsutzat hartzen diren prozesuak garatzeko duten ahalmena da. …
Monetarismoa (monetaristak)
Monetarismoa XX. mendean garatutako eskola ekonomikoa da, diruaren eskaintza koiuntura ekonomikoaren eragile nagusia dela aldezten duen. Horren aitzindaria …
Errentaren birbanaketa
Ekonomian, errentaren birbanaketa errentak (lan errentak, kapitalaren etekinak, …) jasotzen dituzten pertsona, familia eta gizarte klaseen arteko …
Kode etikoa
Erakunde baten baitan, kode etikoa erakundeko kideen jokabideak eta erabakiak, beraien artean eta kanpoko eragileekin, gidatu behar dituzten printzipio etikoen …
Irekitasun existentziala
Existentzialismoaren baitan eta zehazkiago psikologia existentzialaren eremuan, irekitasun existentziala edo irekidura existentziala pertsona batek bizitza …
Existential openness
Within existentialism and more specifically in the field of existential psychology, existential openness refers to the availability and ability of a person to …
Ouverture existentielle
Au sein de l’existentialisme et plus spécifiquement dans le domaine de la psychologie existentielle, l’ouverture existentielle fait référence à la …
Ebidentzia (zientzia)
Filosofian, ebidentzia, zehatzago ebidentzia zientifikoa, proposizio, hipotesi eta teoria zientifiko jakin bat egiazkoak dela frogatzeko erabiltzen den …
Psikologia positiboa
Psikologia positiboa bere azterketa esperientzia, sentimendu eta bereizgarri psikologiko positiboen inguruan ardazten duen psikologiaren korrontea da, bereziki …
Jaiotza-tasa
Jaiotza-tasa edo** jaiotze-tasa (zehatzago, jaiotza-tasa gordina edo jaiotza-tasa orokorra) **populazio batean urte jakin batean bizirik jaiotako haurren …
Pixel (definizioa)
Pixela irudi digital bateko puntu txikiena da, irudiak puntu horretan duen kolorea adierazten duena. Irudi informatikoak datu bidez sortzen direnez, pixelak …
Bidezko merkataritza
Bidezko merkataritza bereziki herrialde azpigaratuetan baztertutako eta esplotatutako ekoizleekin harreman sozial eta ekonomiko bidezkoak eta jasangarriak …
Autoirudia, autokontzeptua eta autoestimua: diferentziak
Auto irudia nork bere buruari buruz duen irudikapena da, fisikoa, psikikoa nahiz soziala. Adibidez, autoirudia osatzen ari den pertsona batek esango luke agian …
Balio-iritziak
Filosofian, balio-iritziak erabaki, jokabide, gertaera, iritzi edo arau bat ona edo txarra, edota ona edo txarra zenbateraino den, ezartzen duen baieztapen bat …
Elitismoa
Elitismoa eliteen aldeko jarrera da, haien pribiliegioak atxikitzea aldeztu eta haien agintaritza, boterea eta nagusikeria justifikatu, mantendu eta handitu …
Eliteak
Elitea (etimologiaz, “aukeratuak”) gizartetik bereizten den goi mailako taldea da, bere interesen alde botere ekonomiko, politiko edo kultural …
Posibilismoa (politika)
Politikan, posibilismoa sistema politiko edo ordena sozial batek eskaintzen dituen aukerak, zirrikituak, posibilitateak alegia, aprobetxatu behar direla …
Unibertsalismo etikoa (etika unibertsala)
Unibertsalismo etikoa munduko banako, erakunde, nazio eta kultura guztiei eta zirkunstantzia guztietan aplikatzen zaien arau etikoen multzo bat, etika …
Logistisation
Logistisation est le terme utilisé pour exprimer l’importance que le secteur de la logistique acquiert dans le reste des secteurs économiques, au point de …
Izatezko bikoteak (izatezko elkarketak edo batasunak)
Izatezko bikoteak, izatezko batasun edo izatezko elkarketa izeneko egintza juridiko baten bitartez gauzatuak, ezkondurik ez dauden afektibitatean oinarritzen …
Ikaskuntza bikarioa
Ikaskuntza bikarioa edo ikasketa bikarioa, behaketa bidezko ikaskuntza edo behaketazko ikaskuntza ere deitua, beste baten esperientziatik jasotzen den …
Ikaskuntza latentea
Ikaskuntza latentea edo ikaste latentea berehalako sari edo pizgarririk ezean, horren erantzun edo aplikazioa ezkutuan (latente, alegia) edo azalerazi gabe …
Lagin pilotua
Estatistikan, lagin pilotua ikerketa baten prestaketa lanetan populaziotik erauzi eta aztertzen den lagin bat da, ikerketako lagin nagusiaren aurretikoam …
Xede-hizkuntza
Itzulpengintzan, xede-hizkuntzak itzuli beharreko testua zein hizkuntzatara itzuli behar den adierazten du. Adibidez, jatorrian euskaraz idatziriko eleberri bat …
Ikaskuntza zuzena
Agian hizkuntza baten ikaskuntzari buruz metodo zuzena bilatzen ari zinen. Hezkuntzan, ikaskuntza zuzena ikasi nahi denarekiko kontakto zuzena edukiz antolatzen …
Metodo zuzena (glotodidaktika)
Glotodidaktikan edo hizkuntza irakaskuntzan, metodo zuzena ama hizkuntza guztiz baztertu eta ikasi den hizkuntza adierazi nahi denaren eta hizkuntza berriaren …
Oinarrizko koloreak (lehen mailako koloreak, kolore primarioak)
Oinarrizko hiru koloreak, erdiko hirukian. Artean, oinarrizko koloreak, lehen mailako koloreak, kolore primarioak edo kolore primitiboak beste kolore batzuen …
Gizarte bakea (bake soziala)
Gizarte bakea edo bake soziala gizarte eragile, kolektibo, klase eta erakundeen arteko gatazkak guztiz murriztu eta arindu eta, gertatzen diren kasuetan, haiek …
Batasun dinastikoa
Batasun dinastikoa monarka bakar batek erresuma batzuetan batera erreinatu egiten duenean, lortutako eskubide dinastikoengatik (hots, ama edo aitaren aldetik …
Eskaintzaren eta eskariaren legea
Ekonomian, eskaintzaren eta eskariaren legeak ondasun ekonomiko bati buruzko eskaintza eta eskariaren arteko elkarrekintza edo interakzioak merkatu askean …
Barne hizketa
Barne hizketa pentsamendua da, ahotsik gabeko edo isilpeko hizkuntza eta pentsamendua da, nork bere baitan garatzen duena, pentsamendua osatzeko baina hitzik …
Oinarri-puntu (finantzak)
Oinarri puntua, puntu basikoa edo, besterik gabe, puntua, portzentaje gisa adierazten diren aldagaietan, %0.01eko igoerako magnitudea da. Horrela, aldagai bat …
Estrapolazioa
Puntu gorriek osatzen duten joera linealean oinarrituta, estrapolazioa egin da puntu urdinean. Estatistikan, estrapolazioa eskura dauden datuen joeran …
Alderantzizko gela (ikasgela iraulia)
Alderantzizko gela edo alderantzizko ikasgela, gela edo ikasgela iraulia ere deitua (ingelesez, Flipped Classroom) ikasgelaren eredu klasikoa baztertu, …
Banku komisioak
Banku komisioak bankuek eskaintzen dituzten finantza produktu eta zerbitzuengatik (hala nola, transferentziak, txekeen jaulkipena, kreditu txartelak, …) …
Metodologia aktiboak (pedagogia aktiboa)
Pedagogian, pedagogia aktiboa edo ikaskuntzarako metodologia aktiboak** ikaslearen parte hartze aktiboa bultzatzen duten hezkuntza metodologiak dira, ikaslea …
Irekitzea (politika)
Agian, irekitzea testuninguru ekonomikoan bilatzen ari zinen. Politikan, irekitzea esanahi desberdinekin erabiltzen da: alde batetik, beste jarrera eta iritzi …
Metodologia (definizioa)
Metodologia ekintza, jarduera eta bereziki ikerketa bat garatzeko garatu beharreko metodo, prozedura eta pauso zehatzen multzoa da, nolabait hura garatzeko …
Analisi enpirikoa (azterketa enpirikoa)
Ikerketa zientifikoan, azterketa enpirikoa edo analisi enpirikoa (ikus, gainera, enpirikoa) ikerketa lan baten fase bat da, non zuzeneko behaketaz eta …
Identifikazioa
Epistemologian, identifikazioa gauza bat edo fenomeno bat osatzen duten gauza, elementu edo faktoreak bereizi eta zehaztea, fenomeno hori ikertze aldera. …
Jaulkipen-balioa
Jaulkipen-balioa enpresa batek akzioak jaulkitzean akzioak eskuratzeagatik inbertitzaileari eskatzen dion zenbatekoa da. Balio nominalaren berdina izan daiteke …
Igorpen-data
Orokorrean eta administrazio-agiriei buruz, igorpen-data agiri edo dokumentu bat sortu eta igorri edo bidali zeneko data da. Fakturen kasuan, igorpen-data …
Mentoretza
Mentoretza pertsona edo talde bat bere garapen pertsonalean lagundu eta gidatzeko jarduera da, mentore izeneko pertsona batek garatzen duena, bere esperientzia …
Hazkunde pertsonala
Hazkunde pertsonala edo garapen pertsonala pertsona batek bere gaitasun eta ahalmen pertsonalak, arlo kognitiboan edo sozialean, garatzen dituen prozesua, …
Etxebizitza turistikoak (oporretako alokairua)
Etxebizitza turistikoak edo erabilera turistikoko etxebizitzak egonaldi laburrak egiteko eta ondorioz bereziki turista eta bidariei alokairuan eskaintzen …
Eskala psikometrikoa
Psikologian, eskala psikometrikoa edo eskala psikologikoa zuzenean beha edo jaso daitezkeen fenomeno, egitate eta informazioan (hala nola, test edo galdetegi …
Kapital erotikoa
Soziologian, kapital erotikoa pertsona batek besteen aurrean duen erakargarritasuna da, edertasuna (bereziki hazpegietan islatua), erakargarritasun sexuala …
Maximo historikoa
Maximo historikoa (ingelesez, *all-time high *edo ATH) kotizazio edo bestelako aldagai ekonomiko batek denboran zehar lortu duen balio maximoa da.
Intelektual organikoa
Intelektual organikoa Antonio Gramsci filosofoak asmatutako terminoa da, gizarte klase edo kolektibo baten diskurtsoa osatu, artikulatu eta bateratu egiten duen …
Klase subalternoak (subalternitatea)
Adiera zabalean, klase subalternoak dominazio edo subordinaziopean dauden gizarte klaseak dira, klase agintarien menpekoak direnak alegia. Terminoa Antonio …
Heliozentrismoa
Heliozentrismoa edo teoria heliozentrikoa (antzinako grezierazko helios hitzatik, “eguzkia”) eguzkia unibertsoa zentroan jartzen duen teoria …
Kapitalaren kostua (kapital kostua)
Kapitalaren kostua edo kapital kostua enpresa baten finantzazio-kostua da, eskuratu dituen baliabide finantzarioengatik jasaten duen kostua da, tasa edo …
Madeleine trempée
Une madeleine trempée est la ressource, la médiation utilisée par le narrateur de “A la recherche du temps perdu”, lorsqu’un jour chez sa …
Bezeroen fideltasuna (kontsumitzailearen fideltasuna)
Bezeroen fideltasuna enpresak bere bezero eta bezero izandakoekin epe luzerako harremanak atxikitzeko duen gaitasuna da, bereziki enpresaren produktu eta …
Casus belli
Casus belli, euskeraz literalki “gerraren kausa”, gerra bat pizteko argudiatzen den arrazoia da, gerra deklaratzera daramana. Hedaduraz, bizitza …
Interes-tasa
Ekonomian, interes-tasa edo interes-tipoa mailegu, kreditu edo bestelako finantzazio bat jasotzeagatik ordaindu beharreko interesak kalkulatzeko erabiltzen den …
Kapital higigarria
Kapital higigarria zuzeneko errendimendu edo irabaziak eskuratzeko enpresa edo partikular batek dituen diru-gordailu, akzio, balore-titulu, bono, obligazio eta …
Kapital finkoa (kapital iraunkorra, kapital konstantea)
Enpresan, kapital finkoa, kapital iraunkorra edo kapital konstantea epe luzera erabiltzeko enpresak dituen aktiboko elementu operatibo material nahiz …
Diruaren prezioa
Diruaren prezioa pertsona edo erakunde bati dirua uztearen trukean kobratzen den zenbatekoa (eta beraz, zordunaren aldetik, diru kopuru bat utzita jasotzeagatik …
Balore-burtsa (balore-merkatua)
Balore-burtsa edo balore-merkatua, besterik gabe burtsa ere deitua (bestelako burtsak ere izan arren, hala nola commodities edo lehengaien burtsak) akzio eta …
Erreserba zatikatua
Finantzetan, erreserba zatikatua bankuek euren bezeroen dirutik eskuragarri duten zatia da, eskudirutan edo likidezia handiko aktiboetan, bezero haiek euren …
Dilema faltsuak
Dilema faltsua egoera batean kontsideratzen diren aukeren kopurua mugatu eta itxi egiten duen, baliozkoak edo egiazkoak diren aukerak kanpoan utziz. Beste era …
Errendimendu akademikoa
Errendimendu akademikoa ikasle batek bere ebaluaziorako arau gisa ezarri den maila estandar bati buruz lortzen duen konpetentzia- eta ezagutza-maila da. …
Estimazioa (estatistika)
Estatistikan, estimazio estatistikoa edo parametroen estimazioa** populazio bateko parametro ezezagunak kuantifikatzeko metodo bat da, lagin bateko datuetan …
Inkorporazioa (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, inkorporazioa aditz bati izen edo adberbioa gehitzea da, hitz konposatu bat osatuz, aditzaren esanahia osatu eta zehazte aldera. Inkorporazio …
Diskriminazioa
*Agian, prezio-diskriminazioa bilatzen ari zinen. * Diskriminazioa, tratu diskriminatzailea, trataera diskriminatzailea pertsona edo gizatalde bati gizartean …
Metapreferentziak
Metapreferentziak norberaren preferentzia, desira edo interesei buruzko preferentziak dira. Adibidez, “ekonomia ikastea niretzat atsegina izatea gustatuko …
Ekintza kolektiboa
Soziologian eta ekonomian, ekintza kolektiboa (ikus, kolektiboa) bi eragile edo gehiagok elkarrekin burutzen duten ekintza da, helburu jakin bat betetze aldera, …
Ondare elementuak
Ondare-elementuak enpresaren ondarea, aktiboan nahiz pasiboan, osatzen duten ondasunak eta ordainketarako obligazioak dira. Kontabilitatean ondare elementu …
Ordainean ematea
Ordainean ematea, zor bat ordaintzeko hasiera batean adostu zen ordainketaren ordez beste zerbait entregatzea da, hartzekodunaren nahiz zordunaren adostasunez. …
Cadizko konstituzioa (1812)
Ikus, gainera: Testu-iruzkina (1812): Cádizko Konstituzioa (1812-03-19) Cadizko Konstituzioa edo Kadizko Konstituzioa, La Pepa** izen herrikoiaz ere ezaguna, …
Aldi baterako enpresa elkarteak (ABEE)
Espainian, aldi baterako enpresa elkartea (ABEE) lan edo proiektu handi bat batera garatzeko aldi edo bolada baterako eratzen duten elkartea da, haien giza …
Estatu konfesionalak
Estatu konfesionala erlijio jakin bati lotzen zaion estatua da, erlijio hori ofizialtzat hartzen duena, bizitza sozial eta politikoko arlo guztiak eraginez. …
Mugak
Geografian, muga lurraldeak bereizi eta aldi berean kontaktuan jarri egiten dituen lerro geografikoa da, erreala edo fisikoa (adibidez, ibai batek ezartzen …
Lurraldearen elementu bateratzaileak eta elementu zatitzaileak
Lurraldearen antolakuntzan bi motako elementu edo faktoreak antzematen dira: alde batetik, elementu bateratzaileak, lurraldeak eta espazio geografikoak …
Laudoak
Zuzenbidean, laudoa bi pertsona edo erakundeen arteko auzia edo gatazka konpontzeko arbitro edo bitartekariak egiten duen ebazpena da, betiere auzitan dauden bi …
Independentzia
Agian gertaera independenteei buruz jakin nahi zenuen, probabilitatearen testuinguruan. Politikan, independentzia herrialde batek bere burua gobernatzea da, …
Burtsa indizeak
Burtsa-indizeak edo burtsako indizeak burtsa batean kotizatzen duten balore esanguratsuenen kotizazio edo prezioen bilakaera orokorra azaltzen duen adierazle …
Jarrera propositiboa
Jarrera propositiboa asmoz, ekimenez eta aktiboki (ikus, proaktibitatea) jokatzen duen pertsonaren jarrera da, eta aldi berean asmo eta ekimen horiek kritikoki …
Politika publikoak
Politika publikoak herrialde bateko gobernuaren ekimenez eta aukera desberdinen artean hark hartutako erabakiz gizarte arazoei irtenbidea eman eta hiritarren …
Deskontu-tasa
Finantzetan, deskontu-tasa, batzuetan eguneratze-tasa ere deitua, une jakin bateko kapital edo orokorrean diru-kopuru batek iraganera edo atzera eramanda …
Klase-desertoreak (transklaseak)
Soziologian, klase-desertoreak, klase-iheslariak edo transklaseak (azken hau Chantal Jaquet frantses filosofoak sortutako terminoa) euren jatorriko klase …
Baremoa eta baremazioa
Baremazioa subjektibotasunez egiten den neurketa, kuantifikazio edo baliospen bat egiteko erabiltzen den kalkulu multzoa da, gehienetan kontzeptu edo atal …
Hezkuntza bereziko zentro espezifikoak
Hezkuntza bereziko zentro espezifikoak edo hezkuntza bereziko ikastetxeak garapen arazo eta oztopoak izateagatik hezkuntza behar bereziak dituzten haurrei …
Eleberri beltza
Eleberri beltza delitu edo krimen bat oinarritzat harturik, krimenaren inguruko pertsonaien erretratu konplexua egiten duen eleberri generoa da, haien nortasun …
Teoria kontestualak
Pedagogian eta garapenaren eta ikaskuntzaren psikologian, teoria kontestualak haurraren garapenean ingurune sozial eta kulturalaren eragina lehenetsi eta …
Ekoberrikuntza
Ekoberrikuntza ekoizpenean eta kontsumoan gertatzen diren ingurumen-inpaktuak arindu eta horiek ezabatzeko burutzen diren ekimen eta asmakuntzen da. Berrikuntza …
Pluralizazioa (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, pluralizazioa plurala osatzeko erabiltzeko erabiltzen diren erregela gramatikalak dira.
Dibertsifikazio produktiboa
Maila makroekonomiko eta sektorialean, dibertsifikazio produktiboa produktu eta zerbitzuak berriak eta haiek ekoitzi, eskaini eta merkaturatzeko enpresak …
Nominalizazioa
Nominalizazioa adjektibo, aditz edo bestelako funtzioa betetzen duen sintagma edo esaldia izen edo substantibo bihurtzea da. Adjektibo baterako adibidez, …
Neutralizazioa (soziologia)
Desbideratze sozialean, neutralizazioa delitugileek edo arau urratzaileek euren moral edo legez kanpoko ekintzak arrazionalizatu, justifikatu eta euren buruak …
Udal-barrutia
Udal-barrutia udal baten eskumenen pean dagoen lurraldea da, bertako hiritarren bizitokia definitzen duena, han erroldaturik badago, eta besteak beste udal …
Udalerria (definizioa)
*Udalerria lurralde gisa azaltzen duen artikulua hau da: Udal-barrutia. * Espainian, udalerria hiritarren komunitate bat biltzen duen tokiko antolakuntza eta …
Presentzia bikoitza
Presentzia bikoitza emakumeek lantokian lan egin eta aldi berean etxeko eta familiako lanak bereganatzeagatik jasaten duten mendekotasunezko egoera da. Laura …
Arrisku psikosozialak
Arrisku psikosoziala langileak lantokian bertan nahiz lantokitik kanpo izan ditzakeen jokabide negatiboak bultzatu eta finean haren ongizatea eta osasuna …
Azken dantza New Yorken, Lur Gallastegi: laburpena
GASTEIZ 1 kapitulua Inge dut izena. Gastezien bizi naiz ama eta bi anaiekin, Ibon eta Aiur. Bost urte nituenean dantzan hasi nintzen, Ana izena zuen irakasle …
Podcasta (definizioa)
Podcastak edo podkastak Internetetik deskargatu edo jaitsi edo streaming delakoa erabiliz entzun daitezkeen aldizkako audio-argitalpenak dira, gehienetan gai …
Espioitza
Espioitza pribatua, babespekoa eta sekretua den eremu batetik informazioa eskuratzeko asmoarekin burutzen diren jarduera eta ekintzen multzoa da. Orokorrean, …
Lokalizazio-faktoreak (kokapen-faktoreak)
Lantegi, industria edo enpresa bati buruz, lokalizazio-faktoreak edo kokapen-faktoreak lantegi, industria edo enpresa baten kokapen geografikoa erabakitzean …
IBEX 35 (definizioa)
IBEX 35 edo IBEX35 Madrilgo burtsako 35 enpresa garrantsitsuenen (kapitalizazioaren, negoziatutako bolumenaren eta likidotasunaren arabera) akzioen kotizazioen …
Porrota (enpresa)
Enpresa batek porrot egin duela esaten da bere aktiboarekin bere zorrak, berehalakoan, epe laburrera nahiz luzera, ordaintzeko gauza ez denean. Porrotaren …
Printzipala edo tronkoa (finantzak)
Maileguetan, printzipala edo tronkoa maileguaren emaileak hartzaileari entregatzen dion diru kopurua, itzuli beharrekoa eta horren gainean kalkulaturiko …
Amortizazio metatua
Amortizazio ekonomikoari buruz, amortizazio metatua edo amortizazio-funtsa enpresak aktibo baten balio-galera aurreikusi eta estaltzeko metatzen joan den …
Amortizazio-funtsa (finantzak)
Artikulu hau adiera finantzarioari buruz da; amortizazio-funtsa kontabilitate-adierari buruz jakiteko, ikus Amortizazio metatua. Amortizazio finantzarioan, …
Industrialdeak (industria-poligonoak)
Kredituak: MottaW - Wikimedia Commons Industrialdeak edo industria-poligonoak lantegiak, biltegiak eta tailerrak biltzen dituen eremua da, bereziki aurrez plan …
Arro sedimentarioa
Zenozoikoko arro sedimentarioka, Iberiar Penintsulan. Kredituak:PePeEfe-Wikimedia Commnos. Arro sedimentarioak, sedimentazio-arroak edo jalkitze-arroak bereziki …
Diputatuak
Diputatuak herritarrek parlamentu edo legebiltzarrerako bozketa bidez aukeratzen dituzten ordezkari politikoak dira, guztien artean gehiengoak osatuz …
Indultua
Indultua edo indultoa epai baten ondorioz jasotako zigorraren barkamen berezi eta apartekoa da, gobernu edo botere exekutiboak erabakitzen duena. Zigorra jaso …
Guraso-agintea (guraso-ahala)
Guraso-agintea edo guraso-ahala gurasoek euren semealabekin haiek adin nagusira heldu arte dituzten eskubide, ahalmen eta eginbeharren multzoa da, indarrean …
Etxetik Ameriketara, Enara Garmendia: laburpena
Etxetik Ameriketara Enara Garmendiak 2021ean plazaratutako liburua, gaztetxoei zuzendua.** Laburpena1: Maia Maia neska nerabea da, Gorka anairekin eta …
Poesia fonetikoa
Poesia fonetikoa hitzen esanahian baino hitz fonetikan eta beste soinuetan oinarritzen den olerkigintza da, esanahi espliziturik eman beharrean, soinuak eragin …
Confirming (definizioa)
Confirming edo konfirming bezero den enpresa batek bere hornitzaleen fakturak ordaintzeko banku edo beste finantza entitate batekin adosten duen finantzazio …
Ama falikoa
Sigmund Freuden teoria psikoanalitikoan, ama falikoa semea guztiz bereganatu egiten duen hura da, horrekin batera bere falo edo zakila bereganatuz modu …
Adreiluaren booma
Adreiluaren booma eraikuntza sektorean gertatzen diren hazkunde handiko garaiak izendatzeko erabili ohi den esamolde metaforikoa da. Garai horietan, etxebizitza …
Enpresa filialak
Enpresa filialak edo eskumendeko enpresak sozietate matrize deitzen den beste enpresa nagusi baten kontrolpean dauden enpresak dira, haien jabe izateagatik edo …
Abeltzaintza (abelazkuntza)
Abeltzaintza edo abelazkuntza abereak hazi egiten dituen lehen sektoreko jarduera ekonomikoa da, haietatik haragia, esnea, arrautzak eta bestelako produktuak …
Elikagai-segurtasuna (elikadura-segurtasuna)
Elikagai-segurtasuna edo elikadura-segurtasuna herrialde edo eskualde bateko pertsona guzti-guztiek jaki nahiko, osasuntsu eta elikagarriak eskuratzeko beharra, …
Startup enpresak (definizioa)
Startup enpresak teknologia berritzaileetan oinarrituta sortzen diren enpresa berriak dira, tamaina txikikoak hasiera batean, baina hazkunde potentzial handia …
Dibisak
Dibisak herrialde bateko partikular, enpresa eta erakundeek euren eskuetan duten atzerriko herrialde bateko dirua da. Adibidez, estatubatuar enpresa batek …
Lubanarroa
Kredituak: LBM1948- Wikimedia Commons. Arkitektura militarrean, lubanarroa gaztelu edo gotorleku bateko inguruetan egiten den lubaki sakona, maizenik urez …
Ezkontza-hornia
Ezkontzaren erritoan, ezkontza-hornia ezkongai batek besteari ezkontza-ospakizunean entregatzen dizkion hamahiru txanponen multzoa da, elkarrekin ondasunak …
Bahi-kontratua
Bahi-kontratua bi aldeen artean adostu den etorkizuneko salerosketa edo bestelako egintza juridiko baten berme edo seinale gisa, diru kopuru edo gauza bat …
Soldata parekatzea
Nolako lana, halako soldata printzipioari jarraiki, soldata parekatzea lan berdina garatu eta ardura berdinak izanda, enpresa edo organismo desberdinetan lan …
Agur Maria (otoitza)
Agur Maria, agurmaria, abemaria edo ave maría erlijio katolikoko otoitza da, errosarioan eta Angelusean errezatzen dena. Agur Maria euskaraz Agur Maria graziaz …
Zirku glaziarra (glaziar-zirkua)
Kredituak: Jiří Bubeníček- Wikiemdia Commons Ez nahastu zirkuko glaziar kontzeptuarekin. Zirku glaziarra edo glaziar-zirkua glaziar batek bere sorburuan …
Zohikaztegiak
Zohikaztegiak zohikatza, hots, erdizka deskonposaturiko material begetala, arina, kolore ilunekoa eta trinkoa, biltzen den eremuak dira. Zohikatza gune hezeetan …
Depresioak (meteorologia)
Depresioa adiera geologikoan bilatzen ari bazara, ikus: Sakonuneak. Meteorologian, depresioak edo borraskak behe presioko**ekintza-guneak** dira, presio …
Burbuila teknologikoa
Burbuila teknologikoa puntako enpresa teknologikoen inguruan sortzen den espekulazio-adia, enpresa haiek finantzazio erraz eta oparoa eskuratu eta, burtsan …
Ordainagiria
Ordainagiria pertsona batek edo enpresa edo beste erakunde bateko administrazioak ordainketa gisa diru-kopuru bat jasota, diru-emaileari entregatzen zaion …
Klimograma (definizioa)
Zamora hiriko diagrama onbrotermikoa, klimograma mota bat. Geografia klimatikoan, klimograma urte batean zehar toki bateko hilez hileko prezipitazioak (barra …
Etengabeko hobekuntza (hobekuntza etengabea)
Prozesuen kalitatearen ikuspegitik, etengabeko hobekuntza edo hobekuntza etengabea erakunde bateko jarduera eta prozesuak hobetetzeko garatu eta burutu egiten …
Erronka demografikoa
Erronka demografikoa biztanleriaren zahartzea eta jaiotza-tasa arazo demografiko larritzat onartu eta horiek dakartzaten gizarte arazoei aurre egiteko gobernuek …
Brebeta
Brebeta euskaraz egin ahal izatea aldarrikatzen duen oihala, Azkainen, 2022ko Aberri Egunean. Ipar Euskal Herrian eta Frantziako estatuan, brebeta, frantsesez …
Bertso askea
Olerkigintzan, bertso askea edo lerro askea neurri eta errima kanonak eta arauak jarraitzen dituen bertsoen osaera da. Hala eta guztiz ere, bertso askeak bertso …
Biztanleria flotatzailea (populazio flotatzailea)
Biztanleria flotatzailea edo populazio flotatzailea (edo flotagarria) herri edo eskualde batean iraunkorki bizi ez den biztanleria, eta horrexegatik ofizialki …
Lerro zuria
Lerro zuria sukaldeko eta arropa garbitzeko elektrogailuei ematen zaien izen generikoa da, hala nola sukaldeak, hozkailuak, garbigailuak, lehorgailuak eta …
Negozio-unitate estrategikoak (NUE)
Negozio-unitate estrategikoak edo,** besterik gabe,** negozio-unitateak,** (NUE) enpresako negozio-arlo edo adarrak dira, produktu eta zerbitzuak bereziak …
Negozio-alorra (negozio-arloa)
Negozio-alorra edo negozio-arloa enpresaren adar operatibo bereizia da, merkatu propio bati zuzendua, gutxi gorabehera modu independentean diru-sarrerak sortzen …
Negozioa (definizioa)
Negozioa bezero jakin batzuen beharrak asetzeko helburuarekin produktu eta zerbitzu gutxi gorabehera homogeneoak merkatu jakin baitan eskaini eta diru sarrerak …
Erabateko kalitatea
Erabateko kalitatea (ingelesez, Total Quality) 1980 eta 1990eko hamarraldietan kalitatearen kudeaketan zabaldutako paradigma da, kalitatea produktu bukatura …
Gailu periferikoak
Informatikan, gailu periferikoak edo**, besterik gabe,** periferikoak**, ordenagailuaren eta erabiltzailearen arteko komunikazioa burutzeko erabiltzen diren …
Giltzadia (teklatua)
Giltzadia, teklatua edo klabiera ordenagailu bateko sarrera-periferikoa da, idazmakina antzeko teklatuan oinarritutakoa, ordenagailuan idatzi eta bestelako …
Bat-bateko mezularitza
Bat-bateko mezularitza edo berehalako mezularitza erabiltzaile bi edo gehiagoren artean bat-batean, denbora errealean, testu-mezuak eta bestelako fitxategiak …
Erromantzea (olerkigintza)
Erromantzea XIV eta XV. mendeetan gaztelaniaz garatu zen olerki mota bat da, zortzi silabakoa, errima asonantea duena bertso bikoitietan eta errima askea bertso …
Hirugarrenen aplikazioak (softwarea)
Hirugarrenen aplikazioak edo hirugarrenen softwarea (ingelesez, third-party software) software nagusi batean txertatzeko garatzen den software osagaiak dira, …
Instantzia psikikoa
Psikoanalisian, instantzia psikikoak subjektuaren aparatu psikiko edo gogamena osatzen duten egitura, maila edo geruzak dira. Sigmund Freudek bi …
Instantzia (zuzenbidea)
Zuzenbidean, instantziak prozesu judizial batean inplikaten diren epaitegiko jurisdikzio-mailak dira, ordenatuak eta elkarrekiko bateraezinak, non epaia izan …
nork bere etxe pobrea, erregerena baino hobea
Norberarentzat bete etxea (eta hedaduraz, beste ondasunak), apala eta xumea izan arren, onena dela adierazteko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, baina guztiz …
haizea nora, zapiak hara
Aldez aurretik ditugun iritziei erreparatu gabe, gehien komeni zaigunaren alde egin behar dela adierazteko. Aldaerak eguzkia nora, zapiak hara Beste …
bizitza aldiz, astoz edo zaldiz
Bizitza datorren bezala, onerako nahiz txarrerako, hartu behar dela adierazteko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, “hay que estar a las duras y a las …
kontuak garbi, adiskideak zahar
Lagunen arteko diru-kontuak garbi edukitzea komeni dela adierazteko, adiskidetasuna zaintzeko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, “cuentas claras, amistades …
Administrazioa
Erakunde batean, administrazioa zuzendaritzatik ezarritako helburuak garatu, bete eta kontrolatzeko behar diren bitartekoak eta baliabideak ahalik eta modu …
Burutze-epea
Burutze-epea lanak egiteko kontratu batean lanak burutu edo bukatzeko ezartzen den epea, hura bete ezean batzuetan kalteordainak ekartzen dituena. Bereziki …
Substantzializazioa
Epistemologian, substantzializazioa aztergai den objektu edo entitate baten berezko osagai, propietate edo mailen kontsiderazioa da, gauza aztertu baino …
Belizismoa
Belizismoa edo politika belizista beste nazio edo herrialde batzuk gerraz mehatxatu edo gerraren bitartez erasotzeko estatu-politika da, gehienetan horretara …
Aurrekontu-kreditua
Aurrekontu-kreditua aurrekontu publiko batean aurreikusita dagoen gastu jakin eta zehatz bat burutzeko ezartzen den diru-hornidura da, gastu hori finantzatzeko …
Gaikuntza
Zuzenbidean, gaikuntza administrazio publikoak pertsona edo eraklnde batek lanbide edo jarduera jakin bat garatzeko beharrezkoak diren prestakuntza eta …
Iragarki-ohola
Iragarki-ohola iragarkiak edo berriak publikoari zabaltzeko erabiltzen den azalera da, zurezkoa edo beste material batekoa. Hedaduraz, iragarki-ohol fisikoa …
Kostu-mozkin analisia
Kostu-mozkin analisia gehienbat inbertsio-proiektu publikoak (administrazio publikoetatik abiarazitakoak finantzazio publikoarekin) ebaluatzeko erabiltzen den …
Agroekologia
Agroekologia bertako eta mundu zabaleko oreka ekologikoa bermatuz, komunitate eta gizarteen ongizatearen eta elkartasunaren alde garatzen den nekazaritza …
Afixuak
Hizkuntzalaritzan, afixuak hitz edo lexema bati eransten zaizkion morfemak edo partikulak dira, esanahia edo hitzaren funtzio gramatikala zehazten dutenak. …
Morfemak
Hizkuntzalaritzan, morfemak esanahi edo adierazgarritasun duten hizkuntza-unitate txikienak dira, izan lexemak (etxe) izan hitzei eransten zaizkien partikulak …
Kontrakontua
Kontabilitatean, egitate finantzarioak idazpenen bitartez erregistratzen dira. Idazpen horiek kontu batetik besterako mugimendu baten bitartez osatzen dira: …
Itunpeko ikastetxeak (itunpeko hezkuntza)
Itunpeko ikastetxeak edo eskolak (ikastetxe edo eskola kontzertatuak), orokorrean itunpeko hezkuntza edo hezkuntza kontzertatua ere deitua, titularitate edo …
Plebiszitua
Plebiszitua (latinezko, plebiscitum hitzetik) estatu batean herriak erabaki dezan gai jakin baten inguruan antolatzen den bozketa da, bereziki gai hori …
Interjekzioak
Interjekzioak emozio bizia adierazi edo entzulearengan emozioa edo erreakzio azkarra sortzea helburu duten hitz edo esamoldeak dira, eta beraz funtzio …
Lematizazioa
Hizkuntzalaritzan, lematizazioa flexioaz eraldatutako hitz baten jatorrizko lema ematea da, flexiorik gabeko oinarrizko forma edo erroa alegia, flexioak …
Desazkundea (deshazkundea)
Desazkundea (ortografia zuzena) edo deshazkundea (ortografia okerra), batzuetan desazkundearen mugimendua ere deitua, planetak globalki jasaten duen …
Entitate gordailuzaina (erakunde gordailuzaina)
Entitate gordailuzaina edo erakunde gordailuzaina pertsona fisiko edo enpresa batek bertan ezarri duen dirua, tituluak, metal bitxiak eta bestelako baloreak, …
bat eman eta bi hartu
Norbaiti zerbait eskaini eta beharko lukeena baino gehiago hartzen duela adierazteko erabilia. Aldaerak bat eman eta bi hartu, gure etxean ez berriz sartu Beste …
Eguneratzeak edo adabakiak (softwarea)
Softwareko eguneratzeak, softwareko eguneraketak edo, metaforikoki, adabakiak ere deituak, ordenagailu edo bestelako gailu informatiko batean instalaturik …
Ezagutza deklaratiboa eta prozedura-ezagutza
Ezagutza deklaratiboa eta prozedura-ezagutza hezkuntza arloan bereizi ohi diren bi ezagutza mota desberdin dira, bataren edo bestearen alde eginda …
Desertifikazioa (basamortutzea)
Desertifikazioa, desertizazioa edo basamortutzea lurralde bateko lurzoruaren degradazio iraunkor eta zabala da, haren ahalmen biologikoa murriztu egiten duena, …
Sahel (Afrika)
Kredituak:Pechristener-Wikimedia Commons Sahel Afrika mendebaldeko kostaldetik Afrika Ekialdeko kostalderaino luzatzen den eremu zabala, Saharako basamortuaren …
Muga politikoak
Muga politikoa bi herrialdeen lurralde-jurisdizkioak eta subiranotza eremu geografikoak bereizten dituen lerroa da. Estatu baten baitan, bi eskualdeen arteko …
Ekologia soziala (gizarte ekologia)
Ekologia soziala edo gizarte ekologia ingurumenaren arazoen iturria gizartean dauden egitura eta harreman sozioekonomikoen emaitza direla (hala nola hierarkia, …
Multifuntzionalitatea
Multifuntzionalitatea baliabide edo tresna batek funtzio edo gaitasun batzuk batera garatzeko ahalmena da, helburu desberdinak lortze aldera.
Pentsioak
Pentsioak estatuak, bereziki Gizarte Segurantzaren bitartez,erretiroagatik, desgaitasunagatik, gaixotasunagatik edo beste arrazoiren batengatik pertsona bati …
Erretiroa, jubilazioa edo erretreta
Erretiroa, jubilazioa edo erretreta pertsona batek adinagatik soldatapeko edo beste nolabait ordaindutako lan egiteari iraunkorki utzi eta estatutik pentsio bat …
Begizta (informatika)
Informatikan, begiztak programa batean behin eta berriz eta baldintza bete arte errepikatzen den agindu multzoak dira. Bi motako begizta egiturak bereizten dira …
Ogerleko
Ogerlekoa Hego Euskal Herrian, eta bereziki Bizkaian bost pezetako txanpona eta horren balioa zen. Etimologiaz, hogei hitzetik dator, oger osatuz, bost pezeta …
Hiperkontzientzia
Hiperkontzientzia egunerokoan hutsalak diren eta ozta-ozta erreparatzen diegun sentsazio korporalei gehiegizko arreta eta kezka jartzea da, hala nola …
Propiozepzioa
Propiozepzioa edo propiotzepzioa gorputzeko atalen kokapen eta haiekin egiten ditugun ekintzak hautemateko gaitasuna da, haiekin egiten diren mugimenduak eta …
Sexu orientazioa (orientazio sexuala)
Sexu orientazioa, sexu-joera, orientazio sexuala edo joera sexuala sexu jakin batenganako sexu desira eta afektibitate sexuala da. Sexu orientazioa beste sexuko …
Genitalitatea
*Agian jenialitatea bilatzen ari zinen. * Genitalitatea harreman sexualak genitalen kitzikapenaren inguruan (zakila gizonen kasuan, eta alua emakumeen artean) …
Rectas pendiculares (*)
Las rectas pendiculares son rectas que, debido a su dibujo realizado a mano alzada por parte de personas con visión y pulso sobrenaturales, se cruzan formando …
Lurralde antolaketa (lurralde antolamendua)
Lurraldearen antolaketa, lurraldearen antolakuntza edo lurralde antolamendua lurraldeak eskaintzen dituen aukerak, hala nola erabilerak eta jarduerak, garatzeko …
Nazioarteko ordena
Nazioarteko politikan, nazioarteko ordena munduko zabaleko herrialdeen artean indarrean dagoen oreka geopolitikoa da, oreka horri heltzeko mundu zabaleko …
Pseudoproduktuak (sasiproduktuak)
Pseudoproduktuak edo sasiproduktuak gehienetan elikadurarekin loturik ustez propietate eta ezaugarriak osasungarriak edo komenigarriak izateagatik iragarri …
Ikasliburua: Estimatzaileen propietateak: ariketak eta ebazpenak
Estimatzaileen propietateak parametro bati buruz estimatzaileek eduki beharko lituzketen propietateak dira, hala nola alboragabetasuna, zehaztasuna eta …
Zigorra (zuzenbidea)
Zuzenbidean, zigorra pertsona edo erakunde batek egindako delitu edo falta batengatik aginte administratibo edo judizialak ezartzen duen betebeharra da, berez …
Altzairuzko Teloia
Kredituak:BigSteve-Wikimedia Commons Altzairuzko Teloia edo Altzairuzko Oihala Europa bi bloke politikoetan zatitu zuen muga politiko eta fisikoa izan zen, …
Azpikontsumoa
Azpikontsumoa gertatzen da familien kontsumo agregatua, kontsumo-ondasunei buruz, haien errenta eskuragarria urritzeagatik iraunkorki ekoizpenaren azpitik …
Konbinatoria (definizioa)
Matematikan, konbinatoria elementu multzo batetik erator daitezkeen elementuen konfigurazio edo konbinazioak ikertzen dituen matematikaren adarra da, ezarritako …
Funts galdura
Dirulaguntza edo mailegu bat funts galdura eman dela esaten da, hura jasotzen duenaren aldetik, itzultzeko obligaziorik eta interesak ordaindu beharrik ez …
Dirulaguntzak
Ekonomian, dirulaguntza pertsona edo erakunde bati ematen zaion diru kopurua da, pertsona edo pertsona proiektu bat garatu zen edo besterik gabe haren …
Indibidualizazioa
Indibidualizazioa indibidualismoaren adieran bilatzen ari zinen agian. *Agian indibidualizazioa soziologian bilatzen ari zinen. * Erabaki arloan, …
Dependentzia energetikoa (energia dependentzia)
Dependentzia energetikoa edo energia dependentzia herrialde edo eskualde baten lehen mailako energia iturrien inportazioak dira, iturri horien kontsumo totalari …
Interkulturalismoa
Interkulturalismoa espazio bera partekatzen duten kultura desberdinen arteko harremanak (ikus, interkulturalitatea) sustatzen dituen korronte eta mugimendu …
Integrazio soziala (gizarte integrazioa)
Soziologian, integrazio soziala edo gizarte integrazioa dagoela esaten da gizatalde, gizarte klase, kolektibo eta gizabanako desberdinek elkarrekin jardun eta …
Asimilazio kulturala
Agian asimilazioaren kontzeptu psikologikoa, Piageten teorian, bilatzen ari zinen. Antropologian, asimilazio kulturala edo kultur asimilazioa multilkulturitate …
Lan hipotesiak
Ez nahastu hipotesi zientifikoekin. Lan hipotesiak ikerketa edo erabaki prozesu batean abiapuntutzat hartzen diren suposizioak edo gidalerroak dira, egiazkotzat …
Weimarko Errepublika
Weimarko Errepublika 1918tik, Alemaniak galdu zuen Lehen Mundu Gerra amaitu zenetik, 1933 urtera bitartean, nazien eskutik Hirugarren Reich delakoa indarrean …
Mugimendu Nazionala
Frankismoan zehar, Mugimendu Nazionala edo besterik gabe Mugimendua ("Movimiento Nacional"), frankismoa legitimatu eta sostengatu egin zuten erakunde …
Gatazka kognitiboa
Psikologian, gatazka kognitiboa gertatzen da subjektu batek bere ideia, kontzeptu eta ikusmoldeekin bat ez datozen informazioa jaso eta esperientziak bizi …
Eiakulazioa (isurtzea)
Eiakulazioa edo isurtzea orgasmoaren unean gertatzen den jaraikin baten isurketa da, semen edo esperma gizonaren kasuan eta gernua edo Skene guruinek jaraitzen …
Diegesia (diegetikoa)
Narratologian edo narrazioaren teorian, diegesia narrazioaren baitan kontatzen edo gertatzen dena da, narrazioan osatzen doan fikzioa edo mundua. Diegetikoa, …
Per capita
Ekonomian, per capita (latinez, literalki euskaraz “buru bakoitzeko”) magnitude ekonomiko bat pertsona bakoitzeko zenbatekoa den adierazteko …
Eskema kognitiboak (Piaget)
Jean Piageten ezagutzaren teorian, ezagutza ingurunearen eta subjektuaren ahalmen kognitiboaren arteko etengabeko interakzioa da. Interakzio hori eskema …
Maila narratiboa: intradiegetikoa eta estradiegetikoa
Estradiegetiko eta intradiegetiko (baita ere, kanpodiegetiko eta barnediegetiko, hurrenez hurren) terminoak narrazioa eta narrazio kontatzeko ekintza bereizteko …
Feminaziak
Feminazi, feminista eta nazi hitzetatik, aktibista feminista erradikalen aurka erabili ohi den izendapen gaitzesgarria da, bereziki feminismoarekin kritikoak …
Burbuila mediatikoa
Burbuila mediatikoa gaurkotasunezko gai bati buruz egiten den gehiegikeriazko jarraipen eta tratamendu partzial eta alboratua da, ikuspuntu ideologiko jakin …
Epaiketa paraleloak
Epaiketa paraleloa auzitegiko epaiketa batekin batera hedabideetan edo orokorrean gizartean auzi judizial horri buruz egiten den jarraipena da, maiz horren …
Testu corpusa (hizkuntza, hizkuntzalaritza)
Hizkuntza corpusa, corpus linguistikoa, testu corpusa edo testuen corpusa hizkuntza jakin batean edo batzuetan idatzizko edo ahozko testuen bilduma bat da, …
Multiorgasmizitatea
Multiorgasmizitatea emakumeek nahiz gizonek masturbazio edo sexu harreman bakoitzean orgasmo bakarra ez, baizik eta orgasmo batzuk sentitzeko ahalmena da. Gizon …
Eskola magistrala
Eskola magistrala irakasle batek gai bati buruz ikasle baten aurrean egiten duen azalpena da, hitzaldi gisakoa, ikasleen parte hartzerik gabe. Ikasle talde …
Inspirazioa
Literaturan eta artean, inspirazioa idazleak edo artistak bere lana osatu eta garatzeko jasotzen duen indarra edo arnasa da (hortik, inspirazio edo arnas hartze …
Eguzkitzapena
Eguzkitzapena edo intsolazioa toki jakin batean eguzkiak jotzen duen ordu edo egun kopurua da, bertako klima, orientazioa eta kokapena kontuan harturik. Une …
Pinakoteka
Pinakoteka (antzinako grezeriazko hitz hauetatik: πινακος, pinakos, “koadro, taula” eta θήκη, thêke, “kutxa, gordailu”) arte piktorikoko …
Konbertsioak (webgunea)
Marketinean, konbertsioa webgune batean erabiltzaileak enpresak proposatu eta bilatutako ekintza bat exekutatzea da, hala nola erosketa bat burutu, buletin …
Erreperkusio-balioa
Ondasun higiezinen balioespenean, erreperkusio-balioa, eraikin bati buruz, zoruak duen balioa da. Eraikinean erakitako metro karratu bakoitzeko kalkulatzen da. …
Perkusioa
Perkusioa instrumentu bat joaz edo astinduz soinuak eta musika sortzeko modua da. Horretarako ebidentzia argirik ez badago, ikusita egungo herri indigenek …
Zoru komuna
Gizartean, eta bereziki eragile sozial zenbaiten arteko gatazka, negoziazio eta hitzarmenen testuinguruan, zoru komuna eragile sozialek partekatzen duten …
Paleoklima
Paleoklima antzinako garai historiko eta geologikoetako klima da, zeharkako erregistroen bitartez bakarrik ikertu daitekeena, hala nola glaziarretako antzinako …
Caritas romana
Rubensen Caritas Romana. Artean, caritas romana (literalki, “erromatar karitatea”) maiz irudikatu den ikonografia piktorikoa da, antzinako kondaira …
Eginbide judizialak (diligentzia judizialak)
Zuzenbidean, eginbide judizialak edo diligentzia judizialak, batzuetan besterik gabe eginbideak deituak, epaile, letradu edo epaitegiko funtzionari batek …
Akreditazioa
Akreditazioa pertsona edo erakunde batek arlo jakin batean dituen konpetentziak eta gaitasunak ofizialki frogatzen dituen aitorpena da, nahiz aitorpen horretara …
Balioespena (ekonomia eta finantzak)
Ekonomian eta finantzetan, balioespena, baloraketa edo balorazioa ondare batek edo ondare horrek jasandako kalteak duen diru-balioa estimatzea da. Balioetsi …
Inplikazioa
*Agian inplikazioa konpromiso edo engaiamendu gisa bilatzen ari zinen. * Inplikazioa edo ondorioztatzea A gertaerak B gertaera dakarrela dioen baieztapena da. …
Eusko Gudariak
Eusko Gudariak Eusko Gudarosteko ereserkia izan zen Espainiako Gerra Zibilaren garaian. Geroztik, euskal abertzaletasunaren ereserki bilakatu da. Ondoren, …
Substantiboak edo sustantiboak
Hizkuntzalaritzan, substantiboak edo sustantiboak subjektu edo objektu funtzioa betetzen duten hitzak dira. Adibidez, “Enekok liburua irakurri du” …
Luzemetraiak eta laburmetraiak
Zinemagintzan, luzemetraiak eta laburmetraiak filmak euren iraupenaren arabera sailkatzeko erabilzen den sailkapena da: luzemetraiak film luzeak dira, eta …
Elkartasuna (definizioa)
Elkartasuna edo solidaritatea besteekiko atxikimendu sentimendu eta jarrera da, haiei laguntzera bultzatzen duena, bereziki egoera zailetan. Aldi berean, …
Trebakuntza (gaikuntza)
Trebakuntza edo gaikuntza pertsonak ataza edo jarduera jakin bat burutzeko edo hura hori modu egokiagoan garatzeko beharrezkoak diren trebeziak eta gaitasunak …
Egitate juridikoak
Zuzenbidean, egitate juridikoak ondorio juridikoak eragiten dituen edonolako gertakaria, izan naturala izan gizatiarra. Adibidez, egitate juridiko naturalak …
Pandektistika
Pandektistika (latinezko pandectas hitzetik, Justiniano enperadoreak VI. mendean garatu zuen erromatar jurisprudentziaren bilduma) XIX. mendean Alemanian …
Iusnaturalismoa
Iusnaturalismoa zuzenbideko lege positiboak zuzenbide naturaletik eratortzen direla eta eratorri behar direla baieztatzen filosofia juridikoa da. …
Logika juridikoa
Logika juridikoa zuzenbidean eta bereziki epaiketetan erabiltzen diren argudioak, arrazonamenduak eta dedukzioak aztertu eta proposatu dituen jakintza-arloa da, …
Estilizazioa
Estilizazioa arte primitiboaren ezaugarri nagusietako bat da. Estilizazioa irudiak modu sinplifikatuan irudikatzea da, zehaztasuna alde batera utziz eta …
Marko eszenikoa
Ez nahastu eszenografia kontzeptuarekin. Marko eszeniko terminoa adiera desberdinekin erabiltzen da: literaturan, literatur lana edo eszena narratiboa garatzen …
Permacrisis
While the crisis is a temporary period of risks, losses and serious damage, the term permacrisis refers to a long and permanent period of crisis, as a result of …
Ikasteko txokoak
Ikasteko txokoak, ikaskuntza txokoak, ikasgelako txokoak edo ikas txokoak, haurren ikasgela batean antolatzen diren gure txiki bereziak dira, jarduera mota …
Egonkortasun ekonomikoa
Egonkortasun ekonomikoa edo egonkortasun makroekonomikoa herrialde edo eskualde bateko aldagai makroekonomiko nagusiak gorabehera handirik gabe bilakatu eta …
Behaketa-orria
Behaketa-orria, behaketa-taula edo behaketa fitxa entitate bati buruzko informazio eta datu bilketa homogeneoa, sistematikoa eta indibidualizatua egiteko …
Kontrol zerrenda
Kontrol-zerrenda hezkuntzaren jarduera edo aldi jakin batean ebaluatu beharreko alderdiak, lerroz lerro zerrenda moduan jarrita, betetzen diren ala ez edota …
Morokila
Morokila arto irina, ura eta gatz pixka bat nahastuz eta ondoren berotuz eta irabiatuz egiten den platera. Plater merkea da, herrialde askotan familia xumeen …
Kalera, kalera (abestia)
Kalera, kalera euskal kanta abertzalea da, Imanol Urbietaren hitzekin eta Josu Txapartegiren musikaz konposatua. Hitzak Altxa begiak, zabaldu orok deiadarra …
Likoreak
Likoreak alkohol kopuru handiko edariak dira, gehienetan elementu edo osagai begetalen destilazioz eskuratzen direnak. Alkohola duten edo alkohol bihurtu …
Beta bertsioa
Bereziki informatikan baina baita ere orokorrean edozein produkturi buruz, beta bertsioa software baten hasierako bertsioa da, erabiltzaileen esku proba egiteko …
Eskubide errealak eta eskubide pertsonalak
Zuzenbidean, eskubide errealak gauzen gainean ezartzen direnak dira, hala nola jabetza, hipoteka eta usufruktua, besteak beste. Eskubide pertsonalak, berriz, …
lehengo lepotik burua
Bereziki adiera gaitzesgarrian erabilia, pertsona bat aldatu ez dela adierazteko, eta itxuraz aldatu arren, betikoa izaten jarraitzen duela. Aldaerak lehengo …
Esperimentu deterministak
Esperimentu deterministak edo esperientzia deterministak (ikus, determinismoa) baldintza berdinetan errepikaturik emaitza finkoa duten esperimentuak dira. …
Garapen errealeko eremua eta garapen potentzialeko eremua
Garapen errealeko eremua eta garapen potentzialeko eremua (garapen erreala eta garapen potentziala) Lev Vigotski pedadogo errusiarrak 1930 hamarkadan garatu …
Tutorial: Spatial analysis
Spatial analysis is an field in statistics that examines the distribution of points in a spacial area. You can**find here (PDF slides)** the lecture notes about …
Munduko herritarra
Munduko herritarra edo mundu zabaleko herritarra bere burua mundu zabaleko herrialde guztietako pertsona guztien pareko eta kidekotzat hartzen duen pertsona da, …
aukeraren maukera, azkenean okerra
Luze pentsatzeagatik, azkenean aukera edo erabaki okerra hartu ohi dela adierazteko. Aldaerak aukeraren maukera, azkenik trankera
Makroetxaldeak
Makroetxaldea abere multzo handiak, batzuetan milaka izateraino, toki itxietan (ikus, estabulazioa) eta industriaren masa-ekoizpeneko metodoak baliatuz hazten …
etorkizuna, kontakizuna
Etorkizuna nolakoa izango den aurresatea kontakizun, irudipen edo fantasia dela adierazteko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, arca cerrada es el día de mañana.
a ze parea, karakola eta barea
Guztiz antzekoak diren eta elkarrekin ibiltzen diren pertsonen bikoteari buruz. Aldaerak a zer parea, karakola eta barea
Enbargoa (nazioarteko harremanak)
Agian, enbargoa zuzenbidean bilatzen ari zara. Nazioarteko harremanetan, enbargoa, blokeoa edo bahimendua ere deitua, herrialde edo nazioarteko erakunde edo …
San Sebastian Martxa (Donostiako Martxa)
San Sebastian Martxa edo Donostiako Martxa Donostiako danborradako ereserkia da, Raimundo Sarriegik konposaturikoa Serafin Barojaren hitzekin. Donostiako Martxa …
Ikusi mendizaleak
Ikusi mendizaleak Sabin Lorez de Gereño musikagileak konposaturiko abestia da. Ikusi mendizaleak Ikusi mendizaleak Baso eta zelaiak, Mendi tontor gainera Igo …
Ikusten duzu goizean
Ikusten duzu goizean Jean Baptiste Elizanburu saratar idazleak (1828-1891) 1862 urtean plazaratutako abestia da. Ikusten duzu goizean Ikusten duzu goizean argia …
Txakurren partia
Txakurren partia Fernando Artola ‘Bordari’ bertsolariaren bertsoekin konposaturiko abestia da, Txomin Artola abeslariak euskal kantutegira ekarri …
esana esan, emana eman
Esandakoa esana eta emandakoa emana geratzen direla, atzera egiteko aukerarik gabe, adierazteko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, “lo que se da no se …
zenbat buru, hainbat aburu
Nork bere iritzia duela adierazteko. Beste hizkuntzetan Gaztelaniaz, “sobre gustos no hay nada escrito”.
Hiri berroneratzea
Hiri berroneratzea administrazio publikoetatik, bereziki hiriko administrazioetatik, hiria edo hiriaren gune jakin bat berritzeko prozesua diseinatu, erabaki …
Gizarte bazterketa (esklusio edo marjinazio soziala, bazterreratzea)
Gizarte bazterketa, bazterkeria, esklusio soziala, marjinazio (marginazio) soziala, bazterketa soziala edo bazterreratze soziala pertsona edo gizatalde bat …
Merkaturatzea (komertzializazioa)
Merkaturatzea edo komertzializazioa produktu edo zerbitzu bat merkatuan bezeroaren esku jartzea da, horretarako behar diren erabakiak hartuz eta jarduerak …
Postprodukzioa
Ikusentzunezkoetan, postprodukzioa edo posprodukzioa errodajearen edo grabaketaren ondoren ikusentzunezko lana publikoaren esku jarri aurretik egin beharreko …
Kamera geldoan
Zinemagintzan, kamera geldoa edo kamara geldoa irudiak errealitatean edukiko luketen abiaduran baino geldoago, motelago, irudikatzea da. Efektu hori irudikatzen …
Barne itsasoak (itsaso itxiak)
Kaspiar itsasoa barne itsasoa da. Barne itsasoak edo itsaso itxiak kontinente baten barnean kokaturik dauden ur gaziko azalera handiak dira, gehienetan sakonera …
Ageriko gordailuak
Ageriko gordailua edo ageriko aurrezki gordailua, batzuetan ageriko kontua ere deitua, partikular batek, kontuaren titularra deitzen denak, banku edo beste …
Aurreordainketa
Aurreordainketa zerbitzu bat kontsumitu baino lehen, bereziki telekomunikazioen arloan, aldez aurretik egiten den ordainketa da, zerbitzu hori gehienezko muga …
Talde kohesioa
*Artikulu hau talde mailako kohesioari buruzkoa da. Gizarte mailako kohesio kontzeptuari buruz bilatzen ari zara agian. * Talde kohesioa edo taldeko kohesioa …
Gizarte taldeak
Gizarte taldeak edo talde sozialak, identitate, irudikapen eta interes komunak partekatuz pertsonen kopuru mugatu batek osatzen duen talde iraunkor eta neurri …
Bilaketa-katea
Informatikan, bilaketa-katea bilatzaileetan web-orrialdeak eta dokumentuak. Adibidez, Donostiako jaiei buruzko informazio bila, bilatzaileko bilketa-koadroan …
Desnazifikazioa
Desnazifikazioa edo denazifikazioa Bigarren Mundu Gerraren amaieran aliatuek okupatutako Alemanian erregimen naziaren ideologia gizartetik erabat ezabatzeko …
Sinopsia
Sinopsia (antzinako grezierazko* συνοψισ* hitzetik,* sinopsis*, “laburpena, eskema”) literatur lana baten argumentu edo hariaren laburpena da.
Kargu-depurazioa
Kargu-depurazioa erakunde edo alderdi batean kargu ofizialak betetzen zituzten pertsonak arrazoi ideologiko edo politikoengatik euren karguetatik kentzea da. …
Ebakidura
Luzetarako ebakidura. Ingeniaritzan, ebakidura edo sekzioa gorputz geometriko bat plano batez ebakitzean agerian geratzen den gorputzaren egitura edo bista da. …
Esku hutsezko teknika
Esku hutsez marraztu edo margotzea eskuari trazuak egiteko erabateko askatasuna uztea, erregela edo bestelako tresnarik gabe. Hedaruraz, eredu edo aurretik …
Trazua
Trazua marraztu ego margotzean pintzelez edo arkatzez egiten den lerro edo marra da. Pintzelez egindako trazuari pintzelkada deitzen zaio. Trazuak eta …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2022 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatuan, EHU-UPVko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak 2022 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua …
Subertsioa
Subertsioa (latinezko subverto aditzetik, “irauli”) posizio hegemoniko batetik ezarritako ordena, hala nola balio moralak, kanon kulturalak, sistema …
Urteko tasa baliokidea (UTB)
Urteko tasa baliokidea, labur UTB, finantza eragiketa bateko elementu guztiak, hala nola interesen likidazio eta kapitalizazio-aldiak, komisioak, gastuak eta …
Ingurumen-zergak (zerga berdeak)
Ingurumen-zerga edo zerga berdea ingurumenari kalte egiten dioten ondasunak erosi eta kontsumitu edo jarduera ekonomikoak garatzeagatik ordainarazten diren …
Hizkuntza-aldaerak
Hizkuntza-aldaera, hizkuntza-barietatea edo lektoa hizkuntza baten baitan garatzen diren eta hiztun-komunitate batek partekatzen dituen hizkuntza-formen multzo …
Ulermena (Kant)
Kanten filosofian, **ulermena (alemanez, Verstand) **sentimena baliatuz zentzumenetatik jasotzen dugun esperientzia, intuizio sentikorra alegia, hausnartu edo …
Behin-behinekotasun tasa
Behin-behinekotasun tasa edo tenporalitate-tasa aldi batean zehar egindako kontratu kopuru totalean behin-behineko edo aldi baterako kontratuek (kontratu …
Kontuematea
Kontuematea, pertsona edo erakunde batek bere jardunari buruz duen ardura da, jarduna bezala garatu eta burutzeko, jardunaren justifikazio, garapen nahiz …
Gradiente soziala (gradiente sozioekonomikoa)
Soziologian, gradiente soziala edo gradiente sozioekonomikoa populazio baten osasun egoeran klase sozialak eta maila sozioekonomikoak duten eragina da. …
Egoera zibila
Egoera zibila pertsona fisiko batek legez burutu ditzakeen ekintza eta izan daitezkeen efektu juridikoei buruz eragiten dituzten egoera eta zirkunstantzia …
Bakarlaria
Bakarlaria edo solista musika-konposizio edo pieza bokal bat bakarrik interpretatzen duen musikari edo artista da. Badira musika-tresna batzuk bereziki …
Koordainketa (ordainketa partekatua)
Koordainketa edo ordainketa partekatua aseguruetan nahiz harpidetzazko zerbitzuetan erabiltzaileak zerbitzua erabiltzen duen aldi bakoitzeko ordaindu beharreko …
Katalogoa (liburutegiak)
Bibliotekonomian, katalogo bibliografikoa liburutegi batean edo liburutegi multzo batean dauden liburu, egunkari, aldizkari eta beste dokumentu guztien zerrenda …
Errepertorioa (arte eszenikoak)
Agian errepertorio bibliografikoa bilatzen ari zinen. Arte eszenikoetan, errepertorioa musikari, abeslari edo antzezleak, bakarlari zein taldean, publikoaren …
Direktorioak (bibliografia)
*Agian direktorioa informatikan bilatzen ari zinen. * Bibliografian, direktorioak pertsona edo erakundeen zerrenda sistematiko eta ordenatuak dira, haietako …
Trokela eta trokelaketa
Trokelaketa azalera lauko material batean zizailak, ebakiak, zuloak edo hutsuneak mekanikoki sortzeko ekintza da, trokel izeneko makina baten bitartez egiten …
Kontzertua (konposizio musikala)
Kontzertua, concerto izenarekin ezagunagoa, solista batzuk jotzen duten pieza musikala da, orkestra baten akonpainamenduarekin. Horrela, piano-kontzertua, …
Orkestazioa
Musikan, orkestazioa musika-konposizio bat orkesta batek jotzeko moldatzea da. Orkestazioa egitea lan konplexua, orkesta sinfonikoaren kasuan ehundik gora …
Presidentzialismoa
Presidentzialismoa, sistema presidentzialista edo sistema presidentziala presidente edo lehendakariak botere zabalak dituen sistema politikoa da, botere …
Direktorioak (informatika)
*Agian direktorioaren bibliografia-adiera bilatzen ari zinen. * Informatikan, direktorioak ordenagailuan eta hari loturiko gailuetan gordetako fitxategiak eta …
Despotismo ilustratua
Despotismo ilustratua, absolutismo ilustratua ere deitua, XVIII. mendean zehar Europako hainbat monarkiatan nagusitu zen ideologia politikoa izan zen, …
Banaketa normal estandarra
Banaketa normal estandarra edo $Z \sim N(\mu=0,\sigma=1)$ banaketa normala da, eta beraz batezbestekoa edo itxarondako balioa ($\mu$) 0 eta desbideratzea …
Lan promozioa (barne promozioa)
*Agian, promozioa marketin arloan bilatzen ari zinen. * Lan promozioa edo barne promozioa, barne sustapena ere deitua batzuetan, erakunde baten baitan langileei …
Promozioa edo sustapena (salmentak)
Agian, lan promozioa edo barne promozioa bilatzen ari zinen. Marketinean, salmenta- promozioa edo salmenten sustapena** epe laburrean eta aldi baterako …
Errentaren aitorpena
Errentaren aitorpena edo errenta aitorpena pertsona edo familia batek urte batean irabazitako errentei buruz egin behar duen aurkezpen edo azalpen formala da, …
Eraldaketa digitala
Eraldaketa digitala edo transformazio digitala (ingelesez, digitalization - ez nahastu digitization terminoarekin- ) erakunde batean digitalizazioa burutuz eta …
Ikasliburua: Banaketa normalaren pertzentilen taula
Banaketa normalaren pertzentiletarako taula, ohiko probabilitateetarako, hemen ikus dezakezu, orri bakar batean, PDF formatoan.
Garbiketa etnikoa
Garbiketa etniko giza populazio baten aurka burutzen den jazarpena da, euren bizitokietatik beste lurralde batzuetara mugiarazteko, bizitokia duten lurraldea …
Balio erantsiaren gaineko zerga (BEZ)
Balio erantsiaren gaineko zerga, labur BEZ, enpresek saldutako produktuak eta zerbitzuak zergapetu edo zamatzen dituen zeharkako zerga da, produktu eta zerbitzu …
Industrializazioa
Ekonomia batean, industrializazioa industria sektorea garatu eta nagusi bilakatzeko prozesua da, beste sektoreen aldean. Eskualdearen eta herrialdearen arabera …
Pertseberantzia
Pertseberantzia, erabakitasuna edo irmotasuna**norberaren iritzi, jarrera eta asmoetan tinko irautea eta abiarazitako proiektu edo ekintzetan aurrera …
Industria Iraultza
Industria Iraultza, Lehen Industria Iraultza edo Lehenengo Industria Iraultza ere deitzen dena, hasiera batean bereziki Europan eta Ipar Amerikan XVIII. …
Soziozentrismoa
Soziozentrismoa talde sozial, etnia edo nazio jakin batekiko nagusitasun, gorespen eta esklusibotasuna sustatzen dituen ideologia nahiz ideologia horrek …
Uniformizazioa
Soziologian, uniformizazioa multikulturalitate-egoera batean kultura menderatzaile batek beste kulturetan akulturazio prozesu bat eragin eta muturrean kultura …
Mormoiak
Mormoiak XIX. mendean Joseph Smith lider karismatikoari jarraiki sortutako elizen jarraitzaileak, egun gehienak Azken Egunetako Santuen Jesu Kristoren Eliza …
Interkulturalitatea (kulturartekotasuna)
Agian interkulturalismoa bilatzen ari zinen. Interkulturalitatea edo kulturartekotasuna espazio geografiko edo sozial bera partekatzen duten kultura desberdinen …
Gardenki: Banaketa normalak alderatzen: Bhattacharyya koefizientea
Hemen, PDF formatoan, banaketa normalak alderatzeko Bhattacharyya distantziari argibideak ematen dira, horien aplikazio batzuekin batera. Ikasgai hau …
Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga (PFEZ)
Pertsona Fisikoen Errentaren gaineko Zerga, labur PFEZ, errentaren gaineko zerga ere deitua, pertsona fisiko edo partikularrek urte batean zehar jaso dituzten …
Harlangaitza (landu gabeko harria)
Harlangaitzezko harresi bat eraikitzen. Harlangaitza edo landu gabeko harria hormak eta harresiak egiteko erabiltzen den harri aski landu gabea et irregularra …
Hizkuntza erromanikoak (erromantze hizkuntzak)
Hizkuntza erromanikoen hedadura, egungo Europan. Kredituak: Servitje- Wikimedia Commons. Hizkuntza erromanikoak edo hizkuntza erromantzeak latinetik eratortzen …
Errodapia
Arkitekturan eta altzarigintzan, errodapi edo edarrapia pareta eta altzarietako behealdean ezartzen den zurezko edo beste material bateko zerrenda, haiek …
Paktismoa
Politikna, paktismoa beste alderdi, indar eta eragile politikoekin, bereziki berez aurkariak diren haiekin, akordioak eta hitzarmenak adosten bultzatzen duen …
Hub (definizioa)
Hub-ak informazioa, salgaiak eta pertsonak sare bateko jatorri-puntuetatik bildu eta helmuga jakinetara bideratzen dituzten garraio eta komunikazio-azpiegiturak …
Diglosia edo egoera diglosikoa (definizioa euskaraz)
Diglosia eremu geografiko edo sozial batean bi hizkuntza edo gehiago dauden hizkuntza-egoera da, non hizkuntza horiek hierarkia bat duten beraien artean, bat …
Frankizia (orokorrean)
Frankizia hitzak adiera zenbait ditu: Zerga-salbuespena. Frankiziatzaile baten marka eta hark eskainitako produktu eta zerbitzu jakinen ustiapen ekonomikoa …
Kontrairaultza (kontrairaultzaileak)
Kontrairaultza garatu edo garatzen ari den iraultza baten aurka eta lehengo erregimen politikoaren alde gertatzen den altxamendu edo matxinada zabala, …
Asebeharrak (marketina)
Marketinean, asebeharrak edo beharrizanak kontsumitzaile batek sentitzen dituen gabeziak dira, zerbait eduki edo egitekoa, harengan gabezia hori hori …
Asoziazionismoa (soziologia)
*Agian, asoziazionismoa psikologian bilatzen ari zinen. * Soziologian, asoziazionismoa pertsonak, bereziki hiritarrak diren aldetik, modu irekian helburu komun …
Asoziazionismoa (psikologia)
*Agian, asoziazionismoa soziologian bilatzen ari zinen. * Psikologian, asoziazionismoa edo teoria asoziazionista prozesu mentalak ideia edo esperientzien artean …
Introiekzioa
Introiekzioa subjektu batek beste batzuen nortasunen ezaugarriak bereganatzea da, norberaren nortasuna eratzeko prozesuan. Psikonalaisian, supernia eratzeko …
Salbuespena (zergak)
Zerga-salbuespena zerga jakin bat ordaintzeko obligazioa ordaintzeko efekturik gabe uztea da. Zerga-salbuespenak egitate zergagarritik kanpo geratzeagatik, …
Marketin-mixa
Marketinaren nahasketa, marketinaren mix-a edo marketin mix-a enpresa bere marketin politika aurrera eramateko kontrolatzen dituen aldagai multzoak dira, …
Zor bizia
Bereziki administrazio publikoetan erabilitako kontzeptua, zor bizia administrazio batek ordaintzeke duen kreditu eta maileguen multzoa da. Espainian, …
Jarraibideak, zirkularrak eta zerbitzu-aginduak
Espainiako administrazio publikoetan, jarraibideak, zirkularrak eta zerbitzu-aginduak administrazio publikoaren barne funtzionamendurako ezartzen diren …
Hinterland (definizioa)
Hinterland (alemanieraz, literalki, “atzeko eremua” esan nahi duena), eragin-eremua ere deitua, hiri edo nukleo zentral batek eragin egiten duen …
Gorroto-diskurtsoa
Gorroto-diskurtsoa edo gorrotozko diskurtsoa pertsona edo talde baten aurkako diskurtsoa da, pertsona edo talde hori zuzenean erasotzen duena, hala nola …
Pentsamendu korrontea (pentsamendu eskola)
Pentsamendu-korrontea edo pentsamendu-eskola aditu batzuek gai jakin bati buruz partekatzen duten ikuspegi komuna da, xehetasunak gorabehera. Bereziki, …
Bigarren txandako efektuak
Bigarren txandako efektuak edo bigarren txandako eraginak inflazioak berak eragiten dituen inflazio-gehikuntza berriak dira, inflazioak eragiten dituen kostu …
Dualismo antropologikoa
Dualismo antropologikoa gizakia bi entitatez, gorputzaz eta arima edo gogamenaz, osaturik dagoela baieztatzen duen pentsamendu filosofikoa da. Pentsamendu honen …
Iraultzailea
Iraultzailea ezarritako ordena eta sistema bere osotasunean, izan kapitalista izan bestelakoa, irauli edo ezabatu nahi duen pertsona, talde, ideologia eta …
Ezarritako ordena
Ezarritako ordena edo gizarte ordena (ordena sozial) menderatzaile edo nagusia gizabanakoak eta gizarteak guztiz bildu eta bereganatu egiten dituen sistema …
Antisistema (definizioa)
Antisistema ezarritako ordenaren, estatuaren boterearen eta instituzioen aurka, sistema politiko instituzionalaren aurka alegia, eta erabateko haustura …
Susperraldi ekonomikoa
Susperraldi ekonomikoa edo ekonomia susperraldia atzeraldi edo krisi ekonomiko baten ondoren etorri ohi den estabilizazio eta hazkunde txikiko aldia da, ziklo …
Autodirekzioa
Psikologina eta hezkuntzan, autodirekzioa subjektu batek bere buruari ezarritako helburu eta xedeak garatu eta betetzeko ahalmena da, norberari buruzko …
Azpiegiturak
Azpiegituren kontzeptu marxistari buruz jakiteko, ikus: Azpiegitura eta gainegitura (infraestruktura eta superestruktura). Azpiegiturak jarduera ekonomiko …
Teknologia inbasiboa
Teknologia inbasibo esamoldeak bi adiera desberdin ditu: alde batetik, medikuntzan, azaletik edo ahotik edo beste zulo batetik gorputz barnera sartuz garatzen …
Renting (definizioa)
Renting-a ondasun higigarri baten alokairu kontratua da, iraupen luzekoa eta ondasuna erabiltzeko eskubidearekin batera, bestelako zerbitzuak eskaintzen …
Galdegaia
Hizkuntzalaritzan, galdegaia perpausean nabarmendu edo bereziki adierazi nahi den esaldi edo elementua da. Euskaraz, galdegaiaren funtzioa betetzen duena …
Eskularru Beltzak: casting-a (Jasone Osoro): laburpena
Casting-a Jasone Osoro-ren Eskularru Beltzak bildumaren baitan idatziriko bigarren liburua,Eskularru Beltzak liburuaren ondoren.** LABURPENASarrera Aurreko …
Ebanjelioa eta ebanjelioak
Ebanjelioa (antzinako grezieratik datorren hitza, literalki “berri ona” esan nahi duena) Jesukristoren irakaspenak eta haren dotrina orokorrean …
Itzulpen-unitateak
Hizkuntzalaritzan, itzulpen-unitateak hitzak banan-banan itzuliz esanahia agerian uzten ez duten testu-zati txikienak dira. Itzulpen-unitateetan hitzak hain …
Arrosetoiak (arrosa-leihoak)
Parisko Notre Dameko hiru arrosa-leihoetako bat. Arrosetoia edo arrosa-leihoa eliza gotikoek apaindu egiten duten forma zirkularreko leiho erlatiboki handia da, …
Antzinaroa (Antzinatea)
Antzinatea edo Antzinaroa idazketa eta horrekin batera gizarte konplexuak eratu zituzten zibilizazio eta lehenengo estatuen sorreratik Goi Erdi Aroaren …
Periodizazioa
Periodizazioa iragana ezaugarri historiko desberdinak dituzten aldi edo aro bereizietan banatzea da. Historiaren azterketa eta interpretazioarekin zuzenki …
Substantziak (Descartes)
Kartesianismoan (Descartesen filosofian, alegia), substantziak edo sustantziak existentzia konkretu eta independenterako beste ezeren beharrik ez duten entitate …
Transferentzia (ikaskuntza)
Ikaskuntzaren transferentzia pertsona batek ikasitako kontzeptuak, eragiketak eta estrategiak beste problema eta testuinguru batzuetara zabaldu eta aplikatzeko …
Alegazioak
Alegazioak prozesu administratibo edo judizial batean ezarri edo proposatu diren erabakien aurka alde batek aurkezten dituen arrazoibide eta argudioak dira. …
Jaulkipen-prima
Kapital-zabalkuntza batean, akzio berriek jaulkipen-prima edo jaulkipen-saria dute horien jaulkipen-balioa (akziodun berriek ordaindu behar duten prezioa) balio …
Legearen nagusitasuna
Legearen nagusitasuna zuzenbidean aplikatzen den printzipio orokorra da, zeinaren arabera legea, zentzu zabalean (hots, arau juridiko idatzi moduan) bestelako …
Elur iraunkorrak, betiraunkorrak edo betikorrak
Elur iraunkorrak, betiraunkorrak edo betikorrak eskualde hotzetan eta goimendietan izaten den elur geruzak dira, inoiz desagertzen ez dena. Elur iraunkor horiek …
Erogazioak
Erogazioa (latinezko erogare hitzetik, “banatu”) enpresa batetik gertatzen diren diru-irteerak izendatzeko erabiltzen den terminoa da, izan gastua …
Nominak (soldata-orriak)
Enpresan, nomina (latinezko nomen hitzetik, “izena”) soldata jaso behar duten langile izenen zerrenda da (adibidez, “nominan dauden langileen …
Erronketan oinarritutako ikaskuntza
Erronketan oinarritutako ikaskuntza (ingelesez, Challenge Based Learning) metodologia didaktiko bat da, ikaslegoari erronka deitzen den proiektu zabala garatzen …
Proposamen didaktikoa
Hezkuntzan, proposamen metodologikoa, proposamen didaktikoa edo proposamen pedagogikoa ikasleak ezagutza garatzeko zehazten den didaktikaren aplikazio zehatza …
Presuntzioa (zuzenbidea)
Zuzenbidean, presuntzioa hipotesia baino ez den eta beraz ziurgabea eta balizkoa izan arren azkenean aparteko frogarik gabe onartzen den gertaera, egitate edo …
Eskortzoa
Caravaggioren “San Pabloren konbertsioa” margolanak eskortzoaren adibide nabarmena erakusten du, zalditik erorita Pablo irudikatzen duenean: ia …
Aberastasuna
Aberastasuna pertsona, erakunde, lurralde edo nazio batek dituen ondasun guztien multzoa da (ikus, gainera, ondarea). Bereziki erabiltzen da nabarmentzeko …
Protektoratua
Protektoratua bi estatuen artean adostu edo batak besteari inposaturiko akordioa da, nazioarteko tratatu baten bitartez sinatua, zeinaren arabera estatu batak …
Interpretazioa (arte eszenikoak)
Arte eszenikoetan, interpretazioa aktore batek pertsonaiaren rola edo papera garatzea da, antzerki-lanean edo gidoian irudikatzen den moduan jokatuz. …
Diktaketa
Diktaketa kaligrafia eta ortografia lantzeko ariketa da, non irakasleak edo ikasle batek ahoz adierazten duen testu labur bat, astiro irakurrita eta hitzak eta …
Xahupena (liburutegiak)
Bibliotekonomian, aleen xahupena edo, besterik gabe, xahupena, bilduma baten berrikuspen kritikoa da, ale bakoitzak liburutegiko bilduman egotea merezi duen …
Aldaera diafasikoak (hizkuntza-erregistroak)
Hizkuntzalaritzan, aldaera diafasikoak edo hizkuntza erregistroak hiztunak komunikazio-egoeraren (hitzaldia, lagunarekin egiten den elkarrizketa, …) eta …
Kontramarketina
Kontramarketina produktu baten eskaria eta kontsumoa murriztu edo ezabatzeko burutzen diren marketin estrategia eta ekintzen multzoa da. Adibide bat tabakoaren …
Karatula (liburugintza)
Karatula edo azala liburu baten kanpoko estalkia da, liburua babestu eta aldi berean liburuaren izenburua eta egilea aipatzen dituena. Garai batean larruzkoak …
Desintermediazioa
Ekonomian, zehatzago banaketa alorrean, desintermediazioa produktuak ekoitzi eta zerbitzuak burutu egiten dituen enpresen eta kontsumitzaileen artean dauden …
Kontratazio publikoa
Kontratazio publikoa administrazio publikoek produktuak eta zerbitzuak eskuratzeko garatu behar duten prozesu administratiboa da. Orokorrean, printzipio hauek …
Purchasing patterns
Purchasing patterns or buying patterns define the way in which consumers purchase or acquire a product or service in relation to the frequency, quantity, place …
Fikzionalizazioa
Fikzionalizazioa errealitatean izandako gertakari edo historia batean sormena edo fizkiozko elementuak txertatuz fikziozko narratiba bat sortzea da. …
Enkasillamendua (arte eszenikoak)
Arte eszenikoetan, aktore baten enkasillamendua gertatzen da aktore hori esklusiboki pertsonaia batekin edo pertsonaia mota batekin identifikatzen denean …
Enkasillatua
Kazikismoaren mapa Espainian, 1897an plazaratua. Enkasillatua edo enkasilatua Errestaurazio Borboitarrean (1874-1931) hauteskundeak antolatzeko nagusitu zen …
Dibidendu pasiboa
Dibidendu pasiboa, sozietate bateko akzioak harpidetzean despoltsapena egin gabe geratzen den kapitala da. Labur, kapital ekarpen geroratuaren zenbatekoa dela …
Epanadiplosia
Literaturan, epanadiplosi izeneko figura erretorikoa (antzinako grezieratik, literalki “errepikapena”) esaldi edo bertso baten hasieran eta bukaeran …
Karakterizazioa
Literaturan, karakterizazioa pertsonaia baten ezaugarri bereziak zehaztea da, dela zuzeneko deskribapen konkretu baten bitartez dela testu osoan zehar osaturik. …
Gardenki: Garapena eta azpigarapena (Egitura Ekonomikoa)
Hemen, PDF formatoan, garapenari eta azpigarapenari buruzko diapositiba batzuk dituzu, bi kontzeptuak sinple eta gardentasunez ulertzen laguntzen dutenak. …
Efektu-deskontua (merkataritza-deskontua)
Efektu-deskontua edo merkataritza-deskontua enpresak kobratzeko dituen merkataritza-efektuak (letrak eta ordaindukoak bereziki) finantza-entitate baten esku …
Harpidetza (finantzak)
*Agian harpidetza negozio-ereduaren adieran bilatzen ari zinen. * Finantzetan, harpidetza pertsona edo erakunde batek balore-tituluen kopuru jakin bat (akzioak, …
Jaulkipena (finantzak)
Ekonomian, jaulkipena estatu, erakunde edo enpresa batek, jaulkitzaile izenekoak, balore-tituluak (akzioak, bonoak, jesapenak, …) plazaratzea da, …
Ondare garbia
Enpresan, ondare garbia edo ondare netoa funtsean enpresaren kapitala edo bazkideen ekarpenak jasotzen dituen ondare-masa da, nahiz eta bestelako kontzeptuak …
Uharteak (irlak)
Kredituak: Jimmy Baikovicius-Wikimedia Commons. Uharteak edo irlak ibai, aintzira edo itsasoko urez guztiz inguratutako lur eremuak dira. Era askotara sor …
Hizkuntza-uhartea
Bruselako hizkuntza-uhartea, non frantsesa nagusia den. Kredituak: Vascer -Knorck - Wikimedia Commons Hizkuntza-uhartea edo hizkuntza-barrendegia inguru …
Entitatea (informatika)
Informatikan, eta zehatzago datu-baseetan, entitatea datu-base batean sartzen den edonolako objektua da (adibidez, liburutegiak kudeatzeko datu-base batean, …
Humanitate digitalak
Humanitate digitalak humanitateen arloan biltzen diren jakintza-arloak teknologia digitalak baliatuz (konputazioa, argitalpenak, ….) garatzen dituen …
Argizuloa
Argizuloa, argi-zuloa, sabai-leiho edo lukana horma edo ate gainean edo sabaian dagoen leiho txikia da, kanpoa ikusteko baino gela edo espazio batera kanpoko …
Publifikazioa
Publifikazioa pribatua, partikularra edo indibiduala den zerbitzu, jarduera edo erakunde bat publiko bihurtzea da, administrazio publikoen babes eta legezko …
Dialektoak
Dialektoa, batzuetan geolektoa edo topolektoa ere deitua, hizkuntza baten baitan hiztunen komunitate geografiko mugatu batek partekatzen dituen hizkuntzaren …
Egoera didaktikoak (eta adidaktikoak)
Egoera didaktikoaren kontzeptua Guy Brousseau matematikariak bereziki matematikaren didaktikaren inguruan (eta orokorrago, zientziaren didaktikaren inguruan) …
Kode-aldaketa
Hizkuntzalaritzan, kode-aldaketa gertatzen dela esaten da, hiztun batek bere diskurtsoan bi hizkuntza (edo gehiago) txandakatu edo batetik bestera aldatzen …
Administrazio Publikoak
Administrazio Publikoak, batzuetan singularrean Administrazio Publikoa, edo besterik gabe Administrazioak edo Administrazioa ere deituak, estatuan botere …
Pidgin hizkuntza
Pidgin hizkuntza beraien artean ama hizkuntza desberdinak dituzten eta beraz hizkuntza-komunitate desberdinetakoak diren pertsonen artean sortu eta garatu …
Erdihiztunak
Soziolinguistikan, erdihiztunak hizkuntza bat ulertu baina diskurtsoa osatzerakoan zailtasunak dituzten pertsonak dira, esaldi gutxi gorabehera koherente eta …
Hedadura-eremua edo lurralde-eremua (soziolinguistika)
Hizkuntza baten hedadura-eremua edo lurralde-eremua hizkuntza horretako hiztunak biltzen dituen eremu geografikoa da. Hedadura-eremuaren mugak lausoak dira …
Hiztun aktiboa eta hiztun pasiboa
Agian, hiztuna aktiboa erabiltzaile aktiboaren adieran bilatzen ari zinen. Soziolinguistikan, hiztuna aktiboa dela esaten da, hizkintza horretan komunikatzeko …
Erabilera-eremuak
Agian, hizkuntza baten hedadura-eremua bilatzen ari zinen. Soziolinguistikan, hizkuntzaren erabilera-eremua edo erabilera-egoera** hizkuntza jakin bat …
Erabiltzaile aktiboa
*Agian hiztun aktiboa eta hiztun pasiboa bilatzen ari zinen. * Hizkuntzaren jakituna ez da beti benetako hiztuna; hizkuntza bat jakiteak ez du bermatzen …
Isilpekotasuna
Isilpekotasuna pertsona edo erakunde batek beste bati buruz duen edo jasoko duen informazioa, pribatua edo intimoa izateagatik, isilpean edo sekretupean, inori …
Iraungipena (zinemagintza)
Zinemagintzan, iraungipena eszena batetik besterako trantsizioa egiteko erabili ohi den moduetako bat da, eszenako argiaren intentsitatea pixkanaka itzaliz dena …
Eskari eratorria
Eskari eratorria edo eskari deribatua beste produktuen eskariagatik sortzen den eskaria da, bai produktu haiek ekoitzi eta eskaintzeko behar diren beste …
Ekoizpen-indarrak
Teoria marxistan, ekoizpen-indarrak edo produkzio-indarrak ekoizpena garatzeko erabiltzen diren ekoizpen-bideak (naturak eskaintzen dituen lehengaiak, …
Bezeroa (klientea)
Bezeroak edo klienteak erabaki aske baten ondorioz profesional edo enpresak baten zerbitzuak kontratatu edo haien produktuak erosten dituztenak dira, ordainsari …
Heziketa afektibo-sexuala
Heziketa afektibo-sexuala edo hezkuntza afektibo-sexuala sexualitatea bere osotasunean, pertsonaren dimentsio guztietatik, lantzen duen heziketa da, ikuspuntu …
Eskualdaketak (zuzenbidea)
Zuzenbidean, eskualdaketa eskubide subjektibo bat pertsona (fisiko nahiz juridiko) batetik bestera pasatzea da, izan kontratu baten bitartez izan legeak hartzen …
Erreferentea (soziologia)
*Agian erreferentea hizkuntzalaritzan bilatzen ari zinen. * Soziologian, erreferentea edo erreferentzia beste batzuentzat eredugarria edo ikurra den pertsona …
Erreferentea (hizkuntzalaritza)
*Agian erreferentea adiera soziologikoan bilatzen ari zinen. * Hizkuntzalaritzan, erreferentea hizkuntza-zeinuak erreferentziatzat duen objektu erreal edo …
Kontzertu ekonomikoa
Kontzertu ekonomikoak espainiar estatuaren eta Hego Euskal Herriko foru ogasunen arteko akordioak (kontzertuak) dira, zeinen arabera foru ogasunek estatu mailan …
Mahaigaina (informatika)
Mahaigaina edo mahaigain-ingurunea, idazmahaia ere deitua, erabiltzailearen interfaze grafikoa da, ordenagailua abiarazita zabaldu ohi dena eta erabiltzailearen …
Sarbide zuzena edo azkarra (informatika)
Informatikan, sarbide zuzena edo sarbide azkarra beste direktorio edo karpeta batean dauden fitxategietara edo interneteko web orrialde batera berehala heltzea …
Laster-teklak
Laster-teklak, sarbide azkarreko teklak, tekla laburtuak edo tekla-konbinazioak ordenagailuan agindu jakin bat burut edo funtzionalitate bat aktibatzeko batera …
Identifikatzaileak
Programazio informatikoan, identifikatzailea datu, fitxategi edo beste objektu bati emandako izena da, gerora objektu horri buruzko erreferentzia egiteko …
Urtebete itsasargian, Miren Agur Meabe: laburpena
Urtebete itsasargian Miren Agur Meabe idazleak 2006an plazaraturiko eleberri laburra da, gazteei zuzendua. ##** LABURPENALEHEN ZATIA: TXO ** I: Itsasargia** …
Hitz erreserbatuak
Informatikan, hitz erreserbatuak programazio-lengoaia batean identifikatzaile gisa erabili ezin diren hitzak dira, programazio-lengoaia horretan funtzio …
Gako-hitzak
Gako-hitzak edo bilaketa-terminoak testu edo diskurtso bateko oinarrizko kontzeptuak edo termino garrantzitsu edo maizenak dira, testu edo diskurtsoaren gaia …
Elizbarrutia
Kristautasunean, elizbarrutia(elizabarrutia) gotzain, artzapezpiku edo elizako goi-hierarkiako beste kargu baten agintaritzapean dagoen barruti edo eremu …
Eraldaketa-industria
*Hiztegian, eraldaketa hitzaren esanahi orokor eta arruntari buruz jakin dezakezu. * Eraldaketa-industria, eraldatze-industria edo industria eraldatzailea, …
Zorupea
Edafologian, irudiko B geruza da zorupea, lurzoruaren azpian (A) eta substratuaren gainean (C). Adiera zabalean, zorupea lur azaleraren azpian dagoen guztia da. …
Entzute aktiboa
Entzute aktiboa gurekin komunikatzen den pertsona arretaz entzun, hark igorritako mezuaz gainera, mezu horren atzean dauden asmo, emozio, sentimendu eta egoera …
Idea: Micoreconomía
Micoreconomia (etimológicamente, de mi cor, “mi corazón” y economía) es un nuevo paradigma ecomonico que deja a un lado el dinero y el beneficio y …
Erreserbako armada industriala
Erreserbako armada industriala edo erreserbako ejerzito industriala Karl Marx filosofoak kapitalismoak ustez behar duen egiturazko langabezia izendatzeko …
Zenbaki gorriak
Banku-kontu bat zenbaki gorritan dagoela esaten da, saldo negatiboa edo zorduna duenean, kontuaren titularra kontuan diru gabe geratu eta zordundu denean, …
Zerga aurreko mozkinak eta zerga ondorengo mozkinak (mozkin gordinak eta mozkin garbiak)
Mozkina enpresak ekitaldi ekonomiko batean lortutako diru-sarrerak ken gastuak eginez eskuratzen den zenbatekoa da. Zenbateko hori mozkin gordinak edo zerga …
Ipurdia
Ipurdia digestio-hodiaren bukaeran dagoen zuloa da (zehazkiago, ipurtzulo edo uzkia deitzen zaio), gorotzak kanporatzeko erabiltzen dena. Sexologiaren aldetik, …
Teledenda
Teledenda produktuak eta zerbitzuen publizitatea edo erakustaldiak egiteko erabiltzen diren telebista saio eta kateak dira, produktu horiek zuzenean erosteko …
Txinatar auzoa
New Yorkeko txinatar auzoetako bateko egunerokoa. Hiriko geografian, txinatar auzoak munduko hiri handietan txinatar jatorriko gizataldeak biltzen dituen auzoak …
Fokalizazioa
Literaturan, fokalizazioa edo zehatzago fokalizazio narratiboa istorioa kontatzean narratzaileak hartzen duen ikuspuntua da, bere kokapena gertaeren aurrean, …
Multiperspektibismoa (literatura)
Literaturan, multiperspektibismoa, multiperspektibitatea edo besterik gabe perspektibismoa, istorio edo narrazio pertsonaia eta narratzaile batzuen ikuspuntu …
Bihotz handiegia, Eider Rodriguez: laburpena
Bihotz handiegia Eider Rodriguez (Orereta, 1977) idazlearen ipuin bilduma da, 2017an plazaratutakoa. Ipuin bilduma honekin irabazi zuen 2018ko Literatur Euskadi …
Behe mailako ondasunak
Behe mailako ondasunak oinarrizko beharrak asetzen dituzten ondasunak dira, bereziki errenta txikia duten gizabanako eta familiek kontsumitzen dituztenak; hala …
Intelektualizazioa
Intelektualizazioa gertaerak, egoerak eta haietatik eratorritako emozio eta sentimenduak arrazionalizatu eta haiei azalpen egokia emateko saioa da, haiek …
Kalitatea (definizioa)
Enpresan, kalitatea produktu edo zerbitzu batek bezero erreal edo potentzial baten beharrizanak, inplizituak nahiz azaleratutakoak, asetzeko duen gaitasuna da. …
Bitartekariak (marketina)
Banaketa-kanal batean, bitartekariak enpresakoak ez diren baino enpresako produktuak saltzen dituzten eragileak dira, produktua bezeroari helarazten diotenak. …
Piktorialismoa
‘Fading Away’, Henry Peach Robinson, 1858- Nabarmena argi-ilunaren erabilera. Piktorialismoa argazki batean sorkuntza prozesua lehenesten duen …
Hizkuntza-ukipena
*Agian ukipen-hizkuntza bilatzen ari zinen. * Hizkuntza ukipena edo hizkuntzen arteko ukipena gertatzen da bi hizkuntzak baino gehiago espazio soziolinguistiko …
Alubioi-lautada
Kredituak: LBM1948-Wikimedia Commons. Alubioi-lautada, alubiozko lautada, lautada alubiala edo uholde-lautada ibai ertzetan izaten dira eremu lau zabalak dira, …
Vote par ordre et vote par tête
Le vote par ordre et le vote par tête étaient deux formes de vote opposées à l’occasion des États généraux de 1789. Le vote par ordre, modalité de vote …
Estatu Jeneralak (Estatu Orokorrak)
Frantziako historian, Estatu Jeneralak edo Estatu Orokorrak Antzinako Erregimeneko asanblea orokorra zen, hiru estamentuak (noblezia, kleroa eta Hirugarren …
Beroketa (kirola)
Kredituak:Guillaume G, Wikimedia Com. Beroketa ariketa fisiko bizia hasi baino lehen pertsona batek praktikatu beharko lukeen saio gutxi gurabehera laburra da, …
Estatizazioa (estatalizazioa)
Estatalizazioa edo estatizazioa estatuak enpresa edo sektore baten kudeaketa ekonomikoa bereganatzea da, modu zentralizatuan eta enpresako jabe edo langileak …
Dentsitate lexikoa
Testu batean, dentsitate lexikoa testuko hitz kopurua zati testuan bereizten diren hitz desberdinen kopurua da. Dentsitatea handia denean, testuak aberastasun …
Poetizazioa
Poetizazioa material, objektu eta hitzen bitartez eta teknika jakinak erabiliz (olerkigintza, argazkilaritza, …) euren berezko materialtasunetik edo …
Proxemika
Proxemika pertsonak euren arteko harremanetan espazioak nola baldintzatu eta eragiten dituen aztertzen duen jakintza arloa da. Semiotikaren baitan aztertu ohi …
Testualizazioa
Testualizazioa sorkuntzaren baitan testu bat garatu eta zabaltzeko prozesua da, testu horri zentzua eta esanahia emanez, une jakin batean eta testua bideratzeko …
Erritualismoa
Robert Mertonen arabera, erritualismoa gizartean pairatzen den tentsio soziala (desberdintasun ekonomikoak, mugikortasun sozialerako oztopoak, …) …
Marketinaren ingurunea
Marketin ingurunea enpresa baten marketin arloko estrategiak, erabakiak eta ekintzak baldintzatu egiten dituzten faktoreak eta eragileak, hala nola …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2021-2022
Hemen, PDF formatoan, 2021-2022 ikasturtean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian jarritako azterketa ebatzia …
Zenbaketa
Zenbaketa multzo batean zenbat objektu edo elementu dauden kalkulatzea (zenbatzea) da. Zenbatzeko prozesu sinpleena zenbatu beharreko elementuak banan banan …
Holoesaldiak
Holoesaldi baten aurrean gaude, hitz bakar baten bitartez esaldi oso bat adierazten denean. Holoesaldiak haurra mintzatzen hasten deneko aldi holofrastikoaren …
Aldi holofrastikoa
Aldi edo fase holofrastikoa haurren mintzamenaren hasierako fasea da, hitz bakar baten bitartez esaldi oso bat (ikus, holoesaldiak) adierazi nahi dutenean …
Langileak
Langilea edo behargina beste bati lana edo zerbitzu jakin bat eskaini eta egiten duen pertsona da. Bi motako langileak bereizten dira: soldatapekoak, soldata …
Disgrafiak
Disgrafia adierazi nahi dena edo pentsatzen ari dena idatziz adierazteko zaltasuna edo ezintasuna da. Bi motako digrafiak bereizten dira: disgrafia dislexikoa, …
Hizkuntza sinpraxikoa
Hizkuntza edo komunikazio sinpraxikoa ekintzekin batera baliatzen den hizkuntza da, haurraren eta amaren (gurasoen) artean oso ohikoa dena, adibidez …
Sinestesia (hautematea)
Psikologian, sinestesia gertatzen da estimulu bakar batek eragiten duen sentsazioarekin batera beste sentsazio paralelo batzuk sentitzen direnean, azkenean …
Salaire au besoin
Salaire établi non pas en fonction de la qualification du travailleur ou du travail effectué, mais en fonction des besoins de chaque travailleur. Cette forme de …
Konglomeratua (soziologia)
Soziologian, konglomeratuak espazio fisiko edo lurralde bera partekatu baina haien artean interakzio gutxi duten gizabanakoen taldea da. Antolakuntzarik gabeko …
Afinitatea (familia)
Agian afinitate elektronikoa bilatzen ari zinen. Afinitatea edo ezkontza-ahaidetasuna ezkontzaren ondorioz sortzen diren ahaidetasun-harremanak dira, hala nola …
Efektu egituratzaileak (azpiegiturak)
Efektu egituratzaileak ustez garraio-azpiegiturek lurraldean eragiten dituzten efektuak dira, garapen ekonomikoa eta sozial orekatua (egituratua) bultzatzen …
Biolentziaren monopolioa
Biolentziaren monopolioak edo indarkeriaren monopolioak adierazten du estatuak ez beste inork ez duela biolentzia erabiltzeko legitimitaterik. Estatu modernoen …
Leinuak
Leinua arbaso komun baten ondorengo ahaideen katea da, gure testuinguru historikoan gehienetan aita-semeen lerrotik (egitura patrilineala) belaunaldiz …
Klientelismoa
Klientelismoa boteredun bi eragile sozialen artean sortzen den harreman informal instrumentala da, elkarri mesedeak egitea helburua duena, bakoitzaren …
Oinetxea (leinuetxea)
Oinetxea edo leinuetxea leinu historiko bateko jatorriko etxea da, belaunaldiz belaunaldi jarauntsiz leinuari atxikia izan dena. Gehienetan Erdi Artoan …
Teilapea
Arkitekturan, teilapea hormarik gabeko eraikuntza sinplea da, besterik gabe teilatu bat eutsi eta aterpe gisa erabiltzen dena. Beste hizkuntzetan: gaztelaniaz, …
Gradualismoa
Gradualismoa aldaketa soziala pauso txikiak emanez bideratzea aldezten duen jarrera politikoa da. Iraultzarekin kontrajartzen den kontzeptua da. Beste alde …
Negoziazioa
Negoziazioa ekintza kolektibo bat, lehia, disentsua edo gatazkara daramaten interes desberdinak biltzen dituenean, adostasunez, kontsentsuz eta konpromisoz …
Neolokalitatea
Neolokalitatea edo bizitoki neolokala bikote ezkonberri edo elkartu berri den bikote batek gurasoena ez den etxe batean bizi direnean gertatzen den egoera da. …
Kultur jabetzea
Japoniako jantzi tradizionalen kultur jabetzea, moda industriaren eskutik. Kultur jabetzea edo apropiazio kulturala beste kultura bateko elementuak (jantziak, …
Sasoikako langileak
Sasoikako langilea edo sasoiko langilea urteko garai batzuetan baino lan egiten ez duen langilea da, hala nola nekazaritzan lan askoko sasoietan egin beharreko …
Migrazio zirkularra
Migratzaile zirkularrak aldiro eta ziklo bati jarraituz toki batetik bestera, herrialde baten baitan edo herrialde batetik bestera, mugitzen diren haiek dira. …
Aurrezkiaren paradoxa (austeritatearen paradoxa)
Aurrezkiaren paradoxa edo austeritatearen paradoxa teoria makroekonomikoaren baitan eta bereziki keynesianismoaren eskola ekonomikotik argudiatu ohi den …
Lurraldea (definizioa)
Lurraldeak gizakiak bereganatu lur eta eraldatutako eremuak dira, komunitate baten bizitoki eta lantoki gisa edota hango baliabide naturalak ustiatzeko behar …
Formularioa (informatika)
Informatikna, formularioa programa edo webgune batek une jakin batean edo erabiltzailaren ekintza baten ondoren hutsean zabaldu eta betetzeko eskatzen den …
Nezakaritza (laborantza)
Nekazaritza edo laborantza (azken hau, Ipar Euskal Herrian) lurrean landareak hazteko jarduera da, gizaki nahiz abereentzako elikagaiak (fruituak, barazkiak, …
Erresidentzializazioa
Erresidentzalizazioa eskualde batetik mugitzen den populazio ibiltari eta behin behinekoa, hala nola turistak, bigarren etxebizitza dutenak - erretiroa …
Greziar miraria
Greziar miraria edo greziar mirakulua Antzinako Grezian K.a VI. mendetik IV. mendera bitartean gutxi gorabehera gauzatu zen mentalitate aldaketa adierazteko …
Herrialde emergenteak
Herrialde emergenteak garapen bideango herrialde izatetik hazkunde ekonomiko azkarra eta sendoa izan eta herrialde garatuen ezaugarri batzuk hartu dituzten …
Geopolitika (definizioa)
Geopolitika estatuek lurraldeetan, haietako baliabideetan eta bertako populazioetan bilatzen dituzten eragina, kontrola eta menpekotasuna lortze aldera garatzen …
Intonazio edo doinua (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, doinua edo intonazioa, intonazio prosodikoa ere deitua, hizkeran fonemak eta horien segida osatzeko une jakin batean darabilgun modua da, …
Bokalak
Bokalak ahots-korden bibrazioz sortzen diren fonema edo soinuak dira, airearen irteerari traba jartzen ez diotenak, aireari traba egiten dioten kontsonanteak ez …
Bokalismoa
Bokalismoa edo fenomeno bokalikoa hizkuntza batean bokalak agertzeko modua, maiztasuna eta banaketa da, izan hitz jakinetan izan diskurtso edo testu batean.
Artefaktua (errore artefaktuala)
Agian artefaktua antropologian bilatzen ari zinen. Ikerketan, artefaktua neurketa edo behaketa-tresnan edo behaketa-prozesuan izandako akats batengatik …
Sorkuntza artistikoa (arte sorkuntza)
Sorkuntza artistikoa edo arte sorkuntza artista batek artelan bat pentsatu, garatu eta burutzeko prozesua da, inspirazioak piztutako ideia eta kontzeptu batetik …
Erretratua
Erbinudearen dama. Leonardo da Vinci Artean, erretratua pertsona baten aurpegia, batzuetan gorputz osoarekin edo horren atal batekin batera, azaltzen duen …
Efektua (definizioa)
Efektuak kausa batek eragiten dituen ondorioak dira. Batzuetan, azalpen jakin eta zehatza duten fenomenoak adierazteko ere erabiltzen da. Efektuak zuzenekoak, …
Automozioa
Ekonomian, automozioa motore baten bitartez mugitzen diren makina eta ibilgailuak ekoitzi eta merkaturatzen dituen sektore produktiboa da. Ingeniaritzan ere …
Gainarrantza (gehiegizko arrantza)
Gainarrantza arrain espezie bat itsas eremu batean populazio egonkor baten tamaina atxkitzeko ezintasuna, gehiegizko arrantzak ugalketarako ahalmenari gailendu …
Botere biguna (soft power)
Soft power edo botere biguna politika herrialde batek politika eta ekonomia arloetan besteentzako erreferentzia izateagatik edota kultura mailan ospea …
Ezbeharrak (aseguruak)
Aseguruen alorrean, ezbeharra aseguratutako pertsona edo ondasunetan kalteak eragiten dituen nahi gabeko eta ustekabeko gertaera da, aseguru-kontratuan …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2015-2016 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2020an emandako *Estatistika eta datuen analisia *irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak …
Urruneko hezkuntza (urrutiko hezkuntza)
Urruneko hezkuntza edo urrutiko hezkuntza (urruneko edo urrutiko heziketa ere deitua) irakaslearen eta ikaslearen arteko zuzeneko eta tokiko harremanen ordez, …
Zentralismoa
Zentralismoa estatua eta administrazio publikoak aginte edo gobernu bakar eta zentral batetik antolatzeko modua da, funtzio eta baliabide guztiak bereganatu …
Sexismoa
Sexismoa pertsonak euren sexuagatik diskriminatu eta baztertzea da, sexu bateko pertsonei buruzko aurreiritziak eta sinesmenak plazaratuz eta haien bizitza …
Tanteo-eskubidea
Tanteo-eskubidea ondasun edo eskubide bat besterentzean subjektu batek duen hura eskuratzeko lehentasunezko eskubidea da, besteren batek erosiko lukeen prezio …
Enajenazioa (besterentzea, inorentzea)
Zuzenbidean, enajenazioa, besterentzea edo inorentzea ondasun bati buruz pertsona batek dituen eskubideak (jabetza, usufruktua, …) beste bati …
Tratamendua (saiakuntzak)
Saiakuntza edo esperimentuen diseinuan, tratamendua unitate esperimentalei ezartzen zaizkien kondizio eta faktore-mailak dira, banaka edo konbinatuta, haiek …
Datu-tratamendua (datu-prozesamendua)
*Agian datu-prozesamendua informazioaren prozesamenduaren adieran bilatzen ari zinen. * Datu-tratamendua edo datu-prozesamendua datuak bildu, gorde, kudeatu, …
Igurikimenak (ekonomia)
Igurikimen ekonomikoak eragile ekonomikoek, hala nola familiak eta enpresak, ekonomiaren geroko bilakaerari buruz egiten dituzten aurreikuspenak dira, euren …
Merkatuko indarrak
Merkatuko indarrak ekonomian prezioak, kopuruak eta baliabideen erabilera ezartzen dituzten eragileak eta faktoreak dira, hala nola kontsumitzaileak, enpresak …
Klibajeak
Klibajea (ingelesezko cleavage hitzetik, “banatzaile”, “zatitzaile”) 1960ko hamarkadan Seymour Lipset eta Stein Rokkan soziologoek …
Pronuntziamendua
*Pronuntziamendu militarra edo, besterik gabe, pronuntziamendua (pronuntzamendua) militar talde batek gobernuaren edo agintean dagoen erregimen politikoaren …
Metrikak (neurketa)
Metrika zerbaiten egoera eta bilakaera neurtzen duen zenbakizko datu bat da. Metriken tipologia oso zabala da, hala nola metrika sozialak, sare sozialei buruz, …
Kantzelazio-tasa (marketina)
Marketinean, kantzelazio-tasa edo churn-tasa aldi batean zerbitzu jakin baten kontratazioa deuseztatu egiten duten bezeroen portzentajea da, bezeroen kopuru …
Izakinak
Izakinak enpresak alde batetik bere jarduera ekonomikoa eta ekoizpena garatzeko baliatu eta bestetik bezeroei saltzeko dauzkan material, osagai, artikulu eta …
Lineala (marketina)
Lineala saltoki batean produktu bat edo produktu mota bat erakutsi eta bezeroaren eskura jartzeko dagoen apal eta bestelako euskarrien multzoa da. Marketinaren …
Produktua (definizioa)
Produktua ondasun, materiala nahiz inmateriala, edo zerbitzu bat da (ikus, ondasunak eta zerbitzuak), jarduera ekonomiko baten bitartez enpresa batek ekoitzi …
Gizarte prestazioak
Gizarte prestazioak estatuak laguntza beharrean edo bestelako egoera berezi batean dauden herritar eta familiei ematen dizkien diru transferentzia edo emariak …
Burgesia monopolista
Ikuspegi marxistatik, burgesia monopolista (ikus, gainera, burgesia) kapitalismo aurrratuan elkarren kapitalak elkartu eta korporazio monopolista handiak sortuz …
Berlingo Konferentzia (1885)
Berlingo Konferentzia, Berlingo Kongresua edo Berlingo Biltzarra 1884 urtearen bukaeratik 1885 urtearen hasierara Berlin hirian garatu zen nazioarteko batzarra …
Bodegoia
Egun, gaztelerazko bodegón hitza natura hila adierazten badu ere, XVI-XVIII. mende bitartean bodegoiak natura hilaren azpigenero bat osatu zuen Espainian, …
Janba (leihozangoa edo atezangoa)
Arkitekturan, janba, leihozangoa edo atezangoa leiho eta ateetako elementu bertikalak dira, markoari itsasiak edo markoa bera eutsi, osatu edo sendotu egiten …
Signatura topografikoa
Bibliotekonomian, signatura topografikoa liburutegi edo artxibategi bateko liburu eta agiriei esleitzen zaien zifra eta letra kode bat da, liburua edo …
Eskola-diziplina
Eskola-diziplina edo eskola disziplina eskolan ikasleek jarraitu behar duten jokabide-kodea da, indibiduala nahiz kolektiboa, ikasleen arteko bizikidetza eta …
Inkontziente optikoa
Inkontziente optikoa, Walter Benjamin filosofoak asmaturiko terminoa, arte berriei esker (argazkigintza, zinema, …), teknologiari esker garatutakoak, …
Autotranszendimendua
Agustin Hiponakoaren filosofian, autotranszendimendua ezagutzara heltzeko gizakiak duen ahalmenetako bat da. Mundu sentikorretik jasotzen dugun esperientzia …
Estrategia menderatzailea
Joko-teorian eta erabaki-teorian, estrategia menderatzailea edo estrategia dominantea beste estrategiak baino etekin hobeak (edo berdinak) ematen dituen …
Merchandising (definizioa)
Agian mertxandaisin-produktuak edo produktu promozionalak bilatzen ari zinen. Marketinaren baitan, merchadising-a, mertxandaisina edo martxandaisina …
Doikuntzak edo doiketak (kontabilitatea)
Kontabilitatean, doikuntzak edo doiketak ekitaldi bakoitzaren amaieran enpresak sarrerak eta gastuak, aktiboak eta pasiboak, behar bezala zenbatu edo …
Hierokrazia
Hierokrazia gizarte, talde edo erakunde batean apaiz eta klerikoen talde batek duen agintaritza eta boterea da, gehienbat gizarte bizitza arautzen duten dogma …
Lan-karga
Lan-karga langile bati bere laneguneko lanorduetan esleitu eta agindu zaizkion jarduera eta atazek eskatzen duten esfortzu fisiko eta intelektuala da. …
Hiri-tribuak
Hiri-tribuak edo hiriko tribuak Michel Maffesoli frantses soziologoak 1990 urtean plazaratutako Le temps des tribus: Le déclin de l’individualisme dans …
Auzo-lotsa
Auzo-lotsa pertsona batek beste batek moralaren aurka egin duenagatik sentitzen duen lotsa da. Adibidez, auzo-lotsa sentitu daiteke pertsona ezagun bat …
Kontzientziazio-kanpainak
Kontzientziazio-kanpainak erakunde batek gizartearen sektore bat edo gizarte osoa arazo, oztopo, xede edo orokorrean ideia bati buruz jabetu, hura barneratu eta …
Kontzientziazioa
Kontzientziazioa, kontzientizazioa edo kontzientzia hartzea pertsona, talde edo gizarte batek arazo, oztopo edo orokorrean ideia batez jabetu eta sakon …
Kontrola (kontzeptu orokorra)
Orokorrean, kontrola zerbaiten behaketa eta azterketa gutxi gorabehera sakon eta zorrotza da, hura ezarritako helburu eta baldintzen arabera garatzen ari dela …
Kuantifikatzaileak (logika)
Agian, kuantifikatzaileak hizkuntzalaritzan bilatzen ari zinen. Logikan, kuantifikatzaileak propietate edo baldintza bat betetzen duten elementuen kopurua …
Kuantifikatzaileak (hizkuntzalaritza)
*Agian kuantifikatzailea logika arloan bilatzen ari zinen. * Hizkuntzalaritzan, kuantifikatzaileak kantitate edo kopuru bat adierazten duten hitzak dira, hala …
Proportzioak (estatistika)
Estatistikan, proportzioa populazio edo multzo batean ezaugarri jakin bat izan edo baldintza bat betetzen duten elementuen kopurua zati populazioa osatzen duten …
Subiranotasun bikoitza
Subiranotasun bikoitzak, munduan, eta bereziki erresuma edo inperio batean, errege edo enperadorearen subiranotasun, agintaritza edo boterea eta bestetik …
Zesaropapismoa
Zesaropapismoa erregea edo enperadoreak botere politikoa eta erlijiosoa biltzen dituen sistema politiko-erlijiosoa da. Hartan, estatuko burua (zesar) zein …
Festa, Jasone Osoro: laburpena
Festa Jasone Osoro idazleak 2021 urtean plazaratutako eleberria da, gazteei zuzendua. ###** LaburpenaIGERILEKUAN 1 kapitulua Sofia eta Andrea bi neska gazte …
Hormak, Oihana Iguaran Barandiaran: laburpena
Hormak Oihana Iguaran bertsolariak 2021 urtean plazaratutako eleberria da, gazteei zuzendua. Bere lehenengo eleberria da. Lea neska gaztea institutura heltzen …
Prezioen egonkortasuna
Prezioen egonkortasuna ekonomia batean prezioetan gorakada edo beherakada nabarmenik ez dagoenean gertatzen den egoera da, inflaziorik edo deflaziorik ez …
Efikazia eta efizientzia
Efikazia eta efizientzia batera, kasu horretan batzuetan eraginkortasun hitza erabiliz, eta sinonimo gisa erabili ohi diren terminoak dira, erabat kontzeptu …
Funtzio fatikoa
Hizkuntzalaritzan, funtzio fatikoa, erlazionala edo harremanetakoa komunikazioa abiarazi, bukatu, eten eta hitz beste egiteko hizkuntzaren funtzioa da, Roman …
Ahapaldiak
Olerkigintzan, ahapaldiak edo estrofak (antzinako gezierazko στροφή hitzetik, strophé, “bira”) olerkia banatu egiten duten bertso-multzoak dira, …
Zerga-politika (politika fiskala)
Zerga politika edo politika fiskala sarrera publikoak nahiz gastu publikoa maneiatu eta kontrolatu egiten dituen politika ekonomikoen multzoa da, aurrekontu …
Euskal foruak
Euskal foruak edo foruak Euskal Herrian, Bizkaia, Gipuzkoa, Araba eta Nafarroako lurraldeek, bakoitza bere aldetik, Gaztelako Erresumari (XVI. mendera arte) eta …
Kanoi-bazka
Jatorrian eta adierazkera figuratuan, kanoi-bazka guda batean goi agintarien aginduz fronteko lehen lerrora eraman eta beraz hiltzeko arriskuan jartzen den …
Foru-baimena (foru-pasea)
Espainian, foru-baimena, foru-pasea edo pase forala forua duten euskal lurraldeetako tokiko erakundeek (ikus, euskal foruak) Espainiako Erresumatik etor …
Monakotza
Monakotza edo monakatoa monakoen, monje eta lekaimeen bizimodu erlijioso eta espirituala da, munduko behar eta irrikak baztertu eta maila espiritual goren …
Kontenplazioa
Artikulu hau kontzeptu filosofikoari buruzko da, kontzeptu erlijiosoa garatzen duena beste hau da: Bizitza kontenplatiboa (kontenplaziozko bizitza) …
Itsasartea
Gibraltarko itsasartea, Mediterraneoa eta Atlantikoa bereizten dituen, espaziotik ikusia. Itsasartea itsaso batetik besterako pasabide estuak dira, naturalak …
Hurbileko produktuak
Hurbileko produktuak, produktu hurbilak, bertako produktuak, tokiko produktuak edo zero kilometroko produktuak herri, eskualde edo herrialdean bertan ekoizten …
Lurrazpiko urak
Lurrazpiko urak, lur azpiko urak, azal azpiko urak edo lurpeko urak euriaren ondorioz edo lur azaleko ibai eta aintziretatik lur azpiko zirrikitu eta …
Emigrazioa
Emigrazioa beste eskualde edo herrialde batera bizitzera joateko ohiko bizitokitik alde egiten duen populazioaren mugimendua da. Emigrazioa arrazoi …
Profilaktikoa
Medikuntza prebentiboan eta orokorrean, profilaktikoa (antzinako grezierazko προφυλακτικός hitzetik, *prophulaktikós, *“babestu, zaindu egiten …
Aintzaneren koadernoa, Laida Martinez Navarro: laburpena
Aintzaneren kuadernoa Laida Martinez Navarrok 2016 plazaraturiko eleberri laburra, gaztetxoei zuzendua. Aintzane, 14 urteko neska gaztea, herabe, lotsati eta …
Eskulana
Sarrera kontrzeptu ekonomikoari buruz da, eskulangintzari buruz jakiteko ikus: Artisautza. Eskulana langile batek zerbaitetan egiten duen lana da, bereziki, …
Kostu-zentroak
Kostuen kontabilitatean, kostu-zentroa kostuak identifikatu, kontabilizatu eta indibidualizatu egiten dituen enpresako atal edo saila da. Kostuak …
Antolakuntza funtzionala (organigrama funtzionala)
Erakunde batean, antolakuntza funtzionala, organigrama funtzionala edo egitura funtzionala dagoela esaten da, bere atalak eta sailak erakundean burutzen diren …
Mozkina
Mozkina inbertsio, negozio edo jarduera ekonomiko batean eskuratzen den irabazia da, orokorrean lortutako sarrerak ken izandako gastuak kalkulatuz zehazten …
Ekitaldiko emaitza
Ekitaldiko emaitza edo epealdiko emaitza enpresa batek ekitaldi ekonomiko batean lortu dituen galdu-irabazien azken zenbateko totala, ustiapeneko emaitza eta …
Moderazioa
Politikan, moderazioa, neurritasuna eta zuhurtasuna ere deitua, muturreko jarrera politikoak baztertu, polarizazio politikoa ukatu eta pragmatismo eta …
Sor-marka (jatorri-izena, jatorri-deitura)
Sor-marka, jatorri-izena edo jatorri-deitura bereziki elikagai batzuek izaten duten ezaugarri bereizgarria da, zigilu baten bitartez egiaztatua, eskualde …
Eskaera optimoa (lote ekonomikoa)
Eskaera-lote, eskaera-tamaina edo eskaera-bolumen ekonomiko, hobezin edo optimoa enpresak stockaren ziklo edo errotazio bakoitzean hornitzaileari eskatu edo …
Eskaera-bolumena
Eskaera-bolumena, eskaera-tamaina edo eskaera-lotea hornitzaileari egindako eskaera bakoitzean eskatzen den izakinen unitate kopurua edo kantitatea da. …
Aurkaritza
Hizkuntzalaritzan, aurkaritza bi esaldien arteko oposizioa edo kontrakotasuna, esaldi batek baieztatzen duena beste batek murriztuz edo ukatuz, adierazten duen …
Rol hirukoitza
Rol hirukoitza Mendebaldeko sistema patriarkal batean emakumeei atxikitzen zaizkien genero-rol esklusiboen multzoa da, hiru ataletan banatzen dena: rol …
Genero-rolak
Genero-rolak gizarte edo kultura batean emakumeari nahiz gizonari atxikitzen zaizkion rolak dira, emakume nahiz gizonengandik espero …
Erradikazioa
Erradikazioa (latinetik, literalki “errotik atera”) gaixotasun, espezie kaltegarri edo gizarte fenomeno baten erabateko deuseztapen iraunkorra da. …
Ibilgua
Erreka bateko ibilgua. Kredituak: Silverije-Commons Wikimedia. Hidrologian, ibilgua ibai edo erreka bateko urak bideratzen dituen barrunbe gutxi gorabehera …
Amortiguazio-guneak
Amortiguazio-guneak edo amortiguazio-eremuak babes bereziko gune baten inguruan ezartzen diren erabilera bereziko guneak dira, inguru zabalgo batean gerta …
Borondatezko ekintza (boluntariotza)
Boluntariozko ekintza edo boluntariotza pertsona edo erakunde batek, borondate propioaz eta inork behartu gabe, irabazi asmorik gabe burutzen dituen ekintzak …
Gardenki: Kolmogorov-Smirnov proba
Kolmogorov-Smirnov proba (K-S proba ere deitua), lagin bakar baterako, doikuntza-proba bat da, ezarritako probabilitate-eredua egokia dela erabakitzeko, …
Jostailuak (definizioa eta kontzeptua)
Jostailua pertsona batek, bereziki haurrek, eta baita animalia batzuek ere jolasteko erabiltzen duten objektu fisikoa da, izan ingurutik jasotakoa izan propio …
Metekoak
Antzinako Grezian, metekoak (antzinako grezierazko metoikos hitzetik, meta eta oikos hitzekin osatua, hitzetatik, “etxea aldatu duena”)polis edo …
Ordainketa-etendura
2003 urtean Espainian Konkurtso-Legea indarrean sartu zen arte, ordainketa-etendura enpresaren kaudimengabezia edo likidezia-ezagatik (epe laburreko ordaintzeko …
Ona, ona ..., baina gizona
Ona, ona …, baina gizona gizonak emakumeekiko harremanetan onak eta zintzoak izan arren, maiz sakonetik patriarkatuak txertatutako matxismoa, emakumeak …
Satelite artifizialak
Satelite artifiziala gizakiak jaurtigailu baten bitartez Lurraren edo beste astro baten orbitan jarritako gailua da. Satelite artifizialak behaketa zientifikoak …
Maiorazkoa (maiorazgoa)
Maiorazkoa, maiorazgoa edo premutasuna (azken hau, Ipar Euskal Herrian) pertsona bat hil ondoren, haren ondarearen zati handiena, bereziki baserria eta lurrak, …
Zorigaiztoko Hamarkada
Zorigaiztoko Hamarkada edo Hamarraldia (gaztelaniaz, La Década Ominosa), batzuetan Hamarkada edo Hamarraldi Doilorra, Hamarkada Deitoragarria edo Hamarkada …
Irainduen Gerra
Irainduen Gerra (katalanez, Guerra dels Malcontents) 1827 urtean Fernando VII.ak, Hirurteko Liberala bukatu eta absolutismoa berrezarri arren, abian jarri …
Desamortizazioa
Desamortizazioak Espainian XVIII. mendetik XX. mendera bitartean Eliza Katolikoaren esku zeuden lurrak eta eraikinak (ikus esku hilak), desjabetu eta nazioaren …
Aire-masak
Aire-masak hezetasun, tenperatura eta atmosferan tenperatura aldaketa bertikal konstantea duten aire bolumen zabalak dira, zabaleran ehunka edo milaka …
Biomorfismoa
Biomorfismoa XX. mendeko mugimendu artistikoa da naturako eta izaki bizidunen formak, forma biomorfikoak alegia, inspirazio iturri gisa hartzen dituena. Arte …
Piramide dokumentala (agiri-piramidea)
Kalitatearen kudeaketan, piramide dokumentala edo agiri-piramidea enpresa edo erakunde batean prozesuak eta jarduerak nola garatu behar diren ezarri eta zehaztu …
Pigmalion efektua
Psikologian, Pigmalion efektua edo Pigmalionen efektua** pertsona batengan gertuko beste pertsona batek edo inguruneak berak hari buruz dituen iritzi, …
Ganbarako lana (kartzelako lana)
Bertsolaritzan, ganbarako lana edo kartzelako lana** bereziki txapelketetan bertsolariek, banaka edo binaka, gai jakin bati buruz jarduteko bertsoaldi mota bat …
Statistics: Table for the one-sample Kolmogorov-Smirnov test
You can find here a table in PDF format for the one-sample Kolmogorov-Smirnov test, giving critical values a sample size of 40, and approximations for sample …
Informazioaren prozesamendua
Informazioaren prozesamendua edo informazioaren prozesaketa, datuen prozesamendua ere deitua, jasotako datuak edo orokorrean informazioa (input) bildu, ordenatu …
Kontramitoak
Kontramitoa jatorrizkoa, antzinakoa edo hegemonikoa den mito baten aurkako narratiba bat da. Orokorrean, indibiduo, talode, kultura edo erlijio baten …
Countermyth
A countermyth is a narrative opposed to that established by an original, primitive or hegemonic myth. Its birth is generally due to the need for reaffirmation …
Ezponda kontinentala
Ezponda kontinentala edo kontinente-ezponda itsasoaren azpian plataforma kontinentala eta lautada abisala bereizten dituen malda handiko gunea da, ur azaletik …
Suebakia (Internet)
Interneten, suebakia, ingelesezko firewall izenez ere ezaguna, ordenagailu edo sare informatiko batera sartu edo ateratzen den trafikoa kontrolatu eta, behar …
Antizikloiak
Antizikloiak (High) Ameriketako Estatu Batuetan (erdian depresio bat -Low-). Antizikloiek inguruko aire-masek baino presio altuagoa dute. Meteorologian, …
Subsuntzioa
Zuzenbidean, subsuntzioa edo subsumitzea (subsumitu aidtzaren ekintza eta horren ondorioa) kasu partikular bat (ustezko delitu bat, auzi bat) arau juridiko …
Nominazioak
Politikan, nominazioa hauteskunde batean parte hartuko duten hautagaiak izendatzea nahiz izendapen hori garatzeko prozesua da. Nominaziorako prozeduren artean, …
Hauteskunde primarioak
Politikan, hauteskunde primarioak hurrengo hauteskunde batean alderdi bateko zerrendetan aurkeztuko diren huatagaiak nominatu edo hautatzeko hauteskundeak dira. …
Harpidetza (negozio-eredua)
*Agia, harpidetza finantza alorrean bilatzen ari zinen. * Harpidetzan oinarritutako negozioan, bezeroak diru kopuru bat ordaintzen du aldiro enpresak eskaintzen …
Aztarna digitala (arrasto digitala)
Aztarna digitala edo arrasto digitala pertsona edo erakunde batek Interneteko jardueran egin dituen interakzio guztien multzoa da, hala nola bilaketak, …
Mozkin-marjina (irabazi-marjina)
Irabazi-marjina, errentagarritasun-marjina edo mozkin-marjina, kopuru absolutuan, produktu baten salmenta prezioa (BEZ gabe) ken produktuaren kostu totala da. …
Entregatze-epea
Izakinen edo stock kudeaketan, entregatze-epea edo entrega-epea eskaera-puntutik, eskaera egiten den unetik alegia, eskaera jaso bitartean pasatzen den denbora …
Birhornitze-epea
Stock edo izakinen kudeaketan, birhornitze-epea eskaera batetik bestera gertazen den denbora da, printzipioz enpresak ezarritakoa, baino luzatu egin daitekeena …
Erregulazioa (politika)
Politikan, erregulazioa gobernu-arlo jakin batean arauak sortu eta indarrean jartzea da, arlo horretan izan daitezkeen arazoak eta disfuntzioak arindu eta …
Kontsumo arduratsua
Kontsumo arduratsua edo zehatzago kontsumo sozialki arduratsua, bezeroek euren behar indibidualak asetzearekin batera, ingurumena zaindu eta aurrerapen sozial …
Ekintza-gunea (antropologia)
*Agian ekintza-guneak meteorologian bilatzen ari zinen. * Antropologian, ekintza-guneak pertsona eta taldeek sortzen dituzten espazioak dira, espazio fisiko eta …
Ibai-erregimena
Hidrologian, ibai-erregimenaibai** batek urtean zehar erakusten dituen emari edo ur fluxuaren aldaketak dira, horren maximoak eta minimoak (ikus, agorraldia), …
Idea: The (new) ecomony
The title of this article is not a mistake. Do not think that you are going to read about the economy, which in addition to the headaches and annoyances it …
Idea: La (nueva) ecomonia
El título de este artículo no es una equivocación. No pienses que vas a leer sobre la economía, que además de los quebraderos de cabeza y disgustos que nos da, …
Gerakina
Kontabilitatean, gerakina aurreko ekitaldi ekonomiko batetik erabili edo bideratu gabe geratu diren diru-zenbatekoak dira. Testuinguru desberdinetan gerta …
Garraiobideak, garraio-moduak eta garraio-sistemak
Garraiobideak pertsonak, animaliak, gauzak eta materialak toki batetik bestera mugitu eta eramateko ibilgailuak eta konduktuak dira (autoak, bizikletak, …
Lehiazko ondasunak eta ondasun baztergarriak
Lehiazko ondasun eta ondasun baztergarrien tipologia gurutzatuak ondasun publiko, pribatu eta bestelako ondasunen tipologia eta problematika aztertzeko aukera …
Sinkopak
Hizkuntzalaritzan, sinkopa hitz baten barruan, ez hasieran ez bukaeran, gertatzen den fonemen ezabapena da. Euskaraz, oso arruntak ahozko hizkuntzan, bereziki …
Enborreko irakasgaiak edo irakasgai tronkalak (enborrekotasuna edo tronkalitatea)
Espainiako hezkuntza-sisteman, enborreko irakasgaiak edo irakasgai tronkalak, enborrekotasuna edo tronkalitatea ere deitua, hezkuntza maila edo titulazio …
Gaitasun pragmatikoa
Hizkuntzalaritzan, gaitasun pragmatikoa edo konpetentzia pragmatikoa subjektu batek komunikazio ekintza, izan hizketa izan idazketa, bere testuinguruan kokatu, …
Senadia (kala)
Itsasertzeko geografian, senadia edo kala itsasoak lehorrean egiten duen sargunea da, badia baino txikiagoa, itsasoko olatuetatik babesean dagoena. Beste …
Eguraldia (definizioa)
Eguraldia edo aro atmosferikoa** toki eta une jakin batean atmosfera edo eguratsean dagoen giro meteorologikoa da, gizakiak bere zentzumenen bitartez edo …
Bokaleak (ibai-ahoak)
Amazonas ibaiaren bokalea, Ozeano Atlantikoaren mendebaldeko itsasertzean. Bokalea edo ibai-ahoa ibai bat bere urak itsasora, laku edo urtegi batera isurtzean …
Immigrazio erregularra eta immigrazio irregularra
Immigrazio erregularra herrialde batek ezarrtiako lege eta arauen arabera gertatzen den immigrazioa da, baimen, bisatu edo bestelako tresna administratiboen …
Oinarrizko Legea (Espainia)
*Ez nahastu Oinarrien Legea kontzeptuarekin. * Espainiako ordenamendu juridikoan, Oinarrizko Legea (gaztelaniaz, Ley Básica) Gorteek onartu egiten duten lege …
Oinarrien Legea (Espainia)
*Ez nahastu Oinarrizko Legearekin. * Espainiako ordenamendu juridikoan, Oinarrien Legeak Konstituzioak bere 82. artikuluan aurreikusi eta arautzen duen legeak …
Makrosegmentazioa eta mikrosegmentazioa
Marketinean, makrosegmentazioa produktu generiko baten baitan beharrizan desberdinak identifikatzeko prozesua da, produktu-merkatu desberdinak, beharrizan jakin …
Segmentazio psikografikoa
Marketinean, segmentazio psikografikoa edo besterik gabe psikografia enpresak bere merkatua bezeroaren psikologiaren eta beste ezaugarri subjektiboen arabera …
Botere legegilea
Estatu modernoen botere-banaketan, botere legegilea hiru botereetako bat da, botere exekutiboarekin eta botere judizialarekin batera. Bere zeregina hiritarren …
Penitentzia
Kristautasunean, penitentzia bekatuaren edo gaizki egindakoa aitortu, damua onartu eta egindakoa berriz ere ez egiteko promesa da. Elizaren sakramentua ere …
Informazioaren gizartea
Informazioaren gizarteak XX. mendearen bukaeratik munduan nagusitu den gizarte modu bati, informazioan oinarritutakoa, egiten dio erreferentzia. Informazioa …
Karratu magikoa
Karratu magikoa, errenkada eta zutabe kopuru berdinetan, karratu bat osatuz, ordenaturiko zenbaki multzo bat da, errenkadetan eta zutabeetan nahiz bi …
Metodo katartikoa
Metodo katartikoa edo prozedura katartikoa psikoanalisian erabilitako metodo terapeutikoa da. Sigmund Freud eta Josef Breuer psikoanalisiaren aitzindariek …
Sakonuneak (geografia)
Kredituak: JYB Devot-Wikimedia Commons Geografia fisikoan, sakonunea edo depresioa inguruko lurraldeak baino altuera txikiagoa duen eremua da. Eskala anitzetan …
Bazter-maiztasunak
Bazter-maiztasunak, gorriz. Estatistikan, aldagai anitzeko datu-banaketa bati buruz, bazter-maiztasunak aldagai estatistiko baten balioen maiztasunak dira, …
Kokapen-neurriak (posizio-neurriak)
Estatistikan, posizio, lokalizazio edo kokapen neurriak edo parametroak banaketa edo probabilitate banaketa batean balio bat banaketaren zein gunetan kokatzen …
Geometria aldakorra (politika)
Politikan, geometria aldakorra gehiengora heltzen ez den alderdi edo gobernu batek alde bateko zein besteko alderdi eta indar politikoekin itunak hitzartzeko …
Somatizazioa
Somatizazioa, zehatzago somatizazio-nahasmendua edo sintoma somatikoen nahasmendua, subjektu batek kausa fisiologiko jakinik gabe pairatzen dituen min, ondoez …
Estatistikak
Orokorrean, estatistikak zerbaiti buruz jasotako datu multzo homogenoak dira, behar bezala bildu, prozesatuak eta irudikatuak, ikertu beharreko fenomeno, egoera …
Euskerazko Wikipedia
Kredituak: Wikimedia Commons: Wikipedia-logo-eu.png Euskerazko Wikipedia, Euskarazko Wikipedia edo Euskal Wikipedia Wikipedia online entziklopediaren euskal …
Sindikatu bertikala
Sindikatu bertikala langileak eta enpresariak erakunde berean biltzen dituen sindikatu edo lan erakunde mota bat da, langileak baino biltzen ez dituzten …
Baldintza-agiria (baldintza-plegua)
Zuzenbidean, baldintza-agiria edo baldintza-plegua kontratu bateko bi aldeek bete behar dituzten obligazioak eta haien eskubideak guztiz zehaztu egiten dituen …
Osagarri zuzena (objektu zuzena)
Hizkuntzalaritzan, osagarri zuzena edo objektu zuzena aditz iragankor bat osatu egiten duen funtzio sintaktikoa da, aditzak adierazten duen ekintza jaso egiten …
Enplegatzaileak
Enplegatzaileak lanpostuak sortu eta haiek betetzeko langileak enplegatu edo kontratatzen dituzten pertsona, enpresa eta erakundeak (adibidez, administrazio …
Iraupen luzeko langabetuak
Iraupen luzeko langabetuak denbora luzean eta etenik gabe lan bila eta lan aurkitu ezinik dabiltzan pertsonak dira. Estatistikoki, Espainian, iraupen luzeko …
Elitizazioa (hezkuntza)
Agian elitizazioa gentrifikazioaren kontzeptu urbanistikoaren adieran bilatzen ari zinen. Elitizazioa goi mailako hezkuntzako hautespen sozialerako fenomeno …
Espartakistak
Espartakistak Alemanian Lehen Mundu Gerraren amaieran eta ondoren jardun zuten iraultzaile marxistak izan ziren, Espartakisten Ligaren baitan bilduak, eta …
Gizarte parasitismoa (parasitismo soziala)
Soziologian, parasitismo soziala edo gizarte parasitismoa gizarteak eskaintzen dituen abantailak sistematikoki eta neurrigabe probetsi baina aldi berean …
Baikortasun teknologikoa
Baikortasun teknologikoa, batzuetan utopismo teknologikoa eta soluzionismo teknologikoa ere deitua, teknologiaren garapenak eta horren erabilerak arlo guztietan …
Mendigune zaharrak
Geomorfologian, antzinako mendiguneak, mendigune zaharrak, mendikate zaharrak, antzinako mazizoak edo mazizo zaharrak** erliebeko unitate morfoestrukturalak …
Morfoestrukturak (unitate morfoestrukturalak)
Geografia fisikoan, morfoestrukturak edo unitate morfoestrukturalak Lurraren barne prozesuak (tektonika, bulkanismoa) sortutako egitura geologikoek barne eta …
Haranak (ibarrak)
Erronkariko harana, Ezka ibaiak sortua. Kredituak: Ardo Beltz, Commons Wikimedia. Harana edo ibarra, populatua dagoenean batzuetan bailara ere deitua, sakonune …
Bikaintasuna (erabateko kalitatea)
Bikaintasuna edo erabateko kalitatea erakunde edo enpresa batean arlo guztietako kudeaketa nola garatu, burutu eta kontrolatu behar den zehazten duen sistema …
Gerorapena
Finantzetan, gerorapena ordainketa eta kobrantza bati buruz adostu egiten den denbora luzapena da, printzipioz aurreikusitako unean baino geroago gertatzen …
Birgaikuntza
Eraikuntza-sektorean, birgaikuntza eraikin, horren zati bat edo azpiegitura batek dituen kalte, akats eta gabeziak konpondu eta hura berritzeko egiten diren …
Kintesentzia (kintaesentzia)
Antzinako Greziako filosofian, kintesentzia edo kintaesentzia (latinezko quinta essentia hitzetik, “bosgarren esentzia”) natura ustez osatzen duen …
Aldagaia (definizioa)
Orokorrean, aldagaia ikertu edo aztertu nahi den edozein ezaugarri, atributu edo magnitudea da, kategoria edo neurri zenbait har ditzakeena, aldatu egiten dena …
Kriterio-aldagaia
Ikerketa batean, kriterio-aldagaia, aldagai kriteriala, irizpide-aldagaia edo irizpidezko aldagaia**behatu edo neurtu den beste aldagai baten adierazle edo …
Autonomo faltsuak
Langile autonomoak euren kontura lan egiten duten langileak dira, enpresari edo enplegatzaile mendean izan gabe, eta euren lana eta zerbitzuak kolektibitate …
Porfolioa (hezkuntza)
Artistak bere artelanen erakusgarritik eraotrria, porfolioa, portfolioa edo portafolioa, batzuetan paper-zorroa ere deitua, aurrez ezarritako helburuei jarraiki …
Elsa Scheelen, Txillardegi: laburpena
Elsa Scheelen (batzuetan, oker, Elsa Schelen ere idatzia) Txillardegik (1929-2012) 1969an plazaraturiko eleberria da.** LaburpenaI kapitulua 1965eko urria da. …
Nazio Askapenerako Mugimendua
Nazio Askapenerako Mugimendua edo Nazio Askapeneko Mugimendua nazio edo herri baten autodeterminazioaren, independentziaren eta subiranotasunaren aldeko …
Harmailadia
Cordonatako harmailadia. Erroma. Harmailadia edo eskalinata eraikin edo egitura batean dagoen eskailera zabala da, barruan edo kanpoan kokatua, eta …
Krepidoma
Agrigentoko Konkordiaren Tenplua. Oinarri gidsa, lau harmailako krepidoma ikus daiteke. Antzinako Greziako eta Erromako arkitekturan, krepidoma, krepida edo …
Testu-editore moduak: tartekaketa eta gainidazketa
Testu-editoreetan, idatzi edo editatzeko bi modu izaten dira: tartekatzea eta gainidaztea. Tartekaketa-moduan gaudela esaten da, kurtsorea dagoen kokapenean …
Itsasadarrak
Itsasadarra Angelun, Aturri ibaia itsasoratzean. Itsasadarra ibai baten itsasoratze mota bat da, estuarioaren antzekoa, sakonera handikoa eta, estuarioan ez …
Enuntziazioa (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, enuntziazioa enuntziatu edo adierazpen bat gauzatzeko prozesuan esku hartzen duten elementuen multzoa da, zer adierazten den aparte, nork, …
Manufaktura
Manufaktura edo manufakturazioa lehengaiak eraldatuz eta osagaiak muntatuz produktu berriak ekoizten dituen industriaren prozesua da. Antzina, manufaktura …
Valkiriak (walkiriak)
Eskandinaviako mitologian eta Edda poetikoan jasotzen denaren arabera, valkiriak edo walkiriak gudan hildakoak jaso eta Valhalla izenekora eramateko ardura …
Girondinoak (girondarrak)
Frantziako Iraultzan zehar, girondinoak edo girondarrak talde politiko bat izan ziren, jakobinoen aurkakoa. Burgesiatik eta intelektualitatetik etorritako …
Ebaluazio hezigarria (ebaluazio hezitzailea, ebaluazio formatiboa)
Hezkuntza prozesutik at burutzen den eta kanpoko irizpide estandarrak erabiltzen dituen ebaluazio klasikoa ez bezala, ebaluaketa hezigarria, ebaluazio …
Gertaera ziurra
Probabilitate-teorian, gertaera ziurra edo gertaera segurua zorizko esperimentuaren emaitza edo gertaera sinple posible guztiak biltzen dituen gertaera da, hau …
Indiferentzia (axolagabetasuna)
Psikologian, indiferentzia edo axolagabetasuna egoera baten aurrean, pertsona bati buruz edo talde baten baitan, subjektu batek duen sentikortasun edo atxikitze …
Armairutik atera
Armairutik ateratzea pertsona homosexualek, eta zabalagoan LGTB direnek, euren sexu-orientazioa familian, lagunen artean, lantokian eta orokorrean esfera …
Erromako Ituna (1957)
Erromako Ituna Mendebaldeko Alemania, Frantzia, Belgika, Herbereak, Luxenburgo eta Italiako estatuek 1957an sinaturiko nazioarteko itun edo hitzarmena izan zen, …
Giza hutsegitea (giza errorea)
Sistema teknologiko batean, giza hutsegitea edo giza errorea gizakiaren jokabide desegoki batengatik edo beharrezko erabakiak hartzeagatik istripua, ezbeharra …
Zorizko esperimentua
Probabilitate-teorian, zorizk esperimentua, ausazko esperimentua, zorizko saiakuntza edo zorizko esperientzia, esperientzia edo esperimentu aleatorioa ere …
Indiferentzia-kurbak
Mikroekonomian, indiferentzia-kurba kontsumitzaile jakin bati utilitate edo asebetetasun berdina ematen dioten bi ondasunen konbinazioen multzoa da. …
Legenda (kartografia)
Legenda, goiko eskuineko izkinan. Legenda edo leienda mapa batean erabiltzen diren ikur eta koloreen azalpena egiten duen informazioa da, gehienetan lauki baten …
Bezero-kuota
Bezero-kuota bezero jakin batek produktu batetik erosten duen guztitik enpresari erosten dion kopuruaren portzentajea da. Bezero-kuota zenbat eta handiagoak …
Balio-eskaintza (balio-proposamena)
Marketinean, balio-eskaintza (baita baliozko eskaintza) edo balio-proposamena, batzuetan marketin-eskaintza ere deitua,** enpresaren aldetik bezeroari proposatu …
Txeloa
Txeloa edo biolontxeloa bibolina eta biolaren antzeko tankera duen musika-tresna da, baina haiek baino nabarmen handiagoa, baina kontrabaxua baino txikiagoa. …
Formakuntza
Formakuntza pertsona edo talde batek arlo jakin batean dituen ezagutza teoriko eta praktikoen multzoa da. Aldi berean ezagutza horiek eskuratzeko …
Agertokia
Agertoki, jokaleku, antzeztoki, antzezleku edo eszena, modu informalean taula edo oholtza ere deitua, antzezlana publikoaren aurrean interpretatzen den tokia …
Eszenatokiak (prospektiba)
Agian, arte eszenikoen testuinguruan, agertokiari buruz bilatzen ari zinen. Prospektiban, eszenatoki, eszenario edo agertokia estatu, eskualde, erakunde edo …
Antizipazio-literatura
Antizipazio-literatura edo antizipaziozko literatura gizartearen etorkizuneko egoera bat antizipatu, aurreratu edo esploratu egiten duen literatura, munduan eta …
Jakinduria
Jakinduria edo jakituria asko, sakon eta zuzen ezagutzen duenaren bertutea da, bizitzako gorabeherak behar bezala hartu eta hausnartu egiten dituena. Beraz, …
Pedagogikoa (kualitatea)
Hezkuntza-metodo edo praktika didaktiko bat pedagogikoa dela esaten da, hezkuntzarako bereziki baliagarria denean, ikasleak erraz ulertu, barneratu eta …
Hezkuntza (definizioa)
Hezkuntza hezi aditzetik dator, eta beraz pertsonak (eta zentzu zabalean abere eta animalia batzuei ere aplikatu dakieke) gizartean bizi eta garatzen lagundu …
Krisi sistemikoak
Krisi sistemikoa, bereziki ekonomia arloan erabiltzen den kontzeptua da, erreforma hutsez eta sistemak berak aurreikusten dituen mekanismoekin konpondu ezin …
Erromesaldiak
Erromesaldia arrazoi erlijiosoengatik egiten den bidaia da, fedea piztu edo berpiztu, purifikazioa lortu nahiz penitentzia edo dibinitate edo santu baten gurtza …
Funtzio deitzailea (funtzio apelatiboa, funtzio konatiboa)
Hizkuntzalaritzan, funtzio deitzailea, funtzio apelatiboa edo funtzio konatiboa** pertsona (edo animalia) baten atentzioa erakarri eta harengan erreakzio …
Merkatu-ikerketa
Merkatu-ikerketa, merkatu-azterketa edo merkatu-analisia** enpresak eskaintzen dituen produktu eta zerbitzuak eta horren ezaugarriek merkatuan kontsumitzaileen …
Hitz-hodeia
Hitz-hodei bat, testu batean sarrien azaldu diren hitzak erakusten dituena. Hitz-hodeia edo etiketa-hodeia testu, webgune edo informazio-zati multzo batek …
Alubioia
Kredituak: Zefram-Wikimedia Commons Alubioia ibai eta beste ur-lasterrek garraiatu eta toki jakin batean metatzen dituzten sedimentuen multzo kontsolidatu gabea …
Berrinportazioak
Berrinportazioa aurrez beste herrialde batera esportatutako ondasun edo produktu bat jatorriko herrialdera itzultzea, gehienetan produktu horiek akatsak izan, …
Lizeoa
Lizeoari buruz Aristotelesek sortutako eskola filosofikoaren adieran jakiteko, ikus Peripatetikoak. *Artikulu hau Frantziako bigarren hezkuntzako …
Aktibo toxikoa
Ekonomian, aktibo toxikoa arrisku handiko aktiboak dira, kontabilitatean erregistraturik duten balioa berreskuratzen zailak diren zentzuan, merkatuko balioa …
Errebalorizazioa
Errebalorizazioa ondasun batek hartzen duen balio gehitze edo irabazia da, bere prezioa garestitzearen ondorioz. Bereziki ondasun higiezin eta beste aktibo ez …
Ordainketa-gutuna
Ordainketa-gutuna zor baten ordainketa burutu dela frogatzen duen agiria da; beraz, zor baten ordainagiria baino ez da. Bereziki, zergadunak Ogasunarekin dituen …
Sistema adimentsuak (sistema adituak)
Sistema adimentsuak edo sistema adituak problemak ebatzi eta erabaki arrazionalak hartzeko gizakiaren kognizio-prozesu eta jokabideak garatu egiten dituen …
Ordenagailua
Ordenagailua edo konputagailua informazioa prozesatzen duen aparatua da, informazioa hori sarrera-gailu batzuetatik jasoz eta software edo burutu beharreko …
Estatismoa
Estatismoa estatuaren kontrola eta interbentzioa, gizartearen edozein arlotan, aldezten duen filosofia politikoa da. Estatismoari jarraitzen diote …
Ekitaldia (antzerkia)
Arte eszenikoetan, hala nola antzerkian edo operan, ekitaldia lana eta horren antzezpena osatzen duten atalak dira, etenaldi edo aurrerako jauzi bat dakartenak …
Erregalismoa
Erregalismoa monarkak erlijio eta elizako gaiei buruz dituen eskumenak aldezten dituen ideia eta printzipio politikoa da, Eliza Katolikoaren, Aita Sainduaren …
Kutsadura
Industria jarduerak dira kutsaduraren eragile nagusienetakoak. Kutsadura edo zehatzago ingurumeneko kutsadura**, ingurumenean, airean, uretan nahiz lurrean, …
Hitz homonimoak
Hitz homonimoak modu berean idatzi edo ahoskatzen diren hitzak dira, baina aldi berean esanahi desberdina dutenak. Hitz homonimoak daudenean, homonimia dagoela …
Abantaila absolutua
Ekonomian eta ondasun bati buruz, herrialde batek beste herrialde baten aldean abantaila absolutua duela esaten da, ondasun hori baliabide gutxiagorekin eta …
Depribazioa edo pribazioa (ekonomia)
*Agian, depribazioa edo pribazioa adiera psikologikoan bilatzen ari zinen. * Ekonomian, depribazioa, pribazioa edo gabezia pertsona edo familia batek bizimodu …
Depribazioa edo pribazioa (psikologia)
*Agian pribazioa adiera ekonomikoan bilatzen ari zinen. * Psikologian, pribazioa edo depribazioa subjektu baten motibazio eta baharrizanak oztopatu eta eragotzi …
Kale edana (kale zurruta)
Kale edana edo kale zurruta, litroak egitea ere deitua, jende taldeak, gazteak bereziki, jai egunetako gauetan kalean bildu eta elkarrekin alkoholdun edariak …
Atenuazioa (litotea)
Erretorikan, litotea edo atenuazioa adierazi nahi dena arintzeko erabiltzen den baliabidea da, gutxi esanda arte eta gehiago ulertarazteko helburu duena. Maiz, …
Istmoak
Korintoko istmoa, Grezian (bista satelitetik). Istmoak bi lur eremu handi (bi kontinente, kontinente eta penintsula, ….) lotzen dituzten lur zerrenda …
Zerga pizgarriak
Ekonomian, zerga pizgarriak edo pizgarri fiskalak ogasunak herritar eta enpresei zerga gutxiago ordaintzeko eskaintzen dizkien aukerak dira, …
Badia
Kredituak: Hynek Moravec-Wikimedia Commons. Badia kostaldeko bi lur-luzapenek (lurmuturrak, tonboloak, …) besarkatu baino guztiz itxi egiten ez duten …
Despotismoa
Despotismoa agintari edo aristokrazia batek herrialde bat eta bertako herritarrak diktaduraz edo absolutismoaz gobernatzeko modua da, bere borondatea inposatuz …
Slug (informatika)
Informatikan, sluga webgune bateko orrialde bateko url helbidearen azken atala da, orrialdea hitz gakoen bitartez identifikatu egiten duena. Adibidez, web …
Eskola
Aipuak “Bide onetik doan gizartea eskola bere zentroan duen gizartea da.” - Jean Michel Blanquer, Frantziako Hezkuntza Nazionaleko ministroa.
Lugorria
**Lugorria (*lurgorria **okerra da) laboratu gabe uzten den lursaila da, modu horretan lurra ongarritu (lurreko mineralak berreskuratzea eta hezetasuna …
Internazionalizazioa (nazioartekotzea)
Nazioartekotzea, nazioarteko hedapena edo internazionalizazioa, enpresa batek bere produktu eta zerbitzuen eskaintza nazioartera zabaltzea da, beste herrialde …
Enpresaritza
Enpresaritza edo enpresaburutza enpresariek eta enpresako zuzendaritza eta administrazio karguek garatzen duten jarduera izendatzeko erabili ohi den terminoa. …
Kognitibismoa (teoria kognitiboak)
Kognitibismoa edo teoria kognitiboak prozesu mentalak, bereziki ikaskuntza eta erabaki-hartzea, pertsonak edo beste izaki bizidun batek dituen baliabide …
Tonboloa
Tonboloa uharte bat lehorrera edo bi uharte lotzen dituen sedimentazio-eremua da, maiz itsasertzeko barra deitzen den hondar, hartxintxar edo legarrezko …
Eszena (zinemagintza)
Zinemagintzan, eszena edo sekuentzia mekanikoa espazio eta denbora jakinetan garatzen den unitate bat da, plano batzuek edo plano bakar batek …
Prezio-gerra
Prezio-gerra merkatu batean diharduten enpresek euren produktuaren**prezioa** lehiakideen prezioaren azpitik jartzeko estrategia da, merkatu-kuota mantendu edo …
Sentimentalismoa
Sentimentalismoa emozioak eta sentimenduak nabarmendu edo gehiegiz adierazten dituen baliabide narratiboa da, bestearengan emozio sinple eta berehalakoak …
Melodrama
Antzerkian eta zinemagintzan, melodrama musika eta drama uztartzen dituen generoa da, istorio sinple eta pertsonaia landugabeak protagonistatzat hartuz eta …
Triglifoa
Triglifoak, Atenasko Partenoiko frisoan zehar. Antzinako Greziako arkitekturan, triglifoa frisoan zehar metoparekin batera aldizkatzen diren ildaska multzoa da, …
Estoa (arkitektura)
Ataloko estoa, Atenasen. Antzinako Greziako arkitekturan, estoa zutabez eutsitako estalpeko eraikuntza da, Antzinako Grezian ohikoa zena eta espazio publiko …
Ekinoa (arkitektura)
Arkitekturan, zehatzago ordena klasikoetan, ekinoa kapitela osatzen duen elementuetako bat da, koilarearen eta abakoaren artean, koilaretik abiatuta zabaltzen …
Eskularru beltzak, Jasone Osoro: laburpena
Eskularru beltzak Jasone Osoro elgoibartar idazleak 2017an plazaratu zuen eleberria da.Ikus, gainera: Casting-a, bildumako bigarren liburua. ** LABURPENALEHEN …
Balantze soziala
Balantze soziala edo gizarte balantzea enpresa batek bere komunitatearen baitan nahiz maila globalean ekarri duten kostu eta mozkin edo onuren zerrenda da, izan …
Lanaldi bikoitza
Lanaldi bikoitza ekonomia garatuetan emakumeak, gizona ez bezala, etxetik kanpo lan egin eta aldi berean lana bukatutakoan etxeko lanak egiteko ardura hartzeko …
Lege Organikoak
Espainiako ordenamendu juridikoan, Lege Organikoa Konstituzioak erregulatzen dituen gaiak arautu egiten dituzten legeak dira, hala nola hiritarren funtsezko …
Stock (estokajea)
Enpresan, stock edo estokajea enpresak biltegian gordeta dituen izakinen kopurua da, izan lehengai, izan produktu erdibukatu edo bukatua, ekoizpen prozesuaren …
Laneratzea (lan-munduratzea) eta lanbideratzea
Laneratzea edo lan-munduratzea pertsonek euren prestakuntza eta trebakuntzen araberako lanpostuak eskuratzea da, lanpostu horiek sortzeko aukerak zabalduz, …
Okupagarritasuna
Okupagarritasuna sektore ekonomiko jakin batek edo ekonomia osoak eskaintzen dituen enplegu-aukeren multzoa da, sektore edo ekonomia horrek enplegua eskaintzeko …
Galerak (ekonomia eta kontabilitatea)
Ekonomian, galera pertsona edo erakunde batek dituen ondare eta aktiboetan jasaten duen balio-gutxitzea da. Balio-gutxitze hori aktibo horiek erabili edo …
Arau juridikoak
Arau juridikoak pertsonek gizartean duten jokabidea nolakoa izan behar den ezartzen duten erregela zehatzak dira, estatuak emanak eta hertsapenez inposatuak, …
Golkoak
Bizkaiko Golkoa. Golkoa lurralde batean itsasoak egiten duen sargune formako itsasbazterreko elementu geografikoa da, bi lurmuturrek mugatzen dutena. …
Errebokazioa
Zuzenbidean, errebokazioa erabaki edo ebazpen administratibo edo judizial bat baliorik gabe uztea da, aurretik sortu dituen efektu guztiak bertan behera utziz.
Berrespen Pragmatikoa (Santzio Pragmatikoa)
Berrespen Pragmatikoak, Santzio Pragmatikoak edo Lege Pragmatikoak Espainiako Erregeak XVI. mendetik plazaratutako legeak ziren, monarkiaren eta estatuaren …
Materializazioa (artea)
Artean, materializazioa artistaren ideia edo kontzeptu bat artelan baten bitartez gauzatu eta errealitatea bihurtzea, ikuslearekiko komunikazioa sortu ahal …
Erregeordetza
Monarkia batean, erregeordetza edo erregentzia legezko eta benetazko erregeak edo erreginak bere kargua garatzeko ahalmenik izan ez, eta bere ordez beste batek …
Negozio-plana
Negozio-plana enpresa edo proiketu berri bat abiarazi eta garatze aldera osatzen den agiria da, helburuak, ingurunearen azterketa, baliabideak eta ekintzak …
Ziriharria (dobela)
Kredituak: Josugoni - Commons Wikimedia Arkitekturan, ziriharria edo dobela arku bat osatzen duten ziri formako harlanduak dira, beste ziriharrien artean …
Arkubarnera
Kredituak: Josugoni-Wikimedia Commons. Arkitekturan, arkubarnera edo intradosa ganga, arku edo ziriharri bateko azpiko edo barnealdeko azalera da. Aurkako …
Teknoetika
Teknoetika teknologiaren alderdi etiko eta moralak aztertzen dituen etikaren adarra da, teknologiaren garapena, erabilera eta zabalkuntzarako irizpideak eta …
Jara Bartzelonan, Jasone Osoro: laburpena
Jara Bartzelonan Jasone Osoro idazleak idatziriko eleberri laburra da, 2007 urtean plazaratua eta bereziki gazteei zuzendua. Jara saileko hirugarren liburua …
Sinpatia
Ez nahastu enpatia terminoarekin. Sinpatia besteekiko kezka eta haientzat onena desiratzeko sentimendua da, bestearen esperientziak eta emozioak bizi eta …
Lursail irekiak (landa irekiak, openfield)
Openfield paisaia, Frantzian. Ohartzekoa da nekazaritzak lur azalera gehiena hartzen duela, basoari leku eskasa utziz. Landa irekiak, soro irekiak edo lursail …
Kapital soziala (soziologia)
*Agian, kapital soziala enpresaren testuinguruan bilatzen ari zinen. * Soziologian, kapital soziala talde, komunitate, erakunde edo gizarte bateko kideen artean …
Forma juridikoa
Forma juridikoa enpresa batek legez sortu eta eratzeko aukeratzen duen identitatea da, enpresari indibidual gisa eta braz pertsona fisiko moduan edo sozietate …
Atrizioa
Kristautasunean, atrizioa egindako bekatuen damua da, baina Jainkoaren zigorraren beldurrez eragindakoa. Beraz, kontrizio edo gaizki egindakoa berez eta …
Mestak (definizioa)
Mestak Erdi Aroan Gaztela eta Aragoiko erresumetan sortutako artzain eta abeltzainen asanblea eta gremioak ziren, artzainek euren lanbidea babestu eta …
Prozesamenduko unitate zentrala
Kredituak: Andrew Dunn-Commons. Prozesamenduko unitate zentrala, prozesuko unitate zentrala edo prozesatzeko unitate zentrala, prozesagailu, prozesadore edo …
Jarduera fisikoa eta ariketa fisikoa
Jarduera fisikoa gorputzak egiten duen edonolako mugimendua da, funtzio metabolikoetatik gorako energia-gastu dakarrena. Jarduera fisikoa egiten da aisialdian …
Kaparetasun unibertsala
Kaparetasun unibertsala lurralde bateko biztanle guztiei, bertakoa izateagatik soilik,kapare izendatu edo aitortzea da. Kaparetasun unibertsalaren pribilegioa …
Elektrifikazioa
Elektrifikazioa jarduera, prozesu edo gailu baten energia-bektoretzat elektrizitatea hartzea da. Adibidez, XXI. mendearnen hasieran automobilak mugiarazteko …
Tabuladorea (informatika)
Tabuladore funtzioa duen tekla, goian ezkerrean. Informatikan, tabuladorea testu-prozesadore batean marjinak lerroan zehar tarteka uzteko funtzioa da, maizenik …
Tabulazioa (estatistika)
Agian, tabuladore terminoa bilatzen ari zinen, testuen prozesamenduari buruz. Estatistikan, tabulazioa datu estatistikoak ordenatu eta taula batean laburtuta …
Espainiako Ondorengotza Gerra
Espainiako Ondorengotza Gerra 1701-1713 bitartean garatu zen Espainiako Koroaren ondorengotzaren inguruko gatazka dinastikoa izan zen. Gatazka Karlos II.a …
Zirkulu bertutetsua
Zirkulu bertutetsua emaitza gero eta hobeak (zirkulu batean egongo bagina bezala) gertatzen diren egoera da, batera jarri edo gaineraturiko faktore eta ekimenen …
Errima (hoskidetasuna)
Literaturan, eta bereziki olerkigintzan, errima edo hoskidetasuna bertso batzuen bukaera aldera azentudun azken silabatik aurrera ezartzen den soinuen …
Enpresa (definizioa)
Enpresa (gaztelaniaz, empresa), alde batetik giza baliabideak (langileak eta horien ahalmen eta trebetasunak, teknologia jakin bat baliatuz) , eta bestetik …
Korporazioak (konpainiak)
*Agian, korporazioa gremioaren adieran bilatzen ari zinen. * Korporazioa edo konpainia pertsona batzuek batera jartzen duten ondare multzo bat da, kontratu …
Genero-parekidetasuna (genero-parekotasuna)
Genero-parekidetasuna, genero-parekotasuna gizonek eta emakumeek gizartean ordezkaritza, ardura edo botere-karguetara aukera, neurri eta maila berean heltzeko …
Pedagogia (definizioa)
Etimologiaz, pedagogia antzinako grezierazko παῖς, paîs (« haurra ») eta ἄγω, ágô (« gidatu »), hitzetatik dator, eta beraz literalki haurren gidakuntza edo …
Etxetik ospa, Irati Bediaga: laburpena
Etxetik ospa Irati Bediaga idazleak 2021 urtean plazaratutako eleberri laburra da, gaztetxoei zuzenduta. Protagonista Nahia da, 14 urteko neska, amarekin dituen …
Disoziala
Nahasmendu disoziala, bereziki haur eta gazteei buruz, gauza, pertsona eta animaliekiko indarkeriazko jokabidea da, erasoak, lapurretak eta delituzko bestelako …
Psikotropikoak
Psikotropikoak edo substantzia psikotropikoak pertsona baten funtzio mentalak, hala nola hautematea, kognizioa, aldartea eta jokabidea, eragiten dituzten …
Oilar-meza
Liturgia katolikoan, oilar-meza Abenduaren 24ko gauerdian ospatzen den meza da, Jesusen jaiotza ospatzen duena. Sixto III. Aita Saindua izan zen, V. mendean, …
Laukiratzea (enkoadraketa)
Lehen planoko laukiratze selektiboa. Kredituak: Бусел В.А. Commons. Argazkigintzan, telebistan eta zinemagintzan, laukiratzea, enkoadraketa edo enkoadratzea …
Infantifikazioa
Infantifikazioa (ohartu pertsonifikazio terminoarekiko parekotasuna) mito bat infante edo haur baten itxuraz eratu eta irudikatzea da. Horren adibide garbia da …
Patognomonikoa
Sintoma bati buruz, patognomonikoa patologia jakin bati beste inongoari ez dagokion sintoma hori kalifikatzeko erabiltzen den terminoa da. Beraz, sintoma …
Bindikazioa
Bindikazioa edo errebindikazioa (ez nahastu erreibindikazio hitzarekin) iraindua, mespretxatua edo bidegabe salatu den horren alde agertu eta hura defendatzea …
Arrazionaltasun instrumentala
Arrazionaltasun instrumentala aurrez ezarritako helburuen betetze-maila baliozkotasun-irizpide nagusitzat hartzen duen arrazionaltasun mota da. Aldi berean eta …
Signifikazioa eta birsignifikazioa
Signifikazioa objektu, ideia edo kontzeptu sinple batek bere errealitate faktiko eta izaera literaletik haratago sortzen duen esanahia da, zeinu edo ikur …
Esteriorizazioa (psikologia)
Psikologian, esteriorizazioa norberaren sentimenduak eta pentsamenduak nolabait adierazi edo azaleratzea da. Horren aurkakoa interiorizazioa da. Orokorrean, …
Kontrahorma
Erromanikoko ohiko kontrahorma. Arkitekturan, kontrahorma horma baten aurka (edo kontra) eraikitzen den egitura da, horma sendotu eta zama banatzeko …
Oihartzuna
Oihartzuna soinu bat zuzenean edo bertan entzun ondoren, persistentzia-denbora gainditzen duen distantzia batera gertatzen soinu-uhinaren errebotea hauteman eta …
Finikitoa
Finikitoa (latinezko finis, “muga”, eta quietus, “geldirik”) edo kitapena lan-kontratu eten ondoren langileari dagozkion ordainsari …
Posesioa (kontzientziaren egoera)
Antropologian eta parapsikologian, posesioa kontzientziaren egoera aldatua da, non izpiritu, jeinu edo naturaz gaindiko beste entitate batek pertsona baten …
Eszena-jartzea
Erretratu baten eszena jartzea. Ikusgarria dira argiztatzea, modeloaren jarrera, abanikoarekin eta beste osagarri batzuekin batera. Arte eszenikoetan, …
Sentsualitatea
Sentsualitatea (latinezko sensualitas hitzetik, “zentzumenei buruzkoa”) pertsona bat erakargarria izateko duen gaitasuna da, beste pertsonen …
Garun-ihesa (burmuin-ihesa)
Garun-ihesa edo burmuin-ihesa herrialde batek nozitzen duen goi mailako ezagutza eta trebetasunaren galera da, prestakuntza handiko ikertzaile eta beste …
Proiekzioa (kartografia)
Goode-ren homolosinu proiekzioa. Kredituak: Strebe-Commons. Kartografian, proiekzio kartografikoa Lurraren edo beste argizagi baten azalera kurboko puntuak …
Folklorea (definizioa)
Folklorea gizatalde batek tradizioz, ohituraz nahiz ahoz, jaso eta transmititu egiten duen elementu kultural konkretu eta ez abstraktoen multzoa da, tokikoak …
Klima (definizioa)
Klima (antzinako grezierazko cien κλίμα, *klima, *hitzetik, « eguzkiaren inklinazioa », « latitudea »), toki edo eskualde batean eguraldiak dituen ezaugarri …
Konfabulazioa (psikologia)
Agian, konfabulazio hitzaren adiera guztiak ari zinen bilatzen. Psikologian, konfabulazioa subjektu batek fantasiak edo egiazkoak ez diren gauzak asmatu, …
Sumariotasuna (epaiketa sumarioak)
Prozesu bat sumarioa dela esaten da (latinezko summarius hitzetik, “laburra”) laburra, azkarra eta aldi berean eraginkorra denean. Zuzenbidean, …
Berbalizazioa
Berbalizazioa objektuak, fenomenoak, kontzeptuak, ideiak eta emozioak hitzez izendatu, adierazi eta komunikatzeko ahalmena da. Emozioen berbalizazioa …
Erreskatea (finantzak)
Agian erreskate hitzaren adiera guztiak bilatzen ari zinen. Horretarako, ikus erreskate, hiztegi arruntean. Erreskatea edo zehatzago finantza-erreskatea, …
Aginte-hutsunea
Aginte-hutsunea eskualde edo herrialde batean gobernua bertan behera geratu eta estatuaren ordezkaritza hartuko duen inor ez dagoenean gertatzen den egoera da, …
Amodio erromantikoa
Amodio erromantikoa edo maitasun erromantikoa (ikus, gainera, maitasuna) bi pertsonen arteko harreman afektibo-sexuala da, irrikan, grinan, esklusibotasunean …
Degradazioa (margolaritza)
Modiste sur les Champs-Élysées. Jean Béraud. Ohartzekoa da urrutiko kolorren degradazioa. Arte piktorikoan, degradazioa koloreen saturazioa, garbitasuna edo …
Probokazioa (erretorika eta politika)
*Probokazio hitzaren beste adierei buruz jakiteko, ikus probokazio, Gizapediako hiztegi arruntean. * Probokazioa beste bati sumina eta haserrea sorrarazteko …
Bizitza-istorioak
Bizitza-istorioak, bizi-istorioak, bizitza-istoriak, bizitza-historiak edo bizi-historiak gizarte zientzietan, bereziki antropologian eta soziologian, …
Anbientalizazioa
Anbientalizazioa erakunde batean ingurumen-arazoei heldu eta horiei konponbidea emateko diseinatu, ezarri eta praktikan jartzen diren politika eta programen …
Sinesten dut ulertzeko (credo ut intelligam)
Sinesten dut ulertzeko, latinezko jatorrian credo ut intelligam,fedea eta arrazoia lotzen dituen printzipio epistemologiko eta teologikoa da, fedea arrazoiaren …
Baliabide hidrikoak
Baliabide hidrikoak edo ur baliabideak ur hornidura ahalbidetu egiten duten baliabide naturalak dira, hala nola ibaiak, aintzirak, lurpeko urak eta glaziarrak, …
Konformismoa
Soziologia politikoan, konformismoa subjektu edo gizatalde batek bere iritziak eta sinesmenak beste talde edo instituzio batetik jasotako arau, printzipio edo …
Aurrekaria (epaia)
Agian, aurrekari hitza orokorrean bilatzen ari zinen. Zuzenbidean, epai- aurrekaria** auzi jakin bati buruz epaitegi batek emandako epaia, antzeko auzi batan …
Despopulazioa (despopulatzea)
Despopulazioa, depopulazioa, despopulatzea edo despopulaketa herri edo eskualde batean gertatzen den biztanleriaren jaitsiera iraunkorra da, izan biztanleriaren …
Politika prefiguratiboa
Politika prefiguratiboa programa politiko bat praktikan aurreratu eta garatu egiten duten praktika politikoen multzoa da. Bereziki, anarkismoan erabilitako …
Dibagazioa (hidrografia)
Hidrografian, dibagazioa ibai baten ibilguan gertatzen diren nondik norakoen aldaketak dira, bereziki korrontearen eraginagatik eta sedimentuen depositoagatik. …
Meandroak
Ibai baten meandroak. Meandroaren alboan sortzen diren penintsula txikiak meandroaren lobuluak dira. Meandroak ibai batek bere ibilguan zehar egiten dituen …
Estatu hutsegina
Estatu hutseginak, huts egindako estatuak, huts egiten duen estatuak edo porrot egindako estatuak gobernatzeko eta herritarrei oinarrizko zerbitzuak eskaintzeko …
Industriaurreko aroa eta gizartea
Industriaurreko gizartea eta industriaurreko aroa Industria Iraultza aurreko garaia eta mundua adierazteko erabiltzen diren terminoak dira, nekazaritza eta …
Enkabalgamendua
Olerkigintzan, enkabalgamendua edo zangalatraua bertso baten amaieran ezartzen den haustura gramatikal, semantiko edo ortografikoa da, esaldiak eta hitzak ere …
Geldialdi ekonomikoa (estagnazioa)
Geldialdi ekonomikoa edo estagnazioa hazkunde ekonomikorik ez dagoenean edo tasa oso txikietan igotzen denean gertatzen den egoera iraunkorra da. Horren …
Gizarte likidoa
Gizarte likidoa, batzuetan modernitate likidoa ere deitua, Zigmunt Bauman poloniar soziologoak (1925-2017) garatutako kontzeptua da, XX. mendearen bukaeratik …
Litoralizazioa
Litoralizazioa (latinezko litoris hitzetik, “kostaldea”) biztanleria eta jarduera ekonomikoak kostaldean biltzeko duten fenomeno sozioekonomiko eta …
Migrazio-saldoa
Herrialde, eskualde geografiko bati buruz, migrazio-saldoa, saldo migraria, migrazio garbia edo migrazio-hazkundea epe batean zehar bertaratutako immigranteen …
Hiri adimenduak
Hiri adimendua edo hiri adimentsua, ingelesezko smart city izenez ere ezaguna, hiriak bertako eta inguruko biztanleei eskaintzen dizkien aukera, zerbitzu eta …
Lur eta lurzoruen birkalifikazioa
Herri, hiri edo eskualde bateko Hiri Antolamenduko Plangintza Orokorrak bertako lur eta lurzoruen erabilera zehazten du (etxebizitzarako, industriarako, …
Eremu Ekonomiko Esklusiboa
Eremu Ekonomiko Esklusiboa edo Ekonomia Eremu Esklusiboa herrialde batek bere kostaldetik abiatuta itasoko eremuan baliabide naturalak (arrnatza, energia …
Gizarte haustura
Gizarte haustura edo haustura soziala gizatalde edo klase sozial batetik beste batetik bereizten duen distantzia sozioekonomiko eta kulturala da, …
Postalizazioa (turismoa)
Postalizazioa eskualde, hiri edo herri bat ikuspegi, panoramika edo “postal” bihurtzeko turistifikazio-estrategia da, turismo masiboa sustatzeko …
Banku gordailuak (epe finkora eta agerikoak)
Banku gordailuak pertsona fisiko eta juridikoek banku edo beste finantza entitate bati entregatzen dioten dirua da, diru horren zaintza egin dezan. Bankuak …
Enkomiendak eta komendadoreak
Erdi Aroan, Gaztelako eta Aragoiko erresumetan, enkomienda monarkak pertsona bati entregatzen zion lur konkistatuen ustiapena zen, horretarako lurraldera …
Selektibitatea
Selektibitatea 1974-2006 bitartean Batxilergoa amaituta Espainiako ikasleek unibertsitateko-ikasketak egin ahal izateko burutu behar izaten zuten azterketa …
Eremu semantikoa
Eremu semantikoa sema nuklear edo zentrala partekatzen duen hitz-multzo bat da, elkarren artean bigarren mailako esanahi batez bereizten direnak. Adibidez, …
Hibridazio soziala
Hibridazio soziala edo gizarte hibridazioa gizabanakoek, gizataldeek, enpresa eta beste erakundeek eta eragile publikoek harremanetan jarri eta elkarrekiko …
Balio absolutua (zenbakia)
Balio absolutu funtzioaren adierazpen grafikoa. Irudia: Ævar Arnfjörð Bjarmason, commons.wikimedia webgunetik. Matematikan, zenbaki baten balio absolutua …
Errefuxiatuak
Ruandako errefuxiatuak, Zairen. Errefuxiatuak edo iheslariak, gerratik edo euren herrialdetan pairatzen duten jazarpen edo indarkeriatik ihesi, beren …
Urte sabatikoa
Urte sabatikoa pertsona batek bere ohiko lanbidea utzi eta atsedena hartu edo bestelako zereginetan murgiltzeko hartzen duen atsedenaldia da, orokorrean …
Potentziak eta superpotentziak
Geopolitikan, potentziak, testuinguraren arabera potentzia ekonomiko, militar edo kulturalak ere deituak, inguruan eragin eta botere handia duten (ikus, …
Eragin-eremua
Eragin-eremua, eragin-arloa edo eragin-alorra, geografian maiz erabiltzen den kontzeptua da, adiera desberdinekin: Geografia ekonomikoan eta geopolitikan, …
Babelgo dorrea
Babel dorrea, Gustave Dorék irudikaturik. Babelgo dorrea, Babeleko dorrea edo Babel dorrea Bibliako Hasiera liburuko kontakizun batean agertzen den dorre bat …
Oporrak
Oporrak edo oporraldiak lana eta bestelako ohiko jarduerak egiten ez diren denboraldiak dira, gehienetan arautuak. Jatorrian, atsedenaldi hutsa izatetik, …
Kabotajea
Kabotajea kostaldeko portuetan zehar, kostaldetik aldendu gabe edo haren paraleloan, egiten den nabigazioa da, bereziki salgaiak eta bidaiariak haien artean …
Kontribuzioak (tributuak)
Kontribuzio hitzaren beste esanahi bati buruz, ikus kontribuzio-marjina. Espainiako zerga-sisteman, kontribuzioak edo, zehatzago, kontribuzio bereziak tributuen …
Amortizazio zuzena eta zeharkakoa
Amortizazio zuzena eta amortizazio zeharkakoa ibilgetuko aktiboen amortizazioa kontabilizatzeko bi metodo desberdin dira. Zuzeneko amortizazioaren metodoaren …
Ikasliburua: Testu-meatzaritza
Ondoko estekan eskura ditzakezun gardenkietan, testu-meatzaritza ( data mining) izeneko arloari buruzko sarrera bat ikas dezakezu, R softwarearen …
Koherentzia eta inkoherentzia
Diskurtso edo teoria bati buruz, koherentzia dagoela edo diskurtsoa (edo dena delakoa) koherentea dela esaten da, diskurtsoa osatzen duten adierazpenak logikoki …
Patrizioak
Irudian, kondairazko Romulo eta Remo. Romulo hartzen da klase patrizioaren klasearen sortzailetzat, Patrizioak (“pater” hitzetik) Antzinako Erromako …
Konkordatua
Konkordatua edo konkordatoa Batikanoaren eta beste herrialde bateko gobernuaren artean adostu eta sinaturiko ituna da, herrialde horretan Eliz Katolikoaren …
Kontratua (definizioa)
Kontratua bi pertsonaren arteko borondatezko akordioa da, haien arteko obligazioak sortu, eraldatu edo iraungitzen dituena. Horrela, kontratuak dira …
Txobinismoa
Txobinismoa edo chauvinismoa norberaren herrialdearekiko idolatria edo gehiegizko atxikimendu akritikoa da, bertakoen izaera eta lorpenak goraipatu, kanpokoak …
Armistizioa
Armistizioa gerran dauden herrialde biren edo gehiagoren arteko borroka.eten iraunkorra da, su-etena baino sendoagoa eta negoziazio baten ondoren adostutakoa …
Gobernua (definizioa)
Gobernua (latinezko gubernare hitzetik, “ontzi bat gidatu”) estatua eta horren administrazio pubikoa zuzendu eta kudeatu egiten dituen agintaritza …
Ginozentrismoa
Ginozentrismoa (antzinako grezierazko om γυνή hitzetik -gunḗ, “emakumea”-) gizonek gizartean duten rola eta egin dituzten ekarpenak gaitzetsi eta salatu eta …
Ehun produktiboa (aparatu produktiboa)
Ehun produktiboa, ehundura produktiboa edo aparatu produktiboa (ekoizpen-ehun edo ekoizpen-aparatua ere deitua) ekonomia batek jarduera ekonomikoak aurrera …
Anbiguitatea (anbiguetatea)
Anbiguitatea, anbiguetatea edo anbioguotasuna gertatzen dela esaten da, termino. kontzeptu, ideia, esaldi edo proposizio batek esanahi edo interpretazio aniz …
Faltsugarritasuna (faltsabilitatea)
Faltsugarritasuna edo faltsabilitatea aieruak, hipotesiak eta teoria zientifikoak ukatu eta gezurtatuak egiteko ahalmen edo posibilitatea da, horretarako …
Pertsonalizazioa (marketina)
Marketinean, pertsonalizazioa bezero bakoitzaren beharretara egokitzen diren produktuak eta zerbitzu bereziak eskaintzeko estrategia eta ekintzen multzoa da. …
Landa garapena
Landa garapena edo landako garapena landa eremuko garapen ekonomiko, sozial eta kulturala sustatzeko politika eta ekimenen multzoa da, orekaz eta …
Kritizismoa (filosofia)
Kritizismo filosofikoa epistemologia edo ezagutzaren oinarriak eta garapena aztertzea ezagutza filosofiko nahiz zientifikoan abiarazi baino lehenago landu …
Denbora errealean
Denbora errealeko sistema ingurunetik datu digitalak jaso, datu horien informazioa prozesatu eta horren arabera eta epe gutxi gorabehera labur batean …
Aplikazio informatikoak
Aplikazio informatikoa edo aplikazio-softwarea**erabiltzaile arrunt nahiz berezitu batentzat aplikazio praktikoak dituen software espezifiko bat da, hala nola …
Bihurketa (informatika)
Informatikan eta datuei buruz, bihurketa datuak formato batetik beste batera bihurtu edo aldatzeko prozesua da, aplikazio informatiko batek datu horiek irakurri …
Atribuzioa (informazioa eta sormen-lanak)
Atribuzioa hirugarren baten eskutik argitaratu eta zabaldu egiten diren informazio eta sormen-lanei buruz, informazio eta lan horien egilea edo iturriaren …
Makinaz irakurgarria
Makinaz irakurgarri terminoak ordenagailu baten bitartez zuzenean edo manipulazio sinplearekin prozesagarriak diren datu eta fitxategi informatikoen formatoari …
Abominazioa
Abominazioa guztiz gaitzesgarria edo higuingarria den zerbait da. Bereziki Biblian eta Koranean erabiltzen den hitza da, bekatua edo jokabide higuingarriak …
Optimizazioa (matematika)
Optimizazioa edo, zehatzago, optimizazio matematikoa (hoberenatzea ere deitua) funtzio matematiko baten balioa maximotu edo minimotu (handien edo txikien egin) …
Abertsioa (orokorra)
Abertsioa (latinezko aversio hitzetik, “aldentzea”, vertere, “jiratu” hitzetik) edo, zehatzago, zerbaitekiko abertsioa, zerbait horrek …
Arriskuarekiko abertsioa
Agian, abertsio kontzeptu orokorrari buruz jakin nahi duzu. Finantzetan, arriskuarekiko abertsioa inbertitzaile batek ziurgabetasuna eta aldakortasun edo …
Epistolak
Epistola (antzinako grezierazko epistole hitzetik, “gutuna”, epistellein aditzetik, mezu bat bidali) gutuna adierazteko erabili ohi kultismoa eta …
Txisteak
Txistea barre eragitea helburu duen kontakizun laburra da. Orokorrean irizpide hauen arabera sailka daitezke txisteak sakon aztertu zituen Sigmund Freuden …
Aniztasun funtzionala
Aniztasun funtzionala edo dibertsitate funtzionala 2005etik desgaitasunak, defizit funtzionalak eta bestelako oztopo fisiko eta psikologikoak izendatzeko …
Miñan, Amets Arzallus: laburpena
Ibrahimaren bidaia. Kredituak: Ibrahima Balde- Commons Wikimedia. CC-BY-SA Miñan 2019 urtean plazaraturiko narrazioa da, Amets Arzallusek idatzia Ibrahima Balde …
Progenitoreak
Agia zelula progenitoreei buruz bilatzen ari zinen. Progenitoreak (latinezko genitor, genitoris -guraso- hitzetik, pro -“aurrera”- aurrizkiarekin) …
Web posizionamendua
Web posizionamendua web orrialde bat bilatzaileek eskaintzen dituzten emaitza-zerrendetan lehen postuetan agertzeko burutzen diren ekintza, teknika eta …
Serbitizazioa (zerbitizazioa)
Serbitizazioa edo zerbitizazioa enpresak batek bere produktuei buruz egiten dituen zerbitzuen eskaintza da. 1980ko hamarkadatik abiarazitako joera da, …
Artzesilao
Artzesilao edo Arzesilao (K.a. 315-K.a 240) antzinako greziar filosofoa da, Platonen Akademiako buru eta eszeptizismo akademikoaren abiarazlea, eszeptizismoaren …
Sexu disfuntzioak (disfuntzio sexualak)
Disfuntzio sexualak edo sexu-disfuntzioak sexu harremanak norberaren edo bikotekidearen atseginez eta gogobetetasunez garatzeko zailtasun edo ezintasun …
Funtzionala eta disfuntzionala (psikologia)
Agian disfuntzioa funtzionamendu desegokiaren adieran bilatzen ari zinen. Agian funtzionalitatea produktu baten prestazio moduan bilatzen ari zinen. Subjektu …
Funtzionaltasuna (funtzionalitatea)
Agian funtzionaltasuna adiera psikologikoan bilatzen ari zinen. Funtzionaltasuna edo funtzionalitatea produktu bat eroso, erabilgarria eta praktikoa izatearen …
Balio-gordailua
Balio-gordailua eros-ahalmena gaur egunetik etorkizunera eramateko erabil daitekeen edozein produktu edo “gauza” bat da. Balio-gordailu batek bete …
Kontu-unitatea
Kontu-unitatea edo kontu-unitate komuna eskaintzen diren ondasun eta zerbitzuen prezioak adierazteko erabiltzen den unitate komuna, patroia edo neurketa-sistema …
Truke-bitartekoak (truke-bideak)
Truke bitartekoa edo truke bidea ondasunak eta zerbitzuak saldu eta eskuratzeko erabiltzen den bitarteko edo baliabide bat da, erosleek eta saltzaileek hura …
Sublebazioa
Sublebazioa talde edo komunitate batek agintarien aurka abiarazten duen altxamendu edo matxinada da.
Koitoa
Koitoa bi pertsonen arteko batze sexuala da, zakilaren sarpen edo penetrazioaren bitartez burutzen dena. Koito praktika arruntena zakila emakumearen baginako …
Pentsamendu kritikoa
Pentsamendu kritikoa edo pentsamolde kritikoa, pertsona batek ezagutza garatzeko trebetasun eta prozesu kritikoa da, zorrotza alegia. Zorroztasun hori da …
Zapaldak
Kredituak: Charrine Liu Zapaldak edo terrazak leku maldatsuetan nezakaritza lanak errazteko lurra berdinduz eratzen diren lur zerrenda lauak dira. Ohikoak dira …
Artisautza eta artisauak
Kredituak: Stebe Bozak Artisautza edo eskulangintza Industria Iraultzaren aurreko ekoizpen-modu nagusia izan zen, eskuko lana eta teknologia sinplea (eskuko …
Erregai fosilak (energia fosilak)
Petrolio-plataforma bat, petrolioa itsas-hondo azpitik erauzten duena. Kredituak: Agencia Brasil. Erregai fosilak, energia fosilak ere deituak, lurpean dauden …
Arkitektura bioklimatikoa
Eraikin bioklimatikoa. Kredituak: Biodiesel33. Arkitektura bioklimatikoa eraikinak irizpide ekologikoak diseinatu eta eraiki egiten duen arkitektura da, …
Birziklapena
Birziklapena erabilitako gaiak eta produktuak bildu eta birprozesatzeko prozesua da, haiekin gai eta produktu berriak sortuz (ikus gainera, ekonomia zirkularra …
Neutraltasuna (nazioarteko zuzenbidea)
*Agian neutralitate klimatikoari buruz ari zinen bilatzen. * Nazioarteko zuzenbidean eta geopolitikan, estatu bat neutrala dela esaten da beste estatuen arteko …
Abdikazioa
Abdikazioa goi agintari batek, gehienetan monarkak, bere aginte eta karguari borondatez uko egitea da. Orokorrean, monarkak bizi artean izaten du kargua, baina …
Aposizioa
Aposizioa bi izen edo izen-sintagma batera jartzen dituen gramatika-egitura da, horietako batek besteari buruzko informazioa zehaztu edo zabaldu egiten duenean; …
Persiarren Manifestua (Persiarren Adierazpena)
Persiarren Manifestua Fernando VII.ak (irudian, 1814 aldean) Cadiz konstituzioa bertan behera utzi eta absolutismoa eta Antzinako Erregimeneko estatus juridiko …
Legitimazioa
Zuzenbide prozesalean, legitimazioa pertsona batek epaitegietako instantzia batean prozesu judizial bat abiarazi eta horretan parte hartzeko gaitasuna da. …
Konpultsa
Konpultsa dokumentu publiko batetik egindako kopia jatorriko dokumentuarekin bat datorrela ziurtatzen duen egintza administratiboa da. Hedaduraz, ziurtatutako …
Agiri publikoak eta agiri pribatuak
Agiri edo dokumentu publikoak, funtzionario publiko batek bere zeregin eta eskumenen ondorioz jaulkitzen dituen agiriak nahiz partikular batek eskuhartze, …
Eskaera-puntua (eskabide-puntua)
Izakinen kudeaketan, eskaera-puntua edo eskabide-puntua ($E_p$) biltegia segurtasun-stocketik behera ez geratzeko eskaerak bideratu behar diren unea da, eguneko …
Segurtasun-stocka
Izakinen kudeaketan, segurtasun-stocka edo segurtasuneko stocka (maiz** Ss siglekin adierazten dena),** stock minimoa** ere deitua, biltegian beti eduki …
Aktibo korrontea
Aktibo korrontea enpresak dituen aktibo likidoek osatzen duten ondare-masa da, ustiapen-zikloan zehar xahutu eta orokorrean urtebete baino gutxiago irauten …
Lan malgutasuna
Lan merkatuko malgutasuna edo, laburrago, lan malgutasuna, langile eta enpresarien arteko lan harreman eta baldintzen legezko erregulazio itxiak ezabatu, horiek …
Aldi baterako enplegua
Aldi baterako enplegua edo aldi baterako lana iraupen jakin eta mugatuko lan kontratu baten bidez sortzen den enplegua da. Orokorrean, aldi baterako enplegua …
Anexioa
Anexioa nazio estatu batek beste estatiu bateko lurralde bat bereganatu eta bere mugen barruan sartzea da. Indarrez, konkista baten bitartez, edo modu baketsuan …
Konkista
Konkista armada edo talde militar batek, konkistatzaileak alegia, lurralde bat armaz hartu eta hango kontrol militar nahiz politikoa indarrez bereganatzea da, …
Dozentzia
Dozentzia (latinezko docere hitzetik, “irakatsi”) irakaskuntzan irakasle gisa diharduten pertsonen jarduera profesionala eta lanbidea da. Maiz, …
Filiazioa (zuzenbidea)
Zuzenbidean, filiazioa gurasoen eta seme-alaben artean, guraso eta seme-alabak izate soilagatik, ezartzen den erlazio juridikoa. Filiazioa bi erakoa da: guraso …
Aitzinsolasa
Aitzinsolasa idazlan baten hasierako atala da, idazlanaren aurkezpena egin, eta horri nahiz idazleari buruzko iruzkinak eta oharrak ematen dituena, eta maiz …
Cloze proba
Cloze testa edo cloze proba hizkuntzaren irakaskuntzan ikaslearen irakurriaren ulermena ebaluatzeko erabiltzen den proba bat da. Orokorrean, testu batetik lehen …
Deitatea
Deitateak edo jainkoak bereziki erlijio politeistetan, gurtu edo adoratu egiten diren entitateak dira, dibinitatearen ezaugarrietako batzuk biltzen dituztenak, …
Dibinitatea
Dibinitatea edo jainkotasuna Jainkoak, erljio monoteistetan, edo jainkoek, erlijio politeistetan, duten esentzia eta izaera da, Jainkoak edo jainkoek dituzten …
Primiziak
Primiziak edo hasikinak ehizak, uztak edo abereek emandako lehen etekinak dira, hainbat erlijio monoteista nahiz politeistetan Jainkoari ematen zaizkionak …
Hamarrena
Hamarrena Biblian jaso eta agintzen den zerga edo dohaintza da jatorrian, sinestunek Jainkoari (sakrifizioen bitartez),kleroari ordaindu beharrekoa. Literalki …
Probabilitate subjektiboa
Ikus, probabilitate subjektibo, Gizapediako hiztegian, definizio labur baterako. Probabilitate subjektiboa probabilitatearen kontzeptua eta estimazioa indibiduo …
Drainatzea
Arro hidrografiko bateko drainatze-sarea. Kredituak: Alfredobi. Geografian, drainatzea ura toki batetik irteteko duen modua da, naturala nahiz artifiziala. …
Drakoniarra
Lege, politika edo erabaki drakoniarrak zorrotzak eta gogorrak diren horiek dira. Hitza Drakon atenastar legegilearengandk dator: Drakon legegila asko gogorra …
Identitate-printzipioa (filosofia)
Identitate-printzipioa edo identitatearen printzipioa, identitate-legea edo identitatearen legea ere deitua, logikako oinarrizko printzipio edo legea da, A dela …
Magnitude eskalarrak eta magnitude bektorialak
Magnitude eskalarrak zenbaki hutsen bitartez (eskalarrak) adierazten diren horiek dira, hala nola ikasle baten (edo batzuen) kalifikazioa. Magnitude bektorialak …
Magnitudeak
Magnitudeak fenomeno edo objektu bati buruz neurtu daitezkeen ezaugarriak eta propietate zehatzak dira, hala nola fisikan, tenperatura, presioa, abiadura, eta …
Herrialde nordikoak
Herrialde nordikoak, eskandinaviar herrialdeak ere deituak, Europako iparraldeko herrialdeak dira, hain zuzen Norvegia, Suedia, Fonlandia, Danimarka eta …
Asia Txikia
Asia Txikiko mugak. Kredituak: Spiridon Ion Cepleanu Asia Txikia, Anatolia ere deitua, Asiako mendebaldeko muturrean dagoen penintsula handia, egun Turkiako …
Erantzukizunaren difusioa eta ikuslearen efektua
Ikuslearen efektua edo erantzukizunaren difusioa larrialdi baten aurrean ikusle batek larrialdi baten aurrean duen erreakzioari buruzko fenomenoa da, gizarte …
Enplegu-tasa (okupazio-tasa)
Enplegu-tasa edo okupazio-tasa adin tarte edo bestelako kategoria demografiko edo sozial batean, okupatuak edo lanean ari diren (beren kabuz edo beste baten …
Interdependentzia
Orokorrean, interdependentzia bi pertsona, erakunde edo objektuen artean garatzen den elkarrekiko dependentzia da, elkarren artean dagoen ezinbesteko lotura eta …
Suszeptibilitatea
Suszeptibilitatea objektu, egitura edo sistema bat bere baitan fenomeno bat garatu edo orokorrean aldatu edo eraldatua izateko duen posibilitatea eta gaitasuna …
Zaintza-zorra
Zaintza-zorra, batzuetan zor patriarkala ere deitua, pertsona, gizatalde nahiz klase sozial bakoitzak jaso eta eman egiten duen zaintzaren arteko aldea da. …
Baldintzagabekotasuna
Baldintzagabekotasuna edo inkondizionalitatea transakzio eta transferentzia ekonomikoak ordainik gabe (baldintza edo kondiziorik gabe) burutzen direnean …
Unibertsalitatea eta selektibitatea
Ekonomian, unibertsalitatea dagoela esaten da zerbitzu sozialak indibiduo eta familia guzti-guztientzat eskaintzen direnean, haien errentei edo bestelako …
Oligopolizazioa
Ekonomian, oligopolizazioa sektore ekonomiko batean enpresen kontzentrazioa handitu eta finean oligopolioak sortzeko prozesua da. Bereziki, magnitude hnadiko …
Entronizazioa
Entronizazioa (literalki errege-erreginei buruz tronura goratu eta beraz erregetza hasteko ekitaldia) pertsona, ikur edo ideia bati berebiziko ospea eman edota …
Zertifikazioa (akreditazioa, ziurtapena)
Zertifikazioa, akreditazioa edo ziurtapena hirugarren erakunde batek, objektibotasunez eta neutraltausnez jardunez, pertsona baten gaitasunek edota enpresa …
Kazikeak eta kazikismoa (jauntxokeria)
Kazikismoa edo jauntxokeria sistema politiko bat da, itxuraz demokratikoa, baina finean tokiko oligarkia batek, kazikeek alegia, herritarrengan garatzen duen …
Kastizismoa
Kastizismoa (gaztelaniazko castizo hitzetik, “jatorra, garbia”, bertakoa dena ere adierazten duena) XVIII. mendetik Ilustrazioaren ideia …
Tasazioak
Tasazioa edo tasatzea behar bezala akreditutako aditu baten eskutik ondasun bati buruz egiten den balioespena da, merkatuan zenbateko balioa zenbatetsiz edo …
Desira, nahiera edo gogoa (marketina)
Marketinak kontsumizaileen beharrak asetzea helburu duen enpresaren arloa izanik, desira, nahiera edo gogoa kontsumitzaileak sentitzen dituen behar horiek …
Saltoki handiak (saltegi handiak)
Saltoki handiak, saltegi handiak edo erostetxe handiak azalera handiko saltoki txikizkariak dira (eta beraz, orokorrean azken kontsumitzaileentzako produktuak …
Kontraprestazioak (ordain-emateak)
Kontraprestazioa edo ordain-ematea pertsona edo erakunde batek zerbait jasotzearen trukean beste bati egin edo ordaindu beharrekoa da. Adibidez, ondasun bat …
Oinarrizko beharrak
Oinarrizko beharrak gizakiak bizirauteko eta osasunez eta duintasunez bizitzeko behar dituen baliabide ekonomikoak dira, bereziki janaria, ura eta aterpe bat. …
Sekularizazioa
Sekularizazioa erlijioak gizartean duen garrantziaren nahiz presentziaren gainbehera eta sekularismoaren eta laizismoaren goratzea da. Modernitatearekin eta …
Erlijio-pluralizazioa
Pluralizazio erlijiosoa edo erlijio-pluralizazioa gizarteen sekularizazioarekin batera gertatu ohi den fenomenoa da, ordurarte nagusi izan diren erlijioek …
Tributuak
Tributuak (*tributoak) estatuak gastu publikoa finantzatzeko jasotzen dituen sarrera publikoak dira, herritarrek eta enpresek estatuari egindako diru ekarpenek …
Jopuak eta joputza (Erdi Aroa, feudalismoa)
Jopuak edo glebako jopuak Erdi Aroko feudoetako nekazarien klase soziala zen, jaun feudalaren mendean eta agindupean, askatasun guztiz mugatua zutenak. …
Nazionalismo zentrala eta nazionalismo periferikoak
Nazionalismo zentral eta nazionalismo periferikoak espainiar estatuko nazionalismoak sailkatzeko ezartzen den kategorizazioa da. Bereizketa hori dialektikoa da …
Natalismoa (pronatalismoa)
Natalismoa edo pronatalismoa herrialde batean estatuak jaiotzak ugaltzeko bultzatzen dituen politika ekonomiko eta sozialen multzoa da. Maiz, natalismoa …
Sedentarismoa eta sedentarizazioa
Sedentarizazioa giza populazio nomada bat lurralde batean finkatu eta bertan bizitoki iraunkorrak, herrixkak eta hiriak, eratzeko prozesua da, bereziki …
Baionako Hitzarmena
Ikus, gainera: Testu-iruzkina (1945): Baionako Hitzarmena (1945-03-31) Baionako Hitzarmena 1945eko martxoaren 31an Hego Euskal Herriko alderdi politiko eta …
Despoltsapena (diru-irteera)
Despoltsapena edo diru-irteera une jakin batean eta eragiketa edo egitate finantzario baten ondorioz enpresa batean gertatzen den diruzko ordainketa da. …
Lagun hurkoa
Lagun hurkoa (literalki, norberarengandik hur, hurbil eta gertu duen edozein pertsona) beste gizaki edo pertsona guztietako bakoitza da, bereziki norberarekin …
Baliabide geldiak
Ekonomian, baliabide geldiak edo alperrikako baliabideak baliatu gabe, alperrik eta etekinik atera gabe dauden faktoreak dira. Testuinguru desberdinetan …
Likidezia finantzarioa (likidezia arriskua)
*Agian, likidezia aktiboen ezaugarri gisa bilatzen ari zinen. * Enpresa, erakunde edo estatu batek likidezia finantzarioaduela esaten da epe laburrera zorrak …
Sexazioa
Ez nahastu sexuazio kontzeptuarekin. Sexazioa pertsona edo beste animalia baten sexua (maskulinoa ala femeninoa, arra ala emea) bereizi eta sailkatzeko …
Epistemizidioa
Epistemizidioa herri indigenen mundu-ikuskera eta jakintza tradizionalak baztertu eta azkenean ezabatzeko prozesua da, zientismoaren paradigma bakarra …
Pribazitatea (pribatutasuna)
Pribazitatea edo pribatutasuna pertsona batek bere identitateari eta bizitzari buruzko informazio pertsonal, pribatu, intimo edo sekretutzat hartu eta …
Datuen anonimizazioa eta disoziazioa
Datuen anonimizazioa eta disoziazioa datu pertsonalak pertsona jakin batengandik guztiz bereizteko prozesuak dira, datu horiek zein pertsonari dagozkion …
Kapital zabalkuntza (kapital handitzea)
Kapital-zabalkuntza, kapital handitzea, kapital-gehikuntza edo kapital-emendatzea, enpresaren kapital soziala gehitzea da, horren bitartez baliabide propioak …
Erlatibizatzea
Baieztapen bat erlabizitzea baieztapen horrek duen egia absolutuaren balioa mugatu edo kentzea da, aukera edo posibilitateak gehituz, edo besterik gabe behar …
Erlatibizazioa (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritza, erlatibizazioa perpaus erlatiboak, hau da izen-sintagma bat osatu edo lagundu egiten duten mendeko perpausak alegia, eratzeko prozesua da. …
Tonua (artea)
Kolore-tonu guztiak irudikatzeko modu ohikoena zirkulu kromatikoa da. Artean, tonua kolore baten ezaugarri nagusia da, gorri, berde edo urdina den adierazten …
Konposizioa (artea)
Pietro Perugino (1448-1523) margolariaren “San Pedroren giltzak ematea” lana, konposizio-lege nagusi gisa simetria (eraikinetan) eta balantza …
Sexu gogorra
Sexu gogorra sexu praktika estereotipatuak, bereziki porno iruditeriatik eratorriak, izendatzeko erabili ohi den esamoldea da. Estereotipo horretan gizon …
Sexu ahula eta sexu indartsua
Sexu ahula eta sexu indartsua gizonak eta emakumeak izendatzeko erabili izan diren esamoldeak dira. Emakumeeek sexu ahula osatuko lukete, eta sexu indartsua …
Eskola-integrazioa eta eskola-inklusioa
Eskola-integrazioa eta eskola-inklusioa desgaitasunak eta behar bereziak dituzten ikasleak hezi eta eskolan eta gizartean integratzeko bi paradigma desberdin …
Sistema domestikoa (etxeko lan sistema)
Ehungintza izan zen etxeko lan sistemaren sektore nagusiena, eta hartan bereziki emakumeek jardun zuten. **Etxeko lan sistema, etxeko ekoizpen-sistema, sistema …
Sarrerak eta gastuak
Kontabilitatean, sarrerak eta gastuak enpresa batean ondarearen aldaketa eragiten duten eragiketak edo egitateak dira. Sarrerak (ez nahastu diru-sarrera …
Garapenerako lankidetza
Garapenerako lankidetza herrialde aberatsetatik herrialde azpigaratuen garapen ekonomiko eta sozialean laguntzeko antolatu eta gauzaturiko ekimenen multzoa da. …
Kontzientzia kolektiboa
Émile Durkheim (1858-1917) frantses soziologoak kontzeptu gisa asmatua, kontzientzia kolektiboa gizarte batean gizabanakoek dituzten jokabide, sinesmen eta …
Interes-taldeak (presio-taldeak, lobbyak)
*Agian alderdi interesdunak ari zinen bilatzen. * **Interes-taldeak, batzuetan presio-talde eta lobby ere deituak, ** pertsona eta erakundeek osatzen dituzte …
Gizarte mugimenduak (mugimendu sozialak)
Gizarte mugimenduak edo mugimendu sozialak gizabanako, talde edo erakunde anitzen artean osatzen den sare kolektibo informala (edo instituzionalizazio maila …
Finantza autonomiaren ratioa (autonomia finantzarioaren ratioa)
Finantza autonomiaren ratioak edo autonomia finantzarioaren ratioak enpresak bere jarduera epe luzera garatzeko duen berezko gaitasun finantzarioa erakusten du, …
Hipermodernitatea
1990eko hamarkadaren erdialdean sortutako kontzeptua, hipermodernitateak postmodernitatearen ondorengo gizarteen ezaugarria da, postmodernitatearen ezaugarri …
Errelato liberala
Errelato liberala liberalismo politiko eta ekonomikoak gizarte aurrerapena bultzatzeko sistema egokiena dela, berezko sistema alegia, baieztatzen duen teoria …
Publizitate-saturazioa
Publizitate-saturazioa iragarkiek, orokorrean edo marka edo enpresa batenak, hedabide baten edukian betetzen duten espazioaren portzentajea da (adinidez, …
Antzerkiratzea
Antzerkiratzea, antzerki moldaketa edo teatralizazioa jatorrian antzerkia ez den genero bateko obra bat (eleberria, abestia, dantza, …) antzerki moduan …
Faktore estazionalak
Ekonomian, faktore estazionalak aldagai ekonomikoetan urtean zehar aldaketa periodiko eta erregularrak eragiten dituzten faktoreak dira. Faktore estazional …
Saturazioa (orokorra)
Saturazio terminoa (latinezko saturare aditzetik, “guztiz bete, lepo bete”, satis hitzetik , “nahiko, aski”) zerbait gainezka dagoela …
Saturazioa (koloreak)
Berde saturatua.Kredituak: Gianfranco Vitolo. Koloreei buruz, saturazioak adierazten du kolore bat zenbateraino bizi, puru edo garbia den. Saturazio handiko …
Gaininformazioa (informazio-saturazioa, infodemia, infoxikazioa)
Gaininformazioa edo informazio-saturazioa, batzuetan infodemia eta infoxikazioa ere deitua, gizarteak orokorrean eta partikularzki gizabanako bakoitzak …
Mediazentrismoa
Mediazentrismoa gizartean nahiz maila indibidualean hedabideen eta sare sozialen ubikuotasun edo nonnahikotasuna eta hegemonia da, iritzi publikoa eta ideologia …
Gainesposizio mediatikoa
Gainesposizio mediatikoa edo gehiegizko esposizioa hedabideetan pertsona edo gai batek hedabideetan gehiegizko presentzia duenean gertatzen den fenomenoa da, …
Enplegu publikoa
Enplegu publikoa administrazio publikoek zuzenean sortzen duten enplegua da, zerbitzu publikoak eskaintzeko behar diren langileak kontratatuz. Adiera zabalean, …
Estralimitazioa
Estralimitazioa profesional batek bere eginkizunak betetzean bereak ez diren eskumenak bere gain hartu eta berari ez dagozkion erabakiak hartu eta ekintzak …
Enbaxadak eta enbaxadoreak
Nazioarteko harremanetan, enbaxadak herrialde edo erakunde batek beste herrialde batean duen egoitza diplomatikoak dira, enbaxadore baten buruzagitzapean, …
Konkordia
Konkordia (latinezko con eta cor hitzetatik, “bihotzak batera” hitzez hitz) pertsona, erakunde eta herrialdeen arteko bakezko harremana da, aurkako …
Alokairua
Agian, alokairua soldataren adieran bilatzen ari zinen. Alokairua edo alogera pertsona (fisiko edo juridiko) batek beste bati ondasun bat denbora batez uztea …
Komunitate-eraikuntza
Komunitate-eraikuntza edo eraikuntza komunitarioa (ingelesez, community building) bereziki hirietako eremu pobretuetan eta landa-eremuetan, uneko arazo sozialei …
Presentzialitatea
Presentzialitatea edo presentzialtasuna ikasleak eta irakasleak fisikoki aurrez aurre daudeneko irakaskuntza-ikaskuntza jarduna da. XXI. mendean informazio eta …
Erreintzidentzia
Erreintzidentzia terminoa testuinguru desberdintean erabiltzen da: Psikologian, droga-adikzioa gainditu eta gero, berriz ere adikzio edo menpekotasunean jaustea …
Kolektiboa
*Agian kolektiboa gizarte talde gisa bilatzen ari zinen. * Kolektibo (latinezko colligere aditzeitk, “bildu”) hitzak jende edo erakunde multzo edo …
Ikaslea ardatz
Ikaslea ardatz XXI. mendean Euskal Herriko hainbat ikastolak eta ikastetxek bereganaturiko indar-ideia edo leloa da, ikaslearengan zentraturiko hezkuntza …
Birrokupazioa
Birrokupazioa jende multzo bat, guztiz jende berdin berdina izan ez arren (beste belaunaldi bat ere izan daiteke). aurrez abandonaturiko lurralde, hiri edo etxe …
Kontsumismoa
Kontsumismoa gizarte batean pertsonek produktuak eta zerbitzuak neurriz kanpo eta haien beharrik izan gabe erosteko duten joera da. Kontsumo hutsak zoriontsu …
Konpultsioa
Konpultsioa subjektu batek sentitzen duen bulkada irrazional eta aldi berean saihestezina da, desegokia eta kaltegarria dela jakin arren, aurrera eramaten …
Kantata
Kantata kantatu edo abesteko konposaturiko pieza musikala, instrumentuekin jotzeko bakarrik konposatzen den sonata ez bezala. Halere, ohikoa da kantatan …
Eranskariak (hizkuntza eranskariak)
Hizkuntza eranskariak, hitzak eta esaldiak morfemak edo esanahi minimoa duten hizkuntza unitateak erantsiz edo lotuz (lexemak beraien artean, eta aldi berean …
Narratiba (kontzeptua)
Narratiba edo narraziogintza gertaeren kontaketa da, izan fikziozkoak izan errealak, hainbat genero literario eta artistikoren oinarri gisa erabiltzen dena, …
Pintzela
Pintzela (latinezko peniculus hitzetik, “isats txikia”) kirten bati loturiko ile sorta bat da, ilea margoz bustiz mihise edo azalera batean margotu …
Margoak
Kredituak: Jennifer Rensel Margoa azalera batean marraztu eta koloreztatzeko erabiltzen den gai fluidoa da, margotu beharreko azaleran margoaren geruza gutxi …
Margolana
Margolana azalera batean (mihise, zur edo horma gainean, besteak beste) koloreak eta formak margotuz,margo izeneko materialen bitartez, irudikapen grafiko bat …
Versaillesko Ituna (1919)
*Agian 1783ko Versaillesko ituna bilatzen ari zinen. * Versallesko Ituna edo Versaillesko Ituna Lehen Mundu Gerraren ondoren, Aliatuek (Frantzia, Britainiar …
Mobilizazioa (gizartea)
Gizarte mobilizazioa edo mobilizazioa soziala gizartetik abiatu eta garatu egiten diren erreibindikaziozko adierazpen eta ekintza kolektibo eta aktiboen multzoa …
Sarrera publikoak
Diru sarrera publikoak estatu bateko administrazio publikoak gastu publikoa (osasun eta hezkuntza publikoak, funtzionarien soldatak, …) finantzatzeko …
Hominidoak
Hominidoak terminoa filogenetikaren eta eboluzioaren ikuspuntutik gizakiarengandik (Homo sapiens) gertu dauden espezieak izendatzeko erabilitako terminoa da. …
Orkestra sinfonikoa (orkestra filarmonikoa)
Kredituak:Mark Kamin Orkestra sinfonikoa musikari kopuru handi batek osatzen duen musika taldea da, mota guztietako instrumentuen kopuru handia …
Didaskalia
Didaskalia antzezlan batean zuzendariak edo dramaturgoak aktoreen arteko elkarrizketa bideratu eta osatzeko eman edo idatzi egiten dituen oharren multzoa dira. …
Ordenagailuaren metafora
Ordenagailuaren metafora edo konputagailuaren metafora gogamena ordenagailua balitz bezala irudikatzen duen metafora da, konputazionalismo deritzon paradigma …
Tarte-eskala
Tarte-eskala aldagaiak kuantitatiboki neurtzeko modu bat da (ikus, neurketa-eskala), bi neurketa desberdinen arteko tartea kalkulatzea besterik ahalbidetzen ez …
Berme-ratioa
Berme-ratioa edo bermearen ratioa(hartzekodunen bermearen ratioa eta porroterako distantziaren ratioa ere deitua)**, enpresaren kaudimena, zorrak ordaintzeko …
Programazio-lengoaiak (lengoaia informatikoak)
Programazio-lengoaia edo lengoaia informatikoa gizakiak konputagailuekin komunikatzeko darabilen hizkuntza formala da, bere barnean darabilen makina-lengoaiara …
Merkantzia
Merkantzia saldu eta eros daitekeen edonolako ondasuna da. Marxismoan, merkantzia kontzeptu zentrala da; Marxen arabera, merkantzia truke-balioa duen edozein …
Lan indarra
Lan indarra bereziki marxismoan erabilitako kontzeptua da. Marxen beraren hitzetan lan indarra “gizakiak gauza erabilgarriak ekoizteko baliatzen dituen …
Herri partaidetza
Herri partaidetza, partaidetza publikoa edo gizarte partaidetza herritarrek, indibidualki edo elkarteetan bildurik, gizarte bizitzaren alderdietan esku hartzeko …
Kodozentzia
Kodozentzia edo irakaskuntza partekatua bi irakasle edo gehiagok ikasle talde berdinari, aldi berean eta espazio fisiko berean (ikasgela berean) irakastea da. …
Hirugarren Mundua
Hirugarren Mundua garapen ekonomiko eskaseko munduko herrialdeen multzoari emandako izena da. Kategoria Alfred Sauvy frantses demografoak asmatu zuen 1952 …
Espektakuluaren gizartea
Espektakuluaren gizartea edo ikuskizunaren gizartea Giuy Debord filosofoak sorturiko kontzeptua da, XX. mendeko kapitalismo aurreratuak gizartea taxutu eta …
Ekoizpen malgua
Ekoizpen malgua edo produkzio malgua**produktu eta eskaera-maila desberdinetara molda daitezkeen ekoizpen-sistemak dira. Horren ezaugarriak produkzio-lerro …
Sexualizazioa
Sexualizazioa norbait sexualki kosifikatu edo objektu sexualtzat hartzeko prozesu eta ekintza da. Feminismoan, sexualizazioa gizartean indarrean dagoen …
Hejira
Hejira 622 urtean Mahoma eta bere jarraitzaileek Meka hiritik Medina hirira egin zuten erbesteratzea (literalki, arabieratik, “migrazioa”) izan zen, …
Marka (marketina)
Marketinean, marka enpresa batek bere produktu eta zerbitzuak identifikatu eta lehiakideen produktuetatik bereizteko erabiltzen duen elementu multzo bat da, …
Hipnoterapia (hipnosi klinikoa)
Hipnoterapia edo hipnosi klinikoa hipnosiaren erabilera terapuetikoa da. Batzuen arabera hipnosia pseudozientzia den arren, ikerketa batzuek hipnosiaren …
Eleberria
Literaturan, eleberria fikziozko narrazioa da, ipuina baino luzeagoa, eta prosan egindakoa. Batzuen arabera, genero literario gorena da, narrazio konplexuak, …
Inbertsio-proiektuak
Inbertsio-proiektua (ikus, inbertsioa) etorkizunean ustez etekin ekonomikoak (edo bestelakoak) ekarriko dituen proiektu edo plan bat da. Etekin ekonomiko horiek …
Arotza
Arotz eta arozgintza hitzek lanbide desberdinak adierazten dituzte euskalkiaren arabera: Bizkaian eta Gipuzkoan, arotza zura lantzen duen pertsona da; Nafarroan …
Camilo Lizardi
Camilo Lizardi Bernardo Atxaga idazleak sorturiko Obaba herri mitikoko erretore eta apaiza da, hain zuzen ere Obabakoak bildumako lehen bi ipuinetako …
Diferentziazio soziala
Diferentziazio soziala, desberdintze soziala edo desberdintzapen soziala gizartearen egitura osatzeko prozesua da, gizarte estratifikazioa, segmentazioa eta …
Eskola-segregazioa
Eskola-segregazioa edo hezkuntza-segregazioa, eskola-bereizkeria, hezkuntza-bereizkeria, hezkuntza bereizia, eskolatze bereizia edo eskolatze segregatua ere …
Finantzaketa-iturriak
Finantzaketa-iturriak, finantza-iturriak edo finantzazio-iturriak enpresak finantzatzeko (ikus, finantzaketa) baliatzen dituen baliabide finantzarioen jatorria …
Fixismoa
Fixismoa espezie biologikoak, animaliak nahiz landareak, finkoak eta aldagaitzak direla baieztatzen duen teoria da. Horren arabera, egun ezagutzen ditugun …
Pasibo korrontea, zirkulatzailea edo epe laburrekoa
Epe laburreko pasiboa, pasibo korrontea edo pasibo zirkulatzailea epe laburrera (urtebete baino lehenago) ordaintzekoak diren enpresaren zorrek osatzen duten …
Zaintza
Zaintza pertsona batek beste pertsona batez arduratu eta hari arreta eta laguntza eskaintzea da, haren hezkuntzaren eta ongizatearen alde. Baztertu egin behar …
Erregidorea
Erregidore hitzak (latinezko regere aditzetik, agindu, gobernatu) gobernatu egiten duen pertsona. Testuinguruaren arabera, hainbat esanahi desberdin izan …
Ibilgetu-ratioa (ibilgetasuna)
Ibilgetu-ratioa, ibilgetuaren finantzazio-ratioa edo ibilgetasuna enpresetan maiz kalkulatzen den finantza-ratioa da: $$R(ibilgetua)=\cfrac{Ibilgetu …
Inkontzientzia
*Agian, inkontziente bilatzen ari zinen, gogamenaren atalari buruz alegia. * Inkontzientzia edo inkonzientzia adiera desberdinetan erabiltzen diren terminoak: …
Inkontzientea
Inkontzientea edo inkonzientea psikologiaren historian esanahi desberdinekin erabilitako terminoa da, baino kasu guztietan kontzientziarekin edo esperientzia …
Zerga progresiboak (gehikorrak), proportzionalak eta erregresiboak (gutxikorrak)
Zerga progresiboak, proportzionalak eta erregresiboak zergak sailkatzeko irizpideetako bat da. Orokorrean, ordaindu beharreko zergaren zenbatekoa, kuota deitzen …
Ekoizpen-lerroa
Kate-ekoizpenean, ekoizpen-lerroa edo produkzio-lerroa ekoizpena garatzen duten pausoen sekuentzia lineala jarraituz burutzen den ekoizpen-kateetako bakoitza …
Bitarteko kontsumoa
Bitarteko kontsumoa ekoizpen prozesu batean erabili eta xahutu egiten diren gai, osagai eta produktuak dira, intsumoak alegia, kapital finkoaren kontsumoa …
Sistema integratuak
Informazio-sistema integratuak eta kudeaketa-sistema integratuak enpresa edo erakunde batean atal desberdinetako informazioa sortu, bideratu, lotu eta bateratu …
Tarifikazioa (tarifak)
Ekonomian, tarifikazioa produktu edo zerbitzu bati buruz ordaindu beharreko tarifa edo prezio indibiduala zehazteko modua da, produktu edo zerbitzu horren …
Idealizazioa (psikologia)
Psikologian, idealizazioa zerbait edo norbait goren, ezinhobe edo bikaintzat hartzea da, errealitatean horrelakoa ez bada ere. Akats eta alborapen kognitibo …
Ikastuna (gremioak)
Gremioetan eta orokorrean lanbide batean, ikastunak lanbidea ikasten ari diren pertsonak dira, maisuaren zuzendaritzapean eta lanbidean aritzeagatik …
Presio demografikoa
Presio demografikoa, gizakiari nahiz beste izaki bizidun bati buruz, habitat edo ingurune batean gainpopulazioak ekartzen dituen ondorioen multzoa da, baliabide …
Mendekotasuna (menpekotasuna, mendetasuna)
Mendekotasuna, menpekotasuna edo mendetasuna zerbait edo norbaiten menpean egotea da. Testuinguru zenbaitetan erabiltzen den terminoa da: mendekotasuna, …
Tasak (estatistika)
Estatistikan, tasa epe batean gertatzen den gertaera kopuru bat zati epe horretako populazioaren tamaina da. Horrela, tasa beti da epe bati buruzkoa, eta …
Eskurako ordainketa
Eskurako ordainketa zorra sortu den unean bertan eta hori kitatzeko egiten den berehalako ordainketa da. Horren aurkakoak dira eperako ordainketa, ordainketa …
Patrimonializazioa
Patrimonializazioa pertsona kolektibo edo gizatalde batek objektu edo ekintza bat afektiboki beraganatu eta ondorioz gero objektu hori zaindu, babestu eta …
Determinismo erreziprokoa edo erreziprozitate triadikoa
Determinismo erreziprokoa edo erreziprozitate triadikoa Albert Bandura (1925- ) psikologoak ikaskuntzari buruz plazaratutako teoria da. Teoria hori, bere …
Erreziprokoa
Erreziproko hitzak elkarrekiko eraginez sortu eta garatu egiten den horri deitzen zaio; adibidez, maitasun erreziprokoa, mirespen erreziprokoa eta abar aipatzen …
Baieztapen informatua (baimen informatua)
Baieztapen informatua edo baimen informatua medikuak edo osasun funtzionariak pazienteari edo horren familiari bere osasun egoeraren eta pairatzen duen …
Sozietate mugatuak (erantzukizun mugatuko sozietateak)
Sozietate mugatuak, zehatzago erantzukizun mugatuko sozietateak (sozietate limitatuak), bazkideen erantzukizuna sozietatera ekarritako kapitalera mugatzen den …
Arrazoi instrumentala
*Ikus arrazionaltasun instrumentala kontzeptuaren beste azalpen bat izateko. * Arrazoi instrumentala edo arrazoimen instrumentala helburuak lortzea eta …
Plataformako langileak
Plataformako langileak plataforma digital batentzat lan egiten duten langile autonomoak dira, iraupen laburreko lanak egiten dituztenak eta haietako …
Plataforma digitalak
Plataforma digitalak online aplikazio batzuk bateratzen dituen hodeiko software-sistema bat da, enpresa edo erakunde baten eta erabiltzaileen arteko …
Hiri Antolamenduko Plan Orokorra (HAPO)
Espainian, Hiri Antolamenduko Plan Orokorra, labur HAPO ere deitua (batzuetan, Hiri Antolamendurako Plan Nagusia, labur HAPN, ere deitua) udalerri mailan …
Bizitzaren sentimendu tragikoa
Bizitzaren sentimendu tragikoa Miguel de Unanumo filosofoak (1864-1936) Del sentimiento trágico de la vida lanean plazaratzen duen konklusioetako bat da. Haren …
Amerikar ametsa
Amerikar ametsa estatubatuarrek nahiz hara doazen etorkinek Ameriketan, zehazki Estatu Batuetan, arrakasta sozial eta ekonomikoa lortuko duten lurra, agindutako …
Poliptikoa
Artean, poliptikoa taula edo atal batzuetan banaturik dagoen margolana, maiz tolestu egin daitekeena. Horien kasu bereziak dira diptikoak (bi atalekoak) eta …
Sazerdoteak
Erlijio jakin batean, sazerdoteak eta sazerdotisak (kristau erljioetan, apaizak ere deituak) kultua eta liturgia zuzentzen dituzten pertsonak dira, sakratu eta …
Legitimitatea (zilegitasuna)
Zuzenbidean eta politikan, legitimitatea edo zilegitasuna esfera publikoan erabaki eta burutzen diren ekintzak ordenamendu juridikoarekin bat etorri (legalitate …
Mugatze-koefizientea
Mugatze-koefizientea edo determinazio-koefizientea, mugatze-koefiziente lineala ere deitua ($R^2$) erregresio-analisi batean datuak estimatutako lerrora …
Teknologiaren eta ezagutzaren transferentzia
Teknologiaren eta ezagutzaren transferentzia teknologiaren garapen, ezagutza eta aplikazioan, horien ustiapena barne, enpresa eta erakundeen artean gertatzen …
Doikuntza-probak
Doikuntza-probak lagin bateko datuak eredu gisa baliatu behar den probabilitate-banaketa batera doitu daitekeen erabakitzeko erabiltzen diren proba …
Teknika mistoa
Margoa eta oihala bateratzen dituen teknika mistoko artelana. Alberto Baumann, 1980. Artelan batean teknika mistoa baliatu dela esaten da artelana osatzeko …
Arte zinetikoa (zinetismoa)
Arte zinetikoa, arte kinetikoa, zinetismoa edo kinetismoa mugimendua duten artelanek osatzen dutena da, benetazkoa edo itxuraz (azken hau ikuslearen …
Ekoefizientzia
Ekoefizientzia produktu edo zerbitzu baten ekoizpenaren balioaren eta ekoizpenak nahiz ekoizpen horren kontsumoak ingurumenean sorrarazten dituzten kalteen …
Desmaterializazioa
Desmaterializazioa produktu eta prozesuen diseinuan material fisikoen erabilera efizientea da, horiek minimotuz, jasangarritasunaren helburuaren alde. XXI. …
Psikodrama
Psikodrama talde terapiako praktika mota bat da, Jacob Levy Moreno estatubatuar psikologoak (1889-1974) proposatu eta garaturikoa. Psikodraman, subjektuak bere …
Demostrazio-efektua (erakuste-efektua)
Demostrazio-efektua, erakuste-efektua edo erakuspen-efektua kontsumitzaileek euren kontsumoa ingurukoen eta baita goragoko beste klase sozial bateko kontsumo …
Taldeko terapia
Talde terapia, taldeko terapia edo taldekako terapia psikoterapeuta batek paziente batzuekin batera eta haiek elkartuz burutzen duen terapia psikologikoa da. …
Pertenentzia-zentzua
Pertenentzia-zentzua, guztiz positiboa denean pertenentzia-harrotasuna ere deitua, pertsona batek talde edo erakunde bateko kide edo partaide dela sentitzea da, …
Errekapitulazioaren teoria
Errekapitulazioaren teoria Ernst Haeckel naturalista alemaniiarrak (aurretik beste batzuek ere teoria horren alde agertu baziren ere) 1866 urtetan sistematikoki …
Kontabilizazioa
Kontabilizazioa egitate ekonomiko eta finantzarioak, egitate kontableak alegia, kontabilitatean jasotzea da, idazpen baten bitartez, orokorrean kontu sail …
Azpizuna
Azpizuna behiki eta txerrikiko haragi-pieza da, beheko saihetsen eta bizkarrezurraren artean. Gutiziatzat hartzen da gastronomian, lan handirik ez duen giharra …
Birkokapenak (birkolokazioak)
Giza baliabideen kudeaketan, birkokapenak edo birkolokazioak enpresa batean egindako berregituraketak direla eta, langileari eskaini egiten zaion lantoki edo …
Bankarizazioa
Bankarizazioa banku eta antzeko finantza-entitateen zerbitzuen erabileraren hedapenaren maila da. Hedapen-maila hori neurtzeko, bankarizazio-indizea kalkulatzen …
Erabiltzailearen esperientzia
Erabiltzailearen esperientzia (ingelesez, UX, user experience) erabiltzaile batek produktu edo zerbitzu batekin interakzioa duenean harengan sortzen duen …
Gizarte inklusioa (inklusibitatea)
Gizarte inklusioa edo inklusio soziala, inklusibitatea ere deitua, bazterketa edo esklusio arriskuan dauden edo diskriminazioa pairatzen duten pertsonak …
Eman amore, Xabier Etxeberria: laburpena
1: Ez dakit zer pasatzen den azken aldi honetan Jon Zeta, horrela deitzen diote, abizenaren lehen letrarekin, mutil gazte bat da. Metro ta larogei neurtzen du, …
Postalizazioa (posta-zerbitzua)
*Agian, postalizazioa turismo masiboari buruzko kontzeptu moduan bilatzen ari zinen. * Postalizazioa dokumentazioa, ohartarazpenak eta bestelako informazioa …
Bruselizazioa
Hiri-geografian, bruselizazioa hiri baten ondare urbanistiko kultural eta historikoa higiezinen espekulazioaren eraginez suntsitze azkarra da, auzune osoak …
Bidaia-agentzia
Bidaia-agentzia bidaiekin, turismoarekin eta aisialdiarekin loturiko zerbitzuak eskaintzen dituen enpresa da, bezeroari aholkularitza eskainiz eta eta hotel, …
Kartesianismoa
Kartesianismoa René Descartes (1596-1650) frantses filosofoaren teoria filosofikoa da eta hortik eratorritako pentsamendu-eskola. Oinarrian, filosofia …
Antropoteknika
Antropoteknika edo, pluralean ere erabilia, antropoteknikak, Peter Sloterdijk alemaniar filosofoak garatutako kontzeptua, gizakiek beste gizakiak eta gizaki …
Autotranszendentzia
Autotranszendentzia pertsona bat bere gorputzetik eta kontzientziatik at halako existentzia sentitu eta bizitzea da, bere inguruaren eta kosmosaren atala …
Eurogunea
2021: Euroguneko herialdeak, urdinez. Arrosaz, bertan euroa onartu baino Europar Batasunak eurogune bezala aitortzen ez dituen herrialdeak. Eurogunea euroa …
Gizarte trebetasunak
Gizarte trebetasunak, trebetasun sozialak edo gizarte konpetentziak besteekin harreman egokiak sortu eta garatzeko portaeren multzoa da. Definizio argia den …
Filosofo-erregea
Filosofo-erregea Platonek polis edo hiri idealari buruz zuen kontzepzioa adierazteko erabiltzen den esamoldea da. Haren arabera, gobernu ona filosofoen edo …
Pignoratu, pignorazioa, pignoratizioa
Zuzenbidean, pignoratu (latinezko pignus hitzetik, “bahi”) ondasun edo eskubide bat bahian uztea da, obligazio bat beteko dela berme gisa. Euskaraz, …
Eskaintzaren ekonomia
Eskaintzaren ekonomia 1970eko hamarkadan sortu eta XXI. mendera arte garatutako eskola ekonomikoa da, neoliberalismoarekin loturikoa, zeinaren arabera hazkunde …
Gutunak
Gutun baten gutunazala, hartzailearen izen eta helbidearekin, eta zigiluarekin. Gutuna pertsona edo erakunde batek beste bati bidaltzen dion mezua da, paper …
Txoria nintzela, Xabier Etxeberria: laburpena
Txoria nintzela Xabier Etxeberria zarauztar idazleak 2019an plazaratutako ipuin liburua da.** LABURPENA1: 1982 1982ko udazkena da Euskal Herriko herri batean. …
Kolonia industrialak
Donostiako Añorga auzoko Rezola zementu lantegiko kolonia industrialaren antzinako ikuspegia, auzoko festetan. Kolonia industrialak garai bateko enpresek …
Jardunbide onak edo egokiak
Jardunbide onak edo praktika onak (edo egokiak) ezarritako helburu batzuk betetze aldera egokitzat eta komenigarritzat hartu diren praktika, ekintza eta …
Soldatapekoak (enplegatuak)
Soldatapekoa edo enplegatua beste pertsona baten kontura lan egiteagatik soldata kobratzen duen langilea da. Beraien kontura eta egindako zerbitzuen arabera …
Artearen egoera
Artearen egoera (ingelesezko state of the art esamoldearen mailegua) jakintza-arlo batean egindako ekarpen nagusi eta berrienen multzoa da. Bereziki, …
Estraktibismoa
Estraktibismoa baliabide naturalak modu masiboan erauzi eta ustiatzen dituen jarduera ekonomiko mota bat da, baliabide horien berriztapena ziurtatzen ez duena. …
Mapa mutuak
Mapa mutua inongo errotulazio edo izenik adierazten ez duen mapa da, forma geografikoen adierazpen grafikoa (kostaldeak, ibaien ibilbidea, mendikateen …
Euskal Herriko ibaiak: mapa mutua
Hemen, PDF formatoan, Euskal Herriko ibaien mapa mutua (izenekin eta izenik gabe) eta mapa ibaien izenekin dituzu, inprimatzeko prest. Ikus, gainera Aturri …
Kodea, kodifikazioa eta deskodifikazioa (komunikazioa)
*Agian, kodifikazioa datu analisian bilatzen ari zinen. * Hizkuntzalaritzan, kodifikazioa edo kodeketa mezu baten igorleak mezu horren informazioa zeinu …
Kodifikazioa (datuen analisia)
*Agian, kodifikazioa komunikazioan bilatzen ari zinen. * Datuen analisian, kodifikazioa edo kodeketa jasotako datuak estatistikoki eta informatikoki lantzeko …
Antolakuntza
Antolakuntza edo antolaketa konplexutasun handiko erakunde eta egitura sozialetan, baliabideak arteko koordinazioa ezarri, gauzatu eta kontrolatu egiten dituen …
Periklesen Mendea
Periklesen Mendeak K.a. V. mendean, eta bereziki Perikles agintari politikoaren bizitzan zehar (K.a. 495 - K.a 429), Atenas hiriak izan zuen loraldi politiko …
Desregulazioa edo desarautzea
Desregulazioa, deregulazioa edo desarautzea arlo ekonomikoan arauak (regulazioak ,alegia) murriztu edo ezabatzeko politika ekonomikoa da, jarduera ekonomikoak …
Barne Produktu Gordina (BPG)
Ekonomian, Barne Produktu Gordina nazio batean urte batean ekoitzitako produktu eta zerbitzuen balio totala da, kenduta horiek ekoizteko erabilitako bitarteko …
Kapital kulturala (Bourdieu)
Kapital kulturala Pierre Bourdieu soziologo frantsesak sortutako kapital tipologiaren kategorietako bat da, kapital ekonomikoarekin, sozialarekin eta …
Kapital sinbolikoa
Pierre Bourdieu soziologo frantsesak (1930-2002) sortu eta garatutako kontzeptua, kapital sinbolikoa gizabanako, gizatalde edo erakunde batek besteen irizpideen …
Nazio-estatuak
Nazio-estatuak estatu gisa eraturiko entitate politikoak dira, aldi berean berezko nazio, historia, kultura eta hizkuntza dituztenak. Estatu gisa, …
Profesionaltasuna
Profesionaltasuna pertsona edo erakunde batek bere lana eta zereginak prestasunez, zuzentasunez eta eraginkortasunez garatu eta burutzeko joera eta jarrera da. …
Ideia-laborategiak
Ideia-laborategiak edo ideien laborategiak berrikuntzarako ideiak sortzen dituzten erakundeak dira, metodologia eta prozedura berritzaileak eta kontzeptu eta …
Prosopografia historikoa
*Agian prosopografia estilo-figura gisa bilatzen ari zinen. * Prosopografia historikoa gizatalde edo kolektibo historiko baten ezaugarriak eta haien loturak …
Prosopografia (figura erretorikoa)
*Agian prosopografia ikerketa historiko gisa bilatzen ari zinen. * Literaturan, prosopografia personaia baten deskribapen fisikoa egiten duen karakterizazio …
Agenda publikoa
Agenda publikoa gizartean kezka eragin eta instituzio politikoek konpontzeko lehenesten dituzten gaien multzoa da. Gizartearen arazo, gatazka eta bestelako gai …
Displizentzia
Displizentzia (latinezko displicens hitzetik) axolagaberiaz, gogogabekeriaz eta indiferentziaz jokatzea eta horretarako joera da. Displizentziaz jokatzen …
Zinborioa
Burgosko katedraleko zinborioa. Arkitekturan, zinborioa (latinezko ciborium hitzetik) eliza bateko gurutzaduraren gainetik altxatzen den dorrea da, forma …
Kontrastea (artea)
Kredituak: Oliver Harrison Artean, kontrastea artelan bateko elementuen desberdinen justaposizioa, batera jartzea alegia, elementu horien ezaugarri desberdinak …
Monitorizazioa
Monitorizazioa sistema baten bilakaeraren jarrapen sistematiko eta etengabea da, hala nola erakunde, organismo edo prozesu bati buruz, horretarako bereziki …
Paisaiak
Paisaia toki batean sumatu, ikus, eraldatu eta zaindu egin daitekeen ingurune natural eta soziala da, naturak sortutakoa eta gizakiak moldatua. Ohikoa da …
Tanta hotza (goi geruzetako depresio isolatua)
Tanta hotz batean aurreikusitako euri kantitateak, Balear Uharteen gainean. Tanta hotza, zientifikoki goi-geruzetako depresio isolatua edo depresio isolatua …
Nortasun juridikoa
Nortasun juridikoa pertsona edo erakunde batek dituen eskubide, obligazio eta bestelako atribuzioen multzoa da, zuzenbideak eta ordenamendu juridikoak hala …
Konpatibilitatea
Informazio-teknologietan, konpatibilitatea produktu bat (programa informatiko bat, fitxategi bat, gailu bat) beste produktu batzuekin integratu, lotu, eta …
Interoperabilitatea
Interoperabilitatea objektu, elementu, informazio edo sistema bat beste sistema batzuetan integratu eta baliatzeko gaitasuna da. Adibidez, logistika arloan, …
Kolektibitatea
Kolektibitatea arazo, interes edo zirkunstantzia komunak izan eta toki berean biz ziren pertsonen multzoa da, bereziki nortasun juridikoa dutenean. Frantziako …
Desmartxa
Desmartxa (frantsesezko démarche hitzaren mailegua, bereziki Ipar Euskal Herrian erabilia) proiektu edo asmo bat garatu eta aurrera ateratzeko burutzen diren …
Egitate sozialak
Egitate soziala edo gizarte egitatea** gizabanakoek pentsatu, sentitu eta jokatzeko duten modu indibiduala, baina aldi berean berezko existentzia dutenak …
Hodeiko konputazioa
Hodeiko konputazioa edo hodei konputazioa informazioaren eta datuen kudeaketa eta tratamendu informatikoa Interneten bitartez nonnahi eta noiznahi garatzeko …
Elkartasun mekanikoa eta elkartasun organikoa (Durkheim)
Émile Durkheim-entzat elkartasuna (ikus elkartasuna, terminoaren definizio orokorrari burua jakiteko) gizartea eratzeko funtsezko elementua da, elkartasun …
Sare pribatu birtuala
Sare pribatu birtuala, ingelesez VPN (Virtual Private Netwrok) izenez ezagunagoa, sare publiko batetik (nolabait esateko, edozein ordenagailutik) sare lokal edo …
Posta elektronikoa (email)
Posta elektronikoa, email ere deitua, testuz, irudiz eta fitxategiz osaturiko mezuak komunikazio elektronikoaren bitartez, telematikoki alegia, bidali eta …
Alkmeon Krotonakoa
Alkmeon Krotonakoa Antzinako Greziako jakintsu eta filosofoa izan zen, zehazki Siziliako Krotona hirikoa. Jakintza-arlo anitz landu zituen, baina egun …
Kontraargia
Kredituak:John O’Neill Kontraargia begiaren eta argi iturri baten artean dagoen objektu opako batek sorrarazten duen efektua da, haren silueta baino ez …
Pubertaroa
Pubertaroa haurrek heldutasun sexuala eskuratzen duten aldia da, lehen haurtzaroaren ondorengoa. Heldutasun sexualak ugalketarako ahalmena eta bigarren mailako …
Enblema
Enblema zerbait irudikatu edo adierazi egiten duen ikurra da, maiz leienda edo aipu batez lagunduta. Horrela, aberriaren enblemak dira bandera, armarria eta …
Efektismoa (artea)
Artean, efektismoa artistak elementu, ezaugarri edo berezigarri batzuk islatu eta nabarmentzeko duen asmo, joera eta trebetasuna da, ikuslearengan zirrara eta …
Konfiantzaren pedagogia
Konfiantzaren pedagogia 2010eko hamarkadaren hasieran garaturiko pedagogiaren ikuspegi berritzailea da, Rafael Cristóbal psikiatra eta irakaslearen eskutik …
Hostotza (hostaila)
Arkitekturan eta eskulturan,hostotza edo hostaila elkarri biribilkaturiko hostoz eta lorez egindako apaindura trinkoa da, paramentuak, sabaiak edo beste …
Paramentua
Arku itsuak paramentu batez estalita agertzen dira. *Agian, parlamentua (politika) bilatzen ari zinen. * Arkitekturan, paramentua (latinezko paramentum …
Pinakulua
Kredituak: Andreas F. Borchert Pinakulua (latinezko pinnaculum hitzetik, pinna, “luma, hegoa”, eta -culum, balio instrumentaleko atzizkia, …
Diszernimendua
Diszernimendua (latinezko discernere hitzetik) ona eta txarra, zuzena eta okerra, egokia eta desegokia bereizteko ahalmena da, gauzak, gertaerak eta egoerak …
Egitez edo ez-egitez
Egitez edo ez-egitez zuzenbidean maiz erabiltzen den esamoldea da, zigortu edo penalizatzen den ondorio baten kausalitateari buruzkoa. Zerbait egitez gertatu …
Intratestualitatea (testubarnekotasuna)
Intratestualitatea edo testubarnekotasuna idazlen baten testu desberidnetan sortzen diren elementu, aipamen, lotura eta erreferentzien multzoa da. …
Pultsioak
Pultsioa barneko estimulu edo bulkada da, bereziki sexualitatearekin lotua. Sigmund Freudek asmatu eta garatutako kontzeptua da, Trieb alemanierazko hitza …
Bulkada
Orokorrean, bulkada subjektu batek duen berehalako eta berezko motibazio, erreakzio edo jokabidea da, arrazoitik hausnartu gabea eta gizakiaren oinarriko …
Espoliazioa (espolioa)
Espoliazioa edo espolioa (latinezko exspolium hitzetik, “kanpotik kendu”) norbaiti ondarea edo ondasunak indarrez edo modu bidegabean kentzea da, …
Immatrikulazioa
Immatrikulazioa finka bat Jabetzaren Erregistroan lehen aldiz erregistratzea da. Bereziki landa-finketan gertatzen den fenomenoa da, horietako asko ez baitaude …
Familia nuklearra
Familia nuklearra familia eredu sinpleena da, non bikote bat bere seme-alabekin bizi den, bestelako senitartekorik gabe. Mendebaldeko herrialdeetan XX. …
Exogamia
Antropologian, exogamia norberarena ez den gizataldeko pertsona batekin ezkondu edo bestelako gertuko harremanak izatea da. Aurkako kontzeptua endogamia da. …
Kultura-desfasea
Soziologian, kultura-desfasea gizarte edo kultura batean gertatzen den disfuntzio edo distortsioa da, arlo batean izandako aldaketak batek beste arloren batean …
Estatus atxikia (rol atxikia)
Soziologian, estatus atxikia edo rol atxikia pertsona bati jaiotzetik (desgaitasun bat, adibidez) nahiz bestelako arrazoi biologikoengatik (sexua, adina) atxiki …
Garraio-gutuna
Garraio-gutuna edo ontziratze-agiria garraiolari baten eta kargaren igorlearen artean garraio-kontratu bat dagoela ziurtatzen duen agiria da. Garraiolariaren, …
Merkataritza-efektuak
Merkataritza-efektuak pertsona edo enpresa batek egindako salerosketa batengatik ordaindu behar duela azaldu eta ziurtatu egiten duen balore-tituluak dira, …
Kasetoidura
Arkitekturan, kasetoidura, kasetoizko sabaia edo kasetoidun sabaia apaindutako zurezko sabaia da. Zentzu hertsiagoan, kasetoiz osaturiko zurezko sabaia da, …
Darwinismo soziala
Darwinismo soziala XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran garatutako teoria soziologiko eta politiko eboluzionista da, Darwin-en hautespen …
Erlatibismo kulturala
*Erlatibismo kulturala (kultura-erlatibotasuna) kultura guztiak maila eta balio berekoak eta sinesmen eta pentsamolde guztiak, edozein kulturatan, zuzenak eta …
Kapital-mugimenduak (kapital fluxuak)
Kapital-mugimenduak edo kapital-fluxuak herrialde batetik bestera gertatzen diren inbertsioak edo aktibo erosketak dira. Ordainketa-balantzako kapital-kontuan …
Integrazio ekonomikoa
Integrazio ekonomikoa herrialde subirano batzuek beraien arteko ekonomiak bateratzeko prozesua eta horri loturiko erabakien multzoa da, hala nola …
Eldarnioak
Psikologian, eldarnioak errealitatearekin zer ikusirik ez duten ideiak eta sinesmenak dira, subektu batek onartu eta egiatzat hartzen dituena, haien aurkako …
Zilarrezko ekonomia
Zilarrezko ekonomia adineko pertsonek eta agureek baliatu eta kontsumitu egiten dituzten produktu eta zerbitzuen inguruko jarduera ekonomikoek osatzen duten …
Onuradunak
Onuraduna ondasun baten jabetza, erabilera edo horren gaineko bestelako eskubide bat tranferitzen zaion pertsona da, legez ezarritako agiri edo erabaki baten …
Antolakuntzako ikaskuntza
Antolakuntzako ikaskuntza edo antolakuntza-ikaskuntza erakunde batean ezagutza sortu, garatu eta aplikatzeko antolakuntzarako paradigma bat da, ezagutza …
Langile kualifikatuak edo espezializatuak eta langile kualifikatu gabeak
Langile kualifikatuak edo langile berezituak (espezializatuak) arlo profesional jakin eta zehatz batean ezagutza eta trebezia espezializatuak dituztenak dira, …
Bezero-zorroa (bezero-kartera, bezeria)
Bezero-zorroa, bezero-kartera edo bezeria enpresa baten bezeroen multzoa da, enpresaren produktuak eta zerbitzuak erosten dituztenak, eta beraz enpresako …
Inbertsio-prospektua
*Agian, farmakoen prospektua bilatzen ari zinen. * Orokorrean, prospektua produktu edo zerbitzu baten erabilerari buruzko informazioa ematen duen orria da. …
Bezero potentzialak: lead eta prospektuak
Kredituak: VIA Gallery Marketinean, lead direlakoak eta prospektuak edo prospektu kualifikatuak bezero potentzialak, bezero izatera hel daitezkeen pertsonak edo …
Lehia-estrategia (estrategia konpetitiboak)
Lehia-estrategia edo estrategia konpetitiboa, batzuetan negozio-estrategia ere deitua, enpresa batek lehiakorra izateko negozio jakin baten inguruan erabaki eta …
Komenentziazko laginketa
Komenentziazko laginketa, laginketa intentzionala, intentziozko laginketa, nahitazko laginketa, iritzizko laginketa edo laginketa opinatikoa irizpide …
Erreferentzia-lanak
Bibliografian, erreferentzia-lanak gai bati buruz informazio labur, argi eta zehatza bilatu edo datu bat aurkitzeko idatzizko lanak dira, hala nola hiztegiak, …
Basati ona edo zintzoa
Basati ona, basati onbera edo basati zintzoa, basati onaren edo zintzoaren mitoa ere deitua, gizakiaren kontzeptzio naturalistikoa da, zeinaren arabera …
Lehorteak (idorteak)
Lehortearen ondorioak. Kredituak: Arcangelt, Panoramio-Commons. Lehortea, idortea, lehorraldia, agorraldia, agorreria edo sikatea eskualde batean normalean …
Apreziazioa
Agian, apreziazio terminoa metrologian duen esanahia bilatzen ari zinen. Ekonomian, apreziazioa ondasun batek denboran zehar duen balioaren gehikuntza da. …
Ninfeoa
Ninfeoa, Erroma Villa Giulia-n. Kredituak: Mongolo1984. Antzinako Erroman, ninfeoa iturri monumental edo bainuetxea, ninfen omenez eratua, eta maiz kobazulo …
Atlanteak eta telamoiak
Atlanteak, kariatideak ez bezala, gerritik gora baino ez dira irudikatzen batzuetan.Kredituak:Staro1 Atlanteak edo atlasak, telamoiak ere deituak batzuetan, …
Motiboa (artea)
Arkitekturan, eskulturan, margolaritzan eta bereziki arte dekoratiboetan, motiboak errepikatzen den formak edo irudikapenak da, patroi erregular bati jarraiki …
Homo mensura
Homo mensura Protagoras greziar filosofoak adierazitako “gizakia gauza guztien neurria da” esamoldearen laburpena da, latinezkoa eta orokorrean …
Udazkeneko lorea, Xabier Etxeberria: laburpena
1: Mikel Carlosek Mikel gonbidatzen du bere ezkontzara. Karreran ezagutu zuten elkar, eta karrerako beste lagunak ez bezala, ez du harremana guztiz galdu. …
Modernizazioa
Modernizazio kontzeptua zabala eta lausoa da. Orokorrean, gizartean orokorrean gertatzen diren aldaketa eta eraldaketak, arlo teknologiko, ekonomiko, politiko …
Bektorizazioa
Bektoritzatu gabeko irudia (ezkerrean) eta bektorizazioaren ondoren eskuratzen dena (eskubian). Informatikan, bektorizazioa edo bektorekatzea pixel edo bit mapa …
Bektore energetikoak
Energia-iturrien artean, lehen mailako energia-iturriak naturatik zuzenean jasotzen diren haiek dira, hala nola energia eolikoa, eguzki-energia, petrolioa, gasa …
Energia-iturriak (energia-baliabideak)
Artikulu hau energiaren kontzeptu ekonomikoari buruzkoa da. Kontzeptu fisikoari buruz jakiteko, ikus Energia (fisika), Bioscio webgunean. Energia-iturriak, …
Sistema ekonomikoak (sistema sozioekonomikoak)
Ekonomia sistemak edo sistema ekonomikoak (sistema sozioekonomikoak) gizarte batean ekoizpena, kontsumoa eta banaketa (zer, nola eta norentzat ekoitzi) nola …
Merkatu-ekonomia
Merkatu-ekonomia edo merkatuko ekonomia agente ekonomikoek euren erabaki askeekin (ikus, merkatu askea) ondasun guztien prezioak eta ekoizpenak finkatzen …
Kanpo merkataritza (nazioarteko merkataritza)
Kanpo merkataritza edo nazioarteko markataritza herrialde desberdinetako agente ekonomikoen artean (partikular, enpresa nahiz administrazio publikoen artean) …
Muga-efektua
Muga-efektua erregulazio edo prezio desberdinetako eremuen arteko mugan gertatzen diren portaeren multzoa da, eremuen arteko asimetriak edo alborapenak saihestu …
Zoomorfismoa, zoomorfikoa
Antzinako pitxar zoomorfo edo zoomorfikoa. Zoomorfikoak dira animalien irudia edo forma erabiltzen duten objektuak eta artelanak, objektuari animalia izaera …
Sektore publikoa eta sektore pribatua
Sektore pribatua eta sektore publikoa sektore ekonomikoen sailkapen nagusi bat da.** Sektorepublikoa administrazio publikoek eta estatuaren esku dauden …
Lehendakariak
Honako hau da Euskadiko lehendakarien zerrenda, Euskadiren autogobernurako izan diren hiru erakundeen arabera banaturik: EUZKO JAURLARITZA (1936-1979) Jose …
Desjabetzea (espropiazioa)
Desjabetzea edo espropiazioa, zehazki nahitaezko desjabetzea, estatuak pertsona bati, izan fisikoa izan juridikoa, zerbaiten jabetza (ondasun edo enpresa bat) …
Katatimia
Katatimia sentimendu eta emozioek pertzepzio edo beste funtzio kognitiboak eragin eta aldarazi egiten dituzten egoera da, borondatea eta arrazionalitatea …
Metropoliak (hiri-geografia)
Agian, metropolia kolonialismoaren testuinguruan bilatzen ari zinen. Ikus, gainera, metropoli, Gizapediako hiztegian, beste adieretarako. Hiri-geografian, …
Metropolia (kolonialismoa)
Agian, metropolia hiri handiaren adieran bilatzen ari zinen. Ikus, gainera, metropoli, Gizapediako hiztegian, beste adieretarako. Kolonialismoan, metropolia …
Txakur-ametsak
Txakur-ametsak (Bizkain bereziki eta beti pluralean) pertsona batek duen ilusio, desio, fantasia edo kimera betegaitz eta irrazionalak dira, funtsik gabeko …
Goseteak
Gosetearen ondorioak. India, 1877. Gosetea gizaki edo animalien populazio jakin batek bolada jakin batean zehar pairatzen duen desnutrizio iraunkor eta masiboa …
Arbitrajea (zuzenbidea)
Agian, arbitrajea kontzeptu finantzario eta ekonomiko gisa bilatzen ari zinen. Zuzenbidean, arbitrajea bi alderdien arteko auzia epaitegietara jo gabe ebazteko …
Inanizioa
Inanizioa (latinezko inanire aditzetik, “hutsik egon”) pertsona baten muturreko desnutrizioa da, elikagaiak ez hartzeagatik gorputza behar dituen …
Ahoskunea
Ahoskunea, ahosgunea edo artikulazio puntua ahotsaren artikulazioan, hau da, ahotsaren soinua eztarritik gora ahora iristean, ahoko zein elementurekin …
Ahoskuntza (fonazioa)
Ahoskuntza edo fonazioa gizakiak orokorrean ahotsa sortzeko burutzen duten prozesua da. Ahoskuntza-organoak dira birikak, laringea, ahots hariak, aho barrunbea …
Alofonoak
Alofonoak fonema bat ahoskatzeko aldaera edo modu desberdinak dira, baina halere, fonema berari dagozkiolarik, batetik bestera aldatuz hitzaren esanahia …
Fonemak
Hizkuntzalaritzan, fonemak hizkuntza jakin batean hotsez adierazi edo artikulatu daitezkeen soinu unitate txikienak dira, hitzak bereizteko balio dutenak. …
Kontrakzioak (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritzan, kontrakzioa edo laburketa ondoz ondoko fonema, silaba edo hitzen laburbiltzea da, horien bitartekoak ezabatuz, hizkeran nahiz idazkeran. …
Kontrakzio (argipena)
*Hau argipen-orri bat da, hitz edo termino baten erabilera desberdinak bereizten dituena. * Kontrakzio hitzak adiera zenbait ditu, orokorrean objektu, organo …
Ebaluazio jarraitua (etengabeko ebaluazioa)
Ebaluazio jarraitua, ebaluazio jarraia edo ebaluazio etengabea ikaskuntza prozesu osoan zehar burutzen den hezkuntza-ebaluazio sistema da, ebaluazio …
Ebaluazio sumatiboa (ebaluazio batutzailea, ebaluazio batukorra)
Ebaluazio sumatiboa, ebaluazio batutzailea edo ebaluazio batukorra ikaskuntza prozesuaren bukaeran burutzen den ebaluazioa da, aurrez jarritako helburuak bete …
Autoebaluazioa
Hezkuntza-ebaluazio klasikoan, ikasleak eginiko azterketa edo proba irakasleak edo ebaluatzaileak zuzendu eta balioetsi egiten du, ikaslea ebaluazio prozesutik …
Transfugismoa
Transfugismo terminoa politikariek indibidualki euren alderdiko politikoarekiko atxikimendua hautsi eta oposizio politikoaren alde jarduteko fenomenoa …
Aretoko politika
Aretoko politika edo saloiko politika politikariek eta bestelako eragileek euren artean modu pribatuan izaten duten jarduna da, instituzio politikoetatik kanpo …
Kapareak
Gaztelako, Nafarroa eta Aragoiko Erdi Aroko estamentuzko gizartean, kapareak edo gapareak leinuagatik nobleak diren haiek dira, jaun baten jopuak ez direnak. …
Osoko bilera
Osoko bilera, osoko bilkura edo osoko batzarra organo legegile bat osatzen duten batzarkide guztien bilera formala da, aldez aurretik deitua eta gai-zerrenda …
Errubrika (ebaluazioa)
Errubrika baten eredua: lehen zutabeak konpetentziak edo ebaluatu beharreko atalak azaltzen dira (portaera, antolaketa, ulermena, …) eta ondoko …
Oinplanoa (arkitektura)
Amiens katedraleko oinplanoa. Arkitekturan, oinplanoa eraikin baten sekzio horizontal bateko planoa da, ikuslea gainetik egongo balitz bezala. Nolabait esateko, …
Hemizikloa
Meridako Erromatar Antzokia hemizikloa da. Kredituak: Elemaki-Wikimedia Commons Arkitekturan, hemizikloa (antzinako grezierako hemi, “erdi”, eta* …
Kristau demokrazia
Kristau demokrazia eskuin-zentroko korronte politikoa da, liberalismo ekonomikoa, balore demokratikoak, babes soziala eta aldi berean familia eta kristau balore …
Palinpsestoak
V. mendeko paplinpsestoa, grezieraz idatzia. Palinpsestoa antzinako eskuizkribua da, aurreko idazki bateko aztarnak atxikitzen dituena, papiroa edo pergaminoa …
Etnozientzia (antropologia kognitiboa)
Etnozientzia edo antropologia kognitiboa gizataldeek eta kulturek zientzia edo ezagutza, adiera zabalean, eratzeko duten modua aztertzen antropologiaren adarra …
Sozialdemokrazia
Sozialdemokrazia (sozialismo eta demokrazia hitzetatik) marxismotik eratorritako ezkerreko korronte politikoa da, marxismoaren printzipio ideologikoak (hala …
Misoginia eta misoginoak
Misoginia (antzinako grezierazko miseo, “gorroto” eta gyne, “emakume”, hitzetatik. emakumeenganako gorroto, ezinikusi eta mespretxua da, …
Urbanismo arrazionalista
Urbanismo arrazionalista 1930eko hamarkadatik aurrera proposatu eta zabaldu zen ikuspegi urbanistikoa da, hirien diseinu eta garapenerako arrazionalismoa …
Nazioarteko ituna
Nazioarteko ituna edo nazioarteko tratatua estatu edo nazio desberdinetako bestelako erakunde publiko eta administratiboen arteko ituna da, nazio horientzat …
Tratatua
*Agian nazioarteko tratatua edo nazioarteko ituna bilatzen ari zinen. * Tratatua gai baten azalpen objektibo eta sistematikoa da, atalez atal banatuta, eta …
Diseinu multifaktorialak
Estatistikan, diseinu multifaktoriala edo faktore anitzeko diseinua faktore batzuk batera aztertzen dituen esperimentu-diseinua da. Faktoreak batera aztertuz, …
Emakumeen sufragioa eta sufragismoa
Emakumeen sufragioa emakumeen botoa eta botoa emateko eskubidea da. Emakumeen sufragismoa edo feminismo sufragista berriz, emakumeen sufragioaren aldeko gizarte …
Klara Kanpoamor
Klara Kanpoamor, gaztelaniaz Clara Campoamor, (1888-1972), espainiar politikari erradikala (errepublikazalea, antiklerikala eta laikoa) eta feminista nabarmena …
Genero-alborapenak (genero-joerak)
Genero-alborapena, batzuetan genero-joera ere deitua, pertsona edo kolektibo bati buruz bere**generoagatik, bereziki emakumea izateagatik, garatzen den …
Oihal bustien teknika
Ondina uretatik jalgitzen (1882), Chauncey Bradley Ives (1810–1894) eskulturgilearena. Ives-ek estilo neoklasikoa landu zuen, Antzinako Greziako estilo klasikoa …
Mariaren bisitazioa
Giottoren Andra Mariaren Bisitazioa. 1310. Mariaren bisitazioa Andra Mariak bere lehengusu Isabeli egiten dion bisita kontatzen duen Ebanjelioetako pasartea da, …
Prozedurazko ezagutza
Prozedurazko ezagutza edo prozedurazko jakintza, ezagutza edo jakintza prozedimentala ere deitua, ataza eta jarduera jakinak nola gauzatu edo burutu behar diren …
Uholdeak (uraldiak)
Uholdea, Donostiako Amara auzoan. 2010 urteko ekaina. Uholdea edo uraldia gertatzen da eremu batean epe batean zehar gehiegizko ur kantitatea prezipitatu edo …
Marko juridikoa (marko normatiboa)
Marko juridikoa edo marko normatiboa, erregimen juridiko edo normatiboa ere deitua, arlo jakin bat erregulatu edo arautu egiten duten lege eta arauen multzoa …
Tenebrismoa
Caravaggioren San Juan Bautista. 1604. Tenebrismoa argilunak, argiaren eta ilunaren arteko kontraste handiak, nabarmenki baliatzen dituen estilo piktorikoa da. …
Insubordinazioa
Insubordinazioa (latinezko hitz eta erro hauetatik: in, “ez”, sub, “azpi”, ordin, “ordena”, literalki inoren ordenaren …
Deikundea
Fran Angelicoren Deikundeetako bat. 1437-1446. Deikundea Ebanjelioetan eta Koranean kontatzen den pasarte bat da, non Gabriel aingeruak Mariari Jesus …
Egiturazko biolentzia
Egiturazko biolentzia, egiturazko indarkeria edo biolentzia estrukturala instituzio sozial eta politikoek eta finean sistema sozioekonomiko batek gizartean …
Agorraldia
Erreka bat agortean. Kredituak. Rouilly Nicolas. Hidrografian, agorraldia edo agortea**ibai, laku, aintzira eta urtegiek uren maila baxuena duten urteko sasoia …
Agroindustria (definizioa)
Agroindustria lehen sektoretik (nekazaritza, abeltzaintza eta basogintza) ekoitziriko gaiak bildu, prozesatu eta banatu egiten dituen sektore ekonomikoa da, …
Kontinentalitatea
Kontinentalitatea edo kontinentaltasuna itsasertzetik urrun dauden lurraldeen tipologia klimatikoa da, itsasoak eragin ohi duen epeltasunetik kanpo, muturreko …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2021 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2021ean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak …
Penelautada (penilautada)
Penelautada edo penezabaldia, penilautada ere deitua, (latinezko paene, “ia”, hitzetik osatua) higaduraz sortutako ia lautada moduko erliebea da, …
Objektibazioa (objektibizazioa)
Objektibazioa, objektibizazioa edo objektifikazioa, kosifikazioa ere deitua, subjektu baten identitatea, nortasuna edo beste elementuren bat baztertu, ezabatu …
Hezkidetza (eskola hezkidetzailea)
*Agian, kohezkuntza kontzeptua bilatzen ari zinen. * Hezkidetza edo eskola hezkidetzailea, berdintasunezko hezkuntza edo berdintasunean oinarritutako hezkuntza …
Autonomia erkidegoak
Autonomia erkidegoak edo komunitate autonomoak (gaztelaniaz, comunidad autónoma) Espainiako estatuan autonomia politikoa duten lurralde entitateak dira, …
Indar metaketa (politika)
Indar metaketa edo indarren metaketa aurkari politikoaren aurkako ekimenak bateratu eta botere politikoa eskuratzeko estrategia politikoa da, ideologia …
Adierazburuak
Adierazburua, enuntziatua (gazteleratik mailegua) ere deitua, irakasgai batean ebatzi beharreko ariketa edo problemen idatzizko aurkezpen edo adierazpena da.
Garraioa (definizioa)
Geografia ekonomikoan, garraioa pertsona eta ondasun eta materialen mugimendua da, toki batetik bestera, garraiobideak eta ibilgailuak baliatuz.** Beste …
Mutualitateak
Mutualitatea irabazi asmorik gabeko erakundea da, elkartasunean oinarritua, non jabeek edo bazkideek haien artean adostutako zerbitzuak jasotzen dituzten, haiek …
Berankortasuna
Finantzetan, berankortasuna gertatzen da pertsona edo erakunde batek egin beharreko diru-obligazioak edo ordainketak behar den epemugan egiten ez dituenean. …
Integrazioa (softwarea)
Informatikan, softwarearen integrazioa erabiltzaile batek, izan enpresa izan indibiduoa, eremu batean baliatzen dituen aplikazio informatikoak darabilten …
Inportazioen ordezkapena
Inportazioen ordezkapena estatu batean inportazioak gutxitu edo haiekiko dependentzia mugatze aldera bertako enpresak sustatzeko politika ekonomikoa da, enpresa …
Depreziazioa (dibisak)
Ondasunek jasaten duten depreziazioa edo balio galerari buruz jakiteko berriz, ikus: Balio galera fisikoa, funtzionala edo ekonomikoa. Ekonomian, depreziazioa …
Kapital finkoaren kontsumoa
Kapital finkoaren kontsumoa kapital edo aktibo finkoetan jasotzen den balio galera ekonomikoa da. Bereziki, makroekonomian, zehazki nazioko kontuetan, jasotzen …
Oinarriko puntuak (puntu basikoak)
Ekonomian, eta bereziki finantzetan, oinarriko puntu edo puntu basiko bat interes, kotizazio edo beste magnitude batean gertatzen den %0.01eko gehikuntza edo …
Nikolas Koperniko
Nikolas Koperniko, polonieraz Mikołaj Kopernik, latinez Nicolaus Copernicus, (1473, Torun, orduko Prusian eta egungo Polonian - 1543, Frombork, egungo Polonian) …
Korrejidorea
Erdi Aroan eta Aro Modernoan Antzinako Erregimena bukatu arte, korrejidorea Gaztela eta Espainiako Erresumetako kargu politikoa izan zen hainbat lurralde …
Labarrak eta itsaslabarrak
Jaizkibel kostaldeko itsaslabarra. Labarra lurrazalean dagoen malda handiko eremua da. Kostaldeko lerroan sortzen direnean, itsaslabar deitzen zaie, eta …
Eszenografia
Eszenografia edo eskenografia arte eszenikoen ekitaldi edo ikuskizun bat (antzezlana, musika ikuskizuna, dantza erakustaldia) zertzeko erabiltzen diren …
Antzerkia
Aktoreak antzerki lan bat antzezten. Kredituak: Misia Sert. Antzerkia solasaldi edo bakarrizketa moduko literatura lanak (antzezlanak) publiko baten aurrean …
Jakintzaren arbola
Artikulu hau Itun Zaharreko Hasiera liburuko figura alegorikoari buruzkoa da, Pio Barojaren liburua gaitzat duena beste hau da: El arbol de la ciencia. …
Genitalak
Organo genitalak edo besterik gabe genitalak (latinezko genitalis hitzetik, “sexu organoak”, eta hori generare hitzetik, “sortu”) …
Geriatria eta geriatrikoa
Geriatria agure edo pertsona adinekoen osasun arretaz eta gaixotasunez arduratzen den medikuntzaren adarra da. Termino horretatik,geriatriko hitza agureen …
Software askea eta software jabeduna
Software askea erabiltzaileari software hori nahi duen moduan erabili, nahi dionari banatu edo eman, software hori nola funtzionatzen duen jakin eta sofware …
Software-lizentzia
Software lizentzia software baten egile eta banatzaileek horren erosle eta erabiltzaileei ezartzen dizkieten termino, muga eta baldintzen multzoa da, hala nola …
Zerbitzari informatikoak
Ordenagailuak sarean edo urrutitik konekaturik dauden kasuetan, zerbitzari informatikoa beste ordenagailu edo erabiltzaile baten eskaera edo aginduak betetzeko …
Pirateria informatikoa eta pirata informatikoak
Pirateria informatikoa software edo programa informatikoen eta eduki digitalen legez kanpoko bikoizketa, zabalkuntza eta erabilera da, sofware edo eduki horren …
Sistema eragileak
Informatikan, sistema eragilea hardware edo euskarri fisikoaren eta erabiltzailearen artean lotura lanak egiten dituen softwarea da, erabiltzaileak hardwarean …
Kultu askatasuna
Kultu askatasuna, batzuetan erlijio-askatasuna ere deitua, pertsona edo talde batek euren erlijio sinesmen propioak garatu, bizi eta praktikatzeko eskubidea da, …
Langile autonomoak
Langile autonomoak, norberaren konturako langileak edo langile beregainak jarduera ekonomiko bat garatu eta euren kontura lan egiten duten langileak dira, …
Norberaren konturako langileak eta besteren konturako langileak
Norberaren konturako langileak langile autonomoak dira, modu pertsonalean dihardutenak baino enpresari baten kontura lan egin gabe, haren antolaketa eta …
Autoenplegua
Autoenplegua pertsona edo talde batek abian jartzen duen enpresa edo bestelako ekimen ekonomikoa da, bereziki lanpostua eskuratu eta bizimodua aurrera …
Marko teorikoa (erreferentzia-markoa)
Ikerketa, analisi edo esperimentu batean, marko teorikoa, esparru teorikoa edo erreferentzia-marko edo esparrua oinarritzat hartzen diren kontzeptualizazio, …
Arte eszenikoak
Arte eszenikoak artisten interpretazioan oinarritzen diren arte ekitaldi eta ikuskizunak dira, agertoki edo eszenatoki batean eta publiko baten aurrean. Arte …
Irekitze ekonomikoa
*Agian, irekitzea testuinguru politikoan bilatzen ari zinen. * Irekitze ekonomikoa, irekiera ekonomikoa edo ekonomiaren irekiera, merkataritza-irekitze edo …
Arte endekatua
Wilhelm Morgner: Konposizio astrala. Morgneren lanek arte degeneratuaren etiketa jaso zuten nazien aldetik. Arte endekatua erregimen totalitarioek ideologia …
Konfiskazioa
Konfiskazioa estatuak eta bere ordezkariek, hala nola poliziak edo epaileek, pertsona bati bere esku dituen ondasunak kendu eta estatuaren esku jartzeko …
Babes-baloreak eta babes-aktiboak
Finantzetan, babes-baloreak eta babes-aktiboak finantza merkatuetan gorabehera handiak eta ziurgabetasuna dagoen egoeretan inbertitzaileek bereziki eskuratzen …
Arriskurako esposizioa
*Ez nahastu esposizio-arrisku kontzeptuarekin. * Arriskua saihestu ezinezko faktorea den bitartean, arriskurako esposizioa aipatzen denean, arriskua nolabait …
Ziberkazetaritza
Ziberkazetaritza ziberespazioan garatzen den kazetaritza da. Definizio tautologiko horretatik haratago ordea, derrigorrez nabarmendu behar dira …
Deskapitalizazioa
Deskapitalizazioa ondarea edo abertastasuna galtzen edo txikitzen joatea da. Enpresan, zehatzago, deskapitalizazioa gertatzen da enpresaren galerek ondare …
Alter ego
Alter ego (latinetik, literalki “beste nia”) norberaren parekoa edo berdinkidea den pertsona da, zeinarekin guztiz identifikatzen den, norbera …
Kubismoa
Les Demoiselle d’Avignon, Picasso, 1907. Prekubismoaren lan adierazgarrienetakoa. Kubismoa XX. mendearen lehen laurdenean sortu eta …
Desafekzio politikoa
Desafekzio politikoa herritarrek politikari eta instituzio politikoekin sentitzen duten atxikimendu eta konfiantza eza da, herritar horiek partehartze …
Pasibo galdagarria eta pasibo ez galdagarria
Pasibo galdagarria eta pasibo ez galdagarria pasiboa (ondare garbiarekin batera esan behar da) osatzen duten bi ondare-masa nagusiak dira. Pasibo galdagarria …
Funts propioak (fondo propioak)
Enpresan, funts propioak edo fondo propioak, kapital propioa ere deitua, kanpo finantzaziotik aparte eskuratzen dituen baliabideak dira, enpresaren …
Erreserbak (kontabilitatea)
Kontabilitatean, erreserbak enpresa batek bazkideei banatu gabe geratu eta funts propioak handitzera (eta beraz, baita enpresaren ondare garbia ere) igarotzen …
Klikak (fonetika)
Klikak ezpainekin edo mingainarekin baino sortzen diren soinuak dira, biriketatik haizerik atera gabe. Adibide gisa, klikak zaldiari aginduak emateko …
Web nabigatzailea (web arakatzailea)
Web arakatzailea edo web nabigatzailea Internet baliatuz webgune edo web orrialdeak bistaratzeko erabiltzen den programa eta interfazea da. Arakatzaile horiei …
Berdinkideak
Soziologian, berdinkideak edo parekoak interes, iritzi, sinesmen, balore, kultura edo mailako sozioekonomiko berdina partekatzen dituzten gertuko kideen taldea …
Borboiak (borboitarrak)
Borboiak edo borboitarrak Frantziako eta Espainiako dinastia monarkiko eta aristokratiko zabala da. Goi Erdi Aroan Frantzian sortua, Kapetar dinastiaren adar …
Neoklasizismoa
Neoklasizismoa XVIII. mendearen bukaeran hasi eta XIX. mendearen lehen erdian garatu zen arte mugimendua izan zen, garaiko arkitekturan, margolaritzan nahiz …
Audientzia edo entzuleria (publizitatea)
Marketinean, hedabide edo euskarri baten audientzia edo entzuleria hedabide edo euskarri jakin batean zabaltzen diren mezuak jasotzen dituzten pertsonen kopurua …
Euskal oasia
Euskal Herriko historia politikoan, euskal oasia (gaztelaniaz, el oasis vasco) Euskal Herria, edo mugatuago Euskadi (Gipuzkoa, Bizkaia eta Araba), Espainiatik …
Desbideratze soziala
Soziologian, desbideratze sozialak arau kultural eta sozialak hausten dituzten jokabideak biltzen ditu. Hainbat teoria garatu dira desbideratze soziala …
Etiketatze-teoria
Etiketatze-teoria edo etiketatze sozialaren teoria**1960eko hamarkadatik aurrera garatutako teoria soziologikoa da, desbideratze sozialaren jatorria eta fokoa …
Konglomeratuzko laginketa (mordokako laginketa)
Konglomeratuzko laginketa edo mordokako laginketa populazio konglomeratu edo arlotan banatu, konglomeratu horietako batzuk aukeratu eta haietatik elementu …
Auzapeza
Auzapeza edo mera (frantsesezko maire hitzetik) Ipar Euskal Herrian bertako udalerrietako udal batzarreko agintari nagusia da, Hego Euskal Herriko alkateen …
Ukipen-hizkuntza
Agian, hizkuntza-ukipena bilatzen ari zinen. Soziolinguistikan,** ukipen-hizkuntza**, batzuetan lingua franca ere deitua, partekatu gabeko bi hizkuntza …
Euskañol
Euskañola (euskara eta español hitzak lotu eta bateratuz) euskara eta gaztelania nahastuz edota euskaraz erdarakadak erruz sartuz sortzen den hizkera da. XX. …
Erdarakadak (kalko okerrak)
Erdarakadak, erderakadak edo kalko okerrak euskarara erdara batetik zuzenean hartu, literalki itzuli edo eredutzat hartzen diren hitz eta esaldiak dira, …
Neutralitate klimatikoa
Neutralitate klimatikoa edo neutraltasun klimatikoa eskualde edo herrialde batean zein mundu osoan negutegi efektuko gasen isurketak eskualde horretako …
Lukurua (lukroa) edo irabazi asmoa
Lukuru, lukroa (latinezko lucrum hitzetik, “irabazia”) edo** irabazi-asmoa **negozio edo beste jarduera batean eskuratzen den etekin, sari edo …
Sekuentzia didaktikoa
Didaktikan, sekuentzia didaktikoa ikaskuntzarako jarduera multzo bat ordenatzeko modua da, jarduera horiek eduki koherente bat osatzen dutenean, unitate …
Sekuentzia
Orokorrean, sekuentzia (latinezko sequentia hitzetik, sequi aditzetik, “segitu”) irizpide baten arabera ordenaturiko zerrenda bat da. Adibidez, …
Konektibitatea (geografia)
*Agian, konektibitatearen kontzeptu informatikoa bilatzen ari zinen. * Geografian eta ekonomian, konektibitatea eskualde bateko puntu geografikoek garraiobideen …
Gauzen internet
2000ko hamarkadara arte Internet ordenagailuak modu deszentralizatuetan elkar konektaturiko sare informatikoa izan zen, baina 2010eko hamarkadatik aurrera …
Nunquam prandium liberum
Nunquam prandium liberum latinezko esaera, euskaraz “ez dago debaldeko gosaririk” edo itzuli daitekeena, eta ezer ez dela doan edo debalde …
Hipertestua
Informatikan, hipertestua informazioa lotzeko modu interaktiboa da, ez sekuentziala eta informazio batetik bestera modu asoziatiboan jauzi egiten duena. …
Zibernauta
Zibernautak sare informatiko globalean, ziberespazioan alegia, aktiboki parte hartu edo “nabigatu” egiten duen subjektuak dira, harremanak garatuz, …
Mozketa selektiboa
Basogintzan, mozketa selektiboa basoko espezie zenbait bakarrik ustiatu eta haien artetik zuhaitz kopuru mugatu bat mozketarako aukeratuz, adinaren eta …
Interaktibitatea (interaktibotasuna)
Interaktibitatea edo interaktibotasuna hedabide, ekoizpen kultural edo informazio batek hartzaile edo erabiltzaileari edukiak hautatu, bere nahietara moldatu …
Estereotipazioa
Estereotipazioa gizartean estereotipoak sortu eta zabaltzeko prozesu eta mekanismoen multzoa da. Estereotipazioa azlatzen duten bi teoria mota daude: teoria …
Merkatu helduak
Merkatu helduak euren produktuen bizitza-zikloak gailurrean dauden edo gainbehera hasi diren merkatuak dira, lehia bizikoa bertan diharduten lehiakide egonkor …
Internalizazioa edo barneratzea (psikologia)
*Agian, internalizazioa enpresa arloan bilatzen ari zinen. * Soziologian eta psikologian, internalizazioa edo barneratzea subjektu batek gizarteko arauak, …
Engaiamendua (konpromisoa, inplikazioa)
Engaiamendua (Ipar Euskal Herrian bereziki erabilia, engagement hitzetik), inplikazioa edo konpromisoa pertsona edo erakunde batek bere gogoak eta asmoak garatu …
Gardenki: Analisi espaziala
Estatistika espaziala gertaerak, fenomenoak, objektuak zein izaki bizidunak espazioan nola banatzen diren aztertzen du. Horri buruzko gardenkiak hemen, PDF …
Konfluentzia (politika)
*Agian, konfluentziaren adiera geografikoa bilatzen ari zinen, bi ibaiek bat egiten duten puntua alegia. * Politikan, konfluentzia bi alderdi politiko, gizarte …
Konfluentzia (ibaiak)
*Agian, konfluentziaren esanahi politikoa bilatzen ari zinen. * Mosela (ibaidarra) eta Rin (ibainagusia) ibaien konfluentzia. Kredituak: Holger Weinandt - …
Prefetak eta suprefetak
Prefet bat, ekitaldi ofizial batean. Kredituak: Rama-Commons Wikimedia Frantziako estatuan, prefeta (frantsesez, prefect) estatuaren ordezkari gorena da …
Latitudea eta longitudea
Latitudea eta longitudea Lurrean (edo beste planeta batean) lur azaleko puntu bat kokatzeko erabiltzen diren koordenatu geografikoak dira, lur-esferan sare …
Manifestu Komunista
Manifestu Komunista edo Agiri Komunista, izen osoz Alderdi Komunistaren Manifestu Komunista, 1848 urtean plazaratutako agiri eta entsegua da, Karl Marxek …
Azken Igurtzia (Gaixoen Oliadura)
Azken Igurtzia, Vatikanoko II. Kontzilioaren aurretik, eta Gaixoen Oliadura, gaur egun, hilzorian daudenentzako sakramentua da Eliza Katolikoan eta beste …
Komunismo primitiboa
Komunismo primitiboa marxismoan historiaurreko eta beste gizarte eta gizatalde primitibo batzuetako ekoizpen-modua eta formazio ekonomiko soziala izendatzeko …
Mirari ekonomikoa
Mirari ekonomikoa herrialde edo eskualde batean gertatzen den susperraldi ekonomiko, bereziki susperraldi hori eredugarria denean eta oinarri zailetatik eta …
Transnazionalak
Enpresa transnazionalak euren jarduera beste herrialde batzuetara zabaltzen duten enpresak dira, baina enpresa multinazionala ez bezala, enpresa transnazionalek …
Ate birakariak
Ate birakariak enpresa pribatu eta lobbyen eta administrazio publikoaren eta gobernuen artean egiten diren goi mailako kargu izendatze eta aldaketak dira. …
Errestituzioa
Errestituzioa edo restituzioa (latinezko restituere hitzetik, “pertsona bati zegokiona itzuli”), itzulera, bihurtzea edo lehengoratzea ere deitua, …
Neke pandemikoa
Neke pandemikoa COVID19 pandemiaren aurka eskualde batean ezarritako murriztapen eta kontrol neurri zorrotz iraunkorren ondorioz pertsonengan denborarekin …
Ur kontinentalak (kontinenteko urak)
Ur kontinentalak kontinente barruan, itsasotik bereizita, dauden urak dira. Irduain, Léman aintzirako bista, Alpe inguruetan. Ur kontinentalak edo kontinenteko …
Aurresuposizioak
Logikan eta hizkuntzalaritzan, aurresuposizioak proposzio baten baitan esplizituki aipatu gabe baina inplizituki adierazi eta baieztatzen diren proposizioak …
Etopeia
Etopeia (antzinako grezierazko ἠθοποιός hitzetik, ethopoios, « izaera ematen duena ») pertsonaia baten jokabide, ohitura, moral eta orokorrean izaeraren …
Merkatu penetrazioa (sartze-tasa)
Merkatu penetrazioa edo merkatuko penetrazioa, sartze-tasa ere deitua, populazio batean edo produktu edo zerbitzu baten merkatu potentzialean produktu edo …
Mozkorra borroka
Andoni Ortuzar, “mozkorra borroka” terminoa asmatzeagatik alderdikideek egindako omenaldian. Kredituak: EAJ-PNV Gipuzkoa Mozkorra borroka Andoni …
Zuzeneko salmenta
Zuzeneko salmenta, salmenta zuzena, zuzeneko kanala edo kanal propioa**ere deitua, enpresak bere produktu edo zerbitzuak bezeroari zuzenean eskaini eta saltzen …
Banaketa-kanala (salmenta-kanala)
Banaketa-kanala, banakuntza-kanala edo salmenta-kanala merkaturatzen den produktua edo zerbitzua ekoizlearengandik kontsumitzailearengana helarazteko prozesuan …
Salmenta pertsonala
Salmenta pertsonala enpresaren salmenta-indarrak bezeroekin harremanak eratu, haiei produktua edo zerbitzua aurkeztu eta erosketara bultzatzeko egiten diren …
Nikomakorentzako Etika (Etika Nikomakori)
Nikomakorentzako Etika edo Etika Nikomakori Aristoteles greziar filosofoak etikari buruz idatzitako lan garrantzitsuena da, Eudemorentzako Etika izeneko …
Batezbesteko geometrikoa
Batezbesteko geometrikoa zenbakizko datuen batezbesteko mota bat da, batezbesteko pitagorikoen multzokoa, batezbesteko aritmetiko sinplearekin eta batezbesteko …
Akrilikoa (definizioa)
Orit Fuchs artistak mihise gainean akrilikoz egindako lana Margolaritzan, akrilikoa erretxina sintetikoen emultsio batean barneratutako pigmentuz osatutako …
Siderurgia (definizioa) eta industria siderurgikoa
Labe-garai bat, industria siderurgikoaren oinarrizko azpiegituretako bat. Siderurgia burdin mea eraldatu eta burdina eta horren aleazioak, bereziki altzairua, …
Plataforma kontinentala (kontinente-plataforma)
Plataforma kontinentala edo kontinente-plataformakontinente** bateko kostaldetik itsaso barrura zabaltzen den itsas azpiko lur azalera da, malda eskasekoa, …
Oinarrizko industria
Industria siderurgikoa oinarrizko industria nagusienetakoa da. Kredituak: Bundesarchiv, Bild 183-R85625 / CC-BY-SA 3.0 Oinarrizko industria beste …
Azpietxebizitzak (infraetxeak)
Azpietxebizitzak, Liman, Peruko kapitalean. Kredituak: M M, Commons. Azpietxebizitza edo infraetxea duintasunez bizitzeko azpiegitura, ekipamendu eta hornidurak …
Kritika (Kant)
Immanuel Kanten filosofian, kritikak filosofia egin eta ezagutza garatzeko metodoak, printzipioak eta irizpideak biltzen ditu, zorroztasunez landutakoak eta …
Intuizio sentikorra (Kant)
Kanten filosofian, intuizio sentikorra (Anschauung) gauzak ezagutzeko era zuzenekoa da, sentimenaren bitartez eskuratu egiten dena, esperientzia material gisa, …
Mimesia edo imitazioa (Platon)
Platonen ontologian, mimesia edo imitazioa mundu hautemangarria eta mundu hautemanezina edo ideien mundua lotzeko modua da. Platonentzat, lotura hori …
Oin Berriko Dekretuak (Planta Berriko Dekretuak)
Filipe V.a Borboikoak jaulki eta ezarri zituen indarrean Oin Berriko Dekretuak. Oin Berriko Dekretuak, Oinarri Berriko Dekretuak edo Planta Berriko Dekretuak …
Dekretuak
Dekretua gobernuak, Espainian Ministroen Kontseiluak, edo horretarako eskumena duen beste erakunde politiko batek jaulkitzen duen arau juridikoa da, legea baino …
Banakako enpresak eta enpresariak
Banakako enpresa edo enpresa indibiduala pertsona fisiko bakar batek, banakako enpresari edo enpresari indibidual izenekoak, osatzen duen enpresa da, bera …
Gurutzadura (arkitektura)
Mantuako Katedrala. Argi ikusten da bi nabeen arteko gurutzadura eta gaineko zinborioa. Arkitekturan, gurutzadura gurutze forma oinplanoa duten elizetan nabe …
Ezekiel nora ezean, Jasone Osoro: laburpena
Ezekiel nora ezean Jasone Osoro idazleak 2015ean plazaratu zuen gazteentzako eleberria da,Ezekiel eleberriaren jarraipen moduan.** LABURPENA1. kapitulua …
Apustu estrategikoa
Apustu estrategikoa edo erabaki estrategikoa enpresa edo erakunde batek, bere ingurunea eta bere ahalmenak aztertu ondoren,estrategia jakin bat, bere helburu …
Negoziazio kolektiboa
Negoziazio kolektiboa enpresariek edo haien ordezkariek (patronala) sindikatuekin eta langileen ordezkariekin burutzen dituzten negoziazioak dira, langileen …
Lanbide arteko gutxieneko soldata
Lanbide arteko gutxieneko soldata (LGS) edo, besterik gabe, gutxieneko soldata, lan merkatuan eta lanbide guztietarako estatuak ezartzen duen**soldata** minimoa …
Neodadaismoa
Monogram, Robert Rauschenberg Neodadaismoa 1950 eta 1969ko hamarkadetan garatutako arte mugimendua da izan zen, XX mende hasierako dadaismoaren ezaugarrietako …
Kitsch (definizioa)
Kitsch (alemanierazko kitschen hitzetik, “lardaskeria”, XIX mendearen bukaeran masa-kontsumorako ekoizten ziren artelanei deitzeko) esaten zaio …
Kontabilitate bikoitza eta B kutxa
Ez nahastu kontu-sail bikoitzaren kontabilitate-sistemarekin. Kontabilitate bikoitza dagoela esaten da enpresa batean kontuen bi bertsio garatzen direnean, bata …
Ekotasa
Ekotasak ingurumenarentzat kaltegarriak diren jardueren efektuak moteldu edo konpentsatzeko ezartzen diren tasak dira. Horren adibideak dira, gailu …
Zeharrargi
Zoru zeharrargia. Kredituak: Globalgrid-Commons. *Zeharrargiak (zehar argiak) dira argia pasatzen utzi baino bestaldean objektuak garbi ikusten uzten ez duten …
Interbentzioa (artea)
Interbentzio artistikoa bi adiera desberdin dituen terminoa da: alde batetik, artelan batean egiten den lan, eskuhartze edo interbentzioa da, hura bukatu edo …
Stories edo istorioak (sare sozialak)
Sare sozialetan, story edo istorioa erabiltzaile batek bere jarratzaileentzat argitaratzen duen bideo laburra da, eta aldi baterako eskuragarri dagoena, …
Mugikortasun funtzionala
Mugikortasun funtzionala enpresak bere langileen kotratuetan ezarritako maila profesional eta esleitutako zereginak aldatzeko aukera eta ahalmena da, legeak …
Errealitate areagotua
Errealitate areagotua: margolana kamaraz enfokatu eta horri buruzko informazioa gaertzen da tabletean. Kredituak: Kippelboy-Commons Errealitate areagotua kamara …
Beltxarga (zisne) beltza
Beltxarga beltza edo zisne beltza ustekabean gertatzen diren fenomeno eta gertakariak dira, probabilitate txikikoak eta aurrez harrigarritzat hartzen direnak, …
Intranszendentzia
Intranszendentzia edo intraszendentzia gertakari eta jokabideen, finean bizitzaren beraren, hutsala, garrantzi edo adierazgarritasun eza da, finituak, mugatuak …
Heterarkia
Heterarkia (antzinako grezierako heteros hitzetik, “desberdin”) dagoela esaten da sistema bateko elementuen arteko erlazioak sare moduan era malgu …
Transferentzia (psikologia)
Psikologian, eta bereziki psikoanalisian, transferentzia pertsona batek bere txikitako bizipen psikikoak (emozioak, fantasiak, …) beste pertsona …
Korifeoa
Antzinako greziar eta erromatar tragedietan, korifeoa (antzinako grezierazko κορυφαῖος, koruphaios , «burua, gailurrean dagoena» hitzetik, bere aldetik κορυφή, …
Proiektu bidezko ikaskuntza (proiektuetan oinarritutako ikaskuntza)
Proiektu bidezko ikaskuntza (PBI) edo proiektuetan oinarritutako ikaskuntza ikaskuntza esanguratsuan eta ikaskuntza esperientzialean oinarritzen den metodologia …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2020-2021 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, agertzen dira Josemari Sarasola irakasleak 2020-2021 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako Estatistika …
Banaketa konposatua
Estatistikan, probabilitate-banaketa konposatua bere aldetik ere zorizkoa den parametro baten mendean dagoen probabilitate-banaketa bat da. Beraz, banaketa …
Mainstream (soziologia)
Mainstream (ingelesezko mailegua) edo korronte nagusia garai jakin batean kulturan, zentzu zabalean, nagusi, ohikoak, normalak eta konbentzionalak diren edo …
Gezileihoa
Kredituak: Yaco Erisso. Gezileiho edo saieterak antzinako eraikinetan defentsa gisa geziak jaurtitzeko erabiltzen ziren leiho luzeska eta estuak ziren, …
Tenpera (margoa)
Tenperaz eginiko margolana. Tenpera (italierazko temperare hitzetik, “neurriz nahastu”, margoaren osagaiak neurri egokian nahasteari erreferentzia …
Lehentasunezko interesa
Artikulu hau finantzei buruzkoa da, lehentasunezko interes esamoldearen adiera arrunta buruz jakiteko, ikus lehentasunak. Lehentasunezko interesa edo zehatzago …
Botila-lepoa (ekoizpena)
Ekoizpenean, botila-lepoa ekoizpen-prozesuko fase bat besteak baino motelago ibili edo guztiz geldirik daudenean, edo fase bat garatzeko beharrezkoa diren gaiak …
Kadentzia (ekoizpena)
Enpresa eta lantegietan, kadentzia muntaketa-kate bateko ekoizpen-abiadura da, bereziki serieko ekoizpenean erabiltzen dena. Ekoizpen-unitateak funtzionamendu …
Kateko ekoizpena (serieko ekoizpena, serie fabrikazioa, masa-ekoizpena)
Masako ekoizpenerako muntaketa-kate bat, Ford lantegian. 1913. Kateko ekoizpena, kateko lana, kateango ekoizpena, kate-ekoizpena, serieko ekoizpena, masako …
Argimutila
Argimutila, ganderailua edo zutargia kandelak eusteko erabiltzen diren euskarria da, eskuz eramatekoa, mahai gainean zein lurrean zutik jartzekoa. Liturgia …
Just-in-time (JIT)
Just-in-time (JIT), euskaraz “behar den denboran”, ekoizpen-plangintzarako metodo bat da, oinarrian ekoizpena era jarraitu eta arin batean, …
Egitura ekonomikoa
Egitura ekonomikoa edo ekonomia egitura ekonomia bat osatzen duten enpresa, sektore, eragile eta instituzioen arteko erlazioek eta ekonomia eragiten duten …
Estraperloa
Estraperloa Espainian 1936-39 gerra zibilean eta gerraostean zabaldu zen merkatu beltza eta**kontrabandoa** izan zen, errazionamenduagatik eta erregimen …
Merkatu beltza
Merkatu beltza estatuaren zerga eta bestelako kontroletatik at dauden gaiak eta produktuak trukatzen diren merkatu informal eta legez kanpokoa da. Legezkoak ez …
Haztapenak (ponderazioak)
Estatistikan, haztapena edo ponderazioa total edo guztirako bat osatzen duten ataletako bakoitzari ematen zaion proportzio edo pisua da, bereziki adierazleak …
Kontuko oharra
Kontuko oharrak kontabilitateko idazpen soilen bitartez erregistratzen diren finantza eragiketak dira, eragiketa horiei dagokien idatzizko agiri edo …
Positibazioa (zuzenbidea)
Zuzenbidean, positibazioa zuzenbide naturalean jasotako printzipioak lege eta ekintza juridiko, zuzenbide positibo alegia, bihurtzeko prozesua da, printzipio …
Balidazio gurutzatua
Balidazio gurutzatua, balioztapen gurutzatua edo baliozkotze gurutzatua eredu baten balidazioa, datuetarako egokitasuna eta iragarpenerako fidagarritasuna …
Tabulazio gurutzatua
Ikasle batzuen artean jasotako sexuari eta malari datuetatik, tabulazio gurutzatu baten bitartez, sarrera biko taula (kontingentzia taula ere badena). Tabulazio …
Gainbegiratutako ikaskuntza eta gainbegiratu gabeko ikaskuntza
Gainbegiratutako (gainbegiratuzko) ikaskuntza (ikasketa) eta gainbegiratu gabeko ikaskuntza (ikasketa) ikaskuntza automatikoa garatzeko bi moduak dira, …
Datuen balidazioa
Datuen balidazioa (datu balidazioa), balioztapena edo baliozkotzea, sarturiko datuak erabili baino lehen softwareak datuek beharrezko ezaugarriak bete eta egin …
Dinamizazioa eta faktore dinamizatzaileak (ekonomia)
Ekonomian, dinamizazioa (antzinako grezierazko *dynamis *hitzetik, “indarra”) ekonomia suspertu eta indartzeko erabaki eta neurrien multzoa da, …
Autoexekutatu (informatika)
*Ez nahastu fitxategi exekutagarri kontzeptuarekin. * Autoexekutatu, nazioartean AutoRun, sistema eragile batzuek ordenagailuan datuak biltegiratzeko gailu …
Hiperespazioa
Hiperespazioaren irudikapena: hiperespazioan zehar mugitzeko, unibertso batetik bestera aldatzeko alegia, zizare zulo izenekoak beharko lirateke teoria batzuen …
Bisibilizazioa
Soziologian, bisibilizazioa ordurarte azaleratu gabeko problematika sozial bat azalera ekarri eta gizarteratzeko egiten den prozesua da, problematika horri …
Nazionalkatolizismoa
Nazionalkatolizismoa frankismoaren estatukoideologia izan zen, agintean egon zen denbora guztian, 1939tik 1975era. Espainiar nazioaren eta armadaren gorespena …
Urtezaharra (Gabonzaharra)
Urtezaharra (Urtezarra) edo Gabonzaharra (Gabonzarra) abenduaren 31ko gauean egiten den ospakizuna da, urte zaharretik urte berrirako trantsizioa ospatzen …
Aita Gurea, Gure Aita (otoitza)
Gure Aita edo Aita Gurea (latinezko jatorrizkoan, Pater Noster; Padre Nuestro, gaztelaniaz; Lord’s Prayer, ingelesez) kristau otoitz nagusi eta ezagunena …
Argien Mendea: Ilustrazioa
Salon de Madame Geoffrin (1755), non Voltaireren tragedia baten irakurketa irudikatzen den, garaiko ilustratu nabarmenen presentziarekin. Argien Mendea, Argien …
Desozializazioa
Desozializazioa pertsona batek dituen gizarte harreman, rol eta beste erreferentziak galtzeko prozesua da. Ohikoa da, adikzio, depresio eta beste buruko …
Interes orokorra edo publikoa
Interes orokorrak edo interes publikoak gizartearentzat edo komunitate jakin batentzat probetxugarri edo mesedegarri den horri egiten dion erreferentzia, …
Berenguer jeneralaren diktablanda (Espainia, 1930-1931)
Berenguer jeneralaren Diktablanda Borboien Berrezarkuntzaren baitan (1874-1931) eta Primo de Riveraren diktaduraren ondoren (1923-1930), Alfonso XIII. …
Adierazleak (indikatzaileak, indikadoreak)
Adierazleak, indikatzaileak edo indikadoreak fenomeno baten egoera eta bilakaera zehazteko eratu eta jasotzen den informazioa da, gehienetan zenbakizko datu …
Lehentasunak
Lehentasuna ekintza, egitasmo, problema edo behar bat beste batzuen gainetik jartzea da, hura denboran aurretik jarriz, baliabide gehiago esleituz edo garrantzi …
Kontsomea
Kontsomea haragiarekin egindako salda da, arrautzaren zuringoa denbora batez irakiten jarrita garbitu edo murriztua (consommé, frantsesez), zakartxoak saldan …
Internazionalismoa
Bulgariako Brigada Internaziola, Espainiako Gerra Zibilean. Internazionalismoa nazio eta herrialde guztietako klase langileen arteko elkartasuna eta batasuna …
Aberkideak
Aberkideak edo herrikideak aberri bateko kideak dira, abertzaletasun edo patriotismo sentimendua partekatzen dutenak. Politikatik herritarrei dei egiteko …
Patriotismoa
Patriotismoa, Euskal Herriari buruz abertzaletasuna ere deitua (ñabardurekin bada ere), herrialde edo nazio jakin batekiko atxikimendu sentimendua da, …
Nazionalismo hutsala
Nazionalismo hutsala herrialde batean zabaltzen den ideologia nazionalista iraunkorra baina aldi berean lausoa eta ezkutua da, egunerokoan txertatzen dena, …
Inprekazioa
Literaturan, inprekazioa beste batentzat kalte, oinaze edo sufrimendua eskatzen duen estilo-figura da, madarikaziozkoa alegia. Adibide bat: Eraman zaitzala …
Exekrazioa (estilo-figura)
Literaturan, exekrazioa norberarentzako kaltea, oinazea edo sufrimendua eskatzen duen estilo-figura da. Adibidez, “itsasoak irentsi nazan bere amildegi …
Lurmuturrak
Biosnar lurmuturra, Jaizkibelen. Lurmuturrak itsasora zabaltzen diren lur irtenguneak dira, kostaldearen lerro edo profil jarraitua hautsi egiten dutenak. …
Hiperkonektibitatea
Hiperkonektibitatea edo erabateko konektibitatea pertsonak (ikus, gainera, sare sozialak) eta gailuak (sentsoreak eta aplikazioak barne, gauzen Internet deitzen …
Anatozismoa
Anatozismoa (antzinako grezierazko ana, “berria”, tokos, “produktu, interes”, hitzetatik) kreditu, mailegu edo orokorrean zor bati …
Homogeneizazio kulturala
Kultura homogeneizazioa, homogenizazioa edo estandarizazioa kultura aniztasuna murriztu eta**kulturan** ideia, balio eta sinbolo jakin batzuk inposatu edo modu …
Ihespuntua
Peruginoren “Giltzak ematea San Pedrori”. Nabaria da ihespuntua plazako lerro parraleloak jarikituz. Ihespuntua edo ihes-puntua plano bateko puntu …
Cavaliere perspektiba
La duda de santo Tomás, Silosko monastegian. Cavaliere perspektiban (ikus, gainera, perspektiba) artistak goiko kokapen batetik irudikatzen du bere lana, zaldi …
Informatika (definizioa)
Informatika informazioaren prozesamendua eta problemen ebazpena modu automatiko eta arrazionalean aztertzen dituen zientzia da, egun ordenagailu izeneko gailu …
Zirkularitatea (zirkulartasuna)
*Agian ekonomia zirkularrari buruz bilatzen ari zinen. * *Agian argudio eta arrazonamendu zirkularrak bilatzen ari zinen. * Sistemen teoria orokorrean, …
Premisak
Arrazonamendu logiko batean, premisak ardudio, arrazoiketa edo teoria bat eratze aldera abiapuntutzat hartzen diren proposizio edo baieztapenak dira, zeinetatik …
Estatua (artea)
Estatua pertsona edo animalia baten irudikapen estatikoa da, eskulturaren bidez eta eskala natural edo handiagoan egina. Pertsona edo animalia baten atal bat …
Hurbileko garapen eremua
Hurbileko garapen eremua, hurbileko garapen esparrua edo garapen hurbileko eremua, esparrua edo zonaldea Lev Seminovitx Vigotski errusiar psikologoak …
Monokromatikoa (eskala)
Pablo Picassoren “Tragedia” lana (1903), Picassoren aro urdinaren erakusgarria. Eskala monokromatiko urdinean sortua da gehienbat, berdeak …
Terrakota
Terrakota (italierazko terra cotta esamoldetik, “lur errea”) labean erretako buztin lan do zeramika da, esmaltatu gabea. Batzuen arabera ordea, …
Mukulu biribila (eskultura exentua)
Berniniren Apolo eta Dafne eskultura, mukulu biribilekoa (1622-1625). Ohartzekoa da argilunek sortzen duten efektua. Mukulu biribila edo sabel biribila, …
Swap (definizioa)
Swap-a bi aldeen arteko finantza kontratua da, non etorkizuneko diru fluxu bat, gehienetan ziurgabea eta beraz arriskuduna, beste diru zenbateko finkoen fluxu …
Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH)
Garapen Iraunkorreko Helburuak, Garapen Iraunkorrerako Helburuak, Garapen Jasangarrirako Helburuak (GJH) edo Garapen Jasangarriaren HelburuakNazio Batuen …
Exekutagarria
Ez nahastu autoexekutatu kontzeptuarekin. Informatikan, fitxategi exekutagarria edo, besterik gabe, exekutagarria ordenagailuak programa informatikotzat hartzen …
Birus informatikoak
Birus informatikoak erabiltzailearen baimenik gabe ordenagailu edo sistema informatiko batean instalatu eta exekutatzen diren programa edo kode-atalak dira, …
Bikameralismoa
Bikameralismoa, bikameralitatea edo ganbera-bitasuna botere legegilea bi ganbera, kamara edo batzarren artean (Senatua edo goi ganbera, alde batetik; eta …
Troiako zaldia
Troia zaldiaren erreplika, 2004ko Troia filmean agertzen dena. Troiako zaldia akaiar edo antzinako greziarrek Troia hiria mendean hartzeko erabili zuten amarrua …
Besterenezinak (eskubideak, ondasunak)
Zuzenbideak, eskubide besterenezinak eta ondasun besterenezinak**hirugarren pertsona bati besterendu, eskualdatu edo transmititu (saldu, laga, eman, …) …
Bideragarritasun-azterketa
Bideragarritasun-txostena, bideragarritasun-azterketa edo bideragarritasun-plana enpresa-proiektu berri bat abiarazteko, negozio berriari buruz egin beharreko …
Desterritorializazioa
Desterritorializazioa ikuspuntu eta dimentsio desberdinak dituen kontzeptua da. Esfera ekonomikoan, kapitalismoak eta horren globalizazioak lurralde muga …
Burgesamendua
Burgesamendua, aburgesamendua edo burgestea soziologo batzuengandik plazaraturiko hipotesia da, bereziki marxismotik adierazia, zeinaren arabera industria aro …
Korporazio-merkatua
Korporazio-merkatua ondasunak eta zerbitzuak ekoitzi eta eskaintzen dituzten enpresa eta beste korporazio edo erakundeek osatzen duten merkatua da. …
Kapitela (arkitektura)
Apaingarriz hornitutako kapitela. Kapitelak zutabea eta entaulamendua bereizten ditu. Arkitekturan, kapitela zutabe, pilare edo pilastra baten gainean jartzen …
Egutegiratzea (kalendarizazioa)
Proiektuen kudeaketan, egutegiratzea edo kalendarizazioa proiektua osatzen duten jardueren haisera eta bukaera-datak zehaztea, edo bestela esanda, data zehatzak …
Piperpotoa
Piperpotoa Espainiako bandera izendatzeko Euskal Herrian erabili ohi den metafora irrigarria da, modu gutxiesgarrian erabili ohi dena, bereziki sektore …
Nuliparitatea
Nuliparitatea inoiz haurdun egon ez den emakumearen egoera da, edota haurdun egonda haurdunaldia eten egin denean. Aurkako kontzeptua, haurrak izan dituen …
Arte piktorikoa
Arte piktorikoa kobazuloetako harkaitzentan hasi zen. Irduian, Lascaux-eko kobazuloetako irudi piktorikoak. Arte piktorikoa margoekin azalera baten gainean …
Prolifikoa
Prolifikoa (latinezko proles, “semealabak”, eta facere, “egin”, hitzetatik) ugaltzeko erraztasuna duen horri esaten zaio. Artean, …
Autorretratua
Van Gogh-en autorretratua:.Van Gogh autorretratu prolifikoa izan zen: 43 egin zituen bere bizitzan. Autorretratua edo autoerretratua artistak berak egiten duen …
Animazioa (artea)
Artean, animazioa elementu finkoen sorta edo segida da, espazioan nahiz denboran zehar banatuak, eta mugimendua iradokitzen dutenak. Espazioan zehar gertatzen …
Animazio soziokulturala
Animazio soziokulturala gizabanakoak elkartuz tokiko komunitateak osatu eta garatzeko ekimen eta jardueren multzoa da, gizartean komunitate horien rola eta …
Erreproduktibitatea (erreproduzibilitatea)
Erreproduzigarritasuna edo erreproduzibilitatea esperimentuak eta orokorrean balioztatu ahal izateko bete beharreko baldintzetako bat da. Horren arabera, …
Dumping (definizioa)
Dumpina enpresa batek bere prezioak nabarmen jaistea da, batzuetan kostu-preziotik behera, merkatu-kuota irabazi eta konkurrentziari lehia egiteko aukera …
Zor flotatzailea
Zor flotatzailea estatuek epe laburrera jaulkitzen duten zor publikoa da, gehienetan epemuga igarota berritu egiten dena bonoak berriz ere jaulkiz. Banku eta …
Kanpo zorra
Kanpo zorra, kanpoko zorra, atzerri zorra edo atzerriko zorra herrialde bateko estatuak eta bereziki enpresa handiek finantzatzeko atzerriko erakundeetatik …
Lan produktiboa eta lan erreproduktiboa
Lan produktiboa eta lan erreproduktiboa teoria feministatik egin ohi den bereizketa da, lanaren zatiketa sexualaren zertan datzan zehazteko. Lan erreproduktiboa …
Flotazioa: garbia eta zikina
Trukaneurri edo kanbio-tasei buruz, kanbio-flotazioa dibisen arteko trukaneurriak erabateko malgutasun edo askatasunez gertatzen direneko egoera da. Bi motako …
Bitalismo filosofikoa
*Agian, bitalismo zientifikoa bilatzen ari zinen. * Filosofian, bitalismoa filosofiaren ardatz eta elementu nagusitzat bizitza hartzen duen teoria filosofikoen …
Raziobitalismoa (arraziobitalismoa)
Raziobitalismoa edo arraziobitalismoa**, batzuetan** arrazoibitalismoa** ere deitua, José Ortega y Gasset espainiar filosofoak hasunarturiko ezagutzaren teoria …
Apurketa (politika)
Politikan, apurketa edo apurtzea**indarreango sistema politikoa gainditu eta erregimen politiko berri baterako proposamen, garapen eta gauzatzea da. XXI. …
Kontraboterea
Kontraboterea estatuaren boterearen ondoan, gehienetan hura kontrolatuz edo haren aurka, jarduten duen botere faktikoa da. Kontraboterearen ohiko eragileak dira …
Inbentarioa
Inbentarioa enpresa edo erakunde batek dituen aktibo eta**izakinen** erregistro eta zerrenda ordenatua da, bereziki kontabilitatearen tresna gisa erabiltzen …
Avatarra (media eta Internet)
Komunikabideetan eta Interneten, avatarra erabiltzaile bat irudikatzen duen pertsonaia da, haren proiekzio edo ordezko birtuala. Sare sozial bateko erretratu …
Kolapsoa
Kolapsoa sistema edo egitura oso baten erabateko eta itzulerarik gabeko gelditzea edo hondamena adierazteko erabilitako terminoa da, eta beraz bereziki maila …
Ekosfera
Ekosfera Lamont C. Cole-k 1958 urtean asmaturiko kontzeptua izan zen, planetako ekosistema guztien multzoa adierazteko, izaki bizidun guztien (biosfera) eta …
Biderkatzaileak (ekonomia)
Biderkatzaile ekonomikoa gobernuek ekonomian diru-injekzioak egiten dituztenean, banku zentralek finantza-entitateeti mailegatu eta haiek berriz dirua enpresa …
Likidezia-injekzioak (diru-injekzioak)
Ekonomian, likidezia-injekzioak edo diru-injekzioak, besterik gabe injekzioak ere deituak, banku zentralek finantza-entitateei ematen dizkieten aparteko …
Kondizionalitatea
Ekonomian, kondizionalitateak edo kondizionaltasunak nazioarteko erakundeek egoera larrian dauden herrialdeei ematen dizkieten diru laguntza edo maileguak jaso …
Proliferazioa
Proliferazioa edo ugaltzea (latinezko proliferre, “azkar ugaldu”) zerbaiten kopuruaren gehikuntza handia eta azkarra da. Organismoen kasuan haien …
Bizitoki ereduak: matrilokalitatea, patrilokalitatea, neolokalitatea
Matrilokalitatea, patrilokalitatea eta neolokalitatea ezkondu berriak zein etxetara eta zein herritara aldatzen diren adierazten duten modalitateak dira. …
Egonkortzaile automatikoak
Egonkortzaile automatikoek gobernuek ziklo ekonomikoak moteltzeko dituzten zerga politikako tresnak dira. Beraz, tresna kontraziklikoak direla esan daiteke. …
Okunen legea
Okun legea edo Okunen legea langabezia eta hazkunde ekonomikoa lotzen dituen lege enpirikoa da. Arthur Okun estatubatuar ekonomialariak plazaratu zuen 1960ko …
Arbitrajea (ekonomia eta finantzak)
*Agian, arbitrajea zuzenbidean bilatzen ari zinen. * Ekonomia eta finantzetan, arbitrajea gertatzen dela esaten da merkatu batean irabaziak arriskurik gabe …
Trobadoreak
Peire Vidal Azalais ederrari abesten. 1903ko ilustrazioa. Trobadoreak edo trobalariak (antinako okzitanierazko trobar hitzetik, “asmatu”) Erdi Aroko …
Logomakia
Logomakia hitzak adiera zenbait ditu: hitz edo termino baten erabilera eta esanahiari buruz solaskideek duten eztabaida da; pertsonen arteko diskurtso hutsala …
Literatizazioa
Literatizazioa literatura-lan batean beste literatura-lanei buruzko erreferentziak erabiltzeari deritzo, bereziki parodia moduan erabiltze denean beste lan …
Esperpentoa
Esperpentoa Espainian 1920an sorturiko literatura-generoa izan zen, modernismotik eratorria eta bereziki Ramón Valle-Inclán idazlearen eskutik landua. Bera izan …
Aulki jokoa, Uxue Alberdi: laburpena
Aulki jokoa(gazteleraz,*** El juego de la silla***) Uxue Alberdi elgoibartar idazleak (1984- ) 2009an plazaraturiko eleberria da. Zaila da antzematea zer …
Konbalidazioak (baliokidetzak, baliokidetasunak)
Konbalidazioa, baliokidetza edo baliozkotzea ere deitua, agiri bat onartu, zuzendu. legeztatu edo beste batekin baliokidetzeko egiten den izapidea da: …
Lan eskaerak eta lan eskaintzak
Lan eskaerak edo lan eskariak euren lana enpresen eskura jartzen dituzten langileek egiten dituzte, lan bila ari direnean. Lan eskaintzak berriz, enpresek …
Lan poltsak
Lan poltsa enpresa edo erakunde batek lan eskaerak jasotzeko zabaltzen duen zerrenda bat da, bertan egin nahi dutenek izena eman eta euren curriculuma …
Feminizazioa
Feminizazioa gertatzen dela esaten da lanbide edo egoera batean emakumeak gizonak baino ugariagoak direnean. Zehatzago, feminizazio-indizea ere definitzen da: …
Estradizioa
Estradizioa estatu batek pertsona bat beste estatu baten esku jartzen duenean gertatzen da, pertsona horrek bigarren estatuan egindako delituengatik epaitua …
Erregularizazioa (immigrazioa)
Immigranteak jasotzen dituen herrialdean, erregularizazioa legez kanpo edo beharrezko dokumentaziorik daudenean, pertsona immigranteei dokumentazio legala eman …
Multilateralismoa
Multilateralismoa estatu bi edo gehiagoren artean gai baten inguruan garatzen den elkarrizketa, elkarlan eta hitzarmenetarako ikuspuntu eta jarrera politiko eta …
Migrazioak (migrazio-mugimenduak)
Europako immigranteak New Yorkera iristen. 1902. Migrazioak edo migrazio-mugimenduak jendearen lekualdatzeak edo mugimenduak dira, banaka nahiz taldeka, …
Partikularismo etikoa
Partikularismo etikoa edo partikularismo morala egoera eta zirkunstantzia guztietara aplika daitezkeen printzipiorik ez dagoela aldezten duen joera etikoa da, …
Komunikazio-hizkuntza
Komunikazio-hizkuntza edo hizkuntza beikularra komunitate edo erakunde batean ama hizkuntza desberdinak dituzten pertsonen artean erabiltzen den hizkuntza komun …
Liburutegia (definizioa)
Liburutegia edo biblioteka munduko ezagutza jasotzen duten lan inprimatu eta grabatuen bilketa, kontserbazioa eta zabalkuntza helburu dituen informazio sistema …
Autokontrola (psikologia)
Psikologian, autokontrola subjektu batek bere portaera uneko egoerara edo ezarritako helburuetara moldatzeko gaitasuna da, horretarako plangintza egokia …
Inhibizio soziala
Agian, inhibizio psikologikoaren adiera orokorra bilatzen ari zinen. Inhibizio soziala subjektuaren nortasunarekin loturiko konstrukto bat da, herabetasuna, …
Etsenplifikazioa
Etsenplifikazioa etsenplu edo adibideak erabiliz egiten den argudiaketa da. Etsenplifikazioak planteatzen duen arazo nagusia kasu partikularren zerrenda batetik …
Emakume loreontzia
Emakume loreontzia edo emakume lorontzia gizonaren atsegin eta plazererako baino bizi ez diren emakumeen estereotipoa da, gizonei ederresteko itxura nabarmen …
Normatibitate soziala (arau sozialak)
Normatibitate soziala arau sozialak, gizartean subjektu batek erakusten duen jokabideari buruzko erregelak alegia, sortu, eratu, garatu, aplikatu eta …
Hipokratesen zina
Hipokratesen zina edo zin hipokratikoa medikuen jardunaren zuzentasuna zehazten duten kode etiko eta arau deontologikoen multzoa da. Medikuek euren lanbidean …
Gastu publikoa
Gastu publikoa administrazio publikoek estatuaren politika publikoak garatu eta herritarren beharrak asetzeko jartzen duten diru kantitatea da, sarrera …
Kronogramak
Kronograma (antzinako grezierazko kronos, “denbora”, eta gramma, “idazkia”, hitzetatik) edo zehatzago jardueren kronograma, proiektu edo …
Nortasunaren gurtza
Nortasunaren gurtza Ipar Korean. Kredituak:John Pavelka. Nortasunaren gurtza(adiera erlijiosoa duen gurtza hitzaren hedaduraz sortutako terminoa) lider politiko …
Exaltazioa
Exaltazioa zerbaiten gorespen edo goraipamena da. Literaturan, poesia da exaltazioaren berezko generoa da, non tradizionalki ohikoak diren amodioari eta …
Exultazioa
Exultazioa edo zoramena poz, bozkario edo alaitasun handiko erakustaldia da.
Errenta-politika
Errenta-politika gobernuek aurrera eramaten duten politika ekonomiko mota bat da, familia eta beste agente ekonomikoen errentaren banaketan eskuhartzea helburu …
Lehertze demografikoa (leherketa demografikoa)
Lehertze demografikoa edo leherketa demografikoa populazioa eskualde batean oso azkar hazteari deitzen zaio. Trantsizio demografikoetan zehar gertatzen den …
Idiografia eta idiografikoa
Idiografia bereziki gizarte zientzietako ikuspegi epistemologikoa da, non entitate partikularren ezaugarriak bilatzen diren (zientzia nomotetikoetan ez bezala, …
Enpleguaren egitura
Enpleguaren egiturak edo lan indarraren banaketa langileak sektore ekonomikoen artean, lehen, bigarren eta hirugarren sektoreen artean kasu, nola banatzen …
Egiaztagarritasun-printzipioa
Egiaztagarritasun-printzipioa edo egiaztapen-printzipioa, egiaztagarritasun- edo egiaztapen-irizpidea ere deitua,**positibismo logikotik proposizioek, esaterako …
Hezkuntzaren soziologia
Hezkuntzaren soziologia soziologiako kontzeptuak, teoriak eta metodoak hezkuntzaren ikerketara, praktikara eta administraziora aplikatzen dituen soziologiaren …
Eskola-zonifikazioa
Hezkuntzan, zonifikazioa gurasoek euren seme-alaben eskola aukeratzean hezkuntza-administraziotik ezartzen diren hurbiltasun geografikoari buruzko eta bestelako …
Komunalitatea
Artikulu hau kontzeptu soziologikoari buruzkoa da, estatistikan duen esanahiari buruz ikus: Komunalitateak (faktore-analisia) Komunalitatea herri, komunitate, …
Interkomunalitatea
Frantzian, interkomunalitatea commune (frantsesez) edo udalerri batzuk bildu eta helburu jakin eta propioak dituen elkartea da, hala nola garapen ekonomikoa, …
Hezkuntza edukiak (eduki didaktikoak)
Hezkuntza edukiak edo eduki didaktiboak hezkuntzako irakasgaiak osatzen dituzten jakintzak dira. Tradizionalki, jakintza horiek modu pasibo, lineal eta …
Predisposizioa
Predisposizioa jokabide edo jarrera jakin bat garatzeko aldez aurretiko joera da. Adibidez, “gai horretan elkarrizketarako predisposizioa daukagu” …
Gizarte sormena (sormen soziala)
Gizarte sormena edo sormen soziala gizartean orokorrean, eta baita ere gizatalde eta erakundeetan jokabide berriak asmatu, abian jarri eta garatzeko ahalmena …
Intuizionismoa (etika)
Intuizionismo etikoak jokabide zuzenak eta okerrak zeintzuk diren agerikoak direla, intuizioz ulertu eta justifikaturik daudela, eta beraz argudiaketarik behar …
Ziurtagiria (definizioa)
Ziurtagiria zerbait burutu dela egiaztatzen duen idatzizko agiria da, hori egiaztatu dezakeen erakundeak edo pertsonak sortua eta sinatua.** Beste hizkuntzetan: …
Kreditu-oharra (faktura zuzentzailea)
Kreditu-oharra edo faktura zuzentzailea faktura bat zuzentzeko sortzen den agiria da, izan produktuen itzulketengatik izan kopuruak eta zenbatekoak …
Jara live, Jasone Osoro: laburpena
Jara live Jasone Osoro idazleak idatziriko eleberri laburra da, 2010 urtean plazaratua eta bereziki gazteei zuzendua. Jara saileko laugarren eta azken liburua …
Ikaskuntza ingurunea
*Ez nahastu hezkuntza-testuinguruarekin. * Ikaskuntza-inguruneak ikaslearen aldetik parte hartze, inplikazio eta dinamika desberdinak eskatzen dituzten espazio …
Hezkuntza ingurunea
Hezkuntza ingurunea edo heziketa testuingurua irakaskuntza eta ikaskuntza prozesuari eragiten dioten elementu eta faktore sozial eta instituzionalen multzoa da, …
Desakralizazioa
Desakralizazioa sakratutzat, hots zalantzarik gabeko eta eztabaidaezintzat, hartzen diren ideia, kontzeptu eta printzipioak zalantzan, eztabaidan eta kolokan …
Sakralizazioa
Sakralizazioa zerbait sakratu bihurtzea da. Esanahi erlijisiotik haratago, sakralizazioa pentsamenduan eta eremu ideologikoan gertatzen den fenomenoa ere bada, …
Toledoko Ituna
Toledoko Ituna edo Toledoko Hitzarmena 1995 urtean Espainiako Kongresuko alderdi politiko nagusiek Gizarte Segurantzaren iraunkortasunaren alde adostutako …
Kapital fiktizioa
Terminologia marxistan, kapital fiktizioa islada fisikoa ez duen kapital finantzarioa da, eta finantza titulu batean agertzen duen irudizko balioaz gainera, …
Zerga harmonizazioa
Zerga harmonizazioa herrialde edo zerga autonomia duten beste entitateetan zerga sistema homogeneo eta adostuak ezartzeko prozesua da, bereziki haien arteko …
Gainestimazioa eta azpiestimazioa
Gainestimazioa eta azpiestimazioa magnitude baten neurketan, populazioen zenbaketan eta parametro estatistikoen estimazioan eta zenbaketan izaten diren akatsak …
Korrelatua
Korrelatuak erlazio edo kausa-ondorio kate batean elkarrekin loturik azaltzen diren gai edo terminoak gaiak dira.
Terapia okupazionala
Terapia okupazionala okupazio, zeregin edo jardueretan oinarritutako teknika eta praktika multzoa da, pertsonak zaindu, garatu, haien autonomia eta …
Zibismoa
Zibismoa (latinezko civis hitzetik, “hiritarra”) herritarrak gizartean, bakean, elkarbizitzan eta elkartasunez bizitzeko arau eta jokabideen multzoa …
Eskasia ekonomikoa
Ekonomian, eskasia** baliabide batetik nahi adina kopuru edo kantitatea ekoitzi edo eskuratu ezin dela ezartzen duen printzipio edo lege ekonomikoa da, teoria …
Ikasliburua: Zerga araubidea
Zerga araubidea, fiskalitatea ere deitua, pertsona fisiko edo juridiko bati aplikatzen zaikion zerga arauen multzoa da. Hemen, PDF formatoan, zerga araubideari …
Hirugarren estatua (estatu laua)
Hirugarren estatua, hirugarren estamentua edo estatu laua feudalismo eta Antzinako Erregimen garaiko estamentuetako bat zen, noblezian eta kleroan ez zeudenak …
Gainzamak (fiskalitatea)
Fiskalitatean, gainzamak Ogasunari ordaindu beharreko tributuetan garaiz ez ordaintzeagatik ezartzen diren gehikuntzak dira, eta beraz Ogasunari ordaindu …
Kleroa eta klerikoak
Kredituak: Carolus Kleroa (antzinako grezierazko kleros hitzetik, “talde”) erlijio bateko hierarkiako karguen taldea da. Bereziki kristau elizei …
Akolitoak
Adiera arruntean, akolitoa (antzinako grezierazko ἀκόλουθος, akoloutos, hitzetik, euskaraz, «lagundu egiten duena») beste baten jarraitzaile edo laguntzailea …
Funtsa (liburutegiak)
Bibliotekonomian, funtsa liburutegi batean biltzen diren liburu edo bestelako material idatzien bildumetako bakoitza da, jatorri (pertsona baten dohaintza, …
Subditoak
Subditoa (edo subditua), mendeko, agindupeko edo manukeko ere deitua, monarka edo estatu baten agintaritza politikoaren mendean dagoen pertsona da. Latinezko …
Errealitatea
Errealitatea (latinezko res hitzetik, “gauza”) dagoen guztia da. Problema ordea, dagoena zer den zehaztea da. Ikuspegi desberdinak daude horri …
Garaikidea
*Agian Aro Garaikidea edo Historia Garaikidea bilatzen ari zinen. * Garaikide hitzak beste baten garai, denbora edo aro berekoa denaren ezaugarria adierazten …
Hornidurak (hornigaiak)
Hornidurak edo hornigaiak ekoizpen prozesuan zuzenean txertatzen ez diren elementu eta materialak dira (lehengaiak ez bezala), baina aldi berean jarduerarako …
Induljentzia-produktuak
Induljentzia-produktuak (ikus, gainera, induljentzia) oinarrizkoak edo behar-beharrezkoak ez diren arren, kontsumitzaileari asebetetzea, poza edo gogobetetasuna …
Gutxiengoak
Gutxiengoa herrialde edo eskualde batean arraza, kultura, erlijio edo hizkuntzaz lotu eta kideen arteko elkartasunez eraturiko gizatalde bat da, komunitate edo …
Balantze hidrikoa (ur-balantzea)
Balantze hidrikoa, balantze hidrologikoa edo ur-balantzea arro hidrologiko edo horren zati batean, baita ura duen formazio geologiko edo azpiegitura batean …
Absoluzioa (kristautasuna)
Agian, absoluzioa adiera juridikoan bilatzen ari zinen. Kristautasunean, absoluzioa Elizak ematen duen bekatuen barkamendu pertsonala da, apaizak emana. …
Absoluzioa (zuzenbidea)
*Agian, absoluzioa kristau erlijioaren adieran bilatzen ari zinen. * Zuzenbidea, absoluzioa akusatua edo inputatua egozten zazikion akusazio guztietatik …
Robinson zerrenda
Robinson zerrenda publizitatea jaso nahi ez dutela espreski adierazi duten pertsonen zerrenda mota bat da, erakunde batek osatua, marketing enpresen esku …
Neoplastizismoa
Neoplastizismoa, De Stijl neerlanderaz (“Estiloa”) ere deitua, 1917 urtean Holandan sorturiko arte, diseinu eta arkitektura eskola izan zen, …
Eskualdea (bailara)
Eskualdea edo bailara, Espainian komarka deitua, ezaugarri geografikoengatik edo historiaz, kulturaz edo ekonomiaz homogeneoak edo bateraturik agertzen diren …
Legalitatea (legalitate-printzipioa)
Legalitatea edo legezkotasuna legeak betetzea eta legeak betez burutzen den guztia da.** Legalitate-printzipioak edo legezkotasun-printzipioak, zuzenbide-estatu …
Subiranotasuna
Politikan, subiranotasuna, subiranotza edo botere subiranoa. burujabetza ere deitua, estatu batek agindu eta gobernatzeko duen ahalmen politikoa da. Batzuetan …
Sufragio erroldaria (errolda-sufragioa, sufragio zentsitarioa)
Sufragio erroldaria, errolda-sufragioa, sufragio zentsatarioa edo sufragio zentsitarioa (sufragio zensitarioa) boto-ahalmen eta eskubidea aurrez ezarritako …
Erregenerazionismoa
Erregenerazionismoa XIX. mendearen bukaeratik eta XX. mendearen hasieran Espainian garatutako korronte politiko eta soziala izan zen, Errestaurazioan zehar, …
Aleatorizazioa (zorizkotzea, ausazkotzea)
Esperimentuen diseinuan, aleatorizazioa, zorizkotzea, zorizkoketa, ausazkotzea eta ausazkoketa unitate esperimentalei tratamendua eta kontrola zoriz esleitzea …
Politizazioa
Politizazioa gai edo auzi bat eremu edo esfera politikora eramatea da, kolektiboki eztabaidatu eta erabaki dadin. Politizazioaren inguruan gatazkak egoten dira, …
Aldagaiztasuna
Metafisikan, aldagaiztasuna edo aldaezintasuna Izatearen ustezko ezaugarria da, Izatearen aldaketa ukatzen duena. Aldaketaren problema filosofian aztertu zen …
Instantzia
Zuzenbidean, instantzia terminoak bi esanahi ditu: erakunde edo organo administratibo bati egiten zaion eskabidea da; prozedura juridiko batean, auzi bat …
Kuestionamendua
Kuestionamendua egiazkotzat edo zuzentzat jotzen dena baina benetan faltsua dena zalantzan jartzeko ekintza eta horren ondorioa da. Bereziki eszeptizismotik …
Jakobinoak
Jakobinoak (frantsesez jacobins) ere deituak Frantziako Iraultza garaiko elkarte politiko erradikal edo muturrekoena izan zen, moderatuagoak ziren girondarren …
Librekanbismoa
Librekanbismoa edo politika librekanbista**nazioarteko merkataritzari trabak jartzen ez dizkion eta beraz herrialdeen arteko merkataritza askea aldezten duen …
Zuzenbide positiboa eta zuzenbide naturala
Zuzenbide positiboak finkatu, zehaztuta eta indarrean dauden arau juridikoen multzoa da, Estatuak xedatzen dituen lege, dekretu eta erabakiek osatutakoa. Hala …
Euskaldun fededun
Euskaldun fededuna XIX. mendean sortu eta XX. mendera arte iraun zuen mito, ethos eta azkenean estereotipoa ere izan zen, euskaldun ona euskaldun katoliko …
Inpunitatea
Inpunitatea edo zigorgabetasuna delitutzat hartzen diren ekintza eta jokabideak justiziaren disfuntzioagatik edo botere politikoarekiko mendekotasunagatik …
Koaderno Handia, Agota Kristof: laburpena
Koaderno Handia Agota Kristof (1935-2011) emakume idazle hungariarrak 1986 urtean frantsesez idatziriko eleberria da. Laburpena kapituluz kapitulu1: Amonarenera …
Barbiturikoak
Barbiturikoak azido barbiturikotik eratorritako subtantzia multzo bat da, efektu hipnotiko eta lasaigarriak dituztenak. Horien gehiegizko dosia suizidiorako …
Ekitaldi ekonomikoa eta ekitaldi kontablea
Ekitaldi ekonomikoa enpresaren helburu ekonomikoak garatu, burutu eta kontrolatzeko ezartzen den epea da. Ekitaldi kontablea edo kontabilitate-ekitaldia berriz, …
Eugenesia (definizioa)
Eugenesia gizaki eta gizateriaren hobekuntza genetikoa garatzen duten metodo ustez zientifikoen multzoa da. Terminoa Francis Galton zientzialariak asmatu zuen …
Malthusen hondamendia (malthustar hondamena, tranpa malthustarra)
Malthusen hondamendia edo hondamena, malthustar tranpa ere deitua, Thomas Malthus ekonomialari britainiarrak (1766-1834) populazioaren hazkundea mugatu ezean …
Landa-exodoa
Landa-exodoak herri hustuen fenomenoa dakar askotan. Kredituak: Urci dream-Commons Landa-exodoa, nekazaritza-exodoa (nekazal exodoa) edo nekazarien exodoa …
Unitate estatistikoa (indibiduoa)
Estatistikan, unitate estatistikoa edo banako estatistikoa populazio estatistiko bat osatzen duen elementuetako bakoitza da. Orokorrean, pertsonak edo izaki …
Pribilegioak
Pribilegioak (pribilejioak) (latinezko privus eta legalis hitzetatik, “lege pribatua”) gizabanako edo klase sozial batzuek beste batzuen aldean …
78ko erregimena
78ko erregimena Espainiako Trantsizioaz geroztik Espainian indarrean dagoen sistema politikoa izendatzeko (ikus, baita ere, erregimen politikoa) 2010eko …
Zerbitzu minimoak (gutxieneko zerbitzuak)
Zerbitzu minimoak edo gutxieneko zerbitzuak, greba edo beste zirkunstantzia batzuetan estatuak zerbitzu publiko esentzialtzat jo eta beraz babestu behar dituen …
Lautada-aldia
Lautada-aldia edo lautada-fasea, denboran zehar gertatzen den fenomeno kuantitatibo bati buruz (ikus, denbora-seriea), hazkunde-fase baten ondoren gertatu ohi …
Txabolismoa
Txabolismoa Parisen, 2017 urtean. Han bidonville deitzen zaie, txabolak egiteko maiz bidoi eta antzekoen txapak erabiltzen direlako. Txabolismoa etxebizitza …
Prepuzioa
Prepuzioa zakilaren glande edo zakil-mokoa estaltzen duen azal edo mintz atzeragarria da, zakila gogortzean atzera egin, zakilaren luzera gehigarria estali …
Botere exekutibo edo betearazlea
Botere exekutiboa edo botere betearazlea botere banaketak ezartzen dituen hiru botereetako bat da, botere legegilearekin eta judizialarekin batera. Botere …
Kontestazioa eta kontestatarioak
Kontestazioa herrialde bateko sistema politikoaren, gobernuaren eta instituzioen aurka edo haiek hartutako erabakien kontra diharduten gizarteko sektore zibilek …
Oposizio politikoa
Oposizio politikoa herrialde bateko gobernuaren aurkakoak diren alderdi politiko eta beste erakundeen multzoa da. Herrialde demokratikoetan oposizio politikoa …
Nazio-produktu gordina (NPG)
Nazio-produktu gordina (NPG) nazioko bertako ekoizpen-faktoreek, ekoizpen faktore nazionalek alegia, bertan bizi ala ez, urte batean ekoitzi eta saldu dituzten …
Desmerkantilizazioa
Desmerkantilizazioa edo dekomodifikazioa ondasunak eta zerbitzuak merkatuaren eremutik atera, eta euren dimentsio soziala eta giza balioa oinarritzat hartzen …
Ongizatearen estatua eta ongizatearen gizartea
Ongizatearen estatua, ongizate-estatua edo probidentzia-estatua herrialde bateko babes soziala, bizi-kalitatea eta segurtasun ekonomikoa bermatu eta sustatzeko …
Psikosi maniako-depresiboa
Psikosi maniako-depresiboa, nahasmendu maniako-depresiboa ere deitua, Emil Kraepelin alemaniar psikiatrak XIX. mendearen bukaeran depresioak eta maniak …
Gizarte segurantza (segurantza soziala)
Gizarte segurantza edo segurantza soziala herrialde bakoitzeko pertsona eta familiei osasunerako eskubidea bermatu eta gutxieneko errenta (pentsioak) ziurtatu …
Psikologia transpertsonala
Psikologia transpertsonala bereziki 1960ko hamarkadatik garatutako psikologiaren paradigma edo joera da, psikologia humanistatik eratorria, pertsonaren …
Ekozidioa
Ekozidioa toki jakin batean ingurumenari pertsona, talde edo erakunde batek eragindako kalte larria da. Deforestazio masiboak, isurketa toxikoak, zabor …
Trantsizio epidemiologikoa
Trantsizio epidemiologikoa populazio bateko gaixotasun- (ikus, morbilitatea) eta hilkortasun-joerak aldatzen direneko prozesua edo egoera da. Bereziki, XIX. eta …
Ongietorria
Ongietorria igarotze erritu batzuek hartzen duten formetako bat da. Forma positiboa da, alaitasun giroan ospatu ohi dena, egoera edo talde berrira sartzen dena …
Errepresioa (politikoa eta soziala)
Errepresioa ideologia hegemonikoaren edo agintearen aurkako jokabide, jarrera eta pentsaera dituzten pertsona, talde eta orokorrean disidentziaren aurkako …
Ustiapen-zikloa
Ustiapen-zikloa, ustiatze-aldia, ekoizpen-zikloa edo ziklo produktiboa enpresa batek lehengaiak erosi eta ekoitzitako produktuak saldu eta kobratu arte burutzen …
Ustiapena (ustiaketa, esplotazioa)
*Agian, nekazaritza- eta abeltzaintza-ustiategia bilatzen ari zinen. * Ustiaketa, ustiapen edo esplotazio ekonomikoa baliabide naturaletan oinarriturako …
Esplotazioa
Agian, esplotazioa adiera ekonomikoan (ustiapena) bilatzen ari zinen. Esplotazioa pertsonak beste baten probetxu bidegaberako erabiltzen direnean gertatzen den …
Finantza txiringitoak
Finantza txiringitoak legeztatu gabeko (oso osorik edo partzialki) finantza erakundeak dira, gehienetan inbertsio-sozietateak, inbertitzaile partikularrei …
Influencer, marka enbaxadoreak eta preskriptoreak
Influencer, brand ambassador (marka enbaxadoreak) eta preskriptoreak bere produktuak eta marka zabaltzeko enpresak kontratatzen dituen pertsonak. Azkenean …
Bezeroen fidelizazioa
Bezeroen fidelizazioa enpresa batek bezeroek enpresa eta markarerkiko duten jarrera sendotu, iraunkor bihurtu, bezeroak enpresako produktuak erosteko …
Salmenta gurutzatuak
Salmenta gurutzatuak enpresa batek produktu nagusi batekin batera saltzen dituen produktu horren osagarriak dira, hala nola argazki kamara saltzearekin batera, …
Antisorkuntza eta antisorgailuak
Antisorkuntza sexu harremanetan ernalketa eta haurdunaldia eragotzi egiten duten metodo eta gailuen garapen, plangintza, hornikuntza eta erabilera da, maila …
Anomaliak
Anomalia (antzinako grezierazko ἀνωμαλία hitzetik, anomalia , «irregulartasuna») normaltasunarekin edo berez izan beharko litzatekeenarekin bat ez datorren …
Bastioia (baluartea)
Kredituak: Oren Rozen. Bastioi edo baluartea gotorleku edo zitadela bateko hormen artean kokatzen diren irtengune sendo eta gotortuak, babes handiagoarekin …
Zitadela
Calviko zitadela (Korsika). Kredituak: Jeanpol Grandmont Zitadela (italierazko cittadella, “hiri txikia”) antzinako hirien barruan kokatutako …
Alkaidea
Alkaidea (arabierazko, al artikulutik eta qaid izenetik, “buruzagia”, “agintzen duena”; zer ikusirik ez du alkate, “epaitzen …
Nabaritasuna (marka)
Marka baten nabaritasuna marka ezagutua eta gogoratua izateko duen ahalmena da. Zehazkiago marka bat ezagutzen dela esaten da, marka aipatzen zaionean, beste …
Propaganda (definizioa)
Propaganda herritargoaren jarrerak eta iritzi politiko jakin batzuetara bideratu eta aldatzeko talde edo sektore politiko batek burutzen duen komunikazio …
Bechdelen testa
Bechdelen testa edo Bechdelen proba antzezlan, film, eleberri eta beste ekoizpen kulturalak gizonen aldeko desparekotasun edo alborapena ebaluatzen duen testa …
Prestakuntza duala
Prestakuntza duala, heziketa duala edo hezkuntza duala ikaskuntza prozesua aldi berean ikastegian nahiz enpresan garatzen duen hezkuntza sistema da, ikastetxeko …
Deskarbonizazioa
Deskarbonizazioa,** dekarbonizazioa edo karbonogabetzea karbono isurketak, bereziki karbono dioxidoarenak, murriztu eta ezerezean uzteko prozesu teknologikoa …
Gradu bikoitza
Gradu bikoitza edo orokorrago titulazio bikoitza bereziki 2000ko hamarkadatik ugaritu den goi mailako hezkuntza ibilbidea da, ikasketen bukaeran bi titulu …
Zirkularizazioa
Zirkularizazioa edo saldoen zirkularizazioa enpresak bezero, hornitzaile eta harremanak dituen beste agenteekin dituen saldoak zuzenak diren egiaztatzeko …
Erreferentzia-ideiak
Erreferentzia-ideiak, erreferentziazko ideiak, deliriozko ideiak ere deituak, inguruan gertatzen diren gertakariek norberarekin loturik edo norberari zuzendurik …
Sexu harremanak (harreman sexualak)
Sexu harremana edo harreman sexuala bi pertsona edo gehiagoren artean gertatzen den sexu jarduera da, borondatezkoa, gorputzaren kontaktu estuarekin eta helburu …
Ondasun juridikoa
Ondasun juridikoak zuzenbideak babestu eta eskubideen objektu diren errealitateak dira, materialak zein immaterialak. Horrela, ondasun juridikoak dira, jabetza …
Innatismoa eta natibismo psikologikoa
*Agian, ideien innatismoa, Descartesen filosofian, bilatzen ari zine. * Innatismoa eta natibismo psikologikoa jaiotzetik adimenean kontzeptu, ideia eta …
A priori ezagutza eta a posteriori ezagutza
A priori ezagutza eta a posteriori ezagutza epistemologia ezagutza motak sailkatzeko erabiltzen diren kategoriak dira. A priori ezagutza (literalki “aldez …
Lekuak eta tokiak (antropologia)
Gizaki eta gizataldeen ezaugarrietako bat espazioarekin dugun lotura da. Lekuak edo tokiak atxikimendu bereziko espazio-eremuak dira, gizakiengandik esanahia …
Agustin Hiponakoa: Jainkoaren hiria: zeruko hiria eta lurreko hiria
Jainkoaren hiria Agustin Hiponakoak (354-430) idatziriko obraren izena da, De civitate dei contra paganos jatorriko izenburuarekin, non historiari buruz bere …
Aglomerazio-ekonomiak
Aglomerazio-ekonomiak enpresek eta orokorrean ekonomiak jarduera ekonomikoak eta enpresak toki batean pilatzearen ondorioz sortzen diren abantailak dira. …
Teknopoliak
Teknopoliak teknologia aurreratua bertako ekonomia osoaren oinarri eta atal garrantzitsuen bilakatu duten hiriak dira. Hainbat faktore daude teknologi baten …
Ez-lekuak (ezlekuak)
Ez-lekuak edo ez-tokiak, baita ere ezlekuak edo eztokiak, Marc Augé 1992 urtean asmatutako terminoa da, espazio geografikoan identitaterik, historiarik eta …
Ibaiadarrak
Amazonas ibaiaren ibaiadarrak. Kredituak: Kmusser, Wikimedia. Ibaidarrak urak beste ibai batera isurtzen dituen ibaia da. Ibaiadarrak eta ibai nagusiak bat …
Zutabeak edo kolomak (arkitektura)
Zutabe baten atalak. A: kapitela, B: fustea. C: harroina. Kredituak: Ested, Wikimedia. Zutabea edo koloma eraikuntza bat sostengatu edo apaindu egiten duen …
Nahasketa soziala (heterogeneotasun soziala)
Nahasketa soziala, batzuetan heterogeneotasun soziala ere deitua, eremu geografiko batean jatorri, etnia, kultura,belaunaldi, klase sozial edo maila …
Urteko kontuak (egoera-orri finantzarioak)
Urteko kontuak (Espainiako Merkataritza Kodean aipatzen diren bezala), labur** UUKK,** finantza egoera-orriak, egoera-orri finantzarioak edo …
Agenda ezkutua
Agenda ezkutua pertsona edo talde batek burutzen duen jardueran besteentzat agerikoak edo publikoak ez diren baino hala ere zorrotz jarraitzen dituen helburu …
Soziolinguistika (definizioa)
Soziolinguistika edo soziohizkuntzalaritza hizkuntzaren eta gizartearen arteko harremanak aztertzen dituen diziplina arteko jakintza-arloa da, soziologia eta …
Genero dramatikoa
Genero dramatikoa bereziki antzerki eta zinemara zuzendutako literatura generoa da, bizitzaren gorabeherak, bereziki gatazkak, krisiak eta erronkak garatzen …
Iragarkiak
Iragarkiak produktu edo zerbitzu bati buruz arreta erakarri edo horren ezaugarriak, fisikoak nahiz ukiezinak, komunikatzeko igortzen den mezuak dira. …
Marketinaren miopia
Marketinaren miopia enpresa batek**marketin** filosofia desegokia jarraitzen duenean gertatzen den fenomenoa da, produktuan zentratuz bezeroen beharrak kontuan …
Sasieskola, Garbiñe Ubeda: laburpena
Sasieskola Garbiñe Ubeda idazleak (1967- ) idatziriko 2018ko eleberria da. Larraitz gaztea Martinekin maitasun istorioa bizitzen ari denean, Guardia Zibilak …
Marketina (definizioa)
Merkatuteknia, marketing edo marketinaren definiziora hurbiltzeko bi bide ditugu: alde batetik, marketinaren funtzioak eta jarduerak aipa ditzakegu, zerrenda …
Publizitatea, publizidadea (definizioa)
Publizitatea edo publizidadea enpresa edo beste erakunde batek bere produktuak eta zerbitzuak, erakundea bera edo bestelako ideia bat sustatu eta zabaltzeko …
Nekropoliak
Hilobi antropomorfoak, Errioxako Peciñasko nekropolian. Nekropoliak (antzinako grezierazko nekros eta polis hitzetatik, literalki “hilen hiria”) …
Ikonostasioa
Moskuko Deikundearen Katedralaren ikonostasioa. Ikonostasioa edo ikonostasia eliza ortodoxo eta Europa ekialdeko eliza katoliko batzuetan aldarea eta absidea …
Ziklope-arkitektura (ziklope-eraikuntza)
Ziklope-eraikuntza, antzinako Tirinto hirian. Ziklope-arkitektura edo ziklope-eraikuntza harlanduzko edo landu gabeko harritzar harrizko bloke handiak erabiliz, …
Ishikawaren diagrama (kausa-efektu diagrama)
Ishikawaren diagrama, kausa-efektu diagrama eta arrain hezurraren diagrama ere deitua, arazo baten azken kausak atzemateko teknika bat da, kalitaterako tresna …
Ideia-jasa edo ideia zurrunbiloa (brainstorming)
Brainstorming saio batean botatako ideiak. Kredituak: Anthony Dubois- Commons. Ideia-jasa edo ideien zurrunbiloa, brainstorming ingelesezko mailegu-izenez ere …
Arrazoimenaren autonomia (arrazoimenaren buru askatasuna)
Arrazoiaren autonomia edo arrazoimenaren autonomia (edo buru askatasuna) Ilustrazioan garatutako kontzeptua da, zeinaren arabera gizakiaren arrazoia aski da …
Proba monadikoa
Kontzeptu-proba eta produktu-probei buruz, proba monadikoa subjektu batek produktu bakarra probatu eta ebaluatu behar duen proba da, haren atributu edo …
Diruaren zirkulazio-abiadura
Diruaren zirkulazio-abiadurak, labur diruaren abiadura ere deitua, diru-unitate bakoitza epe jakin batean zenbat aldiz eskualdatzen den adierazten du. Adibidez, …
Ikasliburua: Biderketa-taulak (bidekartzeko taulak)
Ikasliburu honetan, PDF formatoan, biderketa-taulak aurkituko dituzu, formato desberdinetan.
Konjuntzioa (logika)
Logikan, konjuntzioa bi proposizio lotzen dituen lokailu logiko bat da, egiazko suertatzen dena bi proposizioak egiazkoak direnean, eta beste kasu guztietan …
Limen, liminala eta liminalitatea
Limen latinezko hitza ataria edo muga adierazten duena. Beraz, liminala dena mugan dagoena adierazten du. Liminitatea azkenik, liminala izatearen nolakotasuna …
Ez-jaiak
2020ko pandemian zehar, Euskal Herriko eta Espainiako herrietako jaiak bertan behera geratu ziren kasurik gehien gehienetan. Alternatiba eta erabaki horren …
Histogramak
100 tomateren pisuen banaketa adierazten duen histograma: tomate gehienak 205gr-230gr tartean biltzen dira. Histogramakdatu kuantitatiboei** …
Erakunde supranazionalak
Erakunde supranazional edo organismo supranazionalak nazio batzuk elkarrekiko adostasunez eta atxikimendu askearekin biltzen dituzten erakundeak dira, non …
Sektore estrategikoak
Sektore estrategikoa herrialde edo eskualde batean berebiziko garrantzia duen sektore ekonomikoa da, bertako ekonomian duen bolumenagatik, ekoizpen nahiz …
Abzisa eta ordenatua
(2,3) puntuaren abzisa 2 da, eta 3 ordenatua. Abzisa-ardatza eta ordenatu-ardatza, labur abzisa eta ordenatua ere deituak, kartesiar koordenatuetako ardatzak …
Monofisismoa
Monofisismoa Kristori izaera (“physis”) bakarra (“monos”) ematen dion doktrina teologikoa da. Bi monofisismo mota bereizten dira. …
Ondasunen komunitatea (ondasun erkidegoa)
Espainiako ordenamendu juridikoan, ondasunen komunitatea edo ondasun erkidegoa pertsona juridiko batzuen artean adostu eta ezarri egiten den kontratua da, …
Dekalogoa
Dekalogo hitza (antzinako grezierazko δεκά, “deka”, eta λόγος, “logos”, hitzetatik, literalki “hamarreko diskurtsoa”) Hamar …
Distraigarriak
Psikometrian eta testen eraketan, distraigarriak item edo galdera bakoitzean txertatzen diren aukera okerrak dira, ebaluatzen den gaiari buruz ez dakiten …
Supermerkatuak
Supermerkatua tamaina ertaineko saltokia da, denda baino handiagoa eta hipermerkatua baino txikiagoa, elikagaiak, drogeria eta etxerako bestelako produktuak …
Azpiproduktuak
Azpiproduktuak enpresak izatrez eskuratu nahi ez baina ekoizpen-prozesuaren ondorioz ezinbestean sortzen diren materialak dira, hala nola egurraren txirbila edo …
Gainsoldata
Gainsoldata langile batek**aparteko orduak** edo bestelako lanak egin edo enpresak jarritako helburuak betetzeagatik jasotzen duen**soldata** gehigarria da. …
Epaia
Epaia epaile edo auzitegi batek auzi juridiko bati buruz hartzen duten azken erabakia da. Epaiak aurrekariak, frogatutako egitateak, zuzenbideko oinarriak ere …
Saldoa: zorduna eta hartzekoduna
Kontabilitatean, saldoa kontabilitate-kontu batek une jakin batean duen zenbatekoa da. Adibidez, enpresak ordaintzeko dituen fakturek 500 euroko totala osatzen …
Argudio kosmologikoa
Argudio kosmologikoak Jainkoaren existentzia frogatzeko argudio multzo bat dira, horretarako kosmos edo unibertsoari buruzko egitate edo ebidentzia zenbaitetan …
Argudio edo arrazoibide zirkularrak
Agian zirkularitate kausalari buruz bilatzen ari zinen. Logikan, argudio, arrazoibide edo arrazoiketa zirkularra** inplizituki frogatu nahi denaren …
Autoengainua
Autoengainua errealitatearen alderdi negatiboak ukatzea da, bereziki norberari buruz irudi txarra sor dezaketen edo norberarengandik konpromisoa eskatzen duten …
Asertzioa
Logikan eta hizkuntzalaritzan, asertzioa edo baieztapena esaldi bat egiazkoa dela adierazteko ekintza. Hedaduraz, egiazkotzat hartzen diren esaldia eta horren …
Aldiriak edo periferia (hiriak)
Hirien geografian, aldiriak edo hiri periferia, batzuetan eremu azpiurbano edo suburbanoa eta errebal ere deitua, hirigune edo hiriko nukleo zentral baten …
Kontzientzia (fisiologia)
*Agian, kontzientzia psikologikoa bilatzen ari zinen. * Psikologian eta fisiologian, kontzientzia subjektuak une jakin batean duen arreta da, estimuluei …
Zabalgunea (hiriak)
Bartzelona zabalgunea, Eixample izenekoa. Nabarmenak dira etxadien kuadrikula diseinua eta ibilbide nagusien egitura erradiala. Hiri-zabalguneak edo, besterik …
Ekonomia sektoreak edo sektore ekonomikoak (sektore produktiboak)
Sektore ekonomikoak edo ekonomia sektoreak, sektore produktibo edo jarduera-sektoreak ere deituak,** erabilitako baliabide, garatutako prozesu eta produktu eta …
Itzulezintasuna eta itzulerarik gabeko puntua
Sistema batean egoera bat itzulezina edo atzeraezina dela edo itzulerarik gabeko puntu batera heldu garela esaten da, aldaketa kuantitatibo txikiak egiteak …
Aukera-leihoa, abagunea edo egokiera
Aukera-leihoa edo, euskara jatorrean, abagunea edo egokiera, zerbait arrakastaz garatu eta burutu daitekeen denbora-tartea da. Esamoldea ingelesezko window of …
Espezifikotasuna (espezifitatea)
Epidemiologian eta proba diagnostiko bati buruz, espezifikotasuna edo espezifitatea egiazko negatibo bat izateko probabilitatea da, proba negatiboa izanda. …
Zor eta hartzeko
Zor eta hartzeko kontabilitatean erabiltzen diren kontzeptuak dira, kontu bakoitzeko mugimenduak nolakoak diren adierazi eta gero horren saldoa kalkulatzeko. …
Zordunak
Zordunak zerbait, gehienetan dirua, zor edo ordaindu behar zaien pertsonak dira. Beste era batera, zordunak zorrak kobratzeko eskubidea duten pertsonak dira.** …
Kontu-sail bikoitza
Kontu-sail bikoitzeko bi sailak: zor eta hartzeko. Kontu-sail bikoitza kontabilitatean gehien erabiltzen den erregistro-sistema da. Horren arabera, …
Lurralde-antolakuntza
Kabulgo hiriko lurralde-antolakuntza. Arcaddmarketing, Commons. Lurralde-antolakuntza eskualde bateko lurraldea, maila desberdinetan (herritik nazio osora) nola …
Amek ez dute, Katixa Agirre: laburpena
Amek ez dute Katixa Agirre gasteiztar idazlea (1981- ) 2018an plazaraturiko eleberria da. Bere bigarren eleberria da, Atertu arte itxaron ondoren. LABURPENA 1: …
Sarrera biko taula
Biderketa-taula sarrera biko taula baten formatuan: bi sarrerak biderkatu beharreko zenbakiak dira, urdinez, lehen errenkadan eta lehen zutabean. Biak …
Baterako banaketa
Estatistikan, baterako banaketa edo banaketa bateratua bi aldagai estatistiko zorizko aldagairi edo gehiagori dagozkien maiztasunak edo probabilitateak zehazten …
Determinismo kulturala
Determinismo kulturala subjektuen portera, jarrera eta balioak haiek hazi eta bizi diren gizartearen kulturak moldatzen dituela baieztatzen duen teoria …
Euridize
Orfeo eta Euridize. Edward Poynter, 1862. Greziar mitologian, Euridize Orfeoren emaztea da, hura hil ondoren hildakoen mundutik besrreskuratu nahi izan zuena. …
Interkonektibitatea edo konektibitatea (informatika)
*Agian konektibitate geografikoari buruz bilatzen ari zinen. * Informatikan, inter konektibitatea edo konektibitatea** ordenagailuek, bestelako gailu …
Aukeramen askea
Agian erabakimen askea bilatzen ari zinen. Aukeramena edo aukeramen askea subjektu batek aukera anitzen artean duen aukeratzeko ahalmena da. Ekonomian, agente …
Lukurreria
Lukurreria dirua mailegatzeagatik gehiegizko interesa edo korritua ordainaraztea da. Zentzu ekonomikoa baino, zentzu moral eta juridikoaduen terminoa da. Hain …
Esklusibismoa eta inklusibismoa (teologia)
Teologian eta konfesio jakin bati buruz, esklusibismoa konfesio horretako sinestunak beste inor ez dela salbatuko ezartzen duen doktrina da. Kristau elizaren …
Petxak eta petxeroak
*Agian petxeroa errua izan gabe erruduntzat hartzen denaren adieran bilatzen ari zinen. * Petxeroa (gaztelaniazko pecha hitzetik, zerga mota bat) Gaztela, …
Zazpigarren artea
Zazpigarren artea zinemari ematen zaion metonimiazko izendapena da, arte klasikoen zerrendan dauden sei arteetatik haratago (arkitektura, eskultura, pintura, …
Kontsumoa (definizioa)
Kontsumoa pertsonen azken beharrak asetzeko**ondasun eta zerbitzuak** eskuratu eta baliatzea da, adibidez, ura edatea, ogia jatea edota liburu bat erosi eta …
Zorrak
Zorrak etorkizuneko data edo epe jakin batean ordaintzeko obligazioa da, askatasunez eta adostasunez egindako hitzarmen baten ondorioz sortua, hala nola …
Enplegu osoa (enplegu betea)
Enplegu osoa edo enplegu betea biztanleria aktibo osoa lanean dagoenean gertatzen den egoera da, alegia langabeturik ez dagoenean. Praktikan ordea, enplegu …
Belaunaldi-ordezpena
Adiera zabalean, belaunaldi-ordezpena edo belaunaldi-ordezkapena gizartean gertatzen en berrikuntza-prozesua da, demografikoa, soziala nahiz ekonomikoa, …
Faktizitatea
Bereziki Husserlen filosofian, faktizitate kontzeptuak (latinezko factum hitzetik, “egina”) jadanik geratua edo “egina” dagoen gertakari …
Autorregulazioa (sistemak)
Adiera espezifikoagoei buruz jakiteko, ikus merkatu autorregulatuak, ekonomiari buruz, eta autorregulazio psikologikoa. Sistema baten autorregulazioa sistemak …
Merkatu erregulatuak eta merkatu autorregulatuak
Merkatu erregulatuak edo merkatu arautuak estatuak arautu edo erregulatzen dituen merkatuak dira (ikus, gainera, merkatuaren erregulazioa), prezioak finkatuz …
Autorregulazioa (psikologia)
*Autorregulazioaren kontzeptu ekonomikoari buruz jakiteko, ikus Merkatu erregulatuak eta merkatu autorregulatuak. * Psikologian, autorregulazioa edo …
Erradian
Erradiana(rad)** angeluak neurtzeko unitate bat da. Zehatzago, 1 erradioko zirkunferentzia batean sektore bat harturik, sektore horretako angeluaren neurria …
Agente ekonomikoak
Agente ekonomikoak edo eragile ekonomikoak merkatu batean erabakiak hartu eta transakzioak egiten dituzten pertsona eta erakundeak dira. Merkatu-ekonomia batean …
Agente gramatikala
Hizkuntzalaritzan, agente gramatikala aditzak adierazten duen ekintzaren abiarazlea edo egilea adierazten du. Funtsean, agente gramatikala bi eratara ager …
Agentibitatea edo agentzia (psikologia)
*Agian agentibitatea agente gramatikalaren nolakotasunaren adieran bilatzen ari zinen. * Agentibitatea, agentzia ere deitua, pertsona batek bere bizitzan …
Asimilazioa eta akomodazioa (Jean Piaget)
Asimilazioa eta akomodazioa Jean Piaget psikologoak (1896-1980) bere**epistemologia genetikoan** eta kognizioaren teorian garatutako kontzeptuak dira, …
Erreaktibitatea (psikologia)
*Agian erreaktibitatea psikometrian bilatzen ari zinen. * Psikologian, subjektu bat erreaktiboa dela esaten da inguruneak eraginda, bultzatua edo derrigortua …
Adikzioa
Adikzioa hasiera batean plazera izan edo gaitza arintzea helburu duen**portaera** bat (drogak hartzea, jokoa, sare sozialetan aritzea, …) sistematikoki …
Izen soziala
Izen soziala, sozietate-izena edo enpresa-izena merkataritza-sozietate edo enpresa batek duen legezko izena da, merkataritza-erregistroan behar bezala jasota …
Loteslea
Baldintza, itun, arau edo erregela bat pertsona edo organo bati buruz loteslea dela edo izaera loteslea esaten da haren hautamen edo erabakimenetik kanpo …
Aurrekontuak
Aurrekontua edo aitzinkontua garatu beharreko proiektu bateko gastu edo diru-irteeren aurreikuspena da, maiz proiektu horretan aurreikusten diren …
Mozkin industriala
Mozkin industriala kontratista edo enpresari batek beste baten zerbitzuak eta lanak kontratatu eta bezeroari dagokion horien aurrekontua osatzerakoan mozkin …
Urrutiko lana
Urrutiko lana etxean edota lanpostuari berez legokiokeen lantokitik kanpo burutzen den lana da, toki jakin batean presentzia eskatzen ez duena. Nabarmendu behar …
Tangentzia
Bi zuzen gorriek tangentzia-puntu bana sortzen duten zirkunferentzia beltzean. Zuzen urdinak, beste bi zuzenen erdian, ez du tangentzia sortzen, zirkunferentzia …
Tetrakordioa
Musikan, tetrakordioa eskala bateko lau noten segida ordenatua da, beraien arteko tonu eta erditonuekin batera, adibidez do-re-mi-fa. Noten arteko tonu eta …
Eskala naturala (tamaina naturala)
Artean, objektu bat eskala natural edo tamaina naturalean irudikatzea errealitatean duen neurri edo dimentsio berdinetan lantzea (margotzea, zizelkatzea, …
Adanismoa
Adanismoa baliagarriak izan daitekeen aurrekariak (esperientzia, besteen ekarpenak, baliabideak, …) kontuan hartu gabe eta haiek baztertuz, ideiak, …
Etnizitatea
Etnizitatearen bitartez, subjektu batek etnia bateko kide izatea eta identitatea eratzen ditu. Prozesu indibiduala eta psikologikoa da alde batetik, praktika …
Aldi baterako laneko enpresak (ABLE)
Aldi baterako laneko enpresak, ABLE akronimoaz ere ezagunak, beste enpresa baten eskura langileak jartzen dituen enpresak dira, bitartekari moduan jokatuz eta …
Kalitate-prezio erlazioa
Kalitate-prezio erlazioa kontsumitzailearen aldetik ondasun edo zerbitzu batek eskaintzen duen gogobetetasun eta utilitate maila da, ondasun eta zerbitzu horren …
Jeinu maltzurra (Descartes)
Jeinu maltzurra edo jeinu gaiztoa René Descartes filosofoak (1596-1650) zalantza metodikoaren bidean abiatzeko proposatzen duen hipotesi, argudio edo baliabidea …
Gainkostuak
Gainkostuak aurrekontu batean ezarritako kostuak gainditzen direnean gertatzen diren kostuak dira. Aurreikusi gabeko lanak sortu edo erabilitako gai eta …
Ideia jatorrizkoak, ideia faktizioak edo aizunak eta ideia adbentizioak edo erantsiak
Ideia jatorrizkoak, ideia faktizioak edo aizunak eta ideia adbentizioak edo erantsiak René Descartes filosofoak (1596-1650) ideia kontzeptuari buruz eratu zuen …
Izozmendiak
Izozmendi bat Groenlandian. Izozmendiak, iceberg ere deituak, itsaso nahiz lakuetan flotatzen duten izotz eta elurrezko masa edo puska handiak dira, glaziarrak …
Datu egituratuak eta datu egituratugabeak
Estatistikan, datu egituratuak formato estandar edo modelo finko jakin baten arabera jasota dauden datuak dira, datu multzo homogeneo bat osatzen dutenak, …
Egoitza elektronikoa
Egoitza elektronikoa administrazio publiko batek herritarren esku informazioa eman, zerbitzuak eskaini eta izapideak egiteko eskaintzen duen webgune bat da. …
Jurisdikzioa
Jurisdikzioa zuzenbidean maiz erabiltzen den terminoa da, adiera desberdinekin: orokorrean, estatuak edo horren atal batek eremu geografiko batean legeak ezarri …
Biziraupen-analisia
Makina jakin baten biziraupen-kurba, Kaplan-Meier estimazioaz eratua. Hondatu arteko denbora 200 unitate baino handiagoa izateko probabilitatea 0.25 da gutxi …
Ezagutzaren kudeaketa
Ezagutzaren kudeaketa erakunde batean sortu eta baliatzen den ezagutza, izan tazitua izan esplizitua, identifikatu, jaso eta erakundean zabaldu eta baliatzeko …
Erakundea (definizioa)
Erakundeak helburu jakinekin elkartutako pertsonek osatzen duten talde antolatuak dira. Definizio horri jarraiki erakundeak dira enpresak (mozkinak lortzeko …
Estentsioa eta intentsioa
Logikan, estentsioa eta intentsioa termino baten esanahia azaltzeko bi modu dira. Estentsioa terminoan biltzen diren objektu guztien zerrenda jasotzen du; …
Beligerantzia
Beligerantzia (latinezko bellum, “gerra”, eta gerere, “kudeatu”, hitzetatik) etsaia erasotzen denean gertatzen den egoera edo agertzen …
Indar-korrelazioa
Politikan, indar-korrelazioa edo indarren korrelazioa espazio politiko edo geopolitiko batean diharduten joera, koronte eta alderdiek duten botere eta eragin …
Peatonalizazioa
Peatonalizazioa hiri-eremu batean ibilgailuen trafikoa mugatzea da, eremu horiek oinezkoentzat (eta txirrindularientzat ere, kasu gehienetan) utziz. XX. …
Transakzioak (ekonomia)
Transakzio, elkartruke edo trukaketa ekonomikoak (latinezko transactio hitzetik, “hitzarmena, ituna”) pertsona fisiko edo juridiko bien arteko …
Sozialismo zientifikoa
Sozialismo zientifikoa, batzuetan komunismo zientifikoa ere deitua, Pierre-Joseph Prodhon pentsalariak (1809-1965) Zer da jabetza? lanean lehen aldiz aipatua, …
Mundu sozialak eta azpimunduak
Mundu sozialak, ingelesez social worlds, jatorrian Chicagoko eskolatik erabilitako gizatalde eta gizarte antolaketen kategoria bat da, maiz azpikulturarekin …
Web arraspatzea
Web scraping edo web arraspatzea, web erauzketa (web extraction) eta web uztaketa (web harvesting) ere deitua, orokorrean softwarea erabiliz eta modu …
Atzeraeragina edo atzeraelikadura (sistemak)
*Agian, atzeraeraginak zuzenbidean duen adiera bilatzen ari zinen. * Sistema konplexu batean, atzeraeragina, atzeraelikadura edo berrelikadurasistemak** …
Urbanizazio-prozesua
**Urbanizazioa, urbanizazio-prozesua edo hiritzea (hirigintza-prozesua, hiritartze-prozesua) biztanleria eta jarduera ekonomikoak hirietan biltzen diren prozesu …
Metropolizazioa
Metropolizazioa metropoli edo hiri handiek biztanleria, jarduera ekonomikoak eta garraio- eta komunikazio-sareak erakarri eta metatzeko duten joera …
Inbisibilizazioa
Inbisibilizazioa gutxiengo etniko bat baztertzera eramaten duen prozesu soziokulturala da, gutxiengo hori alde batera utziz, haren identitatea suntsituz eta …
Sentsazionalismoa
Sentsazionalismoa kazetaritzan erabiltzen den desinformazio eta manipulazio-estrategia, gertakariak esajeratu, nabarmendu edo dramatizatu egiten dituena, iritzi …
Eraztun berdea (gerriko berdea)
Eraztun berdea edo gerriko berdea hiri baten kanpoaldean diseinatu eta prestaturiko eremu natural eta erdinaturalen multzoa da, hiriaren erdigunea luzera handi …
Gerriko gorria
Gerriko gorria XX. mendean zehar hiri handietako aldiri eta inguruetan garatu ziren klase langile eta behartsuen herri eta auzuneak dira, hirietako erdigunea …
Katastrofismoa
Katastrofismoa ezkortasunezko jarrera gehiegizkoa da, maiz irrazionala, egoera jakin batek okerrera egin eta azkenean kolapsoa ekarriko duela aurresaten duena. …
Immobilismoa
Immobilismoa (inmobilismoa) arlo politiko, ekonomiko eta sozialean berrikuntza eta aldaketen aurkako jarrera da, status quo eta uneko egoerari atxikitzea …
Eskudiruzko ordainketa (ordainketa eskudirutan)
Eskudiruzko ordainketa edo ordainketa eskudirutan estatuek jaulkitako txanpon eta billeteak erabiliz ordaintzea da (hain zuzen, eskudirua txanpon eta billeteen …
Erabilgarritasun-ratioa (berehalako altxortegi-ratioa, berehalako likidezia-ratioa)
Erabilgarritasun-ratioa, berehalako altxortegiaren ratioa edo berehalako likideziaren ratioa, enpresaren berehalako likidezia, zorrak ordaintzeko berehalako …
Aparteko orduak
Aparteko orduak, ordu bereziak edo ordu estrak, aparteko ordainsariak ere deituak, langileak bere lanaldi arruntetik kanpo burutzen dituen orduak dira. Lanaldia …
Hiri-makrozefalia
Hiri-makrozefalia (antzinako grezieratik, literalki “buru handia”) hiri edo hiriburu batek inguruko lurraldean eta beste hiriekiko duen gehiegizko …
Idealizazioa (zientzia)
Idealizazioa eredu zientifikoak eratzean aurretik ezartzen diren baldintza eta sinplifikazioen multzoa da, errealitatea idealizatu egiten dutenak, eta …
Enajenazio mentala
*Agian enajenazioa alienazio terminoaren sinonimo moduan bilatzen ari zinen. * Pertsona batek enajenazio mentala pairatzen duela esaten da, iraunkorra edo behin …
Enajenazioa (zuzenbidea)
Agian bilatzen ari zinen enajenazio mentala, psikologian eta zuzenbidean ere erabiltzen den kontzeptua. Enajenazioa gauza bat edo horren gaineko eskubide erreal …
Lanaldi jarraia (jarraitua) eta lanaldi etena
Langile baten eguneko lanaldi jarraitua dela esaten da, langileak egunean egin beharreko lan ordu guztiak, lanaldia alegia, jarraian, etenik gabe, egiten …
Ondare-masa
Kontabilitatean, ondare-masak enpresa baten ondarea osatzen duten antzeko ondare elementu (ondasun, eskubide eta obligazioak) multzo homogeneoak dira, tipologia …
Finantza-oreka
Enpresa bat finantza-orekan dagoela esaten da, egindako inbertsioak behar bezala finantzatu direnean epe laburrera nahiz luzera, kapital egitura egokiarekin …
Diruzaintza-ratioa (altxortegi-ratioa)
**Diruzaintza-ratioa, altxortegi-ratioa edo likidezia azkarraren ratioa, acid test edo proba azidoa -proba garratza- ere deitua, **enpresa batek une jakin …
Aktibo erabilgarria (altxortegia)
Aktibo erabilgarria edo besterik gabe erabilgarria ere deitua, Kontabilitate Plan Orokorrean altxortegia, eskudirua (kontabilitatean, kutxa), banku-kontuak …
Eredu autorregresiboak
Estatistikan, eredu autorregresiboak aldagai kuantitatibo baten balioak aldagai horrek berak iraganean izandako balioen mendean, zorizko osagai batekin batera, …
Usurpazioa
Orokorrean, usurpazioa beste bati dagokion edo beste batena den gauza edo eskubide baten jabe egitea, legez kanpo edo azpikeria edo indarkeria erabiliz. …
Bolizko dorrea
Jatorrian, bolizko dorrea idazleek bizi ohi duten bakardade eta isolamenduzko egoera da, burua beren pentsamendu eta idazkietan galdurik, bizimodu erosoan, …
Kosmopolitismoa
Kosmopolitismoa edo kosmopolitanismoa (antzinako grezierazko κοσμοπολίτης -kosmopolites- hitzetik, " munduko hiritarra") jatorriz, arrazaz, etniaz, …
Gainprodukzioa (gainekoizpena)
Gainprodukzioa edo gainekoizpena produktu edo zerbitzu baten eskaintza kontsumitzaileen eskaria baino handiagoa denean gertatzen den egoera da, ekoizten den …
Politika ekonomiko antiziklikoa (edo kontraziklikoa)
Politika ekonomiko antiziklikoa edo kontraziklikoa gobernuek ziklo ekonomikoen gorabeherak moteltzeko (eta bereziki krisialdi ekonomikoak arindu eta haietatik …
Patronala, ugazaben elkartea
Patronala (latinezko patronus, “babesle, sustatzaile·, eta jatorrian pater hitzetik, “aita”) enpresari, enplegatzaile edo ugazaben elkarteari …
Enplegagarritasuna
Enplegagarritasuna pertsona batek enplegua aurkitu eta lan arloan aurrera egiteko duen ahalmen pertsonala da, bere prestakuntza akademikoa, trebakuntza …
Enplegua (definizioa)
Enplegua (frantsesezko employer aditzetik, bere aldetik latinezko implicare aditzetik) enplegatzaile (ikus, patronala) edo kontratazaile batek ordaindutako …
Zuzeneko enplegua eta zeharkako enplegua
Zuzeneko enplegua edo zuzeneko lanpostuak enpresa edo inbertsio-proiektu batean sortu edo kontratatzen diren lanpostuak (ikus, enplegua) dira, enpresak zuzenean …
Politika ekonomiko proziklikoa
Politika ekonomiko proziklikoak ziklo ekonomikoen joera indartu egiten dutenak dira, hazkunde garaietan hazkundea azkartuz eta atzerakadetan atzerakada …
Xanpain-efektua
Xanpain-efektua egoera berri batean (produktu berria, merkealdiak, denda baten irekiera, …) kontsumoak izaten duen gorakada fenomenoa da, ondorengo …
Erresistentzia-kutxa
Erresistentzia-kutxa langileek eta bestelako kolektiboek greba, errepresio eta mobilizazio garaietarako guztien ekarpenekin osatzen duten elkartasunezko …
Gizateria (gizadia)
Gizateria, gizadia edo humanitatea**gizaki guztien multzoa da, entitate bateratu eta globala duena, eta beraz gizaki guztiak interpelatu edo haiei deitu egiten …
Kontrol soziala (gizarte kontrola)
Kontrol soziala edo gizarte kontrola gizarteko erakundeek eta subjektuek gizabanakoak hertsatu, behartu eta arau sozial eta juridikoetara moldarazteko prozesua …
Fenix hegaztia
Fenix hegaztia, suzko hegaztia ere deitua**, kondairazko hegaztia da, biziraupenaren eta jakituriaren ikurtzat hartu izan dena. Kondairaren arabera, hegaztiaren …
Intelektualak, intelektualitatea
Intelektualak, kolektiboki intelektualitatea ere deiturik, publikoki aintzat hartzen diren ideiak eta iritziak plazaratzen dituzten pertsonak dira. …
Organizismoa (arkitektura)
Urjausiaren Etxea, Frank LLoyd Wrightek diseinatutakoa, arkitektura organikoaren adibide argia. Forma ortogonalak izan arren, ez dira simetrikoak, eta espazioa …
Argi-iluna
Argi-iluna edo argiluna (italierazko Chiaroscuro hitzetik, han garatu baitzen teknika) argia eta iluna nabarmen bereizten dituen margo-teknika da, irudiak …
Giza faktorea
*Agian giza baliabideei buruz bilatzen ari zinen. * Giza faktorea gizakiaren jokabidea eragiten duten faktore psikologiko, soziologiko eta kulturalen multzoa …
Beldur eszenikoa
Beldur eszenikoa edo izu eszenikoa persona batek publiko baten aurrean agertu, hitz egin edo beste jarduera bat egiteko beldurra da, orokorrean pertsona guztiz …
Intrusioak: protesiak, epentesiak eta epitesiak
Hizkuntzalaritzan, intrusioak hitz batean txertatzen diren fonema edo soinuak dira, hitzaren bilakaeratik edo beste hizkuntza batetik mailegua hartzean. Hiru …
Eurokrazia eta eurokratak
Eurokrazia Europar Batasuneko politikari eta funtzionariek, eurokratek alegia, euren eskumenen bitartez lortzen duten botere instituzionala da, nazioko …
Baskismoa
Baskismoa (vasco hitzetik) Euskadi, Euskal Herria, euskal herritar eta euskaldunenganako atxikimendu kultural eta soziala da, bereziki politika arloan baliatua, …
Ondarearen digitalizazioa: artxibategiak, museoak eta liburutegiak
Ondarearen digitalizazioa euskarri fisiko edo material batez jasotako ondare kulturala, artxibategi, museo, liburutegi, aztarnategi eta aire librean dagoena, …
Web semantikoa
Web semantiko batean (Web 3.0 ere deitua, batzuen aldetik) web orrialdera iritsi eta handik eskaintzen den informazioaren esanahia zehazki eta modu kontestual …
Felazioa
Felazioa (latinezko fellatio hitzetik, “zurrupatzea”) zakila ahoaz kitzikatu eta ahoan sartzea da. Zakila ahotik eztarriraino sartzen denean, …
Eztarri sakona
Eztarri sakona zakila ahoan eztarriraino sartzea da, eztarrirainoko felazioa alegia. Zalantzazkoa da eztarri sakonaren praktikak plazera gehitzen duen felazio …
Kondonazioa
Kondonazioa (latinezko condonare aditzetik, esanahi berdinarekin) zor bat itzultzeko obligazioa bertan behera uztea, hartzekodunaren borondatez erabakitakoa. …
Induljentzia
*Agian, induljentzia-produktuak bilatzen ari zinen. * Induljentzia (latinezko indulgentia hitzetik, indultum hitzarekin lotura, in eta dultum hitzetatik, …
Kontsonantzia
Agian errima kontsonantea eta errima asonantea bilatzen ari zinen. Musikan, kontsonantzia gertatzen da soinu multzo bat (akorde bat, adibidez) belarriari …
Diktadura eta diktadoreak
Francisco Franco Espainiako diktadorea izan zen 1939-1975 bitartean. Agintaritzara estatu-kolpe eta ondorengo gerra zibil batez heldu zen. Diktadura (latinezko …
Estatu poliziala
Estatu poliziala estatuak bertako herritarrenganako kontrol eta errepresio politiko eta sozial zorrotza egiten dueneko egoera da, poliziaren eta estatuaren …
Konfort-eremua
Konfort-eremua pertsona bat ongi eta eroso sentitzen den egoera da, bereziki egoera hori kolokan jar dezaketen zirkunstantziek pertsonaren egonezina …
Konbikzioa
Konbikzioa (latinezko convictio hitzetik, con- aurrizkitik eta vinco aditzetik, “garaitu”) pertsona batek duen asmo, esperantza, iritzi edo uste …
Bimodalitatea (hezkuntza)
Bimodalitatea hezkuntza modu presentzialean eta online edo sarean bateratzea da. Bateratze hori hainbat eratara burutu daiteke; adibidez, ikastaro bat bimodala …
Gerra zikina
Gerra zikina herrialde edo eskualde batean disidentzia eta insurjentziaren aurka estatutik bultzatu, onartu edo gaitzetsi eta jazarri gabeko manipulazio, …
Jaiotza-kontrola
Jaiotza-kontrola giza ugalketa mugatu eta eragozteko hartzen diren neurrien multzoa da, bereziki estatuko instituzioen hartutako erabaki eta ekintzen bitartez …
Ordenamendu juridikoa
Ordenamendu juridikoa herrialde batean eta garai jakin batean indarrean dauden arau juridikoen multzoa da. Espainian, ordenamendu juridikoaren iturriak dira …
Egiturazko erreformak
Politika ekonomikoan bereziki baina baita ere arlo sozialean, egiturazko erreformak, egitura-erreformak edo erreforma estrukturalak herrialde edo batasun …
Berbategia
Hizkuntzalaritzan, berbategi hitza adiera desberdinekin erabiltzen den terminoa da: Pertsona batek hizkuntza batean darabiltzan hitzen multzoa da. …
Inskripzioa (zuzenbidea)
Inskripzioa Erregistro Zibilean, Merkataritza Erregistroan eta Jabetza-Erregistroan egitate juridiko bati buruz giten den lehenengo idazpen edo oharra da, …
Ogia eta zirkoa
Ogia eta zirkoa (latinezko jatorrian, panem et circenses) herri xeheak kontsumismoarekin (ogia) eta kirola eta beste ikuskizunekin (zirkoa) erakusten duen …
Estatus soziala (estatusa)
Estatus soziala edo gizarte estatusa** subjektu batek gizartean, klase sozialen artean edo gizarte-talde jakin batean duen maila edo kokapen hierarkikoa da, …
Zero tolerantzia
Zero tolerantzia arauak eta legeak erabateko zorroztasunez, interpretazio gogorrenaz eta malgutasunik gabe, aplikatzen dituen politika da. Politika publiko …
Zenbateko gordinak eta zenbateko garbiak
Ekonomian, bereziki soldata, fakturazio eta antzekoei buruz, zenbateko gordinak zerga-atxikipenak, kotizazioak eta bestelako kenkariak barnehartzen ez dituzten …
Lunpenproletalgoa
Marxismoan, lunpenproletalgoa edo lunpenproletargoa, labur lunpena ere deitua, baztertu, gaizkile eta gizarte klase baxueneko kideek osatzen duten …
Gutxiagotasun-konplexua
Gutxiagotasun-konplexua edo gutxiagotasun-sentimendua pertsona batek bere gaitasunei buruzko uste eskasa, autoestimu eza alegia, edota besteak baino gutxiago …
Zero kupoia
Zero kupoi bonoak aldiro interesak sortzen ez dituzten bonoak dira, eta horren ordez deskontuarekin jaulkitzen direnak. Inbertitzaileak bono horietan jasotzen …
Hurbileko turismoa
Hurbileko turismoa edo gertuko turismoa, bizitokitik gertu egiten den turismoa alegia, XX. mendearen bukaeratik garatu den kontzeptua da, bereziki turismoaren …
Dermioak
Dermioa, gehienbat Sakanan eta Burundan erabilia, herri batean laborantzarako lantzen diren lur-eremua da, bereziki izen berezia badu. Hitza gaztelaniazko …
Gainturismoa eta azpiturismoa
Gainturismoa eta azpiturismoa masa-turismoaren eta globalizazioaren ondorioz gertatzen diren polarizazio-fenomenoak dira. Gainturismoa dagoela esaten da …
Bainu-hiria
Bainu-hiria baliabide nagusitzat bainuetxeak eta hondartzak dituen hiria da, gehienbat turismoari begira. Euskal Herrian, bainu-hiriak dira Biarritz, Hendaia …
Ut pictura poesis
Ut pictura poesis (literalki, “margoa bezala, poesia”) Horazioren Ars Poetica lanean agertzen den esamoldea da, margolaritzaren eta olerkigintzaren …
Logozentrismoa
Logozentrismoa hizkuntzak eta diskurtsoak (logos delakoak, alegia) errealitatea islatzen duela eta beraz adierazpen eta testu bakoitzak esanahi finko eta …
Atomizazioa eta merkatu atomizatuak
Merkatu bat atomizatua dela esaten da erosle eta saltzaile edo ekoizle asko daudenean. Horrelako merkatuak daudeneko egoerari berriz atomizazio deritzo eta …
Zirkunskripzioa
Zirkunskripzioak (latinezko circunscriptio hitzetik, “eremu bat mugatu eta inguratzeko ekintza eta horren ondorioa”, circum-, inguruan, eta …
Judikatura
Judikatura (latinezko iudicatura hitzetik, “legea aplikatzearen emaitza”) edo epailetza epaileek burutu eta gauzatu dituzten funtzioen multzoa da. …
Estatuaren aparatuak
Estatuaren aparatuak edo estatu-aparatuak (singularrean ere erabilia, estatu-aparatua) estatu baten biziraupenerako eta bide batez kapitalismoan …
Zerga iruzurra (iruzur fiskala), ebasioa eta elusioa
Zerga iruzurra edo iruzur fiskala zergapeko batek zerga arauak haustea da, ondoriotzat ordaindu beharreko zergaren zenbatekoa gutxitzea dakarrena. Hainbat …
Erreluktantzia
Erreluktantzia (latinezko reluctor hitzetik, “behin eta berriz borrokatu) pertsona edo talde batek zerbait onartu edo egiteko erakusten duen uzkurtasun, …
Sorgin-ehiza (politika)
Politikan, sorgin-ehiza aurkari politikoen aurkako jazarpena da, bereziki desleialtasun, traizio, subertsio eta konplotismoaz justifikatu eta pertsonak frogarik …
Barne erbestea
Barne erbestea estatu autoritario eta totalitario batean idazle, artista eta intelektual batzuek, gehienbat erregimen politikoaren aurkaritzat hartzen direnak, …
Erreseina
Erreseina edo aipamena** plazaratu berri den idazlan, artelan edo erakusketa bati buruz egiten den idatzizko iruzkin eta kritika laburra da, egunkari edo …
Prosperitatea
Prosperitatea ongizate eta gogobetezko egoera ekonomiko eta soziala da. Kontzeptu subjektiboa da: batzuentzat diruaren eta ondasunen metaketa den bitartean, …
Aurrerakoia eta atzerakoia
Pertsona eta horien ideia, iritzi eta pentsamoldeari buruz, aurrerakoia gizarte aldaketen, aurrerabidearen eta progresismoaren aldekoa dena da. Termino lausoa …
A zer gaupasa!: laburpena
A zer gaupasa! Migel Angel Mintegi Larraza idazleak (Ataun, 1949- ) 2000 urtean plazaraturiko eleberria da. Laburpena I kapitulua Sei laguneko koadrila bat …
Konpetentzia edo gaitasun digitalak
Konpetentzia digitala (ingelesez, e-skills) informazio eta komunikazio teknologiak (IKT) era autonomo, eraginkor, kritiko, arduratsu, etiko eta seguruan …
Hirugarren industria iraultza
Robotika izan da hirugarren industria-iraultzaren eragile nagusi bat. Irudian, robotak lanean auto-lantegi batean. Hirugarren industria-iraultza 1970eko …
Deserrotzea
Deserrotzea pertsona edo gizatalde batek bere identitate pertsonal edo kolektiboa garatu ezin eta azkenean ere galtzeko prozesua da, bakartzea, pertenentzia …
Automatizazioa
Automatizazioa edo automazioa ekoizpen-prozesuak eta bestelako jarduera ekonomikoak prozedura mekaniko, elektriko, elektroniko, robotiko edo informatikoen …
Oinarrizko zerbitzuak
Oinarrizko zerbitzuak pertsonek eta familiek gutxieneko bizi kalitatea izateko behar dituen baliabideak dira, hala nola ur-hornidura, segurtasuna, energia, …
Industria astuna eta industria arina
Industria astuna beste industrientzat intsumoak ekoizten dituen industria da, bereziki lehengaiak prozesu fisikokimikoen bitartez eraldatu eta beste …
Lehen sektorea
Lehen sektoreko jarduerak: nekazaritza, arrantza, basogintza, abeltzaintza eta meatzaritza. Lehen sektorea edo lehenengo sektorea lurretik eta itsasotik …
Merkatu askea
*Ez nahastu merkataritza aske edo librearekin. * Merkatu askea edo merkatu librea, lehia askea edo konkurrentzia askea ere deitua (ikus, gainera, merkatua, …
Portulanoak
Gineako Golkoko portulanoa. Portulanoak Erdi Aroan eta Errenazimentuan nabigatzeko erabiltzen ziren itsas mapak ziren, itsaso,jarraitu beharreko itsas-banda edo …
Judukristautuak
Judukristautuak edo besterik gabe kristautuak ere deituak iberiar penintsulako erresmetan 1391 urtean izandako juduen hilketen eta 1492 urtean Gaztela eta …
Ermandade Santua
Ermandade Santua (gaztelaniaz,Santa Hermandad) XIV. mendean Isabel Katolikoak Gaztelako Erreginak sorturiko miliza edo talde armatua izan zen, kofradia mdouan …
Gremioak
Gremio desberdinak Katalunian egindako azulejuetan. Erdi Aroko eta Aro Modernoko Bartzelonan gremioak garrantzi handiko erakundeak izan ziren. Jatorrian, …
Diplomazia
Diplomazia estatu batean beste estatuekiko harreman politiko, ekonomiko eta administratiboez arduratzen diren pertsona eta erakundeen multzoa, hala nola …
Parrokianismoa
Parrokianismoa pertsona edo talde baten pentsamolde motz, kaskar eta atzeratua da. Zentzu gutxiesgarrian erabiltzen da, bereziki besteen moral eta iritzi ireki …
Parrokia
Kristau elizetan, parrokia (antzinako grezierazko* παρά*, para,«ondoan», eta οἶκος, oikos, «etxea», hitzetatik) herri edo auzo bateko eliztarrei sakramentuak …
Mediokritatearen printzipioa
Zientziaren filosofian, mediokritate-printzipioak edo mediokritatearen printzipioak ezartzen du errealitatean gertatzen diren fenomenoak eta gertakariak ez …
Mediokritatea
Mediokritatea (latinezko mediocris hitzetik, “arrunta”) erdipurdiko, ziztrin, halamoduzko eta kaskarra denaren nolakotasuna da. Bereziki pertsonei …
Ilusio erreferentziala
Ilusio erreferentziala, erreferentziaren ilusioa edo ilusio mimetikoa fizkiozko lan bat erreala balitz bezala osatu eta interpretatzea da. Ohikoa sentsazioa da …
Kronotopoa
Kronotopoa fikziozko lan batean espazioak eta denborak erakusten duten batasuna da, fikzioa garatzen den espazioa eta denbora ezezik, fizkioari euskarria ematen …
Subsidiariotasuna
Subsidiariotasuna (latinezko subsidiarius hitzetik “zerbaitetan lagundu edo zerbait osatzeko burutzen den ekintza”) administrazioan eta zuzenbidean …
Tribalismoa
*Tribalismoak tribuaren inguruan sortzen den sistema sozial huts moduan duen adierari buruz jakiteko, ikus Tribuak artikulua. * Tribalismoa tribuaren …
Mosaikoak
Antzinako Erromako mosaikoa: Monte della Giustizia, Piazza della Stazione Termini. Mosaikoa harri, zeramika, beira edo beste material batez egindako zati …
Konkatenazioa (informatika)
Agian, konkatenazioa literaturan duen adiera bilatzen ari zinen. Informatikan, konkatenazioa zenbat string edo karaktere-kate batera jarri edo lotzea, bata …
Konkatenazioa (estilo-figura)
Agian, konkatenazioak informatikan duen adiera bilatzen ari zinen. Adiera arruntean, konkatenazioa (latinezko konkatenare hitzetik, “gauza bat beste …
Androkrazia
Androkrazia (antzinako grezierako ἀνδρός, andros, ἀνήρ, anêr, «gizona», hitzaren genitibotik eta κράτος, *kratos, *« indarra, boterea » hitzetik) gizartean …
Zientzia aktuariala
Zientzia aktuariala matematika, estatistika eta probabilitatearen teoria kontingentziak eta arriskuak modelizatu eta aztertzeko, hala nola istripuak, pertsonen …
Gehiengoaren erregela: gehiengo soila edo erlatiboa, gehiengo osoa edo absolutua eta gehiengo kualifikatua
Erabakiak bozketaz hartzen diren sistemetan, hala nola sistema demokratikoetan, gehiengoaren erregela da gehienetan erabiltzen den prozedura. Horren arabera, …
Katakonbak (katakunbak)
Erromako katakunbak: harrian egindako apaletan hilobiratzen ziren gorpuak. Katakonbak edo katakunbak lur azpian egindako tunel eta ganberak dira, hildakoen …
Neogotikoa (arkitektura)
Estilo neogotikoa XIX. mendean, 1830eko hamarkadatik, garatutako estilo artistikoa izan zen, estilo gotikoan inspiratzen zena, eta bereziki arkitekturan izan …
Konbentzioa (batzar politikoa)
Konbentzioak alderdi politikoek euren ideologia, printzipio nagusiak, programak, liderrak, ordezkari politikoak eta hautagai zerrendak proposatu, eztabaidatu …
Ordezkaritza bidezko demokrazia (demokrazia ordezkatzailea)
Ordezkaritza bidezko demokrazia, ordezkaritzako, ordezkaritza-demokrazia edo demokrazia ordezkatzailea herritarren botere politikoa haiek modu librean …
Neutraltasun teknologikoa
Neutraltasun teknologikoa edo neutralitate teknologikoa estatuek teknologia guztiak aukeratuak eta erabiliak izateko maila berean jartzen dituen printzipio …
Barbaroak
Vercingetorixen errendizioa Julio Zesarren aurrean, Alesiako guduan (K.a. 52). Vercingetorix galiarren burua zen, erromatarrek barbarotzat zuten herrietako bat. …
Narratzailea
Literaturan, narratzailea istorioaren haria kontatzen duena da, narrazioaren hizlaria. Narratzailea eta idazlea kontzeptu desberdinak dira: idazlea idazlana …
Ironia (definizioa)
Ironia (antzinako grezierazko, εἰρωνεία ’eirōneía’, “disimulua”) errealitatearen eta azaltzen denaren arteko kontraesana da. Testuinguru …
In media res (definizioa)
In media res (latinez; euskaraz, “gauzaren erdian”) narrazio bat kontatu nahi den istorioaren erdian (eta ez hasieran) abiarazten duen egitura …
Trazabilitatea
Trazabilitatea produktu bat hornidura-katetik kontsumitzaileak erabili edo kontsumitu arte izandako fase eta prozedura guztien zehaztapena da, ekoizpen-prozesu …
Agrarizazioa
Agrarizazioa ekonomia batean nekazaritza eta abeltzaintza sektoreek garrantzi handiagoa hartzen duteneko prozesua da, beste sektoreen aldean. Gehienetan …
Mutualizazioa
Mutualizazioa egoera kaltegarri batean gerta daitezkeen kostuak eta arriskuak elkarte bateko kideen artean partekatzea da, inork kalte osoaren pisua pairatu ez …
Dekadentzia
Dekadentzia (latinezko de- eta cadere hitzetatik, “erori”), estilo artistiko edo kultura mugimendu baten loraldia edo goren unearen amaitu, …
Profil psikologikoak
Profil psikologikoak edo profil psikografikoak pertsonak euren izaeraren, nortasunaren, jarreraren, jokabidearen eta trebetasunen arabera sailkatzeko erabiltzen …
Episteme (kontzeptua eta definizioa)
Antzinako Grezian, episteme ezagutza teorikoa izendatzeko erabiltzen den terminoa izan zen, trebezia edo praktika adierazteko erabilitakotechne hitzaren …
Alternatiboa (kultura)
Alternatibo terminoa ohiko, konbentzional edo arauzkoa denaren aldean desberdina, berezia edo aukerakoa den hura izendatzeko erabiltzen da. Bereziki, kulturaren …
Alternatiba
*Agian, alternatiboa bilatzen ari zinen. * Alternatibak problematika bati buruz aukeran dauden jokabide, ekintza eta neurriak dira. Ekonomian, bereziki …
Finantzarizazioa
Ekonomia orotan produktu eta zerbitzuen fluxu fisiko edo ekonomikoa dago, enpresa ekoizleetatik enpresa eta familia erosleetara, eta baita ere finantza-fluxu …
Estuarioa
Urdaibaiko itsasadarra. Nabarmenak dira sedimentu eremu, mareak direla eta aldakorrak direnak. Geografia fisikoan, estuarioa ibai baten bokale edo itsasoratze …
Maximalismoa (artea)
Bilboko Guggenherim Museoa, Fran Gehryren arkitektoaren eskutik, maximalismoaren adibide garbia da. *Agian maximalismoa politikan bilatzen ari zinen. * Artean, …
Maximalismoa (politika)
Agian maximalismoa artean bilatzen ari zinen. Politikan, maximalismoa muturreko jarrera da, norberaren ideologia eta printzipioak azkeneraino eramaten dituena, …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2020 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2020an emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak …
Naturalizazioa (zuzenbidea)
Agian, naturalizazio hitzak ingurumenaren testuinguruan duen esanahia bilatzen ari zinen. Naturalizazioa pertsona batek berea ez den beste herrialde bateko …
Naturalizazioa edo birnaturalizazioa (ingurumena)
Agian, naturalizazio hitzak zuzenbidean duen adiera bilatzen ari zinen. Birnaturalizazioa edo naturalizazioa hirigune eta orohar gizarteak modu intentsiboan …
Artzaintza
Artzaina artaldearekin Urbian. Kredituak: Pascual Marín. Gure Gipuzkoa. Artzaintza ardiak bereziki (eta hedaduraz, ahuntzak eta antzeko abereak) larreetan eta …
Abluzioak
Abluzioak (latinezko ablutio hitzetik, “garbiketa”) edo ikuzketak erlijio batzuetan urarekin egiten diren gorputzaren garbiketa errituak dira. …
Infantilizazioa
*Ez nahastu infantifikazio terminoarekin. * Infantilizazioa bestea zentzu zabalean, izan indibiduoa izan kolektiboa, umea balitz bezala tratatzea da. …
Apostolatua edo apostolutza
Apostolatua, apostolutza (apostolu hitzetik, apostoluek egiten zuten lanaren hedaduraz) edo zabalkundea kristau erlijioa irakatsi eta fedea zabaltzeko egiten …
Fitxategi-luzapena
Fitxategi-luzapena fitxategi informatiko baten izenari bukaeran txertatzen zaion hiru (batzuetan bi) karaktereko zerrenda bat da, puntu baten ondoren jarrita, …
Berrindustrializazioa
Berrindustrializazioa eskualde edo herrialde batean industria sektorea suspertu eta handitzea da, bereziki erakunde publikoetatik egiten diren finantza, …
Aro Kuaternarioa
Aro Kuaternarioa edo Laugarren Aroa, Lurraren aro geologiko berriena da, duela 2.58 milio urtetik gaurdiano luzatzen dena. Aro Zenozoikoaren hirugarren aroa, …
Antrakologia
Antrakologia (antzinako grezierazko anthrachos hitzetik, “ikatza”) aztarnategi arkeologikoetan nahiz naturako sedimentuetan aurkitutako egur …
Ekoizpen-prozesua
Sojazko saltsa egiteko ekoizpen-prozesuaren irudikapena. Ekoizpen-prozesua produktu eta zerbitzuak sortu, osatu eta burutzeko beharrezkoak diren eragiketa, …
Latentzia
Latentzia (latinezko latentia hitzetik) fenomeno bat sortu edo piztu denetik azaleratu edo ageriko bilakatu arte gertatzen den egoera da. Testuinguru …
Labe-ganga
Kredituak: Nicolás Pérez, Commons. Esfera laurdeneko ganga, labe-ganga edo labeko ganga esfera laurdeneko forma duen ganga da. Izena ogi-labearen sabaiaren …
Punitibismoa eta justizia punitiboa
Punitibismoa desbideratze soziala zigorren bitartez kontrolatu behar dela aldezten duen jarrera sozial eta juridikoa da, justizia punitiboaren bitartez ebazten …
Horma-hobia
Horma-hobia horman egindako hutsunea da, estatua, irudi edo dekorazio-objektu bat edukitzeko prestatua. Maiz, labe edo esfera laurdeneko ganga batez burutzen …
Basa, Miren Amuriza: laburpena
Basa, Miren Amuriza (Berriz, Bizkaia, 1990) bertsozale eta idazleak 2019an plazaraturiko eleberria da. Eleberri horrekin irabazi zuen Igartza saria. ###** …
Delegazioa (eskuordetza)
Delegazioa edo eskuordetza pertsona, organo edo erakundeen arteko eskumen, funtzio eta arduren transferentzia eta esleipena, jatorrian eskumen horiek dituen …
Isiltasunaren kiribila
Isiltasunaren kiribilak subjektuek gehiengoaren iritziaren aurka agertzea baino euren iritzi propioa ezkutatu eta beraz isiltzea nahiago dutela baieztatzen duen …
Likidezia-ratioa
Likidezia-ratioa aktibo korrontea pasibo korrontearekin zatituz kalkulatzen den finantza-ratioa da. Enpresak epe laburrean egin beharreko ordainketak egiteko …
Arrazoimena eta adimena (Platon, Tomas Akinokoa, Kant)
Arrazoimena eta adimena (antzinako grezieraz dianoia eta nous; latinez, ratio eta intellectus) gizakiaren ezagumena sailkatu eta bereizteko bi moduak dira. …
Komisioa
*Zehazkiago banku komisioei buruz bilatzen ari zinen agian. * Komisioa edo artesaria salerosketa edo bestelako transakzio batean bitartekaritza lanak …
Batzordeak (eta azpibatzordeak)
Batzordeak eta azpibatzordeak goragoko beste organo baten izenean eta delegazioz, informazioa jaso, aholkuak eman eta erabakiak hartzen dituzten organoak dira, …
Deskonfinamendua
Deskonfinamendua larrialdi egoera batean ezarritako konfinamendu eta itxialdiko neurrien ondoren ezartzen diren arintze neurriak dira, normaltasunera heldu …
Inprobisazioa (definizioa)
Arte eszenikoetan, inprobisazioa artistak bere jarduna aldi berean eta bat-batean bururatu, sortu eta jokatzen duenean gertatzen da, aldez aurretiko prestaketa …
Inportazioak eta esportazioak, inportatzaileak eta esportzatzaileak
Inportazioak herrialde bateko eragile ekonomikoek (enpresak, familiak, administrazio publikoak) atzerrian (hots, beste herrialde batean) erosten dituzten …
Ustelkeria edo korrupzioa (definizioa)
Ustelkeria edo korrupzioa**kargu publikoak betetzen dituzten pertsonek, izan politikaria izan funtzionario publikoa, legearen edo etikaren aurka kargua etekin …
Autokrazia (autokratikoa)
Autokrazia aginte politikoa pertsona bakar baten eskutan jartzen duen sistema politikoa da. Horren baitan, tirania, monarkia absolutista, presidentzialismoa eta …
Autoritarismoa
Autoritarismoa aginte politikoa elite baten eskutan ezartzen duen sistema politikoetako egoera da, instituzio politiko eta herritarren gehiengoari erabakiak …
Hiri-sistemak eta hiri-hierarkiak
Hiri-sistema monozentrikoa: hiri nagusiarekiko dependentzia harreman nabarmena dago. Hiri-sistema hiriek lurralde batean osatzen duten egitura eta sarea da, …
Eklesiologia
Eklesiologia kristau elizaren hausnarketa eta azterketa da, bereziki kristau teologitatik bertatik egiten dena, eta beraz arrazoiaren tresnei gehituz fedearen …
Heteroklitoa (definizioa)
Heteroklitoa (antzinako grezierazko, heteros, “desberdina”, eta klinein, “eraman”, hitzetatik) berezia, desberdina, arraro eta arauz edo …
Meatzaritza (meagintza)
Aire zabaleko meategi bat. Meatzaritza edo meagintza** lurrazaletik mea edo mineralak era selektiboan erauzi eta ustiatu egin duen jarduera ekonomikoa da, lehen …
Kalitate-kontrola
Agian kontrolaren kontzeptu orokorrari buruz ere jakin nahi duzu. Kalitatearen kudeaketarako sistema baten fase eta osagai moduan, kalitate-kontrola aldez …
Asimilazionismoa
Asimilazionismoa gutxiengo etnikoek eta immigranteek bertako kultura, hizkuntza, identitatea eta arauak bereganatzea, erabateko integrazioa alegia, sustatzen …
Konskripzioa eta konskriptoak
Konskripzioa, soldadutza eta soldaduska ere deitua, (latinezko conscriptus hitzetik, “soldaduen zerrendan dagoena”) estatu bati herritarrek egin …
Examination: Statistics for Business, 2020
Here, in PDF format, you have the solved examinations proposed by Professor Josemari Sarasola for Statistics for Business in 2020, in the University of the …
Teknifikazioa
Teknifikazioa jarduera bat teknologia berri edo aurreratuekin hornitzea da, produktibitatea eta efizientzia hobetze aldera. Jarduera askotan, teknifikazioa …
Egitate zergagarria (zergapeko egitatea, zerga-egitatea)
Egitate zergagarria, zerga-egitatea edo zergapeko egitatea zerga ordaintzeko obligazioa sorrarazten duen egitate juridikoa da. Dena den, horrela izan dadin, …
Egitateak (filosofia)
Egitatea (ingelesez, fact; gaztelaniaz, hecho; jatorrizko alemanieraz, *Tatsache) *funtsezko kontzeptua da Ludwig Wittgenstein (1889-1951) filosofoaren lanetan, …
Elizaren Gurasoak edo Elizaren Aitak
Kristau elizan, Elizaren Gurasoak edo Elizaren Aitak I-VIII mende bitartean bizi izan ziren kristau teologo talde bat izan zen, kristau fedearen, tradizioaren …
Huts existentziala
Huts existentziala pertsona batek bizitzak zentzurik ez duela sentitzen duenean gertatzen den egoera psikologikoa da, interes eta ekimen falta, antsietatea eta …
Fikzionalismoa
Fikzionalismoa baieztapen teorikoak, filosofian edo beste jakintza arlo batean, egiazkoak edo faltsuak bainoago fikzio erabilgarriak edo praktikoak direla …
Langabezia
Nazioarteko Lan Erakundearen arabera, langabezian dauden pertsonak, langabeak edo langabetuak alegia, lanean ari ez diren baina lan egin nahi duten, aktiboki …
Bigarren sektorea
Kredituak: Lawrence monkhouse- Commons Bigarren sektorea edo bigarren mailako sektorea lehengaietatik eta bitarteko produktuetatik produktu bukatuak …
Sozializazioa ekonomian (galerak eta kostuak)
Ekonomian, kostu eta galeren sozializazioa sektore, jarduera edo zerbitzu batean sortzen diren kostuak edo gerta daitezkeen galerak eta kalteak estatuak, eta …
Negozio-eredua (negozio-modeloa)
Negozio eredua edo negozio modeloa enpresa baten errepresentazio edo irudikapen laburra da, eskaintzen diren produktuak eta zerbitzuak definitu, bezeroekiko …
Petrolioaren zenita
Petrolioaren zenita, petrolioaren gailurra edo petrolioaren tontorra ere deitua, petrolioaren ekoizpena maximo absolutu iritsi eta hortik aurrera ekoizpena …
Petroliotik eratorriak eta petrokimika
Campo de Gibraltarko birfindegia, Cadizko probintzian. Petrolioa, urre beltza ere deitua, hidrokarburo izeneko konposatu organikoen nahasketa bat da. …
Subjektibazioa
Subjektibazioa subjektuak eta haien subjektibitatea sortzeko prozesuak dira. Subjektu hutsak sortzetik urrun, subjektibazio prozesuak ez dira neutralak eta …
Urre beltza
Urre beltza hedabideetan petrolioa irudizko adieran izendatzeko erabiltzen den esamoldea da. Urre hitza metafora da eta petrolioak egungo sistema ekonomikoan …
Adiera literala (hitzez hitzezkoa) eta irudizko adiera
Adiera literala edo hitzez hitzezkoa eta irudizko adiera edo irudizko zentzua hitz, esamolde edo esaldi batek eduki ditzakeen esanahi desberdinak dira. Hitzez …
Prometeo eta prometeikoa
Prometeo (etimologiaz, “harantzago ikusten duena”) greziar mitologiako titana izan zen, Zeus jainkoari sua lapurtu ziona, gizakiek erabil zezaten. …
Demarkazioa (mugapena)
Demarkazioa edo mugapena muga administratiboek ezarritako lurraldea da, bereziki lurralde horretan aplikatu beharreko legeei buruz. Adibidez, udalerriak, …
Urbanizazio lausoa (hiri lausoa)
Urbanizazio lausoa (urbanizazio difusoa)* biztanleria eta jarduera ekonomikoak hiri nagusi batetik periferiara, inguruko eremuetara eta eskualdeko hiri ertain …
Klausula (hizkuntzalaritza)
*Agian klausula hitzak zuzenbidean duen esanahia bilatzen ari zinen. * Hizkuntzalaritzan, klausula batasun sintaktikoa duen sintaxi-unitatea da, predikatu baten …
Klausula (zuzenbidea)
Agian, klausula hitzak hizkuntzalaritzan duen esanahia bilatzen ari zinen. Klausula kontratu publiko edo pribatu batean baldintza bat ezartzen duen xedapen …
Idazpena (kontabilitatea)
Kontabilitatean, kontabilitate-idazpena edo, besterik gabe, idazpena enpresaren egitate edo operazio finantzarioetako bakoitza jasotzen duen idatzizko …
Merkatu-egitura
Merkatu-egiturak edo merkatuko egiturak merkatu edo sektore ekonomiko batean diharduten eragileen ezaugarrien arabera eratzen diren merkatu-motak dira, haien …
Lehia edo konkurrentzia (ekonomia)
Lehia, konkurrentzia edo konkurrentzialtasun ekonomikoa merkatu batean enpresa batzuek batera jarduten dutenean gertatzen den egoera da, guztiak mozkinak …
Lehiakideak: zuzenekoak eta zeharkakoak
*Ikus, gainera, lehiakide, Gizapediako hiztegian. * Ekonomian, lehiakideak, merkatu berean jarduten dutelarik, merkatu-kuota handiena bereganatu nahi duten …
Gardenki: Euriborra (definizioa)
Euriborra Europako bankuek diru maileguak beraien artean egiterakoan adosten duten interes tasa orokorra da. Aldi berean, euriborra partikularrei emandako …
Arrazionaltasun mugatua
Arrazionaltasun mugatua indibiduoen portaera ekonomiko errealari buruzko ikuspuntu alternatiboa da, homo economicus figura ukatzen duena, alegia ekonomia …
Erosketa-agindua
Erosketa-agindua erosle batek saltzaile jakin bati erosi behar dizkion salgaiak (edo harengandik hartu beharreko zerbitzuak) zehazten dituen merkataritza agiria …
Gainaktuazioa
Adiera arruntean, gainaktuazioa neurrigabe eta modu esajeratuan jokatzea da, benetakoa ez den edo errealitatearekin bat ez datorren itxura erakusteagatik. …
Lege salikoa
Lege salikoa (latinez, Lex Salica) saliar frankoen lege kodea zen Erdi Aroko Europan, Klovis I.ak VI. mendearen hasieran bildu eta indarrean jarri zuena. …
Lehen eta bigarren mailako taldeak (soziologia)
Soziologian, lehen mailako taldea pertsona baten inguruko zirkulu intimoan biltzen den pertsona taldea da, hala nola familia eta lagunak. Lehen mailako talde …
Monkloako Itunak
Adolfo Suárez, Espainiako Presidentea 1976-1981 bitartean, izan zen Monkloako Itunen bultzatzailea. Moncloako Itunak edo Monkloako Itunak Espainiako …
Rokokoa
Les Hasards heureux de l’escarpolette. Jean Honoré Fragonard. 1767-1769. Jostetako eta amodiozko eszenak, alaiak eta dramatismoa guztiz saihestuz, ziren …
Konfinamendua
Donostiako Getaria kalea hutsik, 2020ko konfinamenduan zehar. Konfinamendua (latinezko confinis hitzetik, literalki “muga egiten duena”) gobernuaren …
Biktimak eta biktimismoa
Biktimak indarkeria edo ezbeharra pairatu duten pertsonak dira. Biktima izate soila mingarria bada ere, biktimak min hori neurrigabe zabaldu eta baliatzea, …
Hirugarren bidea
Hirugarren Bidea kapitalismoaren nahiz sozialismoaren printzipio zorrotzak ukatu, eta tarteko bide bat proposatzen duten joera eta eskola politikoen multzo …
Baginismoa
Baginismoa koitoa egiterakoan baginako giharretan gertatzen kontrakzio edo uzkurdura da, koitoa ezinezko egiten duena. Koitoa egiterik dagoenean, baino minez, …
Eurokomunismoa
Eurokomunismoa Mendebaldeko Europan 1970eko hamarkadatik garatu zen joera politikoa izan zen, bertako alderdi komunistak Sobietar Batasunak zuzentzen zuen bloke …
Fijazioa edo fixazioa (psikoanalisia)
Psikoanalisian, fijazioa edo fixazioa subjektu baten libido edo desira sexualaren objektu nagusia eta indar handikoa da, pertsona, iruditeria edo objektu fisiko …
Barne merkatua eta kanpo merkatua
Barne merkatua muga jakinetan garatzen den hura da, gehienetan herrialdeko mugen barnean. Enpresarentzat, barne merkatu batera mugatzeak bere hazkundea mugatzea …
Hertsapena edo koertzioa
Koertzioa edo hertsapena estatuak legea eta bere agintea inposatzeko erabiltzen duen indarraren mehatxua da. Batzuetan adiera zabalagoan erabiltzen da, sistema …
Nazionalizazioak
Nazionalizazioa enpresa edo sektore ekonomiko oso bat estatuaren esku geratzea da, enpresaren jabe (ikus, jabetza pribatua) edo bazkide zirenak desjabetuz, …
Industria-birmoldaketa (industria-berregituratzea)
Industria-birmoldaketa edo errekonbertsio industriala, batzuetan industria berregituratzea edo industria-berregituraketa ere deitua, eskualde batean gertatzen …
Sarrera-hesiak
Sarrera-hesiak edo sartzeko hesiak enpresa batek merkatu edo sektore ekonomiko batean jarduten hasteko aurkitzen dituen oztopoak dira. Sarrera hesiek …
Anisokronia eta isokronia
Anisokronia testu bateko denboraren aldaketa da, izan moteltze edo geldiadia (adibidez, une baten deskribapen luzeak eginez) izan azkardura (elipsi baten …
Sakoneko elkarrizketa
Sakoneko elkarriketa edo elkarrizketa sakona elkarrizketa indibidual kualitatiboa da, aukeratutako subjektuari gai jakin bati buruz luze eta zabal hitz egiteko …
Funts galdurako dirulaguntzak
Funts galdurako dirulaguntzak administrazio publikoek ematen dituzten itzuli beharrik gabeko dirulaguntzak dira, betiere diru laguntza jasotzean onartu diren …
Putre funtsak
Putre funtsak egoera zailean, porrotetik gertu, dauden enpresa, arrisku handiko zor-tituluak eta bestelako aktibo toxikoak oso prezio baxuan (bono eta titulu …
Ustiapeneko dirulaguntzak
Ekonomian, ustiapeneko dirulaguntzak administrazio publikoek enpresei ematen dizkieten dirulaguntzak dira, itzuli beharrik gabekoak (funts galdura emandakoak), …
Aldagai makroekonomikoak edo makromagnitudeak
Aldagai makroekonomikoak, agregatu makroekonomikoak edo makromagnitudeak herrialde edo eskualde mailako kopuru, bolumen edo kantitate ekonomikoak dira (ikus …
Kontsumo pribatua eta kontsumo publikoa
Kontsumo pribatua eta kontsumo publikoa Barne Produktu Gordina eta eskari agregatua osatzen duten atal edo kapitulu makroekonomikoak dira, eskualde edo …
Moneta politika edo diru politika
Diru-politika, moneta-politika edo politika monetarioa ekonomia batean estatuek euren ekonomietan esku hartzeko (ikus, interbentzionismoa) dagoen diru kopurua …
Eraikuntza soziala
Eraikuntza soziala soziologian errealitate soziala nola sortzen eta mantentzen den aztertzen duen kontzeptua da. Peter Berger eta Thomas Luckmannek garatu zuten …
Ez ezetz da
Ez ezetz da 2010eko hamarkadan sexu jazarpenaren aurka zabaldutako lelo feminista da. Horren jatorria 2008an Irene Zeilinger ekintzaile feministak plazaraturiko …
Aitaren etxea, Karmele Jaio: laburpena
Aitaren etxea Karmele Jaio gasteiztar idazleak (1970- ) 2019an plazaraturiko eleberria da, 2020an Euskadi Saria jaso zuena. Ismael eleberri bat osatu ezinik …
Historizazioa (Bertolt Brecht)
Historizazioa Bertold Brecht antzerkigileak (1898-1956) historiak antzezpen batean izan dezakeen eraginari buruz landutako kontzeptua da. Brechten arabera, …
Zirkuitu laburra edo kanal motza (merkataritza)
Zirkuitu laburra produktu eta zerbitzuen ekoizleak kontsumitzaileengana hurbiltzen dituen banaketa sistema da, beraien artean ahalik eta bitartekari gutxien …
Erliebea (definizioa)
Bizkaia, Gipuzkoa, Arba eta inguruetako mapa topografikoa, eskualdeko erliebea azaltzen duena. Kredituak: Hans Braxmeier, Commons. Erliebea lurrazalaren forma …
Asimilazio fonetikoa
Asimilazio fonetikoa edo asimilazio fonologikoa ondoan edo gertu izateagatik fonerma edo hots batek beste fonema baten ezaugarriak hartzen dituenean gertatzen …
Adskripzioa
Adskripzioa zerbaiti edo norbaiti dagokion eremu, objektu edo dena delakoaren esleipen eta zehaztapena da. Hainbat testuinguruetan erabiltzen da: lanpostu bati …
Merkatu gatibua
Merkatu gatibua merkatu batean enpresa berrien sarrera eragozten denean gertatzen den egoera da, kontsumitzaileak ekoizle gutxi batzuen produktuak kontsumitzera …
Aurretiko sozializazioa
Aurretiko sozializazioa etorkizunean talde edo klase sozial batean baitan onartua izango delakoan, pertsona batek bere egungo jokabidea aldatzen dueneko …
Arrazoi ez nahikoaren printzipioa (Laplace)
Pierre-Simon Laplace (1749-1827) frantses zientzilariak arrazoi ez nahikoaren printzipioa argudiatu zuen probabilitateen kalkuluan egoera batzuetan emaitza …
Zeitgeist (definizioa)
Zeitgeist (alemanieratik, euskaraz literalki “garaiko espiritua”) garai jakin batean jendeak, izan gazte izan zahar, pobre nahiz aberats, dituen …
Ausaz, ausazko
Ausazko ziurtasunez gertatzen den hura da, agian edo zortez gertatuko dena. Sinonimoak dira, zorizko eta estokastiko hitzak. Historian, ausaz mendebaldeko …
Dentsitate-funtzioa
Bi dentsitate funtzio: biek 6 balioaren inguruan biltzen dute probabilitate gehien, baino lerro gorriz azaltzen den dentsitate-funtzioan probabilitate handiagoa …
Probabilitate-masa funtzioa (zenbatasun-funtzioa)
Zenbatasun-funtzioa edo probabilitate-masa funtzioa probabilitate-banaketa diskretu bat definitzen duen funtzio bat da, zorizko aldagai diskretu baten balioei …
Fiduziarioa (definizioa)
Fiduziario terminoak (latinezko fiduciarius hitzetik, literalki “konfiantza merezi duena”, jatorrian fides hitzetik, “konfiantza”) …
Betebehar fiduziarioa
Betebehar fiduziarioa, betekizun fiduziarioa edo obligazio fiduziarioa beste pertsona baten on edo probetxurako erabakiak hartu eta jokatzeko obligazioa da, …
Inkrementalismoa
Inkrementalismoa erabakiak hartu eta politikak eta ekintzak gauzatzeko modu berezi bat da, erabakiak eta ekintzak urratsez urrats zehaztu eta burutu egiten …
Ockhamen labana
Ockhamen labana edo Ockhamgo labana Gilen Ockhamgoak (c. 1295-1349) fraide eta filosofo nominalistak ezarritako printzipio metodologikoa da, bereziki zientzian …
Hautapen-alborapena (hautatze-alborapena)
Hautapen-alborapena edo hautatze-aborapena, laginak populazioa modu egokian islatzen ez duenean sortzen den alborapen edo errore bat da, lagina osatzeko …
Antroposofia (definizioa)
Antroposofiak XX. mendearen hasierako artean eta arkitekturan eragin nabarmena izan zuen. Irudian, mugimendu antroposofikoaren egoitza den Goetheanum konplexuko …
Mateo Txistu
Mateo Txistu euskal mitologiaren pertsonaia da. Kondairaren arabera, erbi bat ikusi eta hura harrapatu nahian, meza utzi, txakurrak hartu eta erbiaren atzetik …
Sintesi neoklasikoa edo neokeynesianismoa
Sintesi neoklasikoa edo neokeynesianismoa 1930-70 bitartean keynesianismoa ekonomia neoklasikoarekin bateratzeko ahalegin teorikoa da, ekonomiak epe laburrera …
Ekonomia itxiak eta ekonomia irekiak
Ekonomia itxiak beste herriadeekin harreman ekonomikoak ez dituzten herrialdeak dira, inportatu eta esportatu gutxi edo bat ere ez egiten dutenak, eta beraz …
Eskari agregatua (eskari erantsia)
Ekonomian, eskari agregatua edo eskari erantsia herrialde bateko eragile ekonomiko guztiek, izan nazionalak izan atzerritarrak, prezio maila orokor jakin …
Biziraupeneko nekazaritza (biziraupen-nekazaritza)
Biziraupeneko nekazaritza, biziraupen-nekazaritza edo bizirauteko nekazaritza (edo laborantza), iraupeneko nekazakaritza edo iraupen nekazaritza ere deitua …
Tutorial: Central Limit Theorem
Here, in PDF format, you have a small tutorial about the Central Limit Theorem, which states the distribution of the sum of a large number of distributions as …
Gainustiapena edo gehiegizko ustiapena
Gainustiapena edo gainesplotazioa, gehiegizko ustiapen edo esplotazioa ere deitua, izaki bizidunen birsorkuntza ahalbidetzen ez duen baliabide naturalen …
Idortasuna edo lehortasuna
Muturreko idortasuna, Atacamako basamortuan. Idortasuna, lehortasuna edo elkortasuna lurralde baten epe luzerako ezaugarri klimatikoa da, euri eskasa, …
Artxipelagoa, artxipielagoa edo uhartedia
Balear artxipelagoa, Mediterraneo itsasoan. Artxipelagoa, artxipielagoa edo uhartedia uharte edo irla multzoa da, elkarrengandik hurbil eta beste lurretatik …
Albarana (emate-agiria)
Albarana edo emate-agiria produktu bat entregatu dela ziurtatzen duen agiria da, eta entrega horretako produktuaren izena, kopuru-unitatea eta kopurua zehazten …
Platereskoa
Salamankako Unibertsitateko fatxada, estilo platereskoaren erakusgarri argia. Platereskoa XV. mendearen bukaeratik eta bereziki XVI. mendean zehar, gotikotik …
Nazioarteko Diru Funtsa (NDF)
Nazioarteko Diru Funtsa, labur NDF, munduko herrialde gehienak biltzen dituen finantza erakundea da. 1944 urtean sortu zen, Ameriketako Estatu Batuen …
Homologazioa
Homologazioa gauza batzuk berdindu edo maila berean jartzeko prozesua da. Halaber, homologazio deritzo adminitrazio publikoak edo beste erakunde batek produktu, …
Damaskinatua
Burdin Aroko ezpata, damaskinatuz apaindua. Damaskinatua urrezko edo zilarrezko hariak metalezko objektuetan egindako zirrikitu bihurrietan eta marrazkietan …
Basamentua
Antzinako greziar tenplu bateko basamentua, eskailera moduan, estilobato ere deitua. Basamentua eraikin bateko oinarri konpaktoa da. Antzinako greziar …
Ikasliburua: Poisson banaketaren hurbilketa normala
Honi buruzko ariketak hemen, aurki ditzakezu. Poisson banaketaren hurbilketa normalak** Poisson banaketa batean $\lambda$ parametroa aski handia denean …
Zerga kuota: kuota osoa, kuota likidoa eta kuota diferentziala
Zerga kuota zergadunak azkenean ordaindu behar duen zerga da, orokorrean oinarri zergagarriari karga-tasa aplikatuz kalkulatzen dena. Besteak beste, sozietateen …
Ikasliburua: Banaketa binomialaren hurbilketa normala: De Moivre-Laplace teorema
Teoremari buruzko ariketak hemen, PDF formatoan, aurki ditzakezu. De Moivre-Laplace teoremak** banaketa binomial batean $n$ parametroa aski handia denean, $p$ …
Ordainbideak
Ordainbideak edo ordainketa-bitartekoak transakzio ekonomikoak (ordainketa bat egitea, donazioak, ekarpenak, …) egiteko erabiltzen diren tresnak dira, …
Autorreferentzia eta autorreferentziala
Autorreferentzia proposizio, mezu, diskurtso edo artelan batek berari buruz ari denean gertatzen da. Kasu horietan, proposizioa edo dena delakoa …
Dasein (definizioa)
Dasein (literalki, alemanieraz, “hor izan”) Martin Heidegger (1889-1976) alemaniar filosofo existentzialistak sorturiko kontzeptua gizakiak munduan …
Eskaintza turistikoa
Turismo-eskaintza edo eskaintza turistikoa eremu geografiko jakin batean bisitariaren esku jartzen diren ondasun, zerbitzu, baliabide eta azpiegituren multzoa …
Neorruralismoa
Neorruralismoa 1970eko hamarkadatik hiritik landara migratzearen aldeko gizarte mugimendua da. Neorruralak beraz, hiria utzi eta landa bizitoki eta lantoki …
Intertestualitatea edo testuartekotasuna
Intertestualitatea edo testuartekotasuna literatura-testuak beste testuekin batera, haiekiko harremanetan, aztertzen dituen ikuspuntua da. Mijail Batjin …
Merkatu-nitxoak (merkatu-hobiak)
Merkatu-nitxoa edo merkatu-hobia merkatu segmentu batean kontsumitzaile dagoen talde txikia da, oso behar bereziak dituena, maiz modu egokian asetu gabeak, eta …
Polizentrismoa (polizentrikoa)
By Junuxx - https://pursuit.unimelb.edu.au/articles/the-precarious-potential-of-megacities, CC BY-SA 4.0 Geografian, polizentrismoa lurralde bateko hirien …
Segurtasun juridikoa
Segurtasun juridikoa pertsonak, fisikoa, nahiz juridikoa, agintari politikoek eta administrazio publikoek euren eskubideak bermatzen dituztelako ziurtasuna da, …
Deszentralizazioa
Deszentralizazioa edo dezentralizazioa organo edo erakunde zentral edo nazional batek dituen eskumen, atribuzio eta ardurak maila txikiagoko organoetara …
Infantizidioa
Infantizidioa haur (infante) baten hilketa da. Historian, ohiko praktika errituala izan da, sakrifizioekin loturik askotan. Beste kasu batzuetan, infantizidioa …
Zorizko laginketa sinplea
Populazio batetik lagin ateratzerakoan, zorizko laginketa sinplea, zorizko laginketa bakuna, ausazko laginketa sinplea edo ausazko laginketa bakuna populazioko …
Errebote-portzentajea (errebote-tasa)
Interneten eta web orrialde bati buruz, errebote-portzentajea web batean orrialde bakarra ikusten diren sesioen portzentajea, sesio edo bisita totalari buruz. …
Uren muga-lerroa (uren banalerroa)
Airetik hartutako Arizonako argazki honetan erraz ikus daiteke zein den arroen arteko banalerroa. Argazkia: Dicklyon Geografian, uren muga-lerroa edo uren …
Perifrasiak
Erretorikan, perifrasia zerbait itzulinguruka adieraztea da (ikus, gainera, zirkunlokioa), behar direnak baino hitz gehiago erabiliz, maiz adieraziari dagozkion …
Zirkunlokioak
*Agian perifrasia bilatzen ari zinen. * Zirkunlokioak, adiera arruntean itzulinguruak eta ingurumariak ere deituak, pertsona batek zerbait adierazteko behar …
Desglobalizazioa
Desglobalizazioa edo desmundializazioa munduko herrialdeen arteko harreman ekonomiko, politiko eta sozialen mugatu edo murriztea da, eta beraz globalizazio edo …
Birlokalizazioa
Birlokalizazioa deslokalizazio batetik beste kokapen berri batera aldatzea da, gehienetan jatorriko herrialde edo eskualdera baina baita ere beste toki batean …
Hamarkada galdua
Hamarkada galdua ekonomian hamarkada oso bat hartzen duten krisialdi ekonomikoak eta hazkunde ekonomiko eskaseko aroak izendatzeko erabiltzen den terminoa da. …
Mendikateak
Piriniotako mendikatearen erliebe-mapa. Kredituak: Hans Braxmeier - Wikimedia Commons. Mendikateak elkar loturik dauden mendien zerrenda luzeak dira, ehunka edo …
Estokastikoa
Estokastiko izenondoa (antzinako grezierazko στοχαστικός -stokastikos- hitzetik, literalki zoriaren mendean dagoena, eta jatorrian *στόχος *-stokos- hitzetik, …
Simulazio estokastikoa
Estatistikan, simulazio estokastikoa zoriz gertatzen den fenomeno baten bilakaera asmatzea da, errealitatean gertatuko balitz bezalako emaitzak sortzea alegia, …
Kontingentzia-plana
Kontingentzia-plana erakunde batean ezusteko egoera batean sor daitezkeen arazo, oztopo eta larrialdiak aurreikusi eta horietarako** jardun**-protokoloak** …
Mitifikazioa
Agian mistifikazioa bilatzen ari zinen. Mitifikazioa pertsona, toki, gertaerak edo bestelako entitateei mito izateraino goratzea da, horien garrantzia eta …
Bizi-agiria
Bizi-agiria pertsona fisiko bat bizirik dagoela ziurtatzen duen agiri ofiziala da. Erregistro Zibilek eta Udalek, erroldan ikusita, ematen dute. Pentsioak eta …
Heresiarka
Heresiarka heresia baten abiarazle edo liderra da. Etimologikoki, latinezko haeresiarcha hitzetik dator eta Agustin Hiponakoaren idazkietan agertzen da lehen …
Ebaluazioa hezkuntzan
Orokorrean, ebaluazioa zerbaiten balioa zehazteko burutzen diren jarduera sistematikoen multzoa da, ebaluatzen den horri buruz aurrez ezarritako helburuak bete …
Kalifikazioa
Kalifikazioa pertsona, erakunde edo gertaera bati eskala kuantitatibo edo kualitatibo baten gainean ezartzen zaion puntuazioa da, bereziki kalifikatzen den …
Fede ona edo onustea
Zuzenbidean, fede ona edo onustea pertsona batek on beharrez jokatzen duenean gertatzen da, zuzenbidearen printzipioak eta legeak urratzeko asmo txarrik gabe. …
Zirriborroa
Zirriborroa lan edo produktu baten hastapeneko irudikapen sinplea eta behin behinekoa da, lan edo produktu horren oinarri moduan erabilia. Beste hizkuntzetan: …
Kotizazio-oinarria eta oinarri arautzailea
Espainiako gizarte segurantza sisteman, kotizazio oinarria eta oinarri arautzailea kontingentzia baten ondorioz (erretiroa, lan istripua, gaigabezia, …
Elebitasuna (hiztun elebidunak)
Elebitasuna, zehatzago banakako elebitasuna edo elebitasun indibiduala, hiztunek bi hizkuntza aldizka eta era orekatuan, hots gaitasun berdintsuarekin, …
Mugikortasun pendularra (pendulu-mugimenduak, mugimendu pendularrak, konmutazioa)
Hiri handietan metroa da conmuter edo pendulu-mugimenduak egiten dituztenek gehien erabiltzen duten garraiobidea. Irudian, Parismo metroko geltoki bat. …
Mistifikazioa
Agian mitifikazioa bilatzen ari zinen. Adiera arruntean, mistifikazioa nahastu, erratu, distortsionatu, manipulatu eta engainatzeko ekintza da, eta horren …
Masa-kultura
Masa-kultura masa-hedabideek sorturiko produktu kulturalen multzoa da, publiko heterogeneo bati zuzendua baina aldi berean halako unidimentsionaltasuna erakutsi …
Estetizazioa
Estetizazioa gizarte postmodernoetan esperientzia estetiko eta sentsuala eta zentzumenen gozamena nabarmentzen dituen gizarte fenomenoa da, eguneroko bizitzaren …
Book: R plot gallery
In this book you will find a gallery of statistical charts with their corresponding code created with R by Josemari Sarasola Ledesma. The graphics are created …
Enklabeak eta esklabeak
A1, A2 eta A3 A herrialdearen esklabeak dira, bano enklabea A3 da bakarrik, guztiz beste herrialde baten barruan dagoena baita. A4 eta A5 kontra-enklabeak dira. …
Proiekzio-teknikak
Rorschach teknika, teknika proiektibo ezagunena: subjektuak irudia interpretatu behar du. Proiekzio-teknikak edo teknika proiektiboak pertsona baten nortasun, …
Gobernantza
Gobernantza publikoa edo besterik gabe gobernantza (ingelesezko governance hitzetik) estatu, gobernu eta administrazio publikoen ekintza eta jarduera egoki eta …
Isoglosak
Kredituak: Luistxo- Wikimedia Commons. Soziolinguistikan, isoglosadialekto** baten bereizgarri lexiko, sintaktiko, morfologiko eta fonologiko konkretu batek …
Finantzazioa (finantzaketa)
Finantzazioa edo finantzaketa enpresa, inbertsio edo proiektu bat abiarazi eta garatzeko behar diren baliabide ekonomikoak (dirua, bereziki) jarri edo …
Ikaskuntza aktiboa
Ikaskuntza aktiboa ikaslearen partehartze aktiboarekin garatzen den ikaskuntza tipologia da, informazio hutsa transmitituz ikusi, entzun, irakurri eta idatzi …
Soldata-eskala
Soldata-eskala enpresa edo erakunde bateko lanpostu mota bakoitzari dagokion soldata zehazten duen zerrenda ordenatua da. Lanpostu bakoitzaren baitan ere, …
Dementzia semantikoa
Dementzia semantikoa hitz eta kontzeptuen esanahia gogoratzeko zailtasuna eta ezintasuna da. Hizkuntzarako oztopoez gainera, dementzia semantikoak objektuak eta …
Desinformazioa edo manipulazio informatiboa
Desinformazioa edo manipulazio informatiboa edo mediatikoa** publiko bati zuzendutako informazioa nahita ezkutatu, murriztu edo datu faltsuekin eman eta …
Ikasliburua: Santa Ageda bezpera: koplak eta bertsoak
Kredituak: Noaua aldizkaria Hemen, PDF formatoan, Santa Ageda bezperako koplak dituzu eskuragarri. Santa Ageda (edo Agata) bezpera edo Santa Ageda eskea Euskal …
Deskolonizazioa
Deskolonizazioa erregimen kolonial baten baitan dauden herriek independentzia lortzeko prozesua da, kolonialismoa juridikoki eta politikoki bukatutzat …
Sheet: activity presenting geometric distribution
Here, in PDF format, you can find an activity aimed to learn the meaning of the geometric distribution.
Jaungokia
Ekonomian, jaungokia dirua jaulkitzeko ahalmenak berarekin dakarren autofinantzazioa da. Terminoa antzinatik dator, diru txanponak ekoizteko ahalmena zuten* …
Erregresoreak
Estatistikan, eta erregresio ereduei buruz, erregresoreak aldagai azaltzaileak dira, azaldu nahi den aldagaia edo aldagai dependentea aurresateko erabiltzen …
Erregresio bitarra
Erregresio bitarra aldagai azaldua edo dependentetzat aldagai dikotomiko edo bitarra hartzen duen erregresio mota bat da. Adibidez, erregresio bitarra kreditu …
Desinstituzionalizazioa (psikiatria)
Desinstituzionalizazioa XX. mendeko erdialdetik buruko gaixoak eroetxe edo ospitale psikiatrikoetatik atera eta gizartean txertatzeko neurri eta ahaleginen …
Intersekzionalitatea (intersekzionaltasuna, ikuspegi intersekzionala)
Intersekzionalitatea, intersekzionaltasuna edo ikuspegi intersekzionala emakumea izateagatik eratzen den desberdintasun soziala gizartean eratzen diren beste …
Kirola (definizioa)
Kirola ariketa fisikoa, jarduera ludikoa eta jokoa da aldi berean, era harmonikoan gorputza trebetasunez mugitzea eta adimena lantzea eskatzen dituena, …
Behaketa-unitatea
Ikerketa batean, behaketa-unitatea behatu eta haren gainean informazioa edo datuak jasotzen diren elementua da. Adibidez, ikasleen kalifikazioak jasotzen …
Lagin binakatuak
Bi lagin binakatuak edo binatuak direla esaten da bi une desberdinetan edo bi aldagai desberdinei buruz laginketa-unitate berdinen gainean jaso direnean, eta …
Distentsioa (geopolitika, diplomazia)
Politika, geopolitikan eta diplomazian, distentsioa gatazka batean gertatzen den barealdi edo etana, negoziazio eta konponketarako bidea zabalduz.** Beste …
Omnibus inkesta
Omnibus inkesta aldi berean eta galdetegi berdina erabiliz gai batzuei buruzko informazioa jasotzen duen inkesta da, kostuak murriztu eta denbora gutxian …
Lau kausen teoria
Lau kausen teoria edo lau kausen doktrina, Aristotelesen kausazio-teoria ere deitua, Aristotelesek mugimendua, aldaketaren adieran ulerturik, azaltzeko ezarri …
Masa-gizartea eta masifikazioa
Masa-gizartea gizarte modernoak kalifikatzeko erabiltzen den terminoa da, non gizarteak erabat homogeneoak diren, desberdintasun txikiekin indibiduo batetik …
Gainkualifikazioa
Gainkualifikazioa gertatzen dela esaten da langileek beraien prestakuntza akademiko eta gaitasun profesionalei dagozkien baino maila txikiagoko lanpostuetan lan …
Erreprodukzio soziala (gizarte erreprodukzioa)
Erreprodukzio soziala edo gizarte erreprodukzioa (baita ere birprodukzio soziala edo gizarte birprodukzioa) gizarte bateko egiturak denboran zehar iraunkorrak …
Akuarela edo urmargoa
Bukatu gabeko urmargo bat. Akuarela edo urmargoa** pigmentoari ura eta gai itsaskor bat gehituta (Arabiako goma, esaterako) sortzen den soluzioarekin margotzen …
Esperimentazioa
Esperimentazioa edo saiakuntza** esperimentuak garatu eta horri buruzko ondorioak ateratzeko prozesua da. Metodo zientifiko nagusietako bat da, …
Behaketa
Behaketa zentzumenen eta adimenaren bitartez erreferente enpirikotzat hartu den objektu bati buruz neurketa egin edo bestelako informazioa jaso eta …
Erreflexibitatea (soziologia)
Soziologian, erreflexibitatea subjektuaren eta gizartearen artean dagoen erlazioa erreflexibo edo zirkularra aztertzen duen propietatea da. William I. Thomas …
Behaketa partehartzailea
Gizarte zientzietan, behaketa partehartzailea ikerketa teknika kualitatiboa da, non ikertzailea ikertu nahi duen gizarte eremuan murgildu eta behatu edo ikusten …
Dialektika transzendentala
Dialektika transzendentala Immanuel Kant filosofoak (1984) arrazoimenaren bitartez metafisikari buruzko teoria eta kritika da. Kanten arabera, arrazoia …
Idealismo transzendentala
Idealismo transzendentala Immanuel Kant filosofoak (1724-1804) bere sistema filosofikoa, bereziki bere teoria epistemologikoa, izendatzeko erabili zuen terminoa …
Chicagoko eskola (soziologia)
Chicagoko eskola soziologikoa bereziki 1915-1940 artean Chicagoko Unibertsitatean garatutako ikerketa soziologiaren korronte epistemologikoa izan zen, ordura …
Panazea
Panazea (antzinako grezierazko *παυάκεια * -‘panakeia’- hitzetik), gaitz asko (edo guztiak) sendatzeko balio duen botika da. Hedaduraz, arazo baten …
Mistizismoa
Mistizismoa edo mistika Jainkoarekiko, jaikontiar denarekiko edo sakratu edo haratago dagoen horrekiko batasuna edo hari buruzko erabateko kontzientzia eta …
Makrokosmosa (makrokosmoa)
Makrokosmosa edo makrokosmoa** unibertsoaren osotasunaren pareko konplexutasuna duen edonolako sistema (soziala, ekonomikoa, …) izendatzeko erabiltzen …
Sheet: Larson nomogram for binomial distribution
Larson’s nomogram (named after Harry R. Larson, 1966) is a nomogram intended to calculate cumulative probabilities for the binomial distribution. You can …
Book: Basque Country for Erasmus students
You are a newcomer to the Basque Country, and surely you want to know about it ans its people. In the next pages you will find nice places to see, fantastic …
Transzendentalismoa
Transzendentalismoa Ameriketako Estatu Batuetan XIX. mendeko lehen hamarkadetan garatutako mugimendu filosofikoa izan zen, Kanten eta Schellingen idealismotik …
Autosoterismoa
Autosoterismoa norberaren salbamena norberaren esku eta soilik bere esku dagoela baieztatzen duen doktrina teologikoa da.
Erroreak eta hondarrak (estatistika)
Estatistikan, erroreak eta hondarrak balio zehatzekiko desbideratzeak adierazten dituzten terminoak dira, esanahi desberdinekin. Errorea (ingelesez, error), …
Adobea
Adobezko blokeak, harlanduaren gainean. Adobea edo pezoa buztin edo beste material bigun batekin egindako bloke errektangularra da, materiala molde batean sartu …
Erabakigarritasuna eta erabakigaiztasuna
Erabakigarritasuna, dezidabilitatea edo dezidibilitatea, eta horien aurkakoak, erabakigaiztasuna, indezidabilitatea edo indezidibilitatea, logikan eta …
Karratuen batura (estatistika)
Estatistikan, karratuen batura balio batekiko diskrepantzia, distantzia edo desadostasuna neurtzeko erabiltzen den neurria da. Adibidez, 1,3 eta 6 balioek 4 …
Karratu txikienak
Estatistikan, karratu txikienak hainbat eredu estatistikoen parametroak estimatzeko erabiltzen den irizpidea da, eredutik espero daitezkeen balioen eta …
Komunalitateak (faktore-analisia)
*Agian, komunalitatearen adiera soziologikoa bilatzen ari zinen. * Faktoreen analisian edo analisi faktorialean, komunalitateak edo bariantza komun edo …
Konfigurazioa
Konfigurazioa egitura zehatz eta egoki bat sortze aldera behar diren elementuak bateratzeko ekintza, modua eta ondorioa da. Terminoa bereziki informatikan …
Klase borroka (klaseen arteko borroka)
Klase-borroka edo klaseen arteko borroka marxismoaren eta beraz materialismo historikoaren funtsezko kontzeptua da, burgesiaren eta proletargoaren arteko …
Maiztasun-poligonoa (frekuentzia-poligonoa)
Kalifikazioen maiztasun-poligonoa: kalifikazio gehien jasotzen dituen tartea 5-6 bitartekoa da. Maiztasun-poligonoa edo maiztasunen poligonoa, …
Zentzu komuna edo sen ona
Zentzu komuna edo sen ona gizarte batean zuzen edo egiazkotzat jotzen diren ideia, iritzi eta praktiken multzoa da. Zentzu komunaren aurkako korronte …
Inkontziente kolektiboa
Carl Gustav Jung-en psikologia analitikoan, inkontziente kolektiboa arketipoak biltzen dituen gogamenaren atala da, hots gizakiok ditugun irudi eta ideia …
Askatasun-graduak (estatistika)
Estatistikan, askatasun-graduak edo askatasun-gradu kopurua probabilitate banaketa batzuen parametro bati ematen zaion izena da, hala nola khi-karratu banaketan …
Edertasuna
Edertasuna bikaintasun estetikoa duenaren nolakotasuna da, zentzumenez jasotzen dena. XVIII. mendera arte, edertasuna objektu eta izaki guztiei aplikaturiko …
Frustrazioa
Frustrazioa pertsona batek duen beharra edo desira asetzen ez denean gertatzen den emozio desatsegina da, eta epe luzera sentimentu negatiboak eta depresioa …
Banaketa modala
Banaketa modala hiri edo eskualde bateko herritarrek egiten dituzten ibilbideak zein garraiobide motarekin egiten diren, oinez barne, adierazten duen …
Boluntarismoa
Giza askatasunari buruz, boluntarismoa gizakiaren askatasunean koertzio eta debeku guztien aurka, pertsonaren autonomia, subjektibitatea eta indibidualismoa …
Teknozientzia
Teknozientzia XVIII. mendetik, baino bereziki XX. mendetik, zientziak izan duen bilakaera islatzen duen kontzeptua da, zientzia errealitatea deskribatu eta …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2019-2020 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2019-2020 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako Estatistika eta datuen …
Platonismoa
Etimologikoki, platonismoa Platonen filosofiak eta bere filosofiatik eratorritako eskolek, hala nola neoplatonismoa, osatzen dute. Zentzu hertsiagoan ordea, …
Konpatibilismoa versus inkonpatibilismoa
Maiz askatasuna (edo erabakimen askea) eta determinismoa, elkarren aurkakotzat hartu behar dira, ekintza eta jokabideak deterministak, horrela izan beharrekoak …
Absolutismo morala (etika absolutista)
Agian absolutismoa erregimen politiko moduan bilatzen ari zinen. Absolutismo morala edo etika absolutista gure jokabidea ona edo txarra den ezartzen duten …
Adierazle hutsa
Ernesto Laclau filosofoaren diskurtso hegemonikoei buruzko teorian, adierazle hutsa eduzki zehatz eta finkorik gabeko kontzeptu, ideia (edo indar-ideia), lelo …
Miren eta erromantizismoa, Ramon Saizarbitoria: laburpena
Miren eta erromantizismoa Ramon Saizarbitoria idazleak (Donostia, 1944 -) 2019an plazaturiko eleberria da, bereziki gazteei zuzendua. Miren protagonista 17 …
Motibazio edo arrazoitze juridikoa
Motibazio juridikoa edo arrazoitze juridikoa epaia justifikatzen duten arrazoi eta argudioen multzoa da, beharrezkoa dena epaituaren babesa eta eskubideak …
Indexazioa (ekonomia)
Ekonomian, indexazioa kopuru bat prezio-indize edo beste adierazle baten arabera eguneratzea da. Adibidez, soldatak KPI indizearen arabera indexatzea soltadak …
Prokontsula
Prokontsulak Antzinako Erromako probintzietako agintari gorenak ziren, kontsulen delegazioz jarduten zutenak eta haien eskumen berdinekin* imperium* edo botere …
Antropologia fisikoa
Antropologia fisikoa gizakia animalia moduan ikertzen duen antropologiaren arloa da, bereziki gizakiaren ezaugarri fisikoen eboluzioa eta gizakien arteko …
Ahaidetasuna (ahaidetasun-harremana)
*Agian, ahaidetasun linguistikoa bilatzen ari zinen. * Antropologiaren ikuspegitik, ahaidetasuna, ahaidetasunezko harremana edo senidetasuna gizarte harremanak …
Klase buruzagi, menderatzaile, gobernatzaile edo agintaria
Klase buruzagi, menderatzaile, gobernatzaile edo agintaria gizarte batean botere ekonomiko eta politikoa eskuartean duen gizarte klase edo oligarkia da. …
Erlijioa herriaren opioa da
Erlijioa herriaren opioa da Karl Marx filosofoaren esaldia da, klase buruzagiek erlijioa herria kontrolatzeko tresna moduan erabiltzen dutela adierazteko (ikus, …
Gardenki: LOMCE hezkuntza-legea
LOMCE 2013an Espainian aprobatu zen hezkuntza-lege eztabaidatsua izan zen. Kritikak eta mobilizazioei esker, legea bertan behera geratu zen 2016 urtean. Horri …
Fundamentalismoa (definizioa)
Erlijioan, fundamentalismoa erlijio testuen interpretazio literala eta ondorioz dogmen zurruntasuna eta zorroztasuna, egia goren gisa, aldezten dituen erlijio …
Jagoletza
Jagoletza estatu eta beste botere-erakundeek subjektua jokabidearen jarraipena egin eta kontrola egiteko burutzen dituzten jardueren multzoa da. Gizarte …
Soziazioa
Soziazioa pertsonen arteko edonolako interakzio soziala da, izan asoziatiboa (adiskidetasuna, adibidez) izan disoziatiboa (gorrotoa, adibidez). Ingelesetik …
Soziabilitatea (jendetasuna, gizartekoitasuna)
Soziabilitatea, jendetasuna edo gizartekoitasuna besteekin harremanak izatea gustuko dituen subjektuaren ezaugarri pertsonala da, soziableak diren pertsonena …
Kontzeptu-proba
Merkatu-ikerketan, kontzeptu-testa edo kontzeptu-proba produktu edo zerbitzu bat ekoitzi eta merkaturatu aurretik kontsumitzaile potentzialen lagin batekin …
Ezekiel, Jasone Osoro: laburpena
Ezekiel Jasone osoro idazleak 2009 plazaraturiko eleberria da, gazteei zuzendua. Jarraipena ere izan zuen,Ezekiel nora ezean izenburukoa. ##** Laburpena1. …
Aurresanak (predikzioak, iragarpenak)
Iragarpena, aurresana edo predikzioa geroko gertaera edo bilakaera bati buruz arrazionalki egiten den proposizioa da. Aurresanak egiteko teknika bi sailetan …
Generoa (definizioa soziologian)
Agian genero gramatikala bilatzen ari zara. Generoa gizarte batean orokorrean pertsonei, biologikoki gizon edo emakume izateagatik, esleitzen zaizkien rol, …
Lanaren feminizazioa
Lanaren feminizazioa lanbide batean emakumeak nagusitzen direnean gertatzen da, gehienetan prekarizazio eta soldata arraila nabarmenekin, gizonezkoen antzeko …
Ekoizpen-bideak
Ekoizpen-bideak edo ekoizpen-bitartekoak, produkzio-bideak eta produkzio-bitartekoak ere deituak, bereziki teoria marxistan erabiltzen den kategoria da, eta …
Kontzientzia faltsua
Kontzientzia faltsua gizatalde edo gizarte klase batek bere kultura, jokabide eta ekintzen esanahia eta horren ondorioak eta orokorrean bere zirkunstantzia …
Igarpena
Kleromantzia: dadoak edo babak jaurtiz etorkizuna asmatzen saiatzen ziren Antzinako Grezian. Beste igarpen mota asko daude: kiromantzia, eskuak erabiliz, …
Konkubina (konkubinatoa)
Konkubinatoa, ohaidegoa edo ohaidetza ezkonduta ez dauden bi pertsonen artean egiten den ezkon-bizitza da, sexu-harremanak edukiz edo seme-alabak edukiz, …
Kohabitazioa (politika)
Errepublika batean, kohabitazioa estatu-burua eta gobernu-burua alderdi politiko desberidnetakoak direnean gertatzen den egoera da. Ikus, gainera Kohabitazioa …
Kohabitazioa (figura erretorikoa)
Kohabitazioa subjektu bati bi ezaugarri edo kontzeptu esleitzen dizkion figura erretorikoa da. Figura logikoa dsa, oximoron, antitesi eta paradozarekin batera. …
Kohabitazioa (egoera zibila)
Agian kohabitazioa (figura erretorikoa) edo kohabitazioa (politika) bilatzen ari zinen, Soziologian, kohabitazioa edo bizikidetza ezkondu gabe edo legeztatu …
Eskubide zibilak
Maiz giza eskubideen sinonimo gisa erabiltzen diren arren, zentzu hertsian eskubide zibilak estatuak legez ezarri eta babestu egiten dituen eskubideak dira, …
Adierazle sintetikoak
Adierazle edo indikadore sintetikoak zuzenean beha ezin daitekeen aldagai bat beste aldagai behagarri batzuk bateratuz eratzen diren adierazleak dira. Adibidez, …
Eskola-absentismoa
Eskola-absentismoa edo eskolako absentismoa ikasle bat behar bezalako justifikaziorik gabe eskolara behin eta berriz etortzen ez denean gertatzen den fenomenoa …
Autokobariantza
Autokobariantza denbora serie batean aldi desberdinetako balioen artean dagoen erlazioa edo dependentzia neurtzeko erabiltzen diren estatistikoa da. …
Lan kualifikazioa
Lan kualifikazioa lanpostu baterako langile batek dituen konpententzia eta gaitasunen multzoa da. Lan kualifikazioa langilearen prestakuntzak eta trebakuntzak …
Kontrapuntua
Musikan, kontrapuntua hots, lerro musikal edo melodia independente batzuk era harmoniatsu batean bateratzea da. Bereziki Mendebaldeko musikan erabiltzen da eta …
Errekurtsibitatea edo errekurtsioa
Metodo edo prozesu bat errekurtsiboa dela esaten bere baitan metodo edo prozesu bera barnehartzen denean. Adibidez, “pentsatzen dut pentsatzen …
Iterazioak
Iterazioa adiera bikoitzeko terminoa da: Kalkulu, algoritmo edo prozesu batean behin eta berriz errepikatu beharreko pausoetako bakoitza da, baldintza bat bete …
Desinbertsioa
Desinbertsioa negozio edo jarduera ekonomiko batetik baliabideak erretiratzea, beste jarduera batzuetan erabiltzeko, edo saltzea, likidezia eskuratu eta zorrak …
Kontratazioa
Kontratazioa pertsona edo erakunde batek beste bati produktuak saldu edo zerbitzuak emateko hartzen duen obligazioa sortzea da, prezio edo ordainsari baten …
Likidazioa (merkataritza)
Agian kitapena edo likidazioa bilatzen ari zinen. Merkataritzan, likidazioa enpresa edo negozio batean dauden produktu, izakin eta bestelako ondare-elementuen …
Kitapena (likidazioa)
Agian, likidazio hitzak merkataritzan duen adiera bilatzen ari zinen. Agian, kitapena finikito gisa bilatzen ari zinen. Ekonomian eta zuzenbidean, kitapena eta …
Internalizazioa (enpresa)
Agian kostuen internalizazioa bilatzen ari zinen. Internalizazioa (insourcing izenez ere ezaguna) enpresa batek kanpoko bati kontratatzen dizkion lan eta …
Kostuen internalizazioa
Kostuen internalizazioa enpresek esternalizatu edo kanporatu egiten ez dituzten kostuak bere gain hartzea da. Kostu sozial osoa kontuan hartuz, internalizazioak …
Transterminantzia
Transterminantzia ibilbide laburreko transhumantzia da, ganadua neguko larreetatik udako larreetara (eta alderantziz) eramaten dituena, baina transhumantzian ez …
Transhumantzia
Transhumantzia (trashumantzia) edo abeltzaintza transhumantea (latinezko trans eta humus hitzetatik, literalki lur batetik bestera) abeltzaintza estentsiboko …
Bulnerabilitatea (kalteberatasuna, babes gabezia)
Gizarte bulnerabilitatea, babes gabezia, kalteberatasuna edo urrakortasuna pertsonek eta gizataldeek arrisku edo mehatxu posible edo balizko bati aurre egiteko …
Kontrastazioa
Zientzian, kontrastazioa hipotesiak eta teoriak esperientziaren argitan frogatzea da. Horretarako, hipotesiak eta teoriak faltsugarriak izan behar dira, hau da, …
Merkatu-arriskua
Merkatu-arriskua edo merkatuko arriskua inbertitzaile batek merkatu batean jasan behar duen arrisku global eta sistematikoa da, merkatuko atal, enpresa eta …
Bolizioa eta borondatea
Borondatea arrazionalki, aske eta kontzienteki erabaki eta jokatzen duenaren ahalmena eta ahalmen horri dagokion ekintzetako bakoitza da. Beste alde batetik, …
Indar-ideiak (enbor-ideiak)
Indar-ideiak edo enbor-ideiak mezu, diskurtso edo ideologia baten oinarrizko elementuak dira, haien esentzia edo ardatz nagusiak. Metafora erabiliz, mezu baten …
Gardenki: Probabilitate desberdintzak
Probabilitate desberdintzak banaketa zehatza ezagutzen ez diren kasuetan, baino itxaropenari, bariantzari edo bestelako informazioa dagoenean probabilitateak …
Akieszentzia eta erreaktantzia
Test psikometriko batean, akieszentzia gertatzen dela esaten da subjektuak beti baietz edo adostasunez erantzuteko joera dagoenean. Aldiz, erreaktantzia …
Demarkia edo estokokrazia
Demarkia edo estokokrazia ordezkari politikoak zozketaz hautatzen dituen sistema politikoa da. Lehen aldiz Antzinako Grezian asmaturiko sistema izan zen: …
Insakulazioa
Insakulazioa (latinezko sacculus hitzetik, “poltsa txikia”) Erdi Aroko Aragoi eta Gaztelako erresumetan ordezkari publikoak izendatzeko erabiltzen …
Zedula
Zedula (latinezko schedula hitzetik, scheda, “papirozko orria”, hitzaren txikigarria dena) obligazio, zor edo eskubide bat jasotzen duen agiria da. …
Intolerantzia
Intolerantzia beste baten izaera (iritziak, jarrerak, jokabideak, …) ukatu egiten dituen pertsonaren gogo-moldea da, horrekin batera haren eskubideak …
Intrantsigentzia
Intrantsigentzia eztabaida, desadostasun edo gatazka batean besteen eskaerak eta iritziak, zuzenak izan daitezkeela jakinda ere, inoiz onartzen ez eta bereak …
Taktizismo politikoa
Taktizismo politikoa politikariek eta alderdi politikoek euren helburu propio, pertsonal eta korporatiboak lortze aldera garatzen duten jokabidea da, epe …
Kristomonismoa
Kristautasunean, kristomonismoa kristo edo Jesus Nazaretekoa Jainkoaren adierazpen behinen eta bakartzat hartzen duen korronte erlijiosoa, Hirutasunaren dogmak …
Disoziazioa eta nahasmendu disoziatiboak
Psikologian, disoziazioa subjektu baten gogamenaren atalen artean, hautemandako errealitatearen, oroimenaren, portaeraren, emozioen eta sentimenduen artean, …
Prebentzioa
Orokorrean, prebentzioa aurrez hartzen diren erabaki eta burutzen diren ekintzen multzoa da, ezbehar, istripu edo orokorrean arriskuak saiheste aldera. …
Askapenaren teologia
Askapenaren teologia Eliza Katolikoaren baitan garatutako korronte teologikoa da, gizaki zapalduen egoera Ebanjelioaren argitan jarri eta haien askapena edo …
Klima larrialdia (larrialdi klimatikoa, emergentzia klimatikoa)
Klima larrialdia, larrialdi klimatikoa edo emergentzia klimatikoa, klima aldaketari aurre egiteko gizarte zibiletik 2016 urtetik bultzatu eta erakunde publikoek …
Nookrazia
Demokrazia eta beste gobernu motak gaindituz, nookrazia arrazoia eta giza adimena nagusi diren gobernu eta gizarte antolamendua da. Horren aurrekariak …
Deshumanizazioa
Deshumanizazioa pertsona eta gizataldeen gizatasuna ezeztatu eta ukatzea da, haien aurkako indarkeria, dominazioa eta alienazioa justifikatuz edo gutxietsiz. …
Katekesia (definizioa)
Katekesia kristau pertsona eta komunitateen artean fedea zabaldu, hezi eta sakontzeko egiten den elizako lana da, Jainkoaren Hitzari jarraiki beti. …
Zeharkako objektua (zehar osagarria)
Zeharkako objektua, zehar osagarria edo zeharkako osagarria izen edo sintagma nominal batek perpausean betetzen duen funtzioetako bat da, aditzak adierazten …
Negazionismoa
Negazionismoa gizadiaren aurkako krimen bat gezurtatu, gutxietsi, banalizatu edo justifikatu egiten duen jarrera eta diskurtsoa da. Bigarren Mundu Gerran …
Miserikordia (definizioa)
Miserikordia (latinezko miser, “dohakabe, zoritxarreko”, eta *cordis, “bihotza”, *hitzetatik) sufritzen dutenekiko errukia adierazten …
Faltsazionismoa (falsazionismoa)
Faltsazionismoa Karl Popper (1902-1994) filosofoak sorturiko irizpide epistemologikoa da, bere arrazionalismo kritikoaren baitanm, eta bereziki …
Landa-lana (ikerketa)
Bronisław Malinowski, antropologian landa-lana eginez nabarmendu zen antropologoa, berak ikertutako Trobiand uharteetako indigenekin batera. Ikerketa arloan, …
Aldakuntza-koefizientea
Estatistikan, aldakuntza-koefizientea edo aldakortasun-koefizientea desbideratze estandarra zati batezbesteko aritmetiko sinplea da. Datu multzo ezberdinetako …
Gauss-en kanpaia (banaketa gausstarra)
Gaussen kanpaia datu multzo errealetara egokitzen da maiz. Irudiaren egilea: Ipipipourax, Commons Wikimediatik. Gauss-en kanpaia, Gauss-en ezkila, Gauss-en …
Averroismoa
Averroismoa edo latindar averroismoa** Averroes (1126-1198) andalustar filosofo eta jakintsuaren eta bere jarraitzaile eta interpretatzaileen doktrina …
Gardenki: Markoven kateak eta xurgapen-denborak
Markoven kateetan xurgapenezko edo itzuliezinezko trantsizioak izan daitezke, behin hara iritsita atzera bueltarik ez dagoenean. Egoera xurgakor horietara …
Elukubrazioak
Elukubrazioak gai bati buruzko hausnarketa luzeak eta itxuraz sakonak dira, baina zehazgabeak eta azalekoak, gaiaren mamira heldu gabe.** Beste hizkuntzetan: …
Diskisizioak
Diskisizioa (latinezko disquisitio, *disquisitionis *hitzetik) gai bati buruz egiten den deskribapen edo hausnarketa zehatz eta sakona da. Hedaduraz, eta adiera …
Gida aurrekontua
Gida aurrekontua enpresako arlo guztietako aurrekontuak jasotzen dituen agiria da, enpresak ezarritako helburuen arabera. Gehienetan urtebetera aurreikusita, …
Digresioa
Narrazio edo hitzaldi batean, digresioa (latinezko digressio, digressionis hitzetik, antzinako grezieraz παρεκβάσις edo parekbásis deitua) gai nagusia alde …
Eskumikua
Kristau konfesioetan bereziki, eskumikua (latinezko ex communicatio esamoldetik, “eukaristia debekatzea”) pertsona edo talde bat konfesio edo …
Sail homogeneoak
Kostuen kontabilitatean, sail homogeneoak kostuak produktuei egotzi aurretik helburu edo lan mota bakar bati (eta hortik homogeneo hitza) dagozkion baliabide …
Lansariak
Lansaria, alokairua edo erremunerazioa pertsona batek egindako lanagatik edo lanean emandako denborarengatik jasotzen duen ordainsaria da. Finkoa eta aldirokoa …
Klasismoa
Klasismoa elite eta goi mailako klase sozialetatik beheko klase sozialetako banako eta gizataldeak baztertu eta urrun mantentzeko jarrera da, eta “gu ez …
Kontsumo-merkatua
Kontsumo-merkatua bere kontsumo propiorako ondasunak eta zerbitzuak erosten dituzten indibiduoek eta familiek osatzen duten merkatua da. Kontsumo-merkatuan …
Ekipo-ondasunak (ekipamendu-ondasunak, inbertsio-ondasunak, kapital-ondasunak)
Ekipo ondasunak, ekipamendu ondasunak, inbertsio ondasunak edo kapital ondasunak beste ondasunak ekoizteko erabiltzen diren ondasun iraunkorrak dira, hala nola …
Gizarte erantzukizun korporatiboa (gizarte ardura korporatiboa)
Gizarte erantzukizun korporatiboa, enpresaren gizarte erantzukizuna, enpresaren erantzukizun soziala, erantzukizun sozial korporatiboa edo gizarte ardura …
Apodiktikoa, apodizitatea (apodiktizitatea)
Berez egiazkoak diren proposizioak proposizio apodiktikoak direla esaten da. Aristotelesek bere logikan proposizio apodiktikoak, frogatu beharrik ez dutenak, …
Konstituzionalismoa
Konstituzionalismoa estatu baten eraketan estatuaren botereak mugatzea eta herritarren askatasunak bermatzea aldeztu eta lehenesten dituen doktrina politikoa …
Apokatastasia
Apokatastasia (antzinako grezierazko ἀποκατάστασις hitzetik, “berrezarpena”, “gauzak bere lekuan jarri”) gauzak euren jatorrizko …
Hauteslekuko inkesta
Hauteslekuko inkesta, hauteslekuan egindako inkesta edo hauteslekuan bertan egindako inkesta boto emaileen botoa ezagutzeko hauteskunde egunean eta hauteslekuko …
Fundazionalismoa
Fundazionalismo izeneko teoria epistemologikoaren arabera, sinesmen eta ezagutzak baliozkoak izango dira fundazio, axioma edo oinarri sendoetatik, ziur eta …
Asertibitatea eta asertzio-jokabidea
*Agian asertzioa adiera logikoan bilatzen ari zinen. * Asertibitatea, komunikazio asertiboa edo asertibotasuna (latinezko assertus hitzetik, …
Kontabilitate-normalizazioa
Kontabilitate-normalizazioa edo normalizazio kontablea kontabilitatean arau eta irizpide komun eta orokorrak finkatu eta zehazteko prozesua da, …
Merkatu-orientazioa
Merkatu-orientazioa edo merkaturako orientazioamarketinaren filosofia** enpresa osora zabaltzen duen enpresaren ikuspuntu estrategiko globala da, bezero eta …
Helburuak eta xedeak
Helburuak eta xedeak subjektu arrazional batek etorkizunak eskaintzen dituen aukeren artean desiragarriak diren egoerak dira, bere etorkizuneko jokabidea …
Alhadura, erruduntasun sentimendua
Alhadura, ausikia edo erruduntasun-sentimendua subjektu batek bere ustez behar bezala ez jokatzeagatik sentitzen duen erru pertsonala da. Eztabaidatsua da …
Berreste alderako isuria (konfirmazio isuria)
Berreste alderako isuria, berrespen-isuria, berrespen-aborapena, konfirmazio-isuria edo ebidentziaren bilketa selektiboa aurretik ditugun sinesmen, ideia eta …
Bi anai, Bernardo Atxaga, laburpena
Bi anai Bernardo Atxaga asteasuar idazleak 1985ean plazaturiko eleberri laburra da. Laburpena Lehen kapitulua Txori batek basotik alde egin eta Obabako Pauloren …
Kontzeptualizazioa
Kontzeptualizazioa fenomeno konplexu edo teoria abstraktu bateko elementuak bereizi eta zehatz definitzeko prozesua da, elementu horien gainean burutzen diren …
Gizarte zibila
Gizarte zibila estatuaren jardunetik bereizten esfera sozial eta publikoa da, hala nola gizarte mugimenduak, elkarteak eta edonolako ekimen sozialak biltzen …
Lidergoaren teoria inplizituak
Lidergoaren teoria inplizituak, lidergoa azaltzeko lider batek izan behar lukeen portaera eta harengandik zer espero den definitzen dituen teoria multzo bat …
Itxaropenen motibazio-teoria
Itxaropenen motibazio-teoriak motibazioa (bereziki lan-motibazioa) azaltzeko Victor Vroom (1932- ) irakasleak 1964 urtean proposaturiko teoria da. Beste aditu …
Emulazioa (soziologia)
Soziologian, emulazioa pertsona batek beste pertsona edo gizatalde baten portaerak eta ekintzak imitatzea da, pertsona horren mirespenez edota gizatalde …
Inplementazioa
Inplementazioa edo inplementatzea aurrez erabaki eta programatutako zerbait aurrera eramateko burutu beharreko ekintzak garatu, gauzatu eta exekutatzea da. …
Eragindako beharrak
Eragindako beharrak kontsumitzaile batek behar bezalako erabaki prozesu guztiz aske, pertsonal eta barnekoa garatu gabe eta kanpoko eragile batek bultzaturik …
Hezkuntza berezia (definizioa)
Ez nahastu Hezkuntza bereizia kontzeptuarekin. Hezkuntza berezia ikasleen behar pertsonal eta bereziak (ikus, hezkuntza behar edo premia bereziak) onartu eta …
Eskolatze-tasa
Eskolatze-tasa, eskolaratze tasa edo eskolarizazio-tasa, zehatzago adinaren araberako eskolatze-tasa, adin bakoitzeko ikasten ari diren pertsonen proportzioa …
Zeru horiek, Bernardo Atxaga: laburpena
Zeru horiek Bernardo Atxagak 1995ean plazaraturiko eleberria da. Irenek 37 urte betetzera doa eta azken urteak kartzelan eman ondoren, aske geratu eta …
Tutoretza eta orientabidea (hezkuntza)
Hezkuntzan, tutoretza eta orientabidea ikaslearen ikaskuntza prozesuan lagundu eta bere garapen pertsonal eta profesionala bideratzeko burutzen den ekintza …
Parekoen ebaluazioa
Parekoen ebaluazio edo ikuskapenean (berdinen edo parekoen arteko ebaluazioa ere deitua) subjektu baten lanaren ebaluazioa estatus eta konpetentzia bereko …
Tabula rasa (definizioa)
Epistemologian, tabula rasa (latinetik mailegatuta, euskaraz literalki “mahai garbia”) gizakiak ezagutzarik gabe jaio (eta beraz mahai garbi bat …
Konstruktibismoa (ikaskuntzaren teoria konstruktibista, paradigma konstruktibista)
*Agian Konstruktibismoa artean bilatzen ari zinen. * Konstruktibismoa, ikaskuntzaren teoria konstruktibista edo paradigma konstruktibista ikaskuntza …
Piketeak
Piketeak greba batean grebaren aldeko proselitismoa eta propaganda egiten duten langile edo beste pertsonen taldea da, grebaren arrazoiak aldarrikatuz eta beste …
Alkimia eta alkimistak
Alkimia bereziki Antzinaroan eta Erdiaroan garatu zen teoria eta praktika pseudozientifikoa da, bizitzaren elixir edo edabea aurkitu eta metal pobreak urre …
Apokopea
Apokopea hitz baten amaieran fonemak murrizten dituen ahoskera eta idazkera-figura da. Metaplasmo mota bat da, aferesi eta sinkoparekin batera. Euskaraz hainbat …
Azentu prosodikoa
Azentu prosodikoa edo indar-azentua hitz bateko silaba bat ingurukoak baino ozenkiago edo indartsuago ahoskatzea. Euskaran azentu prosodikoa ez da inguruko …
Titanak eta titanideak
Titanak Zeusen aurka borrokan. Henri Martin, 1884-1885. Greziar mitologian, titanak eta titanideak Uranoren (Zerua) eta Gearen (Lurra) sei semeak eta sei alabak …
Deforestazioa (basogabetzea, baso-soiltzea)
Deforestazioa, basogabetzea, baso-soiltzea edo basoen soiltzea baso edo oihan eremuak basorik eta zuhaitzik gabeko eremu bihurtzea da, basoen ustiapenaren …
Atlasak (definizioa)
Atlasa mapen bilduma ordenatua da. Atlas unibertsala munduko kontinente, eskualde eta herrialdeen mapa fisiko eta politikoak jasotzen dituen bilduma da. …
Irekiera-idazpena
Kontabilitatean, irekiera-idazpena enpresak ekitaldi ekonomiko bakoitzaren hasieran edo enpresa sortzean egin behar duen idazpena da. Adibide moduan, enpresak …
Aldizkapena, aldizkakotzea edo periodifikazioa
Kontabilitatean, aldizkapena, aldizkakotzea edo periodifikazioa ekitaldi ekonomiko bakoitzari soilik dagozkion sarrerak eta gastuak egozteko prozesua da, diru …
Sarrera eta gastuen erregularizazioa
Kontabilitatean, sarrera eta gastuen erregularizazioa** sarrera eta gastu kontuak ixteko prozesua da, diferentzia ekitaldiko emaitzara eramanez, irabazi edo …
Esoterismoa, esoterikoa
Esoterikoa ezkutua den ezagutza, praktika erritual edo doktrinari buruz esaten da, bereziki erlijioarekin eta magiarekin loturik. Hain zuzen ere, jakintza …
Erreflexua (ekintza erreflexua)
Moro erreflexua, haur jaioberriek izaten dute, erortzeko arriskua sumatzean. Haurrak arazo neurologikorik duen egiaztatzeko erabiltzen da. Erreflexuak edo …
Transmedia narratiba, definizioa eta printzipioak
Transmedia narratiba hedabide eta euskarri zenbaitetan zabaldu eta haietan kontsumitzailearen parte hartze aktiboa ahalbidetzen duten narratiba edo produktu …
Gamifikazioa (ludifikazioa)
Gamifikazioa edo ludifikazioa (ingelesezko game hitzetik, euskaraz “joko”) jokoetako egoerak, mekanikak eta estrategiak hezkuntza eta …
Ikasliburua: Jolas-matematika
Jolas-matematika jolas, aisialdi eta denbora-pasarako problema matematikoak asmatu eta ebatzi egiten dituen matematikaren arloa. Dibertigarria izateaz gainera, …
Xede-taldea (xede-publikoa)
Xede-taldea edo xede-publikoa, batzuetan entzuleria deitua, nazioarteantarget izenarekin ere ezaguna, ekimen, programa, kanpaina edo proiektu baten bitartez …
Heterogeneotasuna (estatistika)
Estatistikan, lagin edo datu-multzo bat heterogeneoa dela esaten da (ikus gainera, homogeneoa eta heterogeneoa), balio edo proportzio aski ezberdinak biltzen …
Libertizidioa, libertizidak
Libertizidioa askatasunaren aurkako ekintza eta jokabidea da. Ekintza eta jokabide horiek libertizidak direla esaten da; libertizidak dira halaber ekintza eta …
Elikadura-burujabetza
Elikadura burujabetza 1990eko hamarkadatik zabaltzen ari den kontzeptua da, munduko hainbat tokitako goseteari eta desnutrizioari irtenbide eman, elikagaien …
Sistematiko, sistematikoki
Sistematikoa sistema edo osotasun bati dagokiona da, eta ez atal soil bati. Sistematikoa esentziala edo ezinbestekoa den ezaugarria ere bada. Sinonimo gisa, …
Enpresaren ingurunea: makroingurunea (ingurune orokorra) eta mikroingurunea (ingurune espezifikoa)
Enpresa-ingurunea edo enpresaren ingurunea enpresari nolabait eragiten dioten kanpoko faktorren multzoa da. Ingurune horren azterketa egiterakoan, ** …
Kontestualizazioa
Kontestualizazioa gertaera edo fenomeno bat aztertzean horren inguruko aurrekari eta zirkunstantziak kontuan hartzea da, horren ikuspegi osoagoa izateko. …
Kopla-buruko edo petxeroa
Agian, petxeroa petxak edo zergak ordaindu behar dituenaren adiera historikoan bilatzen ari zinen. Kopla-buruko, petxero, pagaburu edo turko-burua ezbehar, …
Masa-hedabideak
Masa-hedabideak edo masa-komunikabideak, nazioarteanmass media izenez ere ezagunak, teknologia espezializatu eta aurreratuarekin, gizarte osoari edo hortren …
Defizita eta superabita
Ekonomian, defizita gertatzen dela esaten da diru sarrerak, zentzu zabalean, irteerak baino handiagoak direnean. Superabita berriz, sarrerak irteerak baino …
Koiuntura ekonomikoa
Koiuntura ekonomikoa eskualde edo herrialde bateko uneko edo epe laburreko egoera ekonomikoa da. Hainbat faktorek edo elementuk osatzen dute, hala nola …
Politika ekonomikoa
Politika ekonomikoak estatu batek herrialdeko ekonomian esku hartzeko (ikus, interbentzionismo ekonomikoa) hartzen dituen erabakiak eta burutzen dituen ekintzak …
Austeritatea (ekonomia)
Ekonomian, austeritatea gastu publikoa eta soldatak eta kontsumoa murriztu egiten dituen politika ekonomikoa da, bereziki errezesio eta krisialdi ekonomikoetan …
Lehiakortasuna edo konpetitibitatea (enpresa lehiakorra)
*Ikus, gainera, lehiakor, Gizapediako hiztegian. * Enpresa batek lehiakortasuna edo konpetitibitatea duela esaten da, ** enpresalehiakorra edo konpetitiboa dela …
Azpienplegua
Azpienplegua naho baino lanaldi laburragoa edo eskasagoa egiten denean gertatzen den enplegu egoera da. Errezesioetan zabaltzen den egoera izaten da, langile …
Transkripzio fonetikoa
Transkripzio fonetikoa edozein hizkuntzako hitz desberdinak nola ahoskatu behar diren ikur grafikoen bitartez adierazten duen sistema da. Ikur grafiko horiek …
Transkripzioa
Agian transkripzio fonetikoa bilatzen ari zinen. Hizkuntzalaritzan, transkripzioa hizkuntza bateko hitz eta testuen ahoskera beste hizkuntza bateko …
Obabakoak, Bernardo Atxaga: laburpena
Obabakoak Bernardo Atxagak 1988an plazaraturiko ipuin bilduma da. Ipuinek Obaba herriko istorioak harilkatzen ditu, mundu magiko bat irudikatuz. Munduko hainbat …
Asoziazio estatistikoa
Asoziazio estatistikoa bi aldagai estatistikoen artean dagoen erlazio estatistikoa izendatzeko erabili ohi den esamoldea da. Adibidez, sexua gaixotasuna bat …
Prezioa (definizioa)
Bezeroek eskaria osatzen dute: zein q kantitatea zein preziotan erosteko prest dauden, zenbat eta p prezio txikiagoa gehiago erosteko prest daude. Enpresek …
Pentsamendu edo pentsaera bakarra
Pentsaera bakarra edo pentsamendu bakarra diskurtso ideologiko itxi eta osoa da, eta beraz totalitariotzat har daitekeena, bestelako diskurtsoekiko …
Ingurabide, saihesbide edo zirkunbalazioa
Ingurabide, saihesbide edo zirkunbalazioa herri edo hiri batetik inguratu egiten duen errepidea da, bertara sartu gabe, hiri barnetik igarota sortuko …
Errenta finkoa
Errenta finkoa edo errenta finkoko aktiboak errentagarritasun finkoa, aldez aurretik ezarritako epemuga jakinetan interes eta itzulketa jakinekin, ematen duten …
Dikotomizazioa
Dikotomizazioa aldagai jarraitu bat aldagai dikotomiko bihurtzea da; adibidez, ikasle bateko kalifikazio kuantitatiboa gainditu/ez gainditu kategorietan …
Lan hitzarmen kolektiboak
Espainian, Langileen Estatutuaren ondoren, lan hitzarmen kolektiboak, konbenio kolektiboak, lan hitzarmenakedo lan itunak langileen eta enpresarien arteko lan …
Polibalentzia (balio-aniztasuna)
Giza baliabideei buruz, polibalentzia edo balio-aniztasuna hainbat gaitasun edo funtzio dituen pertsonaren ezaugarria da. Espezializazioaren aurkako kontzeptua …
Kapital soziala (enpresa)
*Agian kapital sozialaren adiera soziologikoa bilatzen ari zinen. * Kapital soziala bazkideek enpresari egindako diruzko ekarpen eta ekarpen materialen multzoa …
Merkatuko kontzentrazioa
Merkatuko kontzentrazioak edo merkatu kontzentrazioa merkatu edo sektore ekonomiko batean diharduten enpresen kopurua eta enpresa horiek merkatua beraien artean …
Kobazulo mediatikoa
Espainian, kobazulo mediatikoa eskuineko hedabide, kazetari eta iritzi-emaileei izendatzeko XXI. mendetik baliatzen den esamolde gaitzesgarria da. Ideologiatik …
Herfindahl indizea
Herfindahl indizea edo adierazlea (H indizea), Herfindahl–Hirschman indizea (HHI indizea) ere deitua, merkatuaren kontzentrazioa (ez nahastu kontzentrazio …
Ikaskuntza asoziatiboa eta ez asoziatiboa
Konduktismoaren paradigmatik, ikaskuntza ez asoziatiboan subjektuen erantzun bakoitza, eta azken finean ikaskuntza eta portaera, estimulu bakar baten ondorioz, …
Ohikuntza
Ohikuntza ikaskuntza ez-asoziatibo edo estimulu bakarrekoa da, estimuluaren ondorioz subjektuak duen erantzuna gutxitzea dakarrena, estimulua behin eta berriz …
Turistifikazioa
Turistifikazioa herri, hiri edo eskualde bateko elementu natural, sozialak eta kulturalak bertako jendearen beharretara egokitu bainoago turisten desirak …
Konstruktibismoa (artea)
El Lissitzky (1920) Agian Konstruktibismoa edo ikaskuntzaren teoria konstruktibista bilatzen ari zinen. Konstruktibismoa 1917ko Iraultzaren ondoren Sobietar …
Sortzapena
Sortzapen-printzipioa transakzioak eta egitate ekonomikoak gertatu edo sortu egiten diren unean, sortzapen-datan alegia, erregistratu behar direla ezartzen duen …
Balioztapen-irizpideak
Balioztapen-irizpideak, balioespen-irizpideak edo balorazio-irizpideak enpresa bateko aktibo eta pasiboen balio kontablea zehazteko irizpideak dira. Horien …
Historia (definizioa)
Historia iraganeko gertaerak eta egitura sozialak ahalik eta modu objektiboenean jaso eta aztertu egiten dituen gizarte-zientzia da. Halaber, iraganeko …
Motore mugiezina
Motore mugiezina edo lehen motore mugiezina unibertsoaren lehen kausa, eta hortik Jainkoa, azaldu eta frogatzeko Aristotelesek asmatu eta zenbait filosofok …
Azterketa esploratzailea eta azterketa berrestailea (esplorazio-analisia eta berrespen-analisia)
Datuen azterketa edo analisi esploratzailea eta berrestailea (datuen esplorazioa eta berrespen azterketa ere deituak, hurrenez hurren) ikerketa estatistikoaren …
Ikasliburua: Kontuen ikuskaritza
Kontuen ikuskaritzari buruzko materiala, hemen, PDF formatoan.
Intromisioa edo intrusioa (zuzenbidea)
Zuzenbidean, intromisioa edo intrusioa** beste baten intimitatean eta bizitza pribatuan sartzea da, haren edo justiziaren baimenik gabe; bestela esanda, …
Ikasliburua: Lehia perfektua (ariketak)
Hemen, PDF formatoan, lehia perfektuari buruzko ariketak dituzu.
Apoteosia
Apoteosia Antzinako Grezian eta Erroman heroiak, erregeak, printze, printzesa eta beste gizaki dohatsu, ospetsu eta nabarmenak jainko bihurtzeko ospatzen den …
Kongruentzia eta inkongruentzia (orokorrean)
Kongruentzia zerbait beste zerbaitekin lotzean gertatzen den adostasun edo bateragarritasuna da. Orduan, dena delakoa kongruentea dela esaten da. Inkongruentzia …
Estresoreak edo estresatzaileak
Estresoreak edo estresatzaileak subjektu batengan estresa sorrarazten duen gertaera, egoera, subjektu edo objektua da. Antsietatea sorrarazten duten faktoreak …
Diferentzial semantikoa
Diferentzial semantikoa edo eskala diferentzial sematikoa ideia edo objektu jakin batek (ezkertiarra izatea edo marka komertzial bat) subjektu batentzat duen …
Politikoki zuzena
Politikoki zuzena XX. mendearen amaieran Ameriketa Estatu Batuetan sortutako kontzeptua, gerora mundu osora zabaldutakoa. Inoren kaltetarako ez den diskurtsoa …
Monoideazioa
Monoideazioa subjektu batek ideia edo objektu sinple bati buruz duen obsesio edo fixazioa da. Ohiko sintoma da Asperger sindromean eta buruko beste asaldura …
Lehen eta bigarren mailako kontrola (portaera, psikologia)
Psikologian, lehen eta bigarren mailako kontrolak subjektuek izaten dituzten portaera-patroien tipologia bat dira. Lehen mailako kontrolean, subjektuak bere …
Dekulturazioa
Dekulturazioa gizatalde, etnia edo nazio batek bere kultura galtzeko prozesua da, beste kultura batekin harremanetan izan ondoren. Akulturazioarekin (kanpoko …
Zoru-efektua eta sabai-efektua
Zoru-efektua eta sabai-efektua inkesta eta proba akademiko eta profesionaletan gertatzen diren efektuak dira, inkestako galderak edo probako atazak errazegiak …
Inperatiboa
*Agian inperatibo kategorikoa edo agindu kategorikoa bilatzen ari zinen. * Inperatiboa agindua, eskaera, erregua edo aholkua adierazten duen modu gramatikala …
Laginketa sekuentziala
Laginketa sekuentziala aldez aurretik lagin tamaina finkatuta ez duen laginketa mota bat da, behatutako unitate bakoitza aurreko unitateekin bildu, jasotako …
Laginketa sistematikoa
Laginketa sistematikoa aztertu nahi den populazioko elementuak ordenaturik daudenean aplikatu daitekeen laginketa mota bat da. Elementuak aukeratzeko erregela …
Bikarioa
Kristau elizan, bikarioa (latinezko vicarius hitzetik, euskaraz ordezko) apaiz edo beste eliz kargu baten laguntzaile moduan edo zeregin berezietarako izendatu …
Idazteuna
Idazteuna kristau erlijioan Biblia izendatzeko erabili ohi den terminoa, bereziki Bibliaren izaera sakratuari erreferentzia egin nahi zaionean. Dogma …
Predikua
Kristautasunean, predikua edo sermoia meza eta beste eliz ofizioetan adierazten den hitzaldi edo iruzkin liturgikoa da, Idazteun edo Eskritura Santuaren zati …
Trifatxitoa
Trifatxitoa 2019tik Espainiako politikan PP alderdi kontserbadoreak, Ciudadanos alderdi liberalak eta Vox alderdi ultraeskuindarrak osaturiko alderdi hirukotea …
Estimulazio goiztiarra (arreta goiztiarra)
Arreta goiztiarra edo estimulazio goiztiarra haur txikiei, 6 urte arte, euren berezko ahalmen fisiko, kognitibo, emozional eta sozialak ahalik eta gehien …
Ikaskuntza-kurba
Ikaskuntza-kurba trebezia edo eduki teoriko baten ikasketan denbora eta lorturiko ikaskuntza edo gaitasun-maila lotzen dituen kurba da, gehienetan kartesiar …
Elokuentzia
Elokuentzia pertsuasioaren eta hunkipenaren dohaia eta gaitasuna da, argi, neurriz eta era jantzian mintzatuz eta idatziz. Elokuentziaren artea erretorika da. …
Grandilokuentzia
Artean eta literaturan, grandilokuentzia handitasunez eta oparotasunez lantzen den estiloa da, bikaintasuna horrela lortzen delako edota publikoaren arrera …
Homoparentalitatea
Homoparentalitatea emakumeen bikote bat edo gizonen bikote bat haur baten guraso bilakatzen denean gertatzen den egoera da. Hainbat bide daude familia …
Gobernagarritasuna
Adiera zabalean, gobernagarritasuna sistema bateko atalen arteko koordinaziorako gaitasuna da, sistemako helburuak betetze aldera. Terminoa bereziki politikan …
Estamentuak (estamentuzko gizartea, gizarte estamentala)
Hiru estamentuak: kleroa, goian ezkerrean, noblezia, goian eskubian, eta hirugarren estatua behean. Posizio horiek estamentuek Antzinako Erregimenean zuten …
Klase ertaina (erdi mailako klasea)
Klase ertaina edo erdi mailako klasea independentzia ekonomikoa eta bizitzeko baliabide ekonomiko nahikoak izan arren, euren egoera ekonomikoa hobetu nahi duten …
Klase sozialak (gizarte klaseak)
Klase sozialak edo gizarte klaseak gizarte batean bereizten den hierarkia soziala da, herritarrak klase sozial horietan bereizi eta ordenatu dituena, dimentsio …
Deifikazioa
Deifikazioa edo dibinizazioa** zerbait sakratutzat hartu edo izaera jainkotiarra ematea da. Animismoan, adibidez, ohikoa da naturako elementuak (zuhaitzak, …
Antitesia eta antitetikoa (filosofia)
Antitesiari buruz figura erretoriko gisa jakiteko, ikus Antitesia (erretorika). Filosofian, antitesia baieztapen (tesi) bati egiten zaion ukapen, errefutazio, …
Emantzipazioa
Jatorrian, emantzipazioa mancipium izeneko erromatar erakundetik askatzea zen, zeinaren gizon aske batek beste gizon batenganako nagusitasuna eta agintaritza …
Gardenki: Lehia perfektuaren teoria
Lehia perfektua (ikus, hemen, horri buruzko artikulu laburra) enpresa eta kontsumitzaile asko, sarrera eta irteera hesirik gabe, diharduten merkatua da, …
Ikasliburua: Ekonomia industriala
Ikasliburu honetan, ekonomia industrialari buruzko ikastaro bat da, non ohiko merkatu-egituren ezaugarriak eta horiek aztertzeko oinarrizko ereduak azaltzen …
Normalizazioa edo normalkuntza (hizkuntzalaritza)
Hizkuntza-normalizazioa edo hizkuntza-normalkuntza hizkuntza baten arau estandarra (adibidez, euskara batua, euskararen kasuan) eratu (estandarizazioa, …
Glotodidaktika
Glotodidaktika edo glosodidaktika** hizkuntzen irakaskuntzaz eta ikaskuntzaz arduratzen den didaktikaren arloa da. Horren helburua hizkuntza ahalik eta …
Zirko mediatikoa
Zirko mediatikoa hedabideek gai jakin bati buruzko informazioa neurriz kanpo, edukiz eta denboraz, jaso eta ondorioz informazioak eta horren eztabaidak berak …
Mediatizazioa
Mediatizazioa esfera publikoko gai bati buruzko informazioa eta eztabaida hedabideek egituratu eta moldatzeko prozesua da. Muturreko egoeran,mediazentrismoa …
Pertsonalizazioa, marketing pertsonalizatua
Pertsonalizazioa edo marketing pertsonalizatua bezeroaren ezaugarri, igurikimen eta behar berezi, partikular eta indibidualetara moldatzen den marketin …
Zentauroak eta zentaurideak
Zentauroa mitologia grekoko izakia da, burua, besoak eta gorputz-enborra gizaki batenak eta gorputza eta hankak zaldi batenak dituena. Izaki femeninoa denean, …
Monetizatu, monetizatzea, monetizazioa
Monetizatzea edo monetizazioa ekonomian adiera ezberdinekin erabiltzen den terminoak dira: Hasiera batean, monetizatzeak finantza titulu edo bestelako ondasunei …
Lanaren espezializazioa
Giza baliabide eta lan alorretan, espezializazio ekonomikoa pertsona batek dituen trebakuntza eta gaitasun berezien multzoa da, besteengandik bereizi egiten …
Banalizazioa
Banalizazioa zerbaiti garrantzia kendu eta arintasunez adierazi eta baliatzea da, banal edo garrantzi eskaseko bilakatu edo banalitate egoera batera eramatea. …
Katalanismoa
Estelada, Kataluniako independentzia aldarrikatzen duen bandera. Katalanismoa nazio katalana, bertako hizkuntza, kultura eta erakunde sozial eta politikoak eta …
Aldagai diskretuak eta aldagai jarraituak
Estatistikan, aldagai estatistikoen artean aldagai diskretuak eta aldagai jarraituak (edo jarraiak) bereizten dira. Aldagai diskretuak balio isolatuak, …
Fiskalizazioa
Fiskalizazioa jarduera mota bat aztertu eta kontrolatzeko burutzen diren ekintzen multzoa da, jarduera horren hasierako helburuak betetzen direla egiaztatu eta …
Polarizazio politikoa
Politikan, polarizazioa edo bipolarizazioa jarrera politikoak aurkako bi muturretan eratzen direnean gertatzen den egoera da. Pluralismo politikoaren aurkakoa …
Zenotafioa
Zenotafioa (antzinako grezierako kenos, “hutsik”, eta taphos, “hilobia”, hitzetatik) hileta monumentu edo hilobia da, mausoleoa ez …
Zenobioa, zenobitak, zenobitismoa
*Biologian, zenobio terminoak duen adierari buruz jakiteko, ikus Bioscio webgunean: Zenobioa. * Kristau tradizio monastikoan, bi bizimodu mota bereizten dira: …
Garapen-poloak
Garapen-poloak administrazio publikoaren aldetik bultzatzen diren eremu geografiko txikiak dira, azpiegiturak eraikiz eta inbertsioak bideratuz, bereziki …
Kuantifikazioa
Kuantifikazioa fenomeno bati dagokion kopuru bat zenbatu edo kantitate edo magnitude bat neurtzea da, neurri bat emateari dagokion ekintza eta neurria bera ere …
Aldagai eta datu kualitatiboak eta kuantitatiboak
Estatistikan, aldagai eta datu kualitatiboak edo kategorikoak**(ikus, aldagai kategorikoak) elementu edo ikerketa-unitate batzuei buruz nolakotasun edo …
Zutabe-diagrama (barra-diagrama)
Zutabe-diagrama edo barra-diagrama datu kuantitatiboak, zenbakizko datuak alegia, grafikoki irudikatzeko erabiltzen den diagrama estatistikoa da. Elementu …
Ebanjelizazioa
Ebanjelizazioa jendartean kristau fedea hedatzea da, bereziki Itun Berria edo Ebanjelioa, non Jesus Nazaretekoaren mezua zabaltzen den. Hain zuzen, ebanjelio …
Greba, grebaldi eta lanuzteak
Langileen asanblea, grebaldi batean. Grebak, grebaldiak eta lanuzteak langileek modu kolektiboan lan egiteari erabaki eta uzten diotenean gertatzen den …
Kristautasuna (kristau erlijioa)
Kristautasuna edo kristau erlijioa Jesukristoren mezua, Kristo edo Mesias moduan, jarraitzen duen erlijio monoteista abrahamdarra da. Kristau fedeak, bere …
Monismoa
Monismoa unibertso osoa, errealitate guztia, substantzia bakar batez egina dagoela baieztatzen duen doktrina filosofikoa da. Materialismoa monismoaren aldaera …
Hilkortasuna
Demografian, hilkortasuna eremu eta data jakinetan hiltzen diren pertsonen kopurua da, populazio osoarekin alderaturik. Kopuru hori aldakorra da adinaren, maila …
Metadatuak
Metadatuak datu, datu multzo, argitalpen edo bestelako informazio-unitateei (webguneak, esaterako) buruzko informazioa da. Mapa batek izenburua, jatorri, eskala …
Emari ekologikoa
Emari ekologikoa ibaiko ekosistema kaltetu gabe ibaietan atxiki behar den emari (ibilgutik igarotzen den ur kantitate) txikiena da.
Miletoko eskola
Miletoko eskola Antzinako Greziako lehen eskola filosofikoa izan zen, filosofia presokratiko deitzen den korrontearen baitan. Mileto Egeo Itsasoko kostaldean …
Enpedokles
Enpedokles (K.a. 494 - K.a. 434) Antzinako Greziako filosofo presokratikoa izan zen, pluralisten eskolakoa, medikua, politikoa eta poeta izateagatik ere …
Artefaktuak, ekofaktuak eta zirkundatuak
*Artefaktu hitzak teknologia optikoan duen esanahiari buruz jakiteko, ikus Artefaktua, Bioscio webgunean. * Material arkeologikoak sailkatzean artefaktuak, …
Maiztasun-banaketak
Maiztasun-banaketak edo maiztasun-taulak datu-multzo batean aldagai estatistiko batek hartzen dituen kategoriak edo balioei dagozkien maiztasunak, absolutuak …
Klase-marka
Estatistikan, klase-marka edo klase-ordezkaria tartekako maiztasun-taula batean tarte bakoitzeko muga-balioen batezbestekoa edo erdipuntua da. Adibidez, 100-200 …
Sturgesen erregela
Sturges-en erregela aldagai kuantitatibo jarraitu bateko datuei dagokien tartekako maiztasun-banaketa eta dagokion histograma eratzeko klase-tarte kopuru …
Gardenki: Kapitalizazio-lege konposatua
Finantza-matematikan, kapitalizazio-lege konposatua (ikus, hemen, artikulu labur bat) interesak kalkulatzeko erregela bat da, eskuraturiko interesak hasierako …
Pluralistak (eskola filosofikoa)
Eskola pluralista Antzinako Grezian K.a. V. mendean garatu zen eskola filosofikoa presokratikoa izan zen, Anaxagorasek, Arkelaok eta Enpedokleske osaturikoa. …
Belaunaldiak
Soziologian, belaunaldia, belaun edo gizaldi ere deitua, urte inguru bertsuan jaio den pertsona-multzoa da, antzeko hezkuntza eta kultura jasotzeagatik …
Liberalizazioa
Liberalizazioa, zehatzago liberalizazio ekonomikoa, merkatu batean lehia edo konkurrentzia askea bultzatze aldera hartzen diren erabakien multzoa da, estatuaren …
Kontuko zorpekoa
Kontuko zorpekoa edo besterik gabe, zorpekoa, banku-kontuan dagoen diru kopurua baino kopuru handiagoa ateratzen denean gertatzen da, hots, bankuak kontuaren …
Fakturak
Faktura salerosketa edo zerbitzu-emate bati buruz behar diren xehetasun guztiak jasotzen dituen merkataritza-agiria da. Saltzailearen edo zerbitzu emailearen, …
Kaukasiarrak
Kaukasiar tipoak. An Illustrated Description of the Russian Empire, Robert Sears,1855. Kaukasiar arraza zuriko pertsonak izendatzeko maiz erabiltzen den …
Agregazioa eta desagregazioa
Datuen analisian, agregazioa eta desagregazioa datuen azterketa-maila definituta burutu behar diren eragiketak dirak. Agregazioa egiten denean, datuak bildu …
Pobrezia-muga
Pobrezia muga, pobrezia atalasea, pobrezia-ataria edo pobrezia-lerroa pertsona edo familia bat pobrea dela baieztatu eta erregistratu ahal izateko haiek behar …
Pobrezia absolutua eta pobrezia erlatiboa
Pobrezia absolutua eta erlatiboa pobreziaren bi ikuspegi ezberdin dira. Pobrezia absolutua norbanako edo familia batek bizi duin eta kalitatezkoa izateko behar …
Autoestopa
Autoestopa errepide bazterrean, besoa horizontalean eta behatz lodia luzatuz, igarotzen diren auto, kamioi eta bestelako ibilgailuei gelditu eta ibilgailua doan …
Gardenki: Kapitalizazio-lege sinplea
Finantza-matematikan, kapitalizazio-lege sinplea (ikus, hemen, artikulu labur bat) interesak kalkulatzeko erregela bat da, eskuraturiko interesak hasierako …
Hartzaile sentsorialak (zentzumen-hartzaileak)
Zentzumenei buruz eta pertzepzio prozesuan, hartzaile sentsorialak edo zentzumen-hartzaileak estimuluak jaso eta transdukzio izeneko prozesuaren bitartez horiek …
Integrazio sentsoriala
Integrazio sentsoriala prozesamendu sentsorialaren disfuntzioarekin loturiko arazo kognitiboak (hiperreaktibiatea, hiporreaktibitatea, koordinazio arazoak, …
Estimulazioa
Estimulazioa estimulu batek zelulak hartzaileak eragin eta gorputzean erreakzio bat eragiteko prozesu osoa da, sentsazioak sortuz lehenbizi eta gero pertzepzioa …
Sistematizazioa
Sistematizazioa elementu edo atal ,ultzo bat antolatu, sailkatu, ordenatu, lotu eta erlazionatzea da, osotasun bat, sistema bat alegia, osa dezaten.
Konbentzionalismoa (soziologia)
Soziologian, konbentzionalismoa gizartean indarrean dauden printzipio, arau moralak, ohitura eta usadioak normalak edo zuzenak direla aldezten duen jarrera edo …
Diskretizazioa
Diskretizazioa aldagai jarraitu bat aldagai diskretu bilakatzea da, aldagai jarraituaren ibiltartean ebaki-puntuak ezarriz eta ebaki-puntuen arteko tarteei …
Delimitazioa
Delimitazioa edo zedarritzea zerbaiten mugak jarri eta ingurutik bereiztea da. Kanpotik ezartzen zaizkigun limitazioak ez bezala, delimitazioak norberak …
Despertsonalizazioa
Despertsonalizazioa edo despersonaliazioa pertsona batek bere gorputza eta gogamenetik at balitz bezala sentitzen deneko esperientzia psikologiko subjektiboa …
Neokulturazioa
Neokulturazioa kultur errealitateen berrien sortze, garapen eta gizarteratze prozesua da.
Desinkretizazioa
Desinkretizazioa zerbaiten atalak bereizi eta mugatzea da. Hezkuntzan, transposizio didaktikoaren elementuetako bat da, ezagutza-objektua ikasleari aurekztu …
Transposizio didaktikoa
Trasposizio edo transposizio didaktikoa irakasleak ezagutza-objektua hartu eta ikasleei aurkeztu eta irakasteko moduan jartzeko prozesua da, ezagutza-objektua …
Erregimen politikoak
Erregimen politikoaren kontzeptua lausoa eta anitza da, eta beste kontzeptu batzuekin nahastu izan da, hala nola sistema politikoarekin. Sistema politikoaren …
Trantsizio politikoa
Trantsizio politikoa herrialde batean gertatzen den erregimen politikoaren aldaketa da, bereziki erregimen totalitario edo diktadura batetik erregimen …
Trantsizioa
Trantsizioa zerbait egoera batetik bestera igarotzea da. Terminoak erabilera anitz ditu: trantsizio politikoa, trantsizio ekologikoa, trantsizio demografikoa, …
Kintiliano
Kintilianorena da Institutio oratoria erretorikazko liburu bilduma. Irudian, lan horretako 1720ko edizioko frontispizioko irudia. Kintiliano, latinez Marcus …
Pertsuasioa
Pertsuasioa edo limurtzea** diskurtso bat beste batek onartu, sinetsi eta bereganatzeko egiten diren ahaleginen multzoa da, baita ere diskurtsoa bereganatzea …
Subrepzioa
Subrepzioa kontzeptu edo termino baten esanahia aldatu edo azaldu edo justifikatu gabeko printzipioa erabiltzea da, argudioari arrazional eta zuzen itxura emate …
Iraultza Berdea
Iraultza Berdea 1940-1970 bitartean munduko hainbat herrialdeetan izan zen nekazaritza-produktibitatearen gehikuntza itzela izan zen, munduan azkar hazten ari …
Karaktereak
*Agian karaktere biologikoak bilatzen ari zinen. * Karaktereak idatzizko ikurrak dira, hitzak eta testuak osatzeko erabiltzen direnak. Karaktereen artean, …
Batxilergoa
Batxilergoa herrialde anitzetan ezarrita dagoen hezkuntza maila da. Espainian, bigarren mailako hekzuntzaren ondorengo maila da (bachillerato izenarekin), bi …
Autolikidazioa
Autolikidazioa zergapekoak Ogasunari ordaindu beharreko zerga bere kabuz kalkulatu eta onartzeko prozesua da, eskura duen informazio propioan edo Ogasunak …
Prepotentzia
Prepotentzia (latinezko praepotentia hitzetik), nagusikeria edo larderia bere botere, indar edo nagusitasuna gogortasunez inposatzen duen subjektuaren …
Kontrobertsia
Kontrobertsia gai jakin bati buruz aurkako iritzi eta jarrerak dituzten bi alderdi edo gehiagoren arteko eztabaida edo desadostaduna da; adibidez, abortuaren …
Kriptikoa
Ikus gainera, kripsia Bioscio webgunean. Kriptikoa (latinezko crypticus hitzetik, euskaraz “ezkutua, lur azpikoa”, jatorrian kripta hitzetik) ezkutu …
Karaktere alfanumerikoak
Karaktere alfanumeriko edo alfazenbakikoak latindar alfabetoko letrek eta digito arabiarrek (0, 1, 2, …, 9) osatzen duten karaktere multzoa da. Batzuen …
Hitzik gabeko komunikazioa
Hitzik gabeko komunikazioa edo komunikazio ez-berbala komunikazioaren aldaera edo osagarria da, hitzezko komunikazioarekin batera batera keinuak, jarrerak, …
Autogarapena edo garapen pertsonala
Autogarapena, garapen pertsonala edo hazkunde pertsonala pertsona batek bere burua hobetze aldera egiten dituen ekimen eta ahaleginen multzoa da, helburu …
Fluktuazioak
Fluktuazioak (latinezko fluctus hitzetik, euskaraz “olatua”) denboran zehar magnitude batek (prezioa, produkzioa, salmenta) izaten dituen …
Koalizioak
Koalizioak subjektu bi edo gehiagoren arteko akordioak dira, aldi baterako adostuak, eta aurkariei nagusitasuna kendu nahian eratuak, helburu jakin batzuk …
Instintua
Instintua edo sena espezie biologiko bakoitzaren portaera-joera hereditarioa da, ikasten ez dena, komuna espezieko indibiduo guztiontzat, estimulu jakinen …
Kultismoa
Kultismoak hizkuntza klasikoetatik, hain zuzen antzinako grezieratik eta latinetik, ekarritako hitzak dira, aldaketa ortografiko eta fonetiko gutxirekin …
Kommutazioa
Kommutazio terminoak zerbati beste zerbaitengatik aldatzea adierazten du. Zuzenbidean, zigorraren kommutazioa zigortatuko pertsona bati jarritako zigorra beste …
Eraztun kommutatiboa edo trukakorra
Aljebran, eraztun kommutatiboa edo trukakorra R multzo bat eta horren baitan definitzen diren bi eragiketa dira (+, batuketa, eta x biderketa) propietate hauek …
Aristoteles: justizia kommutatiboa eta justizia distributiboa
Justizia kommunitatiboa eta justizia distributiboa Aristotelesek partikularren arteko harremanei buruzko justiziaren baitan bereizten dituen bi ikuspegiak dira. …
Boulesis eta proairesis (deliberamendua eta deliberoa)
Boulesis etaproairesis Aristotelesek bere etikan, bereziki Etika Nikomakori lanean, garatzen dituen kontzeptuak dira. Boulesis gizakiak dituen asmo, nahi eta …
Eristika
*Agian heuristika bilatzen ari zinen. * Antzinako Grezian, eristika eztabaida negatibo eta desadostasunerako joera eta jarduna da, egia bilatu ordez, aurkariari …
Apodiktikoa
Filosofian, proposizio apodiktikoak ezinbestean, inongo baldintza bete beharrik gabe, egiazkoak diren proposizioak dira. Aristotelesek proposizio apodiktikoak, …
Psikofarmakoak
Psikofarmakoak indibiduoen portaera, hautematea, emozioak eta orokorrean gogamenaren funtzioak eragiten dituzten substantzia kimikoak dira. Psikofmarko mota …
Hazkunde ekonomikoa
Hazkunde ekonomikoa edo ekonomia-hazkundea eskualde edo herrialde baten produktuaren gorakada iraunkorra da, zehatzago Barne Produktu Gordinarena. Orokorrean, …
Errezesioa (atzeraldi ekonomikoa)
Errezesioa, atzerakada ekonomiko, atzeraldi ekonomikoa edo gibelaldi ekonomikoa jarduera ekonomiko orokorrean gertatzen den gainbehera iraunkorra da, Barne …
Elkartruke-terminoak
Ekonomian, elkartruke-terminoak herrialde bateko esportazioen prezioek inportazioen prezioekin duten erlazioa da, herrialde bateko lehiakortasuna neurtzeko …
Botere publikoak
Botere publikoak estatu bat osatzen duten botere legegilea, exekutiboa edo betearazlea eta judiziala dira. Max Weberen arabera berriz, botere publikoak estatu …
Lakonismoa eta lakonikoa
Lakonismoa (antzinako grezierazko lakonikos hitzetik, Esparta hiriburutzat zuen Laconia eskualdekoa literalki, hango herritarrek hitz laburrez mintzatzeko zuten …
Distortsio kognitiboa
Distortsio kognitiboak subjektu batek hautematean, informazioa prozesatzean (errealitatea interpretatzean), erabakiak hartzean eta emozioak kudeatzean dituen …
Kudeaketa pasiboa eta funts indexatuak
Finantzetan, kudeaketa pasiboa inbersio-funts bat osatu eta kudeatzeko estrategia bat da, merkatuko indize batean barneratzen diren aktiboak eskuratzen dituena …
Funts subiranoak
Ondare funts subiranoak jabea estatu bat duten inbertsio-funtsak dira, bertako aurrezki eta superabit publikoekin elikatuak. Bereziki, herrialde emergenteetan …
Kanoi-ganga (kanoi erdiko ganga)
Kanoi erdiko ganga, kanoi-ganga edo erdi puntuko ganga puntu erdiko (hau da, zirkunferentzia erdiko) arkuaren luzapenaz osaturiko ganga da, hots zuzentzaile …
Aljibea
Lorcako gazteluko aljibeak. Argazkiaren egilea: Martinvl, Commons webgunean. Arkitekturan, uharka, zisterna, aljibea edo patina lur azpiko ur gordailua, …
Oroimena
Oroimena gogamenaren funtzioa da, aurrez prozesatu eta ikasitako informazioa berreskuratzea helburu duena. Orokorrean, oroimen funtzioak fase hauek biltzen …
Salmenta-indarra
Salmenta-indarra enpresa batek bere produktu edo zerbitzuak saltzeko eskura dituen giza baliabideek osatzen dute, bereziki enpresak dituen agente komertzialek …
Singularitatea
Singularitatea edo singulartasuna matematikan eta zientzian erabiltzen den terminoa, adiera ezberdinekin: matematikan, singularitatea funtzio analitiko batek …
Gardenki: Finantza-legeak
Finantza-matematikan, finantza-legeak une ezberdinetako kapitalen arteko baliokidetasuna ezartzen duten formulak dira. Adibidez, finantza-lege baten bitartez, …
Ikastaroa: Finantza-matematika
Ikasliburu honetan, finantza-matematika, matematika finantzario edo finantza eragiketen matematika jakintza-arlorako sarrera bat garatzen da. Egokia da …
Obskurantismoa
Obskurantismoa edo oskurantismoa herritarrei orokorrean edo talde jakin batzuei gai edo arlo bati buruzko ezagutza edo informazioa ezkutatu edo kontrolatzea da. …
Soziabilizazioa
Gehienetan soziabilizazio terminoa sozializazio terminoarekin batera aztertzen da, zehazki adiera ezberdinak izan arren. Soziabilizazioa pertsona (edo animalia …
Anatemizazioa
Anatemizazioa zerbait moralki guztiz gaitzetsi edo debekatzeko ekintza da. Bereziki gaitzespen edo debeku hori gehiegizkoa dela adierazteko erabiltzen da.
Preskripzioa (medikuntza)
Agian preskripzio terminoak zuzenbidean duen adierari buruz bilatzen ari zinen. Preskripzioa mediku edo legez ezarritako beste profesional batzuek gaixoari …
Preskripzioa (zuzenbidea)
*Agianm preskripzio terminoak medikuntzan duen adierari buruz bilatzen ari zinen. * Zuzenbidean, preskripzioa denboraren igarotze hutsagatik eskubide …
Zuzenbide objektiboa eta eskubide subjektiboa
Zuzenbide objektiboa zuzenbideak gizartean elkarbizitza bermatzeko ezartzen duen arau multzoa da. Eskubide subjektiboa berriz, zuzenbide objektiboan …
Proskripzioa
Proskripzioa estatu batek pertsona, talde edo erakunde bat jazarri eta horren aurka jarduteko prozesua da, estatu horren etsaiak direla aldarrikatu ondoren. …
Kontzientziazio eta sentsibilizazio sozialak
*Agian sentsibilizazio terminoaren adiera psikologikoari buruz bilatzen ari zinen. * Kontzientziazio edo kontzientizazio soziala gizartean gai edo arazo sozial …
Habituazioa
Habituazioa edo ohitzea estimulu baten baten aurrean subjektuak gero eta erantzun txikiagoa ematen dueneko egoera da. Adibidez, txakur baten zaunkak erasorako …
Sentsibilizazioa (psikologia)
Agian sentsibilizazio terminoaren adiera soziologikoari buruz bilatzen ari zinen. Psikologian, sentsibilizazioa estimulu bakar baten errepikapenaren aurrean …
Ostrazismoa
Ostrazismoa uztez estatuaren aurka ziharduten hiritarren aurka Antzinako Grezian, bereziki K.a. V. mendean, burutzen zen praktika politikoa da, hiritar horiek …
Harreman esporadikoak
Sexu-harreman esporadikoak (latinezko sporadicus eta antzinako grezierazko σποραδικος , “sporadikos”, literalki “sakabanatua”) pertsona …
Botere faktikoak
Botere faktikoak edo botere faktualak gizarte bateko erakunde politikoetatik kanpo politikan eragiten duten talde eta erakundeen multzoa da, gobernua …
Interakzionismo sinbolikoa
Interakzionismo sinbolikoaren arabera, indibiduoen nortasunaren eta identitatearen eraketa beste indibiduoekiko interakzio edo elkarrekintzan definitzen da, …
Ez erran deus, Jon Arretxe: laburpena
Ez erran deus Jon Arretxek (Basauri, 1963) 2018an plazaraturiko eleberria da, Touré protagonistatzat duen saileko seigarrena. Honezkero, Arretxek idazten …
Biralitatea
Komunikazioan, biralitatea testu, irudi, bideo, mezu edo bestelako informazio-unitate bat bereziki sare sozialen bitartez indibiduo askorengana heltzeko duen …
Kondeszendentzia
Kondeszendentzia (latinezko condescendentia hitzetik) beste bati atsegin egin nahian edo beste batekin malgutasunez edo kritikak arinduz jokatzen duenaren …
Zilizioa
Zilizioa (latinezko cilicium hitzetik) jantzi latza da, atorra edo gerriko modukoa, abereen ileaz egindakoa, kristau fedean aszetismorako erabiltzen dena, …
Sorgin gurpila (zirkulu biziotsua, gurpil zoroa)
Sorgin-gurpila, sorginaren gurpil, gurpil zoroa, gurpil edo zirkulu biziotsua ere deitua, gero eta indar edo magnitude handiagoz errepikatzen den gertakarien …
Probidentzia (zuzenbidea)
Agian probidentzia terminoak erlijioan duen adiera bilatzen ari zinen. Zuzenbidean. probidentzia epaile batek prozesu judiziala aurrera eramateko hartzen duen …
Probidentzia (erlijioa)
Agian probidentzia terminoak zuzenbidean duen adiera bilatzen ari zinen. Erlijioan, probidentzia Jainkoak mundua eta pertsonak zaintzeko hartzen duen ardura da. …
Hizkuntza pribatua
*Ez nahastu hizketa pribatu kontzeptuarekin. * Hizkuntza pribatua pertsona bakar batek ulertzen duen hizkuntza da. Hizkuntza pribatuaren ideia nitasunarekin …
Estabulazioa
Estabulazio, ukuiluratze edo ikuiluratzea abereak ukuiluetan edo propio jarritako janlekuetatik gertu haztea da, aldiro belar ondua, lastoa, pentsua edo …
Supernia
Psikoanalisian, supernia Sigmund Freudek gogamenaren egitura eratzeko azaltzen duen bigarren topikako hiru ataletako bat da, niarekin eta zerarekin batera …
Konputazionalismoa (informazio-prozesamenduaren teoria)
Zientzia kognitiboan, konputazionalismoa edo informazio-prozesamenduaren teoria gogamenak eta hari loturiko prozesuak, hala nola ikaskuntza, oroimena, …
Terapia kognitibo-konduktualak
Terapia kognitibo-konduktualak arazo psikologikoak ikaskuntzaren eta norberaren ezagutzaren bitartez eta modu kontzientean gainditzen laguntzen duen ikuspuntu …
Emanazioa eta emanatismoa
*Emanazio hitzaren adiera kimikoari buruz jakiteko, ikus emanazioa, Bioscio webgunean. * Gnostizismoan eta neoplatonismoan, emanazioa unibertsoa sortzeko modua …
Pandoraren kutxa
Pandora eta kutxa, Charles Lenoir (1860-1926). Pandoraren kutxa greziar mitologiako kondaira da, egun gaitz guztien iturburuaren metafora gisa erabiltzen dena. …
Zamalkadura (olerkigintza)
Olerkigintzan, zamalkadura unitate sintaktikoa bi bertsotan banatzen dituen figura erretorikoa da. Arina izan daiteke, eta gogorra, bertso baten esanahia …
Estimulu (mezu) subliminalak eta hautemate subliminala
Estimulu subliminala edo mezu subliminala (subliminal hitzak “mugaren azpitik” esan nahi du - ikus, limen -) era kontzientean hauteman ahal izateko …
6012, Karlos Linazasoro: laburpena
6012 Karlos Linazasoro tolosar (amateur) idazleak 2018 urtean plazaraturiko eleberria laburra da. T herrian (Tolosa hain zuzen, idazlearen jaioterria, hasierako …
Operazionalizazioa
Bereziki gizarte zientzien ikerketari buruz, operazionalizazioa (aldagaien operazionalizazioa) edo operatibizazioa konstruktoak, atributuak eta kontzeptuak, …
Errepresentazio kolektiboak (Durkheim)
Errepresentazio kolektiboak Émile Durkheimek planteaturiko kategoria soziologiko bat dira (*“Représentations individuelles et représentations …
Soldata-banda
Soldata-banda, enpresa bateko lanpostu edo sail jakin batean ordaintzen diren soldaten arteko aldea da, minimoa eta maximoa zehaztuz. Beste hizkuntzetan; …
Soldata-egitura
Soldata-egitura enpresa batek langile talde ezberdinei ordaintzen dizkien soldaten osagaien multzoa da, bereziki zati finkoa eta aldakorrak bereiziz eta …
Soldata-abanikoa
Soldata-abanikoa enpresa bateko soldata handienaren eta txikienaren arteko aldea da, zatiketa moduan kalkulaturik. Adibidez, soldata handiena hilean 4000 …
Multzokatzea (klusterizazioa, konglomeratuen analisia, cluster analisia)
Multzokatzea, klusterizazioa, konglomeratuen analisia edo cluster analisia (ingelesez, clustering, cluster analysis) hainbat elementuetan modu naturalean …
Ustiapeneko gastuak eta aparteko gastuak
Ustiapeneko gastuak enpresa bati bere jardueran sortzen zaizkion gastuak dira. Adibidez, altzariak egiten dituen enpresa batentzat ustiapeneko gastua zuraren …
Epifenomenoak
Epifenomenoak beste fenomeno baten ondorioz gertatzen diren ondoriozko fenomenoak dira, aldi berean beste fenomeno batzuen gainean eraginik edo kausalitatezko …
Vennen diagrama
Karratu urdinean (K) karratu guztiak, kolore guztietakoak, biltzen dira. Hiruki gorrian (G) denetariko forma gorriak. Bien ebaketan (K eta G), karratu gorriak …
Hornitzaileak
Hornitzaileak enpresa edo erakunde bati produktuak saldu edo eskura jartzen dizkiotenak dira. Saltzaile edo kontratista ere deitzen zaie. Kontabilitatean, …
Gainahalmena
Gainahalmena gehiegizko ekoizpen-ahalmena da, ekoizpen-planta batek duen ekoizpen-ahalmena eskaria baino handiagoa denean gertatzen dena. Beste hizkuntzetan: …
Hipotesi nulua
Proba estatistikoetan, hipotesi nulua probatu nahi den efektua ezeztatzen duen hipotesia da, lagineko datuekin alderatu egiten dena, efektua badela baieztatu …
Autofinantzaketa (barne finantzaketa)
Autofinantzaketa, autofinantzatzea edo autofinantzazioa, barne finantzaketa edo barne finantzazioa ere deitua, enpresak bere baliabide propioekin egiten duen …
Tesia
Tesia eztabaida eta defentsarako plantzeatzen den teoria edo proposizioa da. Etimologiaz, antzinako grezierazko τίθημι, tithēmi, “jarri”, hitzetik dator, eta …
Diruaren teoria kuantitatiboa
Diruaren teoria kuantitatiboa prezioen maila ekonomian dagoen diru kantitatearen mendean dagoela baieztatzen duen teoria ekonomikoa da. Zehatzago, honako hau …
Homogeneotasuna eta heterogeneotasuna
Zerbait homogeneoa dela esaten da, hura osatzen duten elementuak edo osagaiak berdinak edo antzekoak direnean. Aldiz, zerbait heterogeneoa dela esaten da, …
Patenteak
Patentea asmatzaile edo berritzaile bati berak egindako ekarpen tekniko bati buruz legez ezartzen den eskubidea da, ekarpen horien jabetza eta erabili, zabaldu …
Diru batasuna (moneta batasuna)
Moneta batasuna edo diru batasuna herrialde subirano batzuek diru edo dibisa komun bat baliatzea adosten duteneko egoera da. Beste batzuetan ordea, moneta …
Ezer baino lehen, Arantxa Iturbe: laburpena
Ezer baino lehen Arantxa iturbek 1992 urtean plazaratutako ipuin bilduma da. Gizon eta emakumeen arteko harremanak ditu ardatz, ironiaz askotan. Laburpenak1. …
Purga politikoa
Purga politikoa erregimen, gobernu edo alderdi baten baitan burutzen den jazarpen politikoa da, hasiera batean aldeko ziren baina gero ustez kritiko edo …
Quoruma
Quoruma (latinezko quorum praesentia suffĭcit esamoldetik, “haien presentzia nahikoa” euskaraz) edo kuoruma batzar edo bozketa bat baliozkoa izateko …
Biraketa kopernikarra (Kant)
Kanten filosofian, biraketa kopernikarra Immanuel Kant filosofoak (1724-1804) bere epistemologian aldezten zuen ikuspuntu berria izendatzeko erabili ohi den …
Sakabanatzea
Azterketa batera aurkeztutakoen adinak jaso dira Donostian eta Baionan. Zutabeen altuerak adin bakoitzeko maiztasuna adierazten du. Donostiako adinak bilduagoak …
Batez besteko desbideratzea
Batez besteko desbideratze absolutua, besterik gabe batez besteko desbideratzea ere deitua, zentro neurri baten inguruan aldagai estatistiko kuantitatibo baten …
Puntuazio diferentzialak
Estatistikan, puntuazio diferentzialak aldagai estatistiko bateko balioei batezbesteko aritmetikoa kentzean sortzen diren balioak dira: $d=x-\overline{x}$.
Eskala eratorriak (eskala deribatuak)
Eskala eratorriak edo eskala deribatuak puntuazio estandarretatik aldakuntza linealak baliatuz sortzen diren eskalak dira, berezki psikometrian aplikatzen …
Ikasketa kulturalak (Cultural studies)
Ikasketa kulturalak, cultural studies ingelesezko izenarekin ezagunagoak, gizartea eta kulturak aztertzeko ikuspegi soziologiko eta antropologikoa da, Britainia …
Esentzia (zerizana) eta existentzia
Metafisikan, esentzia (zerizana) eta existentzia bi kategoria ontologiko dira, izateak (antzinako grezieraz, ontos) dituen bi alderdi: esentzia zerbaiten ideia …
Spearman-en korrelazio-koefizientea
x aldagaiak gora egiten duenean, y aldagaiak beti egiten du gora. Korrelazioa perfektoa da beraz. Pearson-en koefizienteak ez du erlazio perfekto hori jasotzen …
Antropozenoa
Antropozenoa gizakiak Lurraren kondizio fisiko, geologiko eta biologikoetan eragina dueneko aroa da, hala nola paisaiak aldatuz, beste espezieen hedadura …
Premonizioa
Premonizio edo aierua (latinezko praemonitio hitzetik, “aldez aurreko ohartarazpena”, prae aurrizkitik, “aurrez”, eta monere aditzetik, …
Gardenki: Estimatzaileen propietateak
Estimatzaileen propietateakestimatzaile batek parametro bat estimatzeko izan behar lituzkeen propietateak dira: alboragabetasuna, zehaztasuna, efizientzia, …
Pentsamendu ahula
Pentsamendu ahula Gianni Vattimo filosofoak (Turin, 1936 - ) proposaturiko erlatibismo postmoderno berria da, modernitateko pentsamendu gogor edo indartsuak …
Puntuazio estandarra
Puntuazio estandarra edo puntuazio tipikoa**aldagai estatistiko bateko datu kuantitatibo bati aldagaiaren batezbesteko aritmetikoa kenduz eta emaitza hori …
Dekonstrukzioa
Dekonstrukzioa hizkuntzaren eta esanahiaren artean erlazio finko eta egonkorrik ez dagoela baieztatzen duen ikuspuntu filosofikoa da, eta finean esentzia …
Diagnosia, diagnostikoa
Diagnosia edo diagnostikoa zerbaiten egoera identifikatzeko ekintza eta horren ondorioa da. Bereziki, medikuntzan eta psikologian erabiltzen da, subjektu baten …
Prognosia, pronostikoa
Prognosia edo pronostikoa**(prognosis antzinako grezierazko πρό- , pro-, “aurretik”, eta *Γνωσις, *gnosis, “jakintza”, hitzetatik) …
Argudio ontologikoak
Argudio ontologikoak Jainkoaren existentzia frogatzeko hausnarketa ontologikoak, hots izateari buruzkoak, egiten dituzten argudioak dira. Hitorian hainbat …
Giniren indizea (Giniren koefizientea)
Giniren indizea eod Giniren koefizientea herrialde edo eskualde bateko errentaren banaketan dauden ezberdintasunen magnitudea adierazten duen koefiziente bat …
Kobariantza
Estatistikan, kobariantza bi aldagai kuantitatiboen arteko baterako aldakortasuna jasotzen duen estatistiko bat da: aldagai baten balio handietarako, bestean …
Kurrikulu inklusiboa
Curriculum inklusiboa ikasle guztien ezaugarriak, beharrak eta esperientziak aintzat hartzen dituen kurrikulua da, gelako ikasle guztiek ikaskuntza prozesuan …
Orakuluak
Orakulua. Camillo Miolaren margolana, 1880. Antzinako Grezian, orakulua (latinezko oraculum hitzetik, “jainko baten hitza”, orare hitzetik, …
Zooikonologia
Zooikonologia edo zooikonografia** animaliek kulturan zentzu zabalean duten irudikapena da. Irudikapen unibertsala da, munduko kultura guztietan azaltzen baita, …
Pertsonifikazioa
Pertsonifikazioa edo prosopopeia izaki bizigabeak eta kontzeptu abstraktoak pertsonatzat hartzen dituen figura erretorikoa da, haiei pertsonen ezaugarriak …
Adimen anitzak
Adimen anitzak edo adimen anitzen teoria Howard Gardner estatubatuar psikologoak 1983an proposaturiko adimenari buruzko teoria da. Horren arabera, adimena ez da …
Avizena
Avizenaren irudikapena, berak egindako lanetako baten eskuizkribuan. Avizena (latinezko alfabetora egindako ohiko transkripziozko izena), arabieraz Ibn Sina …
Deismoa
Deismoa Jainkoak unibertsoa eta mundua sortu egin zituela baina geroztik haietan esku hartu ez duela, hots absente izan dela, baieztatzen duen doktrina …
Nahasmendu bipolarra
Nahasmendu bipolarra (ikus baita, psikosi maniako depresiboa) gogo-aldartean alde batetik tristura eta apatia (depresioa), eta bestetik bizitasun eta euforia …
Militarismoa
Militarismoa indarraren eta biolentziaren erabilera bultzatu eta armadak eta poliziak sustatu egiten dituen estatuaren ideologia da, segurtasuna aitzakiatzat …
Egiptizismoa
Egiptizismoa Nietzschek Mendebaldeko filosofiaren joera deskribatzeko erabiltzen duen terminoa da. Haren arabera, Mendebaldeko filosofiak kontzeptu finko, …
Ekonomia informala
Ekonomia informala, sektore informala edo ekonomia irregularra legeak baimendu baina aldi berean horretarako bete beharreko baldintzak betetzen ez dituzten …
Uberizazioa
Uberizazioa lankidetza-ekonomiak (edo hobe esanda gig economy edo mandatuaren ekonomia deitzen zen haren aldaerak) eragiten duen lan harremanen prekarizazioa …
Hirugarren sektorea (zerbitzu sektorea)
Hirugarren sektorea, sektore tertziarioa edo zerbitzuen sektorea partikularrei eta enpresei zerbitzuak eskaintzen dituzten jarduera ekonomikoen multzoa da, …
Mapak (definizioa)
Hekateo Miletokoak egin zuen munduko maparen irudikapena, Anaximandrok egin zuen mapan oinarritua. Mapa, honela definitzen da: lurrazalaren irudikapen laua, …
Mikroenpresak
Mikroenpresak oso tamaina txikiko enpresak dira, bereziki langile kopuruari buruz. Definizio lausoa da, eta kuantitatiboki zehatza denean, aldakorra da …
Arrisku naturalak
Arrisku naturalak fenomeno natural kaltegarriek eta, kasu larrienean, hondamendiek (hala nola muturreko gertaera klimatikoak, lurrikarak, …) komunitate, …
Oligarkia eta oligarkak
Oligarkia (antzinako grezierako ὀλίγος, oligos, “gutxi”, eta ἄρχω, arkhō, “agindu”, hitzetatik), batzuetan oligokrazia ere deitua, goi …
Exhumazioa
Exhumazioa gorpu bat hilobitik edo lurperatua dagoen tokitik ateratzea da, auzitegiko ikerketa bat burutu edo gorpua lekuz aldatzeko. Legez kanpoko exhumazioak …
Bertaratze-orria
Bertaratze-orria lantoki edo ekitaldi administratibo batera, azterketa batera kasu, joan direnen zerrenda adierazten duen agiria da. Beste hizkuntzetan: …
Determinazioa
Orokorrean, determinazioa (latinezko terminus hitzetik, “ebazpena, erabakia”) zerbaiten ezaugarriak, mugak eta helburuak zehaztu eta finkatzea da. …
Espantsionismoa
Espantsionismoa edo politika espantsionista herrialde batek bere mugetatik kanpo duen eragina handitu, arlo ekonomiko, politiko nahiz kulturalean, eta areago …
Vienako Zirkulua
Vienako Zirkulua Viena hirian 1920 eta 1930eko hamarkadetan garatutako eskola filosofikoa izan zen,positibismo logikoan (neopositibismo eta enpirismo logikoa …
Hizkuntza naturalak
Hizkuntza naturalak gizakiok gure arteko komunikazioan egunerokoan darabilzkigun hizkuntzak dira, batzuetan jaiotzatik ama hizkuntza gisa ikasi eta era …
Sintaxia
Logikan, sintaxia hizkuntzaren sinboloen arteko erlazioen multzoa da, bere esanahia kontuan hartu gabe, eta proposizioak eratzeko erregelak ezartzen ditu, …
Pseudoproposizioak
Pseudoproposizioak positibismo logikoaren baitan bereizi zen proposizio mota bat da, positibisten iritziz baztertu beharrekoak munduarekin lotura zuzenik ez …
Hizkuntza-jokoak
Hizkuntza-jokoak edo hizkuntza-jolasak hizkuntza gure artean erabiltzen ditugun testuinguruetako bakoitzean baliatzen diren erregela multzoak dira, hitzek eta …
Dualismo epistemologikoa Platonengan: doxa (iritzia) eta episteme (zientzia)
Platonen dualismo epistemologikoak ezagutzan bi maila (eta hortik dualismo hitza) daudela ezartzen du: doxa edo iritzia alde batetik, etaepisteme edo zientzia …
Zalantza metodikoa
Zalantza metodikoa edo duda metodikoa René Descartes filosofoak (1596-1650) ezagutzara iristeko ezarri zuen oinarrizko printzipio epistemologikoa izan zen. …
Doikuntzaren egokitasuna, doikuntzaren ontasuna
Estatistikan, doikuntzaren egokitasuna edo doikuntzaren ontasuna datuak aurrez ezarritako edo estimatutako eredu estatistiko batera doitzen diren zehazten duten …
Diseinu faktoriala
Esperimentuen diseinuan, diseinu faktoriala edo esperimentu faktoriala** faktore batzuetako tratamendu guztiak gurutzatu edo konbinatzen dituen esperimentua da. …
I eta II motako erroreak (lehen eta bigarren motako erroreak, alfa eta beta erroreak)
I eta II motako erroreak, lehen eta bigarren motako erroreak edo hurrenez hurren alfa eta beta motako erroreak ere deituak, proba estatistikoetan erabiltzen …
Tragikomedia
Tragikomediak aldi berean negarra eta barrea eragiten dituen antzerki generoa da. Tragikomedia tragedia eta komedia, pasarte tragikoak eta komikoak, bateratzen …
Anadiplosia
Anadiplosia bertso edo esaldi baten bukaeran eta hurrengoaren hasieran hitz berdinak baliatuz eratzen den figura erretorikoa da. Errepikatzen den hitzaren ideia …
Monarkia duala
Monarkia duala errege bakar batek gobernatutako bi erresumen multzoa da, kanpo politika eta armada bateratuekin, baina bestelakoetan automonoak. Bereziki …
Teokrazia
Abraham, Israelgo lehen patriarka izan zen. Patriarkek Jainkoaren aginduz gobernatzen zuten. Irudian, “Isaaken sakrifizioa”, Philippe de Champaigne …
Epitomea
Epitomea (latinezko ἐπιτομή, *epitomḗ *hitzetik, literalki “mozketa”) idazlan baten ideia nagusiak jasotzen dituen laburpen idatzia da. Haiei esker, …
Logografoak
Logografoak Antzinako Greziako lehenengo historialariak izan ziren, Herodotoren aurretikoak, kronika historiko eta geografikoak prosan idazten zituztenak, eta …
Batukaria
Batukaria hainbat zenbaki edo bestelako adierazpenen batuketa indexatua adierazten duen ikur matematikoa da. $\Sigma$ (sigma) letra greko maiuskulaz adierazten …
Biderkaria
Biderkaria biderketa anitza adierazteko erabiltzen den ikur indexatua da. $\Pi$ (pi) letra greko maiuskularen bidez adierazten da. Zehazkiago, …
Pertsona fisikoak eta pertsona juridikoak
Zuzenbidean, zentzu hertsian pertsona guztiak dira pertsona juridikoak, eskubide eta obligazioak dituzten heinean. Hala ere, ohikoa da pertsona fisikoen eta …
Faktoriala
$n$ zenbaki oso baten faktoriala $n$ zenbakia bere azpiko zenbaki oso guztiekin bidertzearen emaitza da: $$n!=n \times (n-1) \times (n-2) \times 3 \times 2 …
Jolas sinbolikoa
Panpina jolas sinbolikorako ohiko jostailua da. Jolas sinbolikoa haurrak errealitateko egoerak simulatu egiten dituen jolasa da, egoera horietako objektu …
Biolentzia sinbolikoa
Biolentzia sinbolikoa edo indarkeria sinbolikoa dominazio egoeretan gauzatzen den zeharkako biolentzia ez fisikoa da, subliminala eta ikusezina, menderatuen …
Probabilitate konposatua (ebakidura baten probabilitatea): biderketa-erregela
Probabilitate konposatua zorizko gertaera bi edo gehiago batera edo aldi berean suertatzeko probabilitatea da, bi gertaera edo gehiagoren ebakiduraren …
Zorizko gertaerak
Zorizko gertaera edo ausazko gertarea, zorizko saiakuntza bati buruz, probabilitatea kalkula dakiokeen edozein**emaitza** multzoa da. Adibidez, dadoa botata, …
Lagin-espazioa
Probabilitatearen teorian, lagin-espazioa zorizko saiakuntza batean izan daitezkeen emaitza edo gertaera elementalen multzoa da. $\Omega$ letra grekoarekin …
Bigarren mailako merkatua
Bigarren mailako merkatua, bigarren merkatua edo merkatu sekundarioa, behin jaulkita finantza aktiboak negoziatu eta elkartrukatzen diren merkatua da. Nolabait …
Zabor-bonuak
Zabor-bonuak kaudimen eskasa duten erakundeek jaulkitako bonu edo finantza-tituluak dira, eta beraz itzuliak ez izateko arrisku handia dutenak. Itzulketa-ezaren …
Kalifikazio-agentziak
Kalifikazio-agentziak, arriskua kalifikatzeko agentziak edo rating-agentziak erakunde ekonomiko batek izan herrialde bateko gobernua izan enpresa, jaulkitzen …
Kosmogonia (sorrera mitoa)
Kosmogonia, batzuetan sorrera mitoa ere deitua**,** unibertsoaren eta munduaren sorrerari buruzko kondaira mitologikoa da. Loturiko kontzeptuak dira teogonia …
Inperialismoa
Inperialismoa herrialde menderatzaile batek beste herrialde batzuk menderatu (ikus, dominazioa) eta kontrolatzen ditueneko fenomeno historikoa da. Menderatze …
Nazioarteko interbentzionismoa
Artikulu hau kontzeptu geopolitikoari buruzkoa da; kontzeptu ekonomikoa gaitzat duena beste hau da: Interbentzionismo ekonomikoa. Nazioarteko interbentzionismoa …
Superpotentzia
Superpotentziak mundu osoan eta arlo militar, politiko, ekonomiko eta kulturalean beste herrialde gehienak baino eragin zabalagoa, botere handiagoa, duten …
Examination: Statistics for Business, 2019
Here, in PDF format, you have the solved examinations proposed by Professor Josemari Sarasola for Statistics for Business in 2019, in the University of the …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2019 (Josemari Sarasola)
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2019 emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien ebazpenak …
Jara, bikiak eta bikoteak (Jasone Osoro): laburpena
Jara, bikiak eta bikoteak Jasone Osoro idazleak Jara izeneko bilduman plazaratu zuen bigarren liburua da, Jara izenburuko lehen lanaren ondoren, non Jarari …
Kondratieff zikloak edo uhinak
Kondratieff (Kondratiev) zikloak edo uhinak Nikolai Kondratieff (1892-1938) errusiar ekonomialariak planteaturiko iraupen luzeko ziklo ekonomikoak dira, …
Espezializazio malgua (produkzio malgua)
Espezializazio malgua edo produkzio malgua 1970eko hamarkadatik zabaltzen joan den produkzioaren antolakuntza modua da, 1930eko hamarkadatik indarrean izan zen …
Ekonomia mistoko sozietateak
Ekonomia mistoko sozietatea k, batzuetan besterik gabesozietate mistoak deituak, zerbitzu publiko bat (zaborren bilketa, osasun zerbitzuak, garraio publikoko …
Aurrezkia
Aurrezkia edo aurrezpena kontsumo korrontekoak diren ondasun eta zerbitzuetan xahutzen ez den errentaren zatia da, geroko kontsumo edo inbertsiorako baliatzen …
Komodifikazioa (merkantilizazioa)
Komodifikazioa edo merkantilizazioa**edonolako ondasun edo zerbitzua, maiz izaera aske eta publikoa duena, salgai bihurtu, eta hortik ahalik eta etekin gehien …
Levene proba
Levene proba edo Leveneren proba aldagai bati buruzko datu multzo bi edo gehiagoren bariantzen berdintasuna edo homozedastizitatea erabakitzeko proba …
Prosumitzaileak (prosumidoreak)
Prosumitzaleak edo prosumidoreak (produktore eta kontsumitzaile hitzen elkarketatik) teknologia digitalek eta Interneten garapena, bereziki Internet 2.0 …
Trasimako
Trasimako Antzinako Greziako sofista bat zen. Bereziki ezaguna da Platonen Errepublika solasaldiko pertsonaia gisa. Hala ere, ezin da ziurtatu Trasimakok …
Funtsezko atribuziozko errorea (korrespondentzia isuria)
Funtsezko atribuziozko errorea edo korrespondentzia isuria ikerketa psikologikoetan ikertzaileak izaten duen errorea da, neurri handiago batean subjektuaren …
Desplazamendua (psikologia)
Psikologian, desplazamendua subjektuen babes-mekanismo mota bat da. Hartan, subjektuak amorruaren zuzeneko eragileak ez diren beste batzuen aurka jotzen du bere …
Formalizazioa
Filosofian, formalizazioa teoria baten irudikapen abstrakto zorrotza da, teoria horren axiomak eta axioma horietatik ondorioak ateratzeko baliatzen dituen …
Kontrafaktuala (kontrafaktikoa)
Pentsamendu kontrafaktuala edo kontrafaktikoa, logikaren testuinguruan** baldintzazko kontrafaktuala edo kontrafaktikoa ere deitua,** gertatu den zerbait …
Iruditeria (imaginario kolektiboa, ikonosfera)
Iruditeria, ikonosfera edo imaginario kolektiboa, iruditeria soziala ere deitua, gizartean edo gizatalde batean indarrean dauden balio, sinbolo, mito, …
Biztanle-dentsitatea (biztanleriaren dentsitatea, populazio-dentsitatea)
Biztanle-dentsitatea, biztanleria-dentsitatea, biztanleriaren dentsitatea edo populazio-dentsitatea, biztanleria erlatiboa ere deitua (ikus hiztegian, biztanle …
Dentsifikazioa
Dentsifikazioa edo, zehazkiago, hiri dentsifikazioa**, hiri eremu batean biztanle dentsitatea gehitzea da, hiritarrak bizi espazio batean trinkotzea alegia. …
Errendimendu beherakorren legea
Ekonomian, errendimendu beherakorrak, zehatzago errendimendu beherakorren legea edo errendimendu marjinal beherakorren legea**, ekoizpen faktore baten …
Metadiziplina
Metadiziplina diziplina jakin bati buruzko hausnarketa filosofikoa da, bereziki bere metodo, prozedura eta emaitzen balioari buruz. Adibidez, metamatematika …
Nekazaritza erreforma, nekazal erreforma
Nekazaritza erreforma edo nekazal erreforma estatu batek nezakaritza arloan aurrera daraman politika aurrerakoien multzoa da, bereziki nekazaritza lurren …
Euroeszeptizismoa, euroeszeptikoak
Euroeszeptizismoa Europar Batasunaren printzipio eta politiken aurkako diskurtsoen multzoa da. Horren ezaugarri nagusia erreaktiboa izatea da, alegia Europar …
Epika, genero epikoa
Jatorrian, epika, genero epikoa ere deitua (antzinako grezierazko ἔπος, épos , hitzetik, literalki « hitza »), heroiak eta haren ekintzak goresten dituzten …
Atabismoa, atabikoa
Artikulu honetan atabismo terminoaren adiera antropologikoa lantzen da, adiera biologikoari buruz jakiteko, ikus, Bioscio webgunean: Atabismoa. Atabismoa …
Inflexioa, flexioa (hizkuntzalaritza)
Hizkuntzalaritza, inflexioa edo flexioa hitz bati egiten zaion aldaketa da, maiz bukaeran (hala nola, euskaraz), besteak beste hitzari dagokion numeroa, generoa …
Androginia (definizioa)
Pertsona bat androginoa (antzinako grezierako,* andros* eta* gyne* hitzetatik, “gizon”, “emakume”)dela esaten da, gizonari nahiz …
Errefutazioa
Errefutazioa baieztapen, konklusio, argudio edo teoria bat faltsua edo okerra frogatu edo erakusten duen argudio edo froga da. Hizkuntzalaritzan, baieztapen …
Erreakzionarioa
Erreakzionarioa gizartean aldaketa, erreforma eta aurrerabidearen aurkako jarrera duena izendatzeko erabiltzen den kategoria politikoa da (ikus, gainera, …
Proletarizazioa (proletartzea)
Proletarizazioa edo proletartzea lanpostuan autonomia galtzen duten langileek jasaten duten prozesua da, teknologia berriak sortuz haien trebeziak gutxietsi …
Pauperizazioa
Pauperizazioa herritarrek eta familiek, indibidualki nahiz kolektiboki, jasaten duten pobretze-prozesua da. Egoera sozioekonomikoaren aldaketa kuantitatiboa da, …
Laboreen errotazioa (labore-txandaketa)
Bi laboreen txandaketa: hurrengo labore-txandan labore bat beste laborarekin ordeztuko da dira, lurzoruaren osagai kimiko eta mineralen oreka lortze aldera. …
Desagrarizazioa
Desagrarizazioa ekonomia batean nekazaritzak eta abeltzaintzak duten pisua galtzea da, industriaren eta zerbitzuen mesedetan, Barne Produktu Gordinera sektore …
Gaizkiaren banalitatea (gaizkiaren hutsaltasuna, gaitz hutsala)
Gaizkiaren (edo gaitzaren) banalitatea, gaizkiaren hutsaltasuna, gaizkiaren hutsalkeria edo gaitz hutsala Hannah Arendt filosofoak (1906-1975) naziek juduen …
Taumaturgia (definizioa)
Taumaturgia (antzinako grezierazko θαῦμα, thaûma, « gauza miragarria, harrigarria », eta ἔργον .*érgon, * « ekintza » hitzetatik) naturaz gaindiko ekintzak, …
Desindustrializazioa
Desindustrializazioa industria sektoreak ekonomia osoan duen nagusitasuna galtzea da. Ohartarazi behar da desindustrializazioa ez dela industria sektoreak …
Aztarna ekologikoa
Aztarna ekologikoa edo hatz ekologikoa produktu edo jarduera batek ingurunean sorrarazten duen duen inpaktu edo eraginaren adierazle bat da. Zehatzago, produktu …
Perspektibismoa (filosofia)
*Agian perspektibismoa literaturan biltzen ari zinen. * Perspektibismoa ezagutza perspektiba edo ikuspuntu berezi ezberdinetatik gertatzen dela eta beraz …
Kausagilea
Oinordetza zuzenbidean, kausagilea mortis causa, hots hiltzeagatik, beste bati eskubide bat transmititzen dion pertsona fisiko hila da.** Beste hizkuntzetan: …
Gainpopulazioa
Giza gainpopulazioa edo superpopulazioa** hiri edo eskualde batean dagoen gehiegizko biztanle-dentsitatea da. Terminoa planeta osoari ere aplikatzen zaio, …
Alfa arrak eta beta arrak
Alfa arra animalia talde batean (gizakiak barne) dagoen ar menderatzailea da, baliabideak (janaria, …) lortu eta emeak bereganatzeko lehentasuna izateaz …
Gardenki: Estimatzaileen lagin-banaketak
Estimatzaile baten lagin-banaketa estimatzaile bati dagokion probabilitate-banaketa da. Estimatzaileak lagineko datuetatik kalkulatzen diren balioak dira, …
Anakronismoak
Artean eta literaturan bereziki, anakronismoa (Erdi Aroko grezierako anachronismos hitzetik, “berandu denboran”) objektu, ideia edo mezu bat dagokion garaitik …
Talde akzidentala
Talde akzidentala nahi gabe, aukera edo erabaki sendo edo ezaugarri komun adierazgarririk gabe, elkarrekiko harremanetan suertatzen diren pertsonen multzoa da; …
Informazio asimetrikoa
Merkatu batean informazio asimetrikoa dagoela esaten da kontsumitzaileek eta ekozile edo saltzaileen elkartrukatzen diren produktu eta zerbitzuen kalitateari …
Katakresia
Katakresia berez izenik ez duen gauza bat harekin loturik dagoen edo antzekoa den gauza baten izena erabiliz izendatzen duen figura erretorikoa da, adibidez …
Fetitxea
Antropologian eta etnologian, fetitxea gizatalde batean erabiltzen den objektu magikoa da, gizakiak egin eta landutakoa, naturaz gaindiko ahalmena duena eta …
Biopolitika eta bioboterea
Biopolitika estatuek osasunaren, higienearen, biziraupenaren, gaixotasunaren, jaiotzen eta orokorrean bizitzaren gainean (eta ondorioz baita ere heriotzaren …
Buru-jatea
Buru-jatea (ingelesez, brainwashing; gaztelaniaz, lavado de cerebro; eta horregatik zuzeneko mailegua baliatuz, burmuin-garbiketa eta buru-garbiketa ere deitua …
Alfabetizazioa (alfabetatzea)
Alfabetizazioa edo alfabetatzea irakurtzen eta idazten, entzuten, ulertzen eta hitz egiten ikasi eta irakasteko prozesua da, baita ere orokorrean gaitasun …
Kurrikulu nulua
Kurrikulu edo curriculum nulua kurrikuluan ezarrita izan arren, azkenean praktikan lantzen ez den gaia edo edukia da, denbora ezagatik edo irakasleak edo …
Jarduera estrakurrikularrak eta eskolaz kanpoko ekintzak
Jarduerak estrakurrikularrak ikasleek eskolan burutzen dituzten jarduera osagarriak dira, kurrikulutik kanpokoak baino aldi berean kurrikulua osatu dezaketenak. …
Autoikaskuntza edo ikaskuntza autonomoa, autodidaktak
Autoikaskuntza edo ikaskuntza autonomoa nork bere kabuz ikastea da. Halaber, zer ikasi eta nola ikasi ikasleak berak erabakitzen dueneko ikaskuntza mota ere …
Banaketa (banakuntza) enpresan
Enpresan, banaketa edo banakuntza ekoitzitako produktuak kontsumitzailearen esku jartzen dituen funtzioa da. Garraio eta biltegiratze funtzioak biltzen ditu …
Ubikuotasuna
Ubikuotasuna edo nonahikotasuna** (latinezko ubique adberbiotik, “leku guztietan”) leku guztietan aldi berean izatearen nolakotasuna da. Erlijio …
Familia-plangintza
Familia-plangintza nahi gabeko haurdunaldiak ekidin, bilatutako haurdunaldiak erraztu eta haurrak noiz izatea erabaki eta bideratzen duten neurrien multzoa da, …
Organizismoa (biologia)
*Agian, organizismoa arkitekturan bilatzen ari zinen. * Organizismoa izaki bizidunak organismoak direla, eta beraz osotasun moduan hartu behar direla …
Mekanizismoa
Mekanizismoa edo filosofia mekanizista errealitatea mekanismo edo kausa-efektu erlazio finkoen bitartez diharduten sistema egonkor eta erregularren bitartez …
Normatibitatea
Normatibitatea ekintza edo jarrera bat nolakoa izan beharko litzatekeen ezartzen duen irizpidearen ezaugarria da. Adibidez, “biolentzia ez da erabili …
Separatismoa (politika)
Separatismoa entitate politiko bat (nazio bat, herri bat, …) beste entitate handiago batetik bereiztearen aldeko jarrera eta mugimendu politikoa da, …
Jaungoikoa eta Lege Zaharra, JEL, jeltzaleak eta jelkideak
Jaungoikoa eta Lege Zaharra, JEL akronimoaz ere ezaguna, EAJ Eusko Alderdi Jeltzalea alderdi politikoaren goiburua da, Arana Goiri anaiek asmatutakoa, eta …
Intrintsekoa eta estrintsekoa
Zerbaiten propietate edo ezaugarri bat intrintsekoa dela esaten da, esentziala edo bere-berezkoa denean. Adibidez, gardentasuna uraren propietate intrintsekoa …
Zonbiak
Mendebaldeko XX. mendeko imajinarioan, zonbia hil bizi bat da, gizaki biziak jazarri egiten dituena, haiek hil eta haiek ere hil bizi bilakatzeko, bigarren …
Gogorapen-teoria: ontogenesia eta filogenesia
Ume bat enbrioi izatetik jarraitu duen prozesua, ontogenesia, gizakiaren eboluzioaren edo filogenesiaren islada litzateke gogorapen teoriaren arabera. …
Esklusibotasun-legea
Agian esklusibotasuna marketinean bilatzen ari zinen. Marketinean, esklusibotasun-legeak bi produktuk ideia berdina partekatu ezin dutela baieztatzen duen legea …
Iritzi publikoa
Bereziki XVIII. mendearen bukaeratik garatutako kontzeptu politiko eta soziala da, Ilustrazioaren eta demokraziaren teoriaren baitan sortua. Iritzi publikoa …
Siderazioa
Siderazioa pertsona batek bat-bateko egoera traumatiko batean pairatzen duen blokeo edo paralisia da, erreakziorako ahalmenik gabe uzten duena, mugimendurako …
Efizientzia teknikoa (teknologia efizientea)
Efizientzia tekniko edo produktiboa ekoizpena baliabide (lehengaiak, osagaiak, lana, …) gutxienak erabiltzen direnean gertatzen den egoera da, baliabide …
Efizientzia ekonomikoa (ekonomia efizientea)
Enpresan, efizientzia ekonomikoa edo eraginkortasun ekonomikoa ekoizpen maila bat kostu txikienarekin burutzen denean gertatzen den egoera da. Beraz, …
Estimatzaileak
Estimazio estatistikoan, estimatzaileak edo zenbatesleak populazio edo eredu estatistiko bateko parametroak kuantifikatzeko, lagin bateko datuetatik …
Bariantza-analisia
Estatistikan, bariantza-analisia (ANOVA akronimoaz ere ezaguna, ingelesezko ANalysis Of VAriance terminotik) aldagai kuantitatibo baten gainean jasotako …
Hamaseigarrenean, aidanez; Anjel Lertxundi; laburpena
Hamaseigarrenean, aidanez Anjel Lertxundi idazleak 1983an plazaraturiko eleberria da. Hogeitamar urte lehenago herri txiki batera iritsitako emakume baten …
Probabilitate baldintzatua (baldintzazko probabilitatea, baldintzapeko probabilitatea)
Probabilitate baldintzatua, baldintzazko probabilitatea edo baldintzapeko probabilitatea, B gertatu dela jakinda A gertatzeko probabilitatea da orokorrean, …
Zibilizazioen talka
Zibilizazioen talka Samuel Huntington (1927-2008) politologo estatubatuarrak 1993 urtean plazratutriko hipotesi geopolitikoa da. Horren arabera, XX. mendearen …
Lagin-banaketak
Inferentzia estatistikoan, lagin-banaketa estimatzaile edo estatistiko baten probabilitate-banaketa da, lagin posible guztietarako haien balioak eta balio …
Hautemandako balioa
Marketinean, hautemandako balioa bezero batek pruduktu edo zerbitzu batek dakartzan onura eta kostuen balorazioa da, lehiakideek eskaintzen dituztenekin …
Idiosinkrasia
Idiosinkrasia subjektu batek dituen nortasun-ezaugarri berezien multzoa da, beste subjektuetatik bereizten dutenak. Terminoa gizatalde bateko kideek partekatzen …
Pazifismoa (bakezaletasuna)
Pazifismoa edo bakezaletasuna bakearen aldeko mugimendu soziala eta jarduna da, eta beraz orokorrean indarkeriaren, gerraren, militarismoaren eta belizismoaren …
Disuasioa (geopolitika)
Geopolitikan, disuasioa (aditza, disuaditu) estatu batek indarra edo bestelako presio neurriak erabiliko dituela esplizituki edo inplizituki beste estatu …
Egozentrismoa
Psikologian, pertsona egozentrikoak euren jarrera eta jokabideak euren pertzepzio eta esperientzien ikuspuntutik soilik eratzen dituzten haiek dira. Beraz, …
Libertinajea (definizioa)
Libertinajea norberak nahi duena egiten dueneko jokabidea da, hots beste pertsonak eta instituzioak, arau moralak eta legalak, errespetatu gabe. Askatasunarekin …
Apokrifoak
Apokrifoak (antzinako grezierako ἀπόκρυφος , apókryphos, « ezkutua ») egile edo jatorri ezezagun edo zalantzazkoa duten lan idatziak dira. Artelanei ere …
Eudemonismoa
Eudemonismoa (antzinako grezierazko eudamonia, “zoriona”, hitzetik, bere aldetik eu, “ona”, eta daimon, “izpiritu”, …
Hipersexualizazioa
Hipersexualizazioa pertsona edo pertsona baten irudiaren sexu-atributuak nabarmentzea da, ikusleen arreta erakarri eta irudi horrek islatzen duenarekin interesa …
Ekonomia positiboa eta ekonomia normatiboa
Ekonomia positiboa eta ekonomia normatiboa ekonomiari buruzko adierazpen eta proposizioak egitean, eta orokorrean ikerketa ekonomikoa egitean, bereizten den bi …
Subjektibismoa
Subjektibismoa(subjetibismoa) zerbait ezagutzeko ikuspegi lehen eta nagusitzat pertsonaren indibidualtasuna aintzat hartzen duen jarrera filosofikoa da. …
Estigmak eta estigmatizazioa
Estigma (antzinako grezierazko stigma hitzetik, “punta duen objektu batekin egindako orban edo marka”) gizarte harremanetan eragin negatiboa …
Albiste faltsuak
Albiste faltsuak, berri faltsuak edo, ingelesezko mailegua baliatuz,fake news direlakoak, bereziki Interneten zabaldu eta nahita, engainatzeko helburuarekin, …
Arpegioak
Arpegioak: Claude Debussy, Premiere Arabesque Arpegioak bata bestearen ondotik, era melodikoan, jotzen diren nota musikalen segidak dira, nota musikalak batera …
Egia-ostea
Egia-ostea XXI. mendean garaturiko kontzeptua da, modernitatean nagusi izan den egia-gezurra dikotomia gaindituz (eta hortik oste atzizkia), eta errealitate …
Pentsamendu analogikoa
Pentsamendu analogikoa errealitate sinple, gertu eta ezaguna (iturburu -eremua deitzen dena) eremu konplexu, urrun eta ezezagun batera (helburu eremu deitzen …
Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala
Hemen duzu, PDF formatoan eta orrialde bakar batean inprimatzeko, Giza Eskubideen Aldarrikapen Unibertsala, Giza Eskubideen Adierazpen Unibertsala ere deitua. …
Ekonomia klasikoa
Ekonomia klasiko edo ekonomiaren eskola klasikoa XVIII. mendean Adam Smith abiarazi eta XIX. mendean beste ekonomialari batzuek, haien artean David Ricardo, …
Arrisku-faktoreak eta babes-faktoreak
Arrisku-faktoreak gaixotasun, sindrome edo nahasmendu bat garatzeko probabilitatea gehitzen duten faktore, aldagai eta ezaugarriak dira. Adibidez, estresa eta …
Zerga paradisuak
Zerga paradisuak edo paradisu fiskalak, batzuetan off shore kokapen edo gune ere deituak, sozietateak sortu ta bankuko kontuak edukitzen dituzten atzerriko …
Dependentziaren teoria
Dependentziaren teoria, mendekotasunaren teoria edo menpekotasunaren teoria garapena eta azpigarapena zentro edo herrialde garatuen eta periferia edo herrialde …
Eskalatze multidimentsionala
Estatistikan, eskalatze multidimentsionala, eskalatze dimentsioaniztuna edo dimentsio anitzeko eskalatzea elementu edo objektu batzuen arteko distantziak …
Auzokotasun efektua
Auzokotasun efektua edo auzo efektua pertsona batek bere ingurukoen portaera berdinak izaten dituela baieztatzen duen efektu, printzipio eta teoria da. Bereziki …
Segregazioa (soziologia)
Segregazioa, zehazkiago segregazio soziala edo gizarte segregazioa , gizatalde batzuk hiri, eskualde edo nazio bateko gune ezberdinetan bizi direnean gertatzen …
Balkanizazioa
Geopolitikan, balkanizazioa estatu bat, gehienetan entitate etniko edo nazional batzuek osatutakoa, estatu txikitan zatitzean gertatzen den egoera da, bereziki …
Negoziazio-bolumena (negoziatutako bolumena)
*Ez nahastu negozio-bolumenarekin. * Burtsan, negoziazio-bolumena edo negoziatutako (negoziaturiko) bolumena epe batean, normalean egun batean, saldu eta …
Mikromatxismoak
Mikromatxismoak, maiz mM laburdurarekin ere deituak, ideologia eta jarrera matxista eta heteropatriarkala adierazten duten praktika kultural normalizatuak dira, …
Aldi errefraktarioa
Aldi, epe edo periodo errefraktarioa organo kitzikakor batek edo horien multzo batek estimulu baten aurrean berriz ere kitzikatua izan arte iragan beharreko …
Kontratu soziala
Kontratu soziala agintea edo boterea, bereziki estatuarena, eta estatuak erakundeekin eta herritarrekin dituen harremanak azaldu eta legitimatu egiten dituen …
Akzio baten kotizazioa
Akzio baten kotizazioa burtsan trukatzen den akzio baten azken salerosketan izandako prezioa da. Akzio jakin bat burtsako merkatuan aski garrantzitsua bada, hau …
Kotizazioa
Kotizazioa merkatu batean ondasun bati esleitzen zaion prezioa da, ondasun horren azken salerosketak, ondasun horren eskaria eta eskaintza eta merkatuaren uneko …
Errenta lehiatsuen teoria
Errenta lehiatsuen teoria hiritik gertuko eremuak eskuratu edo erabili ahal izateko partikularrek eta enpresek ordaintzeko prest dauden errentari buruzko teoria …
Hiria (definizioa eta kontzeptua)
Hiriak gune populatu handiak dira, biztanle dentsitate handiarekin, etxebizitzaz gainera gobernu, administrazio, hezkuntza eta merkataritzako funtzioak betetzen …
Isurialde hidrografikoa
Iberiar Penintsulako Mediterraneoko isurialdea, berdez. Iparraldean, Ebro ibaiko arroak hartzen du isurialdearen zati handiena. Hegoaldean, isurialdeko ibaiak …
Ibai-arroak, arro hidrografikoak, arro hidrologikoak
Afrikako Kongo ibaiko arro hidrografikoa. Ikus daiteke nola arroak Kongo ibaia eta ibaidar guztiak biltzen dituen. Kredituak: Imagico-Wikimedia Commons. …
Aktibismoa
Aktibismoa pertsonek eta taldeek arazo sozialen inguruan egiten duten ekintza politikoa da, gizarte mugimendu baten baitan edo Gobernuz Kanpoko Erakundeen …
Kontsentsua (adostasuna)
Ekintza kolektiboetan, demokrazia ezinbesteko baldintza bilakatu da garaiotan erabaki horren zilegitasuna ziurtatzeko. Hala eta guztiz ere, erabaki hartze …
Sektore-diagramak
Ikus, sektore-diagrama, Gizapediako hiztegian, definizio laburra izateko. Sektore-diagrama, batzuetan ziklograma ere deitua, maiztasunak eta portzentajeak …
Stock haustura
Kasu honetan, eskaera aurreikusitako denboran iritsi ez eta piezak kontsumitzen doaz, segurtasun-stocka (berdez) ere agortzen da, eta orduan stock-haustura …
Panelak (soziologia, merkatu-ikerketa, inkestak)
Soziologian eta merkatu ikerketan, panel-ikerketa edo, besterik gabe, panela banako edo elementu berdinekin osaturiko lagin bati denboran zehar une ezbedinetan …
Proiekzioa (psikologia)
Proiekzio psikologikoa pertsonek duten defentsa-mekanismoa da, norberarentzat onartezinak diren esperientzia, ezintasun, antsietate, sentimendu eta pentsamendu …
Homozedastizitatea eta heterozedastizitatea
Estatistikan, homozedastizitatea, homoszedastizitatea edo homoskedastikotasuna**, segida batean biltzen diren zorizko aldagaien bariantzen berdintasuna da, …
Meritokrazia
Meritokrazia pertsonak lortutako merituen arabera, adimena eta egindako ahaleginak kontuan harturik, saritu egiten dituen gizartea edo erakundea da, pertsona …
Kaosaren teoria
Kaosaren teoria sistema batean izandako aldaketa txiki-txiki batek sistema osoaren bilakaera nola aldatzen duen aztertzen duen jakintza-arloa da. Izan ere, …
Maila sozioekonomikoa
Maila sozioekonomikoa edo estatus sozioekonomikoa gizarte batean pertsona edo familia batek beste pertsona eta familiei buruz duen kokapen erlatiboa da, aldagai …
Kuotazko laginketa
Kuotazko laginketa, kuotakako laginketa edo kuota-laginketa ikertzaileak lagina populazioaren ezaugarriren batekin bat etorrarazteko asmoarekin egiten duen …
Aldagai kanonikoak
Estatistikan, aldagai kanonikoa beste aldagai batzuen konbinazio linealaz sortzen diren aldagaiak dira. Haiekin loturik, korrelazio kanonikoaren analisia …
Analisi diskriminatzailea
Errenta, adina eta mailegua jaso duten ala ez jaso dira bankuko bezeroen artean. Bezero berri baten errenta eta adina jakinik (puntu berdea), analisi …
Gogamena (psikea)
Gogamena, psikea (antzinako grezierazko ψυχή, psukhế , hitzetik, « arima, bizitzaren hatsa») ere deitua, gizakiak emozioak sentitu (beldurra, maitasuna, …
Dibertsifikazioa enpresan
Agian finantza dibertsifikazioa bilatzen ari zinen. Enpresako dibertsifikazioa edo dibertsifikatzea produktu edo zerbitzu berriak eskaini eta …
Finantza dibertsifikazioa
Agian enpresako dibertsifikazioa bilatzen ari zinen. Finantza dibertsifikazioa edo kartera edo zorro baten dibertsifikazioa (dibertsifikatzea eta askotarikotzea …
Kontraetsenpluak
Kontraetsenplua kasu guztietarako baieztapen orokor bat faltsutu edo gezurtatu egiten duen banako kasu berezi bat da. Bereziki matematikan frogapenak egiteko …
Arimen transmigrazioa
Arimen transmigrazioa, besterik gabe transmigrazioa ere deitua, gorputza hiltzean arima beste gorputz batera igarotzen delako sinesmen edo ideia da. Antzinako …
Palingenesia (politika, faxismoa, ultranazionalismo palingenetikoa)
Agian palingenesiaren kontzeptu politiko eta erlijiosoari buruz bilatzen ari zinen. Palingenesia ideologia politiko batzuen ezaugarria da, bereziki …
Palingenesia (filosofia eta erlijioa)
*Agian, palingenesia terminoaren kontzeptu politikoa bilatzen ari zinen. * Palingenesia (antzinako grezierazko παλιγγενεσία (palingenesía, “birsortzea”; πάλιν …
Kontserbadurismoa (kontserbatismoa)
Kontserbadurismoa edo kontserbatismoa Aro Modernoan garaturiko ideologia politikoa da, Frantses Iraultzaren ondorioz zabaldutako indibidualismoa, …
Performatibitatea
Performatibitatea kontzeptuak, hizkuntza eta jokabideek gizartean eragiteko duten ahalmena da (eta orduan hizkuntza, kontzeptu eta jokabide horiek …
Lan merkatuko dualtasuna
XX. mendeko hamarkadara arte, langileek kolektibo homogeneoa osatzen zutela esan daiteke, ongizate estatuak ezarritako abantaila eta eskubideek bermaturik, hala …
Reifikazioa (marxismoa)
Artikulu hau marxismoko kontzeptuari buruzkoa da, kontzeptu epistemologikoa gaitzat duena beste hau da: Reifikazioa (erreifikazioa). Marxismoan, reifikazioa, …
Reifikazioa (erreifikazioa)
Artikulu hau kontzeptu epistemologikoari buruzkoa da, marxismoko kontzeptuari buruzkoa beste hau da: Reifikazioa (marxismoa). Reifikazioa edo erreifikazioa …
Hutsune azaltzailea
Hutsune azaltzailea Joseph Levine filosofoak (1952- ) 1983 urtean asmaturiko esamoldea da, teoria fisikalista eta materialistek gogamenaren egoerak (mina, …
Pertsonalismoa
Pertsonalismoa XX. mendearen hasierako hamarkadetan garaturiko filosofia humanista da, kapitalismoak eta gizarte industrialak ezartzen duten nahasmenaren …
Dualismo kartesiarra
Dualismo kartesiarra edo kartesiar dualismoa** René Descartesen teoria antropologikoa da, gizakiari buruzkoa alegia, zeinaren arabera gizakiarengan gorputza eta …
Monolaborantza
Monolaborantza lursailen eremu zabal batean labore bakarra lantzen duen nekazaritza-sistema da. Adibide moduan, Andaluziako lurralde zabaletan lantzen den …
Botere-borondatea
Botere-borondatea edo** boterearen borondatea **(alemanieraz, Der Wille zur Macht) Friedrich Nietzsche filosofoak (1844-1900) asmaturiko terminoa izan zen, …
Boulesis
Boulesis Aristotelesek bere etikan bereizi zituen hiru desiretako bat da, epithymía edo berezko irrikarekin eta thymós edo desira emozionalarekin batera. …
Bereizgarri psikologikoak
Bereizgarri psikologikoak edo nortasunaren bereizgarriak, nortasunaren ezaugarri edo ezaugarri psikologikoak ere deituak, pertsonak eta haien jokabideak …
Ipuin batean bezala, Joan Mari irigoien: laburpena
Ipuin batean bezala Joan Mari Irigoien (Altza, 1948) 2002 urtean plazaraturiko eleberria da, bikote baten maitemintzea, gorabeherak eta aamaiera tragikoa …
Frogaren zama
Epistemologian, frogaren zama, latinezko onus probandi esamoldeaz ere ezaguna, zerbair baieztatzen duenak baieztapen hori frogatzearen ardura duela ezartzen …
Identitatea
Identitate kontzeptua psikologian, soziologian, antropologian eta filosofian baliatutako kontzeptua da izan da, eta beraz ikuspuntu ezberdinetatik landua. Hala …
Giza garapena
Zoriona al dakar diruak? Diruarekin nahi bezainbeste eros dezakezu, baina horrek zoriontsu egingo zaitu? Zenbateraino? Galdera hauen erantzunaren ildotik sortu …
Antsiogenoak, ansiogenoak
Antsiogenoak edo ansiogenoak (antsiogenikoak edo ansiogenikoak) antsietatea sorrarazten duten faktoreak, egoerak eta estimuluak dira.
Interbentzionismo ekonomikoa
*Agian interbentzionismo politikoari buruz bilatzen ari zinen, baina hau interbentzionismo ekonomikoari buruzko artikulua da. * Interbentzionismoa, zehatzago** …
Testamentua
Tokiko ordenamendu juridikoen arabera definizio zehatza aldakorra arren, testamentu izeneko agirian pertsona batek, testamentugile izenekoak, bera hil …
Naturalismoa (literatura)
Agian, naturalismo filosofikoari buruz jakin nahi duzu. Naturalismoa XIX. mendeko azken hamarkadetan garatutako literatura mugimendua izan zen, muturreko …
Naturalismo filosofikoa
Naturalismo filosofikoa errealitate eta fenomeno guztiak, baita kontzientzia eta ideiak ere, naturan (greziarren physis delakoan) daudela eta beraz lege eta …
Ideien teoria, formen teoria (Platon)
Ideien teoria edo formen teoria Platon filosofoaren teoria ontologikoa da. Horren arabera, errealitatea bi eremutan banaturik dago (ikus, dualismo ontologikoa …
Kontraktualismoa
Kontraktualismoa gizarteak eta estatuak elkarbizitza bermatzearren hiritarren artean egindako kontratu edo hitzarmen baten bitartez eratu direla baieztatzen …
Supergizakia (gaingizakia)
Supergizakia edo gaingizakia (alemanieraz, Übermensch) Friedrich Nietzsche filosofoak (1844-1900) gizakiarentzat proposatu zuen gizaki eredua da, …
Tutorial: Power law distributions
Power law distributions are common distributions showing a big frequency or probability for small values and small frequency or probability for big values, …
Tutorial: The uniform distribution
The uniform distribution is the probability distribution that gives the same probability for all possible values. An example of this distribution is the number …
Estajanovismoa
Alexei Stakhanov, meategian lanean. Estajanovismoa Sobietar Batasunean 1930eko hamarkadatik garatutako langile mugimendua izan zen, lantegietako …
Bestalak
Antzinako Erroman, bestalak Besta jainkosaren tenpluko emakume apaizak ziren, birjinak, tenpluko su sakratua eta beste errituak zaintzea helburu zutenak. …
Balio Eguneratu Garbia (BEG)
Balio Eguneratu Garbia, BEG akronimoaz ere deitua, edo Eguneratutako Balio Garbia (EBG) inbertsio batek ekarriko dituen etekinen neurri absolutu bat da, …
Fisher tasa (Fisher ebakidura)
BEG edo balio eguneratu garbiaren kalkulua deskontu tasa ezberdinetarako kalkulatzen denean, BEG kurba eskuratzen da. Elkarrekiko bateraezinak diren bi …
Madrigala (pieza musikala)
Agian, madrigal izeneko olerkiari buruz bilatzen ari zinen. Musikan, madrigala Berpizkundean bereziki eta XVII. mendera arte konposatu eta a capella abestutako …
Madrigala (olerkigintza)
Agian madrigal izeneko pieza musikalari buruz bilatzen ari zinen. Madrigala 8-10 bertsoko olerki laburra da, zazpi edo hamaika silabakoak, silbaren metrika …
Jara, Jasone Osoro: laburpena
Jara Jasone Osorok 2001 urtean plazaratu zuen gazteentzako eleberria da, Jara 13 urteko neska nerabearen bizipenak kontatzen dituena: lehen maitasuna, …
Guztiahaltasuna
Guztiahaltasuna, guztiahaldunaren edo ahalguztidunaren nolakotasuna, Jainkoari esleitzen zaion atributua da, Jainkoak dena ahal duela adierazteko. Filosofikoki …
Substantzia (filosofia)
Filosofian, substantzia terminoa hainbat eratara erabili da. Jatorrian, substantzia (latinezko substantia hitzetik, grezierazko ousias terminoaren parekoa) …
Teodizea
Teodizea, teologia naturala eta teologia arrazionala ere deitua, Leibniz filosofoak 1710 urtean lehen aldiz plazaratu zen terminoa da, bere “Essais de …
Tutorial: The sign test
The** sign test** is a non parametric used to test a given median value for one sample. We may use it also to test equality of medians in paired samples. You …
Fatalismoa
Fatalismoa (latinezko* fatum* hitzetik, euskaraz “patua”) gertaera batzuk ezinbestean gertatzen direla sinestea da, beste ezer gertatzeko aukerarik …
Esentziala eta akzidentala
Gauza baten propietatea ezinbestekoa denean gauza hori existitu eta dagokion bezala sailkatu eta izendatzeko, propietate hori esentziala dela esaten da. …
Homosexualitatea eta homosexualak
Artikulu hau gizakien homosexualitateari buruzkoa da. Homosexualitatea sexu bereko pertsonenganako**sexu orientazioa** da, hots sexu bereko pertsonenganako …
Intimitatea (psikologia)
Intimitatea pertsona batek bere baitan dituen sentimendu, desira eta itxaropen sakonen multzoa da, gertuenekoekin, hala nola familiarekin eta bikotekidearekin …
Konkupiszentzia
Konkupiszentzia (latinezko concupiscentia hitzetik, “irrika, irritsa”) plazererako irrika asetu eta zentzumenak gozatzeko gogoa da. Gizakiaren …
Arkaikoa
Arkaikoa (latinezko archaicus hitzetik, bere aldetik *ἀρχαϊκός *eta *ἀρχή *hitzetatik, «hasiera») antzinako eta guztiz osatugabea den estiloari deritzo, …
Koadjutorea
Koadjutorea kargu bat betetzen duen pertsonaren laguntzailea da. Bereziki Eliza Katolikoan erabiltzen den terminoa da, parrokoaren apaiz laguntzailea …
Kontserbazionismoa
Kontserbazionismoa naturguneak babesteko politiken multzoa eta horien aldeko diskurtso ideologikoa da. XIX. mendearen bigarren erdialdean garatu zen lehenbizi, …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2018-2019 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2018-2019 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako Estatistika eta datuen …
Zenbaki handien legea
Estatistikan, zenbaki handien legeak lagin bateko datuen batezbesteko aritmetikoak, lagina handia denean, populazio osoko batezbestekoarekin edo batezbesteko …
Urte arteko aldaketa-tasa (urte arteko aldakuntza-tasa)
Ekonomian, urte arteko aldaketa-tasak edo urte arteko aldakuntza-tasak aldagai batek urte bateko data batetik hurrengo urteko data berera izan duen hazkunde …
Materialismo dialektikoa
Materialismo historikoa marxismoaren zientzia soziala den bitartean, historiaren bilakaera aztertzen duena, materialismo dialektikoa marxismoaren filosofia da, …
Tutorial: Hypergeometric distribution
The hypergeometric distribution gives the probability of drawing a number of a type of elements from a dichotomous distribution, when we extract the elements at …
Laginketa geruzatua (laginketa estratifikatua)
Zorizko laginketa geruzatua edo ausazko laginketa geruzatua (laginketa estratifikatua ere deitua) laginak osatzeko metodo bat da, non elementuak populazio …
Jauzi kualitatiboa
Jauzi kualitatiboa objektu edo fenomeno baten kalitate edo izaeran gertatzen den aldaketa da, hartan izandako aldaketa kuantitatiboen eraginez. Adibidez, …
Goi-lautada (goi-ordokia)
Tibeteko goi-lautadako mapa topografikoa Goi-lautada edo goi-ordokia, batzuetan meseta ere deitua,** itsasoaren mailatik goi samar dagoen lur eremu laua da …
Tutorial: Fisher's exact test
Fisher’s exact test is used to test independence between two variables in a 2x2 contingency table. You can find here (PDF slides) some lecture notes about …
Autofikzioa
Autofikzio terminoa Serge Doubrovsky frantses idazleak 1977 urtean erabili zuen lehen aldiz bere Fils (Seme) eleberria kategorizatzeko. Autobiografía generoaren …
Lehorreko nekazaritza
Lehorreko nekazaritza, iberiar goi lautadan. Lehorreko nekazaritza laboreentzako ura euritik beste inondik hartzen ez duen nekazaritza sistema da, inongo …
Latifundioak eta minifundioak
Latifundioa (latinezko latifundium hitzetik) nekazaritzarako edo abeltzaintzarako ustiatzen azalera handiko lursaila da, latifundista deritzon jabe bakar …
Justaposizioa (alborakuntza)
Justaposizioa edo alborakuntza perpaus elkartuak osatzeko moduetako bat da, koordinazioarekin (juntadurarekin) eta menderakuntzarekin (subordinazioarekin …
Giza Harremanen Eskola
Giza Harremanen Eskola edo Giza Harremanen Teoria 1930eko hamarkadatik garatututako teoria soziologikoa da, giza motibazioak, bereziki enpresa barruan, aztertu …
Eszedentzia
Lan araudiek eta kobtratuek ezartzen dituzten mugen barruan, eszedentzia lan harreman kontraktuala aldi baterako bertan behera uztea da, derrigorrez …
Kolonialismoa
Kolonialismoa herri indigena batean kanpoko potentzia baten eskutik dominazio iraunkorra ekarri eta iraunarazten duen estrategia eta prozesu historikoa da, …
Balio-galera fisikoa, funtzionala eta ekonomikoa
Balio-galera edo balio-galtzea ondasun edo aktibo batek denboran zehar, zehatzago bere bizitza erabilgarrian zehar, jasaten duen balioaren gutxitzea da. Balio …
Lermak
Lermak, batzuetan gutxiketak ere deituak, ekoizpen prozesuan eta biltegian gertatzen diren lehengai eta produktuen galera itzulezinak dira, hala nola likidoen …
Lanaren banaketa sexuala (lanaren zatiketa sexuala)
Lanaren banaketa sexuala edo lanaren zatiketa sexuala, lanaren banaketa soziosexuala ere deitua, gizarteetan gizon eta emakumeei gaitasun, trebezia, ardura eta …
Anbibalentzia (baliobitasuna)
Anbibalentzia aurkako bi interpretazio edo ezaugarri dituenaren nolakotasuna da. Adibidez, gaua anbibalentea da gure gizartean, iluaren, arriskuaren eta …
Gizarte ongizatea
Gizarte ongizatea herritarren bizi-kalitatea bermatzeko prozesua da, estatuen eta beste erakundeen eskutik, bereziki gabezia, eskasia eta kalteberatasun egoeran …
Esperantza matematikoa (itxaropen matematikoa)
Esperantza matematikoa, itxaropen matematikoa, esperotako balioa edo itxarondako balioa, zorizko aldagai baten batez besteko balioa da, balio posible guztiak …
Biztanleriaren hazkunde begetatiboa (biztanleriaren berezko hazkundea, biztanleriaren hazkunde naturala)
Demografian, biztanleriaren hazkunde begetatiboa, berezko hazkundea edo hazkunde naturala, berezko saldoa edo saldo naturala ere deitua,** eskualde bateko …
Konkomitantzia (konkomitanteak)
Bi gauza edo gehiago (faktore, tratamendu, sintoma, erabaki, …) konkomitanteak (latinezko concomitari hitzetik, “lagundu”, “lotu” …
Organigramak
Organigramak enpresa edo bestelako erakunde baten egitura organikoa irudikatzen duen diagrama da, erakundea osatzen duten unitateak deskribatu, horien arteko …
Stock aldagaiak eta fluxu aldagaiak
Stock aldagaiak une zehatz bati buruzko aldagaiak dira, une jakin batean neurtzen direnak; hala nola, biztanleria edo automobil parkearen tamaina (2018ko …
Laugarren boterea
Laugarren boterea masazko hedabide eta komunikabideek osatzen duten botere faktikoa da, bereziki iritzi publikoa sortu eta eratzeko duten ahalmenari …
Konbertsioak edo bihurrerak (erlijioa)
Konbertsioa edo bihurrera pertsona edo gizatalde oso batek erlijio bat edo sinesmen eta praktika erlijioso batzuk bereganatzea da, izan derrigortuta edo …
Apostasia eta apostatak (definizioa)
Apostatak norberaren inesmenak, printzipioak, ideiak eta iritziak baztertu egiten dituzten pertsonak dira. Bereziki euren erlijioa uzten duten pertsonak …
Generatibismoa (gramatika sortzailea, biohizkuntzalaritza)
Generatibismoa, gramatika sortzailea edo biohizkuntzalaritza jaiotzetik hizkuntza sortu eta ulertzeko berezko ahalmena dugula baieztatzen duen teoria da. …
Gardenki: Zorizko aldagai baten momentuak
Momentuak zorizko aldagai baterako kalkulatzen diren formulak dira, zorizko aldagaiaren ezaugarriak zehazten dituztenak. Momentuei buruzko gardenkiak hemen ikus …
Polikromia (polikromoa)
Polikromia artelan batean koloreei nagusitasuna ematea da, kolore anitz eta modu bizi eta erakargarrian baliatuz. Artean koloreak baliatzeko teknika artistikoa …
Garapen ekonomikoa (definizioa)
Garapen ekonomikoa Barne Produktu Gordinaren hazkunde iraunkorra da (ikus, hazkunde ekonomikoa), berrikuntzak eta produktu eta merkatu berriek ekarritakoa, aldi …
Parametro estatistikoak
Parametro estatistikoak populazio bateko (eta baita probabilitate-eredu bateko) ezaugarri jakin bat neurtzen duten zenbakizko balioak dira; adibidez, herrialde …
Panteoia
Erromako Agriparen panteoia, II. mendean eraikia. Panteoia (antzinako grezierazko Πάνθειον, *Pántheion, *hitzetik, literalki « jainko guztien tenplua », bere …
Korporatibismoa (korporatismoa)
Korporatibismoa edo korporatismoa (latinezko corpus hitzetik) gizartearen eraketa sozioekonomikoa interes bereko pertsonak biltzen dituzten korporazio edo …
Musika airean, Karmele Jaio: laburpena
Laburpen laburra Elena bakarrik bizi den emakume adindua da, duela sei urte alegundu zena. Leihotik begira pasatzen ditu egunak, etxetik atera gabe. Bereziki, …
Monoteismoa (erlijio monoteistak)
Monoteismoa Jainko bakar batekin sinesmena da, Jainkoa izanik Ahalguztidun, Guztiaren Sortzaile, Orojakile eta Onbera den entitate gorena izanik. Politeismoaren …
Ekoizpen funtzioa
Ekoizpen funtzio arrunt bat, langile kopurua ekoizpen totalarekin lotzen duena. Errendimentu beherakorren legea ikus daiteke bertan, puntu batetik aurrera …
Intsumoak
Intsumoak edo input-ak ekoizpen-prozesu batean erabili eta kontsumitu egiten diren baliabide material eta ondasunak dira, ekoizpen-prozesuan kontsumitu egiten …
Sexu iraultza (iraultza sexuala)
Sexu iraultza edo iraultza sexuala bereziki 1960-1970eko hamarkadetan gizon eta emakumeen arteko harreman, jarrera eta itxaropenei eta sexu harremanei buruz …
Kimera
Jatorrizko adieran, Kimera (antzinako grezierazko *Χίμαιρα *hitzetik, *“Khimaira” *) munstro mitologikoa zen, leoiaren burua, ahuntzaren gorputza, …
Produktibitatea (ekoizkortasuna)
Ekonomian, produktibitatea edo ekoizkortasuna ekoizpenaren eta ekoizpen horretarako baliatutako ekoizpen faktoreen arteko erlazioa da. Ekoizpen faktoreen …
Kontzeptu unibokoak, ekibokoak eta analogoak
Kontzeptu unibokoak esanahi bakarra duten haiek dira, errealitate bakar bati dagozkionak. Beste alde batetik, kontzeptu ekibokoak daude, esanahi anitz eta …
Intrasubjektibitatea eta intersubjektibitatea (intrasubjektiboa eta intersubjektiboa)
Intrasubjektibitatea subjektuaren dimentsio indibiduala da, besteekiko harremanak kontuan hartu gabe, norbera bere barrutik eratzen duena. Intersubjektibitatea, …
Ikasliburua: Ekoizpen-ahalbideen mugari buruzko ariketak
Honako ikasliburu honetan ekoizpen-ahalbideen mugari edo ekoizpen-aukeren mugari buruzko ariketak biltzen dira. Ikasliburua hemen aurkituko duzu, PDF formatoan. …
Heteropatriarkatua
Heteropatriarkatua (heterosexualitatea eta patriarkatua hitzetatik) gizonaren eta heterosexualitatearen hegemonia eta nagusikeria sustatzen duten instituzio …
Aldagai azaltzaileak eta aldagai azalduak (aldagai independenteak eta aldagai dependenteak)
Aldagai azaldua, mendeko aldagaia edo aldagai dependentea ikertu edo aurresan nahi diren aldagaia da, kausa edo aldagai aske baten edo batzuen ondorio dena, …
Ikaskuntza polizentrikoa
Ikaskuntza polizentrikoa informazio eta ezagutza bide ezberdinak baliatzen dituen ikaskuntza mota da, irakaslean edo eskolan soilik zentratzen ez dena, eta …
Sexu abstinentzia
Sexu abstinentzia edo abstinentzia sexuala pertsonak batek sexu harremanak izateari, bereziki sarpenarekin, uko egite borondatezkoa da, erabaki pertsonal baten …
Ikaskuntza (definizioa)
Ikaskuntza eragile adimendun batek kognizioa baliatuz inguruneari buruzko informazioa jaso eta ulertu, informazio hori prozesatu eta arrazoibideak baliatuz …
Abstinentzia-sindromea
Abstinentzia-sindromea droga batekiko adizkioa pairatzen duen pertsona batek horren kontsumo erregularra utzi edo nabarmen murrizten duenean dituen asaldura …
Ekintzailetza, ekintzailetasuna eta ekintzaileak
Ekintzailetza enpresa proiektu berriak eratu, abiarazi eta garatzeko jarduera da, berrikuntza ardaztzat harturik. Jarduera hori aurrera daramaten pertsonak …
Musulmanak
Musulmanak (arabierazko muslim hitzetik) islamaren jarraitzaileak dira, erlijio islamikoa jarraitzen dutenak. Hertsiki, pertsonei soilik aplikatu beharreko …
Kontingentzia profesionalak
Kontingentzia profesionalak langile batek bere lana burutzean izandako lan-istripuak eta lanaren ondorioz garatu diren gaixotasunak dira, gaixotasun …
Zehazpen errorea (zehaztapen errorea)
Zehazpen errorea edo zehaztapen errorea erregresio-analisian eta loturiko teknika estatistikoetan erregresio-eredua ezartzean egiten diren erroreak dira, hala …
Zorizko zenbakiak
Zorizko zenbakiak edo ausazko zenbakiak** algoritmo bat erabiliz edo gailu fisiko batez (adibidez, dado bat) sortutako zenbakiak dira, zenbaki guztiek …
Arreta soziosanitarioa
Arreta soziosanitarioa XX. mendearen bukaeratik izandako aldaketa demografikoen ondorioz (biztanleriaren zahartzea, familiaren tamainaren murrizketa, bereziki) …
Maieutika
Maieutika (antzinako grezierazko μαιευτικóς, maieutikós, «emagina») ezagutzara heltzeko bidea zen, Sokratesek proposaturikoa, ikasleak berak konklusioetara …
Hasierako ebaluazioa (aurrebaluazioa, ebaluazio diagnostikoa)
Ebaluazio hezigarriaren baitan, hasierako ebaluazioa, ebaluazio diagnostikoa edo aurrebaluazioa (edo ebaluaketa) hezkuntza-jardueren hasieran (adibidez, unitate …
Klaustroa (artea)
*Agian klaustroa ikastetxeko organo gisa bilatzen ari zinen. * Kristau arkitekturan, klaustroa (latinezko claustrum hitzetik, “toki itxia”) eliza …
Laplaceren erregela (Laplaceren legea)
Laplaceren erregela edo Laplaceren legea probabilitate sinpleak kalkulatzeko irizpide bat da, Pierre Simon Laplace (1749-1827) frantses zientzialariak ezarria, …
Kontrol-aldagaia
Esperimentuen diseinuan, kontrol-aldagaia esperimentuan zehar konstante atxikitzen den aldagaia da, aldagai dependentearen eta independentearen (tratamenduen …
Magnitude-ordenak
Magnitude edo zenbaki batzuk alderatu behar direnean, magnitude ordena zenbaki bat, oinarri izenekoa, beste zenbakira heltzeko zenbat aldiz bidertu behar den …
Ikasliburua: Modaren kalkulua tartetan bildutako datuetarako
Ondoko dokumentuan moda estatistikoa datuetan bildutako datuetarako nola hurbiltzen den azaltzen da. Dokumentua hemen ikus eta jaitsi dezakezu, PDF formatoan.
Tutorial: How to calculate the mode for grouped data
In the following document, we explain how to approximate the mode for data grouped in intervals. You can see and download the document here, in PDF format.
Teknika (definizioa)
Teknika (antzinako grezierazko* τέχνη* hitzetik, “tekhne”), gauzak eraginkortasunez nola egin behar diren jakiteko eratzen diren ezagutza multzoa …
Dikotomia
Dikotomia multzo bateko elementuak bi sailetan banatzen dituen sailkapena da. Adibidez, azterketa baten ondoren, ikasleek aprobatu ala gainditu egiten dutela …
Trantsizio ekologikoa (trantsizio ekosoziala edo sozioekologikoa)
Eremu lokaletan nahiz globaletan sortzen diren ingurumen eta gizarte krisi eta arazoei aurre egin eta haiek gainditzeko, trantsizio ekologikoa edo trantsizio …
Apartzeria
Apartzeria (latinezko ad partiarius esamoldetik, literalki partekaturik) funts izeneko landa eremu baten alokairu-kontratua da, alokairutzat landa eremutik …
Hartzekodunak
Hartzekodunak obligazio bat betearazteko eskubidea duen pertsonak dira, fisikoak nahiz juridikoak. Gehienetan, zor bat kobratu behar duten pertsonei buruz …
Hori guztia emango dizut, Dolores Redondo: laburpena
Laburpena 1: Salbagailua (1-20 orr.) Manuel Ortigosa idazlea Madrilgo bere etxean dago Tebasko eguzkia izenburuko liburua idazten. Atea jo eta eta bi guardia …
Disfuntzioak (definizioa)
Disfuntzio terminoa zerbaiten funtzionamendu desegokia adierazten erabiltzen da. Bizitza eta osasun-zientzietan agertzen da bereziki, organo, aparatu edo …
Balio diferentzialak (marketina)
Marketinean, balio diferentzialak lehiakideen aldean enpresak eskaintzen duen produktuak edo zerbitzuak dituen ezaugarri berezi positiboak dira, …
Esklusibotasuna, esklusibitatea (marketina)
Agian, esklusibotasun-legea bilatzen ari zinen. Esklusibotasuna edo esklusibitatea produktu batek bezeroei eskaintzen dien ezaugarri berezia da, arlo bereko …
Espazio publikoa (eremu publikoa)
Espazio publikoa edo eremu publikoa hiritarrek egoteko eta ibiltzeko eskubidea duten espazio fisikoak dira, irekiak (plazak, kaleak) nahiz itxiak (liburutegi …
Erreziprozitatea
Erreziprozitatea, erreziprozidadea edo elkarrekikotasuna pertsonen artean, baita erakundeen artean, sortzen den truke edo eman-jaso ekintza informala da, aske …
Esfera publikoa (esparru publikoa)
Esfera publikoa edo esparru publikoa egunerokoan gizarteak egiten dituen aldarrikapen eta eskaeren eztabaida eta elkarrizketarako toki soziala da, haiek agenda …
Sexuazioa
*Ez nahastu sexazio terminoarekin. * Sexuazioa gizon edo emakume izateko modu pertsonal eta berezia garatu arte pertsonen bizitzan zehar gertatzen diren prozesu …
Patetismoa eta patetikoa
Patetismoa larritasun eta oinazezko egoera da, hunkidura handia sortzen duena. Patetikoa, berriz, larritasun eta oinazea dakartzan hura da. Adibidez, oinazea …
Sayren legea
Say-ren legea, merkatuen legea ere deitua, 1803an Jean-Baptiste Say frantses ekonomilari klasikoak plazaraturiko teoria da, ekonomia klasikoaren oinarrizko …
Plebea eta plebeioak
Plebea (latinez,* plebs*) Antzinako Erromako klase sozial arrunta izan zen, plebeioek(latinez, plebeius) osatua. Hiritar xeheek osatzen zuten, patrizio edo …
Asianismoa eta atizismoa
Asianismoa eta atizismoa Antzinaroko erretorikako eta poetikako aurkako bi estilo dira. Asianismoa estilo apaindu eta barrokoa izan zen, Asiatik eratorria, …
Genero epidiktikoa
Genero epidiktikoa edo genero erakuslea** (latinez, genus demostrativum) erretorika klasikoaren hiru generoetako bat da, Anaximenes Lampsakokoak egindako …
Berrikuntza (definizioa)
Berrikuntza gailu, prozesu edo erakunde batean gertatzen den hobekuntza nabarmena da, aldez aurretiko asmo bati jarraiki garatua, berrikuntzaren gaitasunei …
Gardenki: Cournoten duopolioa
Cournoten duopolioa oligopolioaren eredu sinplea da, non bi enpresak bakarrik diharduten, eta mozkinak maximotzeko ekoitzitako kopuruari buruz lehiatzen diren. …
Metadiegesia (hipodiegesia)
Metadiegesia edo hipodiegesia beste istorio baten barruan dagoen istorioa, eta beraz istorio nagusi edo lehen mailakoari buruz maila intradiegetiko batean …
Alegatua
Orokorrean, alegatua zerbaiten edo norbaiten alde (edo aurka) egiten de adierazpena da, ahozkoa zein idatzizkoa. Bereziki, epaiketetan erabiltzen da, abokatuak …
Akzio (ekintza) komunikatiboa (komunikatzailea)
Akzio (edo ekintza) komunikatiboa (edo komunikatzailea) Jürgen Habermas Frankfurteko eskolako filosofo eta soziologoak garaturiko terminoa da, bere teoriako …
Zutabe salomonikoa (Salomonen zutabea)
Sirakusako Katedralaren sarrerako zutabe salomonikoa (Giovanni Dall’Orto, 2008) Zutabe salomonikoa edo Salomonen zutabea fustean zehar forma helikoidala …
Sakristia
Sakristia elizetan egoten den aparteko gela da, apaizak mezarako jantzi eta eta objektu liturgikoak gordetzeko erabiltzen dena, sakristau edo elizaina izeneko …
Jabetza intelektuala
Jabetza intelektuala egile batek bere talentu, gogo eta adimenetik sortu dituen lan artistiko, literario edo teknikoen gainean duen jabetza mota da. Bi sailetan …
Tazitoa eta tazitoki
Zerbait tazitoa dela esaten da, espreski adierazi gabe ere egiazkoa dela ulertzen denean. Tazitoa den hori tazitoki ulertzen dela ere esaten da. Adibidez, …
Ikaskuntza esplizitua eta ikaskuntza inplizitua
Ikaskuntza esplizitua ikasteko asmo jakinarekin eta kontzientziarekin burutzen den ikaskuntza prozesua, ikaskuntza intentzionala eta kontzientea. Adibidez, …
Inplizitua eta esplizitua (inplizituki eta esplizituki)
Zerbait inplizitua dela esaten da, beste zerbaiten baitan dagoenean, azaldu edo adierazi ez den arren. Tazito eta* inplizitu* sinonimotzat har daitezke, …
Akzio baten balio nominala
Akzio baten balio nominala akzioa harpidetuz bazkideak kapital soziala osatzeko egiten duen ekarpena da, enpresaren kapital soziala akzio kopuruarekin zatituz …
Hezkuntza formala eta hezkuntza informala
Hezkuntza formala edo heziketa formala helburu jakinekin planifikatu eta antolatu egiten den hezkuntza modua da, orokorrean eskoletan garatzen dena. Hezkuntza …
Akzio baten balio intrintsekoa
Akzio baten balio intrintsekoa akzio baten balio objektiboa da, hala nola ondare garbia akzio kopuruarekin zatituz (ikus, akzio baten balio teorikoa) edota …
Ekoduktoak
Ekoduktoak errepide eta trenbideen gainetik eraikitzen diren zubi moduko egiturak dira, landaredi gutxi gorabehera trinkoa dutenak, errepide edo trenbide alde …
Igarobide (korridore) ekologikoak (biologikoak)
Basoen arteko korridore ekologikoak funtsezkoak dira ornogabeak babesteko. Igarobide edo korridore ekologikoak edo biologikoak ekosistema, habitat eta paisaien …
Lukrezio
Tito Lukrezio Karo, latinez Titus Lucretius Carus, (circa K.a. 94 - circa K.a. 54) Antzinako Erromako olerkaria izan zen, bereziki ezaguna De Rerum Natura …
Lehia desleiala (bidegabeko konkurrentzia)
Bidegabeko lehia edo lehia desleiala ( konpetentzia edo konkurrentzia desleiala ere deitua) enpresek merkatuan zintzo eta garbi jokatzen ez dutenean, azpikeriaz …
Zati alikuota
Zati alikuota kantitate bat zati berdinetan egiten denean, zenbateko horietako bakoitza zati alikuota dela esaten da. Adibidez, 100 euro 5 euroko 20 zatitan …
Akzioak
Akzioak sozietate anonimo eta beste merkataritza-sozietate batzuen kapital sozialaren zati alikuotak edo kapitalaren zati berdinak dira, eta haiek harpidetuz …
Errenta aldakorra
Errenta aldakorreko aktiboak, errenta aldakorreko tituluak edo besterik gabe errenta aldakorra, aurretik ezagutzen ez diren errendimenduak izango dituzten …
Azulejoak (azulejuak)
Azulejoak edo azulejuak zeramikazko lauzak dira, alde batetik polikromiaz esmaltatuak, maiz forma geometrikoak irudikatuz edo mosaiko moduan osatuz. Azulejoak …
Lagapen prezioak (transferentzia prezioak)
Enpresa sail eta atal bereizietan banaturik dauden kasuetan, horietako bakoitzak kudeaketa-kontrol autonomoa izate aldera, lagapen-prezioak edo …
Zero baturako jokoak
Joko-teorian, zero baturako jokoak jokalari batek irabazten duena besteak galtzen duena direnean gertatzen dira, bi jokalarien arteko jokoetan. Zero baturako …
Maiztasunak (frekuentziak): absolutuak eta erlatiboak
Maiztasun-banaketa bat, maiztasun absolutuak (n) eta erlatiboak (f eta F, batekoetan, eta p eta P, portzentajean, agertzen dituena), bakunak (n, f eta p) zein …
Student-en t banaketa
Student-en t banaketa, k askatasyun maila desberdinetarako. Zenbat eta k handiagoa, banaketa orduan eta bilduagoa da x=0 balioaren inguruan. Student-en t …
Epe laburra eta epe luzea
Epe laburra eta epe luzea (maiz epe ertaina ere aipatzen da bien tartean) fenomenoak aztertzeko nahiz erabakiak hartzerakoan ditugun denborazko ikuspuntu …
Hiribilduak
Segurako hiribildua (Iturria: http://www.gipuzkoamuseobirtuala.net). Hiribilduak (gaztelaniaz, villa) Erdi Aroan pribilejio batzuk, hala nola jurisdikzio …
Lehengaiak
Lehengaiak naturatik eskuratzen diren materialak dira (ikus, baliabide naturalak) zuzenean baliatu edo kontsumitzeko (adibidez, ikatza, erregai gisa erabltzen …
Espazio geografikoa (eremu geografikoa)
Espazio geografikoa edo eremu geografikoa naturako elementu jakinak (ibaiak, hondartzak, landaredia) eta elementu sozialak, ekonomikoak zein kulturalak, bildu …
Megalopoliak (megapoliak)
Megalopoliak edo megapoliak (antzinako grezierazko mega eta polis hitzetatik, literalki hiri handia) ondoko metropoli eta hiri batzuek osatzen duten hirigune …
Jarduera ekonomikoak
Jarduera ekonomikoak edo ekonomia-jarduerak (ekonomi jarduerak) ekoizpen faktoreak erabiliz eta aparatu produktibo baten baitan konbinaturik,ondasunak eta …
Dilema etikoak eta moralak
Dilema etiko eta moralak pertsona batek aukeran dituen erabakiak bere balio etikoei eta moralarekin eta beste irizpide batzuekin (zerbait legezkoa den, …
Egunero hasten delako, Ramon Saizarbitoria: laburpena
Egunero hasten delako Ramon Saizarbitoria idazlearen (Donostia, 1944) opera prima da, plazaratu zuen lehen eleberria, 1969koa. Konpromisorik gabeko sexu …
Kontsumo-merkatuak, merkatu industrialak eta merkatu instituzionalak
Kontsumo-merkatuak produktu eta zerbitzuak familien kontsumorako erosi eta saltzen dituzten horiek dira. Horietan, berehalako kontsumo-merkatuak (elikagaiak, …
k-kuantilak: pertzentilak, dezilak, oktilak, kintilak, kuartilak
Estatistikan,** pertzentilak, dezilak, oktilak, kintilak eta kuartilak** kuantil jakin batzuei ematen zaien izen berezia da, datuen banaketa maiztasun edo …
Estatistika deskribatzailea
Estatistika deskribatzailea, estatistika deskriptiboa edo estatistika deduktiboa lagin bateko informazioa laburbiltzen duten diagramak (histograma, …
Ezagutza (definizioa)
Ezagutza edo jakintza subjektu batek errealitateari buruz dituen errepresentazio edo isladen multzoa da, informazio moduan jasota hainbat kode eta formatotan, …
Metakognizioa
Metakognizioaren eskailera: erabilera tazitoa (1), kontzientea (2), estrategikoa (3) eta erreflexiboa (4). Metakognizioa norberak bere**prozesu kognitiboei** …
Aldagai politomikoak (aldagai polikotomikoak)
Aldagai politomikoak edo aldagai polikotomikoak bi kategoria baino gehiago hartzen dituzten aldagai kategorikoak dira, bi kategoria soilik hartzen dituzten …
Korrelazio partziala
Korrelazio partziala aldagairen baten eragina baztertzen duen bi aldagaien arteko korrelazioa da, bereziki hirugarren aldagai horiek, aldagai nahasle izenekoak, …
Gardenki: Adimen emozionala (intelijentzia emozionala)
Adimen emozionala trebezia sozioemozionalak biltzen dituen termino zabal eta lausoa da, askoren ustez kontzeptu zientifiko bati baino autolaguntzaren modaren …
Aisia eta aisialdia
** Aisia**, pertsona batek bere denbora librean, hots, lanetik eta beste zeregin pertsonaletatik aparte garatzen dituen jardueren multzoa da, borondatez eta …
Exegesia, exegetak eta exegetikoa
Exegesia testu baten analisia eta interpretazioa da, bereziki testu bibliko eta erlijiosoei buruz, ikuspuntu historiko, literario eta teologiko batetik. …
Perbertsioak
Perbertsioa (latinezko perverto aditzetik, euskaraz irauli, suntsitu, usteldu esan nahi duena) a subjektu baten sexu jokabidea edo ekintza da, moralaren …
Hazkunde organikoa eta hazkunde inorganikoa
Hazkunde organikoa eta hazkunde inorganikoa enpresak ekoizpena eta salmentak gehitu eta merkatuak zabaltzeko dituen bi moduak dira. Hazkundea organikoa dela …
Ikasliburua: Cronbachen alfa
Psikometrian, Cronbachen alfa test bateko barne koherentzia (fidagarritasunaren alderdietako bat) neurtzen duen koefiziente bat da, test bateko galderen …
Patristika
Patristika, zehatzago literatura patristika, filosofia patristika eta teologia patristika, VIII. mendera arte kristau maisu eta jakintsuek, Elizaren Aitak …
Zurztasuna (zurtzak)
Haur zurtza edo umezurtza guraso bat (zurztasun sinplea) edo biak (zurztasun absolutua) hilda dituen haurra da. Haur uzurtzaren egoera zurztasuna edo …
Apologetika eta apologetak
Apologetika (antzinako grezierazko ἀπολογία, apologia hitzetik, literalki “defentsa”) erljio baten dogmak eta printzipioak defendatzeko argudioak …
Psikometria
Psikometria subjektuen ezaugarri psikologikoak, hala nola izaera, portaera, ezagutzak eta ahalmenak, neurtzea helburu duen zientzia da, bereziki teknika horien …
Aldagai iragarleak (aldagai aurresaleak, prediktoreak)
Aldagai iragarleak, aldagai aurresaleak edo prediktoreak beste aldagai bat aurresateko, beste aldagai baten balioa estimatzeko alegia, erabiltzen diren …
Aldagai dikotomikoak
Aldagai dikotomikoa bi balio bakarrik hartzen dituen aldagai kategorikoa da, hala nola, sexua, lan egoera (lanean/lanik gabe) eta gaixo/sano aldagaiak. Aldagai …
Forma paraleloak (psikometria)
Psikometrian, eta bereziki testen fidagarritasunari buruz, forma paraleloak edo forma baliokideak testa osatzen duten bateko bi galdera multzo dira, galdera …
Kartelak (ekonomia)
Kartel ekonomikoak sektore eta jarduera bereko enpresen arteko hitzarmen iraunkorrak dira, ekoizpen kopuruak eta prezioak adostu eta finkatzeko asmoz, bereziki …
Diagnostiko diferentziala
Diagnostiko diferentziala zenbait sindrome, nahasmen eta gaixotasunek sintoma berdin edo antzekoak dituztenean erabiltzen da. Kasu horietan, funtsezkoa da …
Kontingentzia-taula
Ezkerrean, datu gordinak. Eskubian, dagokien kontingentzia-taula. Kontingentzia-taula bat, taula gurutzatua ere deitua, bi aldagai kategorikoen kategorien …
Aldagai kategorikoak
Estatistikan, aldagai kategorikoak edo kualitatiboak** kategoriak edo modalitateak, eta ez balio kuantitatiboak, hartzen dituzten aldagaiak dira. Adibidez, …
Korrespondentzia anitzen analisia
Korrespondentzia anitzen analisia bi aldagai kualitatibo baino gehiagotan, aldagai horietako kategoriak edo modalitateak grafikoki, bi ardatzetan, irudikatzen …
Esbastika
Esbastikari gurutze gammatu ere deitzen zaio, besoetako bakoitzak gamma letra maiuskula irudikatzen baitu. Esbastika lau beso berdineko gurutze batez …
Hirugarren adina
*Artikulu honek hirugarren adinaren kontzeptuaren ikuspuntu kritikoa agertzen du. * Hirugarren adina edo zahartzaroa agure eta adinduei ezartzen zaien …
Dispositiboa (Michel Foucault)
Michen Foucaulten hitzetan, dispositiboa (jatorrian, dispositif, frantsesez) diskurtso, erakunde, arau eta lege, enuntziatu eta beste proposizioen multzo …
Eremu soziala (Pierre Bourdieu)
Eremu soziala, besterik gabe eremu ere deitua, Pierre Bourdieuren soziologiaren oinarrizko kontzeptuetako bat da, habitusarekin eta berak eratutako kapitalen …
Fideikomisoa
Fideikomisoa (latinezko fideicommissum hitzetik) pertsona batek bere ondarearen kudeaketa hirugarren pertsona baten esku uzten duen kontratua da. Kudeaketa …
Tautismoa
Tautismoa Lucien Sfez idazleak bere komunikazioaren kritikaren baitan sortutako kontzeptua da. *Tautologia *eta autismo hitzak nahastuz, tautismoa …
Antiperistasia
Filosofian, antiperistasi terminoa aurkako bi faktoreen arteko erlazioa da, bata indartuz bestea ere indartzen denean. Aristotelesek mugimendua antiperistasu …
Hierofaniak
Hierofania (antzinako grezierakzo hieros, “sakratua”, phanein, “agerpena”) sakratuaren edo jainkoen agerpen oro da. Aski sinplea izan …
Genero-identitatea (genero-nortasuna)
Genero-identitatea edo genero-nortasuna norberak bere**generoari** buruz duen ikuskera edo autodefinizioa da, maskulinoa, femeninoa edo dikotomia biologikoa …
Gliptika (kamafeoak eta intaglioak)
Intaglioa, ezkerrean, eta molde gisa erabilita, buztinean lortu den pieza eskubian. Kamafeoa Gliptika harribitxietan irudiak zizelkatzeko teknika da, …
Ziberkultura
Ziberkultura informazio eta komunikazioarako teknologia berrien inguruan garaturiko termino orokor, zabal eta beraz lausoa da. 1980 eta 1990eko hamarkadetan, …
Priapismoa
Priapismoa sexu kitzikapenarekin loturik ez dagoen zakilaren gogortze iraunkorra da. Zehatzago, zakilaren gogortzea lau ordutik gorakoa izan behar da, …
Estereotipiak
Estereotipiak subjektu baten mugimendu, hizketa eta jarrera errepikakor, automatiko eta iraunkorrak dira unean burutzen ari den ekintzarekin edo lortu nahi den …
Ziberespazioa
Ziberespazioa elkar konektaturiko sistema informatikoek sorturiko espazio globala da, informazioa sortu, eskuratu, partekatu eta elkarrekin komunikatzeko …
Errealitate birtuala
Errealitate birtuala (birtuala, irreala edo itxurazkoa dena) software edo programa informatikoek sorturiko simulazio interaktiboa da, non erabiltzailea neurri …
Ditiranboak
Ditiranboak Antzinako Grezian Dionisos jainkoaren omenez konposatu eta abesten ziren olerki lirikoak ziren. Hedaduraz, egun olerki eta diskurtso kartsuak …
Ikasliburua: Monopolioa (ariketak)
Hemen, PDF formatoan, monopolioari buruzko ariketak dituzu. Ikus, gainera Prezio-diskriminazioa Gizarte kostua (monopolioa)
Prezio-diskriminazioa
Prezio-diskriminazioa dagoela esaten da enpresa batek prezio desberdinak ezartzen dituenean produktu bat saltzean, kontsumitzailaren arabera edo …
Artxibategiak, artxiboak eta artxibistika.
Artxibategia agiri eta dokumentuen antolaketa, kudeaketa, deskribapena eta zaintza egiten dituen erakundea da, agiri horiek administrazio publikoaren, …
Lege gordailua
Lege gordailua liburu, liburuxka, egunkari, aldizkari, kartel, film eta beste argitalpenak argitaratu ahal izateko argitalpenaren erregistro-zenbaki bat eskatu …
Ziberfeminismoa
Ziberfeminismoa Internet genero-borrokarako gune gisa bultzatzen duen mugimendua da, feminismoaren baitan, bereziki Internet parte hartze horizontalerako …
Analisi transakzionala
Psikologian, analisi transakzionala Eric Berne psikiatrak 1950-60 hamarkadetan garatutako terapia psikologiko mota bat da, hainbat teoriatan oinarritua …
Zehar estilo librea
Zehar (zeharkako) estilo librea edo zehar estilo askea narratzailearen ahotsa eta pertsonaien ahotsak batera jartzen dituen narrazio-estiloa da, pertsonaien …
Gardenki: Epikuro Samoskoa eta epikureismoa
Epikureismoa Epikuro Samoskoa antzinako greziar filosofoak abiarazitako mugimendu filosofikoa izan zen. Horri buruz jakin nahi baduzu, klik egin hemen, horri …
Mikrokosmosa (mikrokosmoa)
Mikrokosmosa edo mikrokosmoa (etimologikoki, kosmos edo unibertso txikia) filosofia, soziologia eta giza zientzietako beste jakintza-arlo batzuetan erabilitako …
3 Mariak (Hiru Mariak), Arantxa Urretabizkaia: laburpena
3 Mariak Arantxa Urretabizkaiak 2010ean plazaraturiko eleberria da. Zahartzaroa, adiskidetasuna eta bizitzaren zentzua ditu gai nagusi. Laburpen laburra Maria …
Autorrealizazioa
Psikologian, autorrealizazioa pertsonaren ahalmen propioak gauzatzeko bizitzako joera da, pertsona izan daitekeen eta izan nahi duen hura izatera daramana. …
Fiskalitatea
Fiskalitatea zergen inguruko politika ekonomikoa da: alde batetik, estatuaren finantzazioari buruzko politika da, bereziki zergei buruzko arauak eta prozedurak …
Kameralismoa eta kameralistika
Kameralismoa herrialde germanikoetan garatutako pentsamendu-korrontea izan zen, ekonomiaren eta administrazioaren arloan, bereziki XVII. mendetik XIX. mendera, …
Taulamendua, entaulamendua
Entaulamendua edo taulamendua greziar tenpluetako goiko zati horizontala da, atal batzuetan banatua (arkitrabea, frisoa eta erlaitza, behetik gora), zutabe eta …
Monopsikismoa
Monopsikismoa munduan arima eta adimen bakarra, arrazoi unibertsal bat, Jainkoarena, dagoela baieztatzen duen printzipio filosofikoa da. Horren arabera, …
Homotezia, homotetikoa
Homotezia irudi edo egitura geometriko bateko distantzia guztiak faktore konstante batez biderkatzen dituen transformazio bat da. Horrela, jatorrizko egitura …
Baterako ekoizpena
Baterako ekoizpena edo** ekoizpen bateratua, **ekoizpen bakuna ez bezala, ekoizpen-prozesu batean azpiegitura, material eta langile berdinak erabiliz aldi …
Irudi zintzoa (irudi fidela)
Kontabilitatean, irudi zintzoa edo irudi fidela enpresan gertatzen diren egitate ekonomikoen eta haren finantza-egoeraren islada egoki eta zuzena da. Zehatzago, …
Zoaz infernura, laztana, Anjel Lertxundi: laburpena
Zoazinfernura, laztana Anjel Lertxundik (Orio, 1948) 2008an plazaraturiko eleberria da. Laburpen laburra Rosa Tomasekin ezkontzen da eta Nafarroako herri txiki …
Antitesia (erretorika)
Antitesiari buruz termino filosofiko moduan jakiteko, ikus Antitesia eta antitetikoa (filosofia). Antitesia (antzinako grezierazko ἀντίθεσις, antíthesis, …
Malenkonia, malenkoniatsua (melankolia)
Malenkoniaren irudikapena. Hendrick ter Brugghen (1588-1629). Malenkonia bizitzaren zentzugabetasunaz jabetzearekin maiz lotzen den sentimendua da. Antzinatik …
Zorion perfektua, Anjel Lertxundi: laburpena
Zorion perfektua Anjel Lertxundik (Orio, 1948) 2002an plazaraturiko eleberria da, lehen pertsonan idatzitakoa eta Euskal Herrian kokatua. Protagonista 16 urteko …
33 ezkil, Miren Gorrotxategi: laburpena
33 ezkil Miren Gorrotxategi Azkune (Azpeitia, 1981) idatziriko lehen eleberria da. Laburpena I kapitulua Iluntzean euria gogotik ari duela, Garamendi baserriko …
Exenplarismoa
Exenplarismoa edo ejenplarismoa Platonen ideiak gauza guztien eredu edo arketipo direla baieztatzen duen teoria filosofikoa da. Agustin Hiponakoak bereziki …
Iparraldeko morroskoa
Iparraldeko morroskoa, gazteleraz sarrien chicarrón del norte, Hego Euskal Herriko gizonei buruz maiz erabiltzen den leku komuna eta estereotipoa da, Espainian …
Sarkofagoa
III. mendeko sarkofago erromatarra. Metropolitan Museum of New York. Sarkofagoak harri, terrakota edo metalezko hilkutxak dira, gehienetan margolanez eta …
Aurrerakinak
Enpresan, aurrerakinak hornitzaleei eman edo bezeroengandik jasotako diru kantitateak, etorkizunean egingo diren salerosketen kontura egiten direnak. Espainiako …
Protagoras Abderakoa
Protagoras Abderakoa , Protagoras izen soilez ere ezaguna, (K.a. 480 - K.a. 419) Antzinako Greziako filosofoa eta sofista da, askoren ustez sofista guztietatik …
Merkataritza-sozietateak (merkataritza-baltzuak)
Merkataritza-sozietatea edo merkataritza-baltzua irabazteko asmoarekin bi pertsonak edo gehiagok dirua, ondasunak edo lana batera jartzen dituztenean sortzen …
PDCA zikloa (Shewart zikloa, Deming zikloa, Planifikatu - Egin - Egiaztatu - Doitu zikloa )
PDCA zikloa (Plan - Do - Check - Act), euskaraz Planifikatu - Egin - Egiaztatu - Doitu zikloa, Shewart zikloa ere deitua, enpresako jarduerak pausoz pauso nola …
Hizketa pribatua
Hizketa pribatua edo hizketa egozentrikoa pertsonek, eta bereziki haurrek, euren buruarekin duten hizketa, besteengana zuzenduta ez dagoena. 2 urterekin …
Entasia
Doriar ordenako Segestako tenpluko zutabeek entasia dute, zutabeen erdialdean ikus daitekeenez. Entasia (latinezko entasis hitzetik) zutabe bateko fustean …
Urbizidioa
Urbizidioa ekintza militarren ondorioz hiri batek jasaten erabateko suntsiketa da, nahita eragindakoa, maiz bertako populazioaren aurkako genozidio eta …
Zirkunstantziak eta zirkunstantziala
Zirkunstantzia (latinezko circumstantia hitzetik, esanahi berdinarekin, etimologiaz “zutik iraun inguru osoan”) norbaitek edo zerbaitek une jakin …
Ibiltartea (estatistika)
Aldagai estatistiko kuantitatibo bati buruz, ibiltarte (R) balio handienaren eta txikienaren arteko diferentzia da. Datu multzo baten sakabanatzea neurtzeko …
Zorpetze-ratioa (zorpetze osoa)
Zorpetze-ratioa edo zorpetze osoa enpresa baten egoera finantzarioa ebaluatzeko erabiltzen den finantza-ratioa da, zor osoa edo pasibo galdagarria (besteren …
Kutxako kontaketa (arkeoa)
Kutxako kontaketa, kutxaren kontaketa edo kutxa-kontaketa (gaztelaniatik mailegu gisa, arkeo ere deitua, arca hitzetik, “kutxa”) aldi batean zehar …
Zer barkaturik ez (Alberto Ladron Arana): laburpena
Zer barkaturik ez Alberto Ladron Aranak idazle nafarrak 2011an plazaraturiko eleberri beltza da. 317 orrialde ditu, 25 kapitulutan banaturik. ###** LaburpenaI …
Karikatura (irrimarra)
François Lehideux-en karikatura, L’Humanité egunkaria, 1944 Karikatura edo irrimarra pertsona baten edo batzuen irudia desitxuratu den marrazkia da, haren …
Aldagai ezkutuak, estaliak edo latenteak
Ezkutuko aldagaiak, estaliak edo latenteak ere deituak, zuzenean behatu ezin daitezkeen aldagaiak dira, baina beste aldagai behagarrien bitartez estimatzen …
Korrelazio biseriala
Korrelazio-koefiziente biseriala bi aldagai kuantitatiboen arteko Pearson-en korrelazio linealeko koefizientea (ikus, korrelazioa) estimatzen duen estatistiko …
Akuafortea (urbortitza, ur-bortitza)
Goyaren akuafortea. Nabaria da azidoarekin jolasean lorturiko argilunen efektua. Akuafortea, urbortitza edo ur-bortitza grabatuaren antzeko teknika artistikoa …
Arabeskoak
Arabeskoa horma edo beste azalera baten gainean landu edo marraztutako motibo geometriko, xingola, lore eta hostoz era trinkoan apainduriko lerroak dira, modu …
Gardenki: Zuzenbidearen iturriak
Zuzenbidearen iturriak arau juridikoak sortzeko ekintzak eta moduak dira. Labur, zuzenbidearen iturritzat hartzen dira, hierarkikoki, legea, ohitura eta …
Kostu diferentziala eta mozkin diferentziala
Kostu diferentziala eta mozkin diferentziala bi erabakiek dakarten kostuen edo mozkinen arteko aldea edo diferentzia da, erabaki horien artean aukeratzeko …
Arkanoak
Arkanoa (latinezko arcanum izenetik, esanahi berdinarekin) zerbait sekretu, ezkutu edo misteriotsua adierazteko izena da, bereziki esoterismoaren arloan …
Nekazaritza estentsiboa
Nekazaritza estentsiboa sistema ohikoena zerealak ekoizteko. Nekazaritza estentsiboa gehienbat tokiko baliabide naturalak erabiliz, teknologia handirik gabe …
Bitartekaritza (bitartekotza)
Agian, bitartekariak marketinean bilatzen ari zinen. Bitartekaritza edo bitartekotza gatazkak eta desadostasunak konpontzeko prozesua da, non gatazkan ari diren …
Sozietate pertsonalistak
Sozietate pertsonalistak bazkideek sozietatearen obligazioak betetzeko euren ondarearekin pertsonalki eta era solidarioan erantzuten duten merkataritza …
Biraketa antropologikoa
Biraketa antropologikoa Antzinako Greziako filosofian K.a. V. mendean izandako paradigma aldaketa izan zen, filosofo presokratikoek physis edo naturaren …
Slides: Leucippus
Leucippus was a fifth century B.C presocratic philosopher from the Ancient Greece. He was the founder of Atomist School, whose successor was Democritus. In …
Aporiak eta aporetikoa
Logikan, aporia (antzinako grezierakzo ἀπορία hitzetik, «oztopo») paradoxa batera daraman arrazonamendua da, adibidez, Zenon Eleakoaren aporiak, non mugimendua …
Kasuistika
Teoria eta printzipio orokorretan oinarritu ordez, kasuistika kasu partikularrak aztertzeko kasu horien xehetasunak aztertu eta kasu batean ebatzitakoa beste …
Hierofanteak
Hierofantea(etimologioki, gauza sakratuen erakuslea) Anztinako Greziako kultu misteriko batzuetako apaiz gorena zen, sakratuarekin harreman zuzena zuena. …
Gardenki: Leuzipo
Leuzipo K.a. V. mendeko Antzinako Greziako filosofo presokratiko atomista izan zen, Demokritorekin batera. Gardenki hauetan, PDF formatoan, Leuzipori buruzko …
Hezkuntza inklusiboa eta eskola inklusiboa
Hezkuntza inklusiboa edo heziketa inklusiboa komunitate bateko, pertsonek, haurrak zein helduak, elkarrekin ikasteko gizarte inklusiorako politika da. Hartara, …
Ikaskuntza esanguratsua
Ikaskuntza esanguratsua, ikaskuntza adierazgarria edo ikaskuntza eraginkorra (batzuetan, ikasketa esanguratsua) ikasleak jaso eta barneratu egiten duen hura da, …
Analfabetismo funtzionala
Analfabetismo funtzionala irakurri eta idazteko gaitasunak eskuratuta ere, gizartean funtsezkoak diren konpetentziak ez dituzten pertsonen egoera. Analfabetismo …
Kartogramak
Kartograma eskualde edo herrialdeetako datu estatistikoak mapa batean irudikatzeko mapak dira, datu estatistiko horiek eskualde edo herrialde horietan kolorez, …
Ziklotimia eta ziklotimikoak
Ziklotimia edo nahasmendu ziklotimikoa aldi luzeetan zehar gogo-aldarte depresiboak, normalak eta euforikoak aldizkatu egiten dituen nahasmendu mentala da, …
Ekonomia estatikoa eta ekonomia dinamikoa
Ekonomia estatikoa denbora kontuan hartzen ez duten eredu ekonomikoen ikuspuntua da. Ekonomia dinamikoak, berriz, aldaketa ekonomikoak nola gertatzen diren …
Oreka partziala
Ekonomian, oreka partziala merkatu edo sektore jakin batean gertatzen den oreka da, beste merkatu edo sektoreen eragina kontuan hartu gabe edota haietan …
Bokal protetikoak
Bokal protetikoak hitzaren hasieran gaineratzen diren horiek dira, ortografiaz nahiz ahoskatzean. Beraz, hitzaren hasierako metaplasmoa da. Ohikoa da beste …
Gardenki: Fisher-en proba zehatza
Fisher-en proba zehatza edo** Fisher-entest zehatza datuak kontingentzia taula batean bildurik bi aldagaien arteko independentzia probatzeko erabiltzen da. …
Immolazioa
Immolazioa (latinezko immolatio hitzetik, etimologikoki mola salsa, “biktimen gainean isurtzen zen irin errea eta gatza”, in- aurrizkiarekin) …
Elefante zuria
Elefante zuria kostu gehiago etekinak baino, edo kostuak besterik ez eta etekinak besteentzat, dakartzan sari, negozio edo itxurazko mauka adierazteko metafora …
Estandarizazioa (estatistika)
Estatistikan, estandarizazioa, estandarketa edo tipifikazioa aldagai estatistiko ezberdinetako datuak eskala berean jartzeko prozesua da. Ohikoena Z …
Eskala parametroa
Estatistikan, eskala parametroa probabilitate banaketa baten parametro mota bat da, sakabanatzearekin zuzenki loturik dagoena: eskala parametroa zenbat eta …
Libazioak
Libazioa Antzinaroko kultura zenbaitetan, bereziki Antzinako Grezian, Erroman eta juduen artean, jainkoei egiten zitzaien eskaintza da, ardoa edo beste edari …
Zesarismoa
Zesarismoa XIX mendean sortutako terminoa da, Zesarren figura historikoan oinarriturik eta eredutzat harturik, lider bakar baten aginte absolutua, nortasunaren …
Bizi-itxaropena (bizi esperantza)
Bizi-itxaropenak herrialdearen arabera: berde ilunez, bizi itxaropen altuko herrialdeak; gorri ilunez, bizi-itxaropen baxukoak. Bizi-itxaropena edo bizi …
Filibusterismoa
Historikoki, filibusteroak (neerlanderazko *vrijbuiter *hitzetik, etimologikoki vrij eta buiter hitzetatik, “harrapakin librea”) Mendebaldeko …
Gardenki: Banaketa teorikoak: khi karratu, Student t eta Snedecorren F
Gardenki hauetan probabilitate-banaketa teoriko arruntak azaltzen dira. Fenomeno errealei (ikasleen kalifikazioak, euri kopuruak, eguneko ekoizpenak) zuzenean …
Gizakia gizakiarentzat otso (Homo homini lupus)
Homo homini lupus (jatorrizko bertsioan, latinez) edo gizakia gizakiarentzat otso gizakia berez, hau da dagokion naturazko egoeran, gizakiaren etsaia dela, …
Bizitzaren kostua
Ekonomian, bizitzaren kostua kontsumitzaile batek bere asebetetze maila atxikitzeko gastatu behar duen dirua da. Orokorrean, inflazioarekin batera gehitu eta …
Hekatonbe
Hekatonbea (latinezko hecatombe hitzetik, bere aldetik antzinako grezierazko ἑκατόμβη, hekatombê, hitzetik, ἑκατόν, etimologiaz hekaton - ehun - eta βοῦς, bous …
Gardenki: Estatistikaren hastapenak
Estatistikaren kontzeptua eta oinarrizko kontzeptu eta aplikazioak lantzen dira honeako gardenki hauetan, Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta …
Ilusio monetarioa (diru-ilusioa)
Diru-ilusioa, diruaren ilusioa edo moneta-ilusioa une batean besterik gabe diru gehiago izateagatik errenta erreala edo erosteko ahalmena igo egin delako …
Boikota
Harreman politikoetan, boikota agente batek beste batekin dituen harreman politiko, ekonomiko eta sozialak hautsi eta agente hori isolatzea da, boikotatzen …
Zor publikoa
Zor publikoa herrialde bateko Administrazio Publikoek dituzten mailegu eta finantza obligazioen multzoa da. Gehienetan Administrazio Publikoak jaulkitzen dituen …
Aurrekontu oreka (aurrekontu orekatua)
Aurrekontu-oreka aurrekontu batean sarrerak eta irteerak edo gastuak berdindu egiten diren egoera finantzarioa da, defizit edo superabitik sortu gabe. …
Aktibo finkoa eta aktibo zirkulatzailea
Aktibo finkoa eta aktibo zirkulatzailea XXI. mendearen hasierara arte, I. Nazioarteko Kontabilitate Arauak izendapen horiek baztertu zituen arte, Espanian …
Trantzea
Trantzea (latinezko transitus hitzetik, “iragatea”) pertsona baten kontzientzia egoera berezia da, non inguruko errealitatetik at agertzen den, …
Jarduera-minimoa (itxiera puntua)
Jarduera-minimoa edo itxiera puntua enpresa bateko batez besteko kostu aldakorren minimoa dakarren ekoizpen-maila da. Prezioa itxiera-puntuari dagokion batez …
Erotismoa
Erotismoa, erotizismoa edo erotika (antzinako grezierazko ἔρως, “eros” hitzetik, irrika sexuala) irrika sexuala piztu egiten duen oro da. Eros …
Transfigurazioa
Transfigurazioa edo antzaldaketa zerbaiten edo norbaiten itxura aldatzeko prozesua eta horren ondorioa da. Terminoa bereziki Jesusen Nazaretekoari buruz …
Sumisioa
Sumisioa pertsona edo animalia batek beste baten dominazioa eta nagusitasuna eta norberaren mendekotasuna onartzea da. Borroka eta pertsonen kasuan, errepresioa …
Sakratua eta profanoa
Émile Durkheim soziologoaren arabera, sakratuaren eta profanoaren arteko bereizketa funtsezkoa da erlijioaren definizioa egiteko. Sakratua gizakiak aparte …
Sakrilegioa
Sakrilegioa (latinezko sacrilegium hitzetik, bere aldetik sacri, “sakratu”, eta legere, “hartu”, hitzetatik) sakratuak diren objektu, …
Profanazioa
Profanazioa sakratutzat hartzen diren objektu eta tokiak laidotzea da. Zuzenbidean delitua izaten da, bereziki gorpu, hilobi eta hilerriei buruz, hildakoei zor …
Instrumentalizazioa
Instrumentalizazioa zerbait edo norbait bidezkoa ez den modu batean baliatzea, helburu jakin batzuk lortzeko. Adibidez, biktimen instrumentalizazioaz hitz …
Manierismoa
Gorputz, forma eta tamainen distortsioa izan zen manierismoaren ezaugarrietako bat. Irudian, adibide gisa, Lepo luzeko Ama Birjina, Parmigianino margolariaren …
Mandalak
Mandalak zirkulu edo karratu baten baitan eta inguruan osatzen den figura geometrikoak dira, erljio batzuetan -bereziki, hinduismoan eta budismoan- …
Bokatiboa (deikia)
Bokatiboa edo deikia norbaiti deitu edo haren arreta jasotzeko erabiltzen den hitz edo hitz-multzoaren funtzioa da, hizkuntzaren funtzio apelatiboaren baitan. …
Ezgaitasuna (zuzenbidea)
Agian, Desgaitasuna bilatzen ari zinen, muga fisikoak edo psikikoak dituzten pertsonen egoera. Zuzenbidean, ezgaitasuna pertsona fisiko batek eskubideak izan …
Desgaitasuna
Desgaitasuna edo elbarritasuna** pertsona baten funtzio fisiko edota psikikoen murriztea da, haren ahalmenak mugatu egiten dituena. Desgaitasunak sentsorialak …
Eboluzionismo soziala
Antropologian, eboluzionismo soziala edo eboluzionismo antropologikoa gizarteek eta kulturek beti aurrera egiten dutela baieztatzen duen ikuspuntu …
Hamabost zauri (Karmele Jaio): laburpenak
Hamabost zauri Karmele Jaio (Gasteiz, 1970) idatziriko hamabost ipuinen bilduma da. Stop Bikote bat eztabaidatzen doa autoan, gauez, gizona gidari. Eztabaida …
Tutorial: Introduction to statistical testing
Statistical testing is applied to accept or reject a given hypothesis, basing on evidence or data. You can find here (PDF slides) some lecture notes about that …
Lepo zuriko langileak
Lepo zuriko langileak bulegoko lanak egiten dituzten behe mailako langile administratibo eta teknikoak dira, eskulana egiten duten lepo urdineko langileengandik …
Zientzia postnormala
Zientzia postnormala garrantzi eta arrisku handiko erabaki politiko eta ekonomikoak azkar eta aldi berean modu arrazional eta egokian hartzeko garatu beharreko …
Gardenki: Proba estatistikoak: sarrera
Proba estatistikoen bitartez aurrez ezarritako hipotesi estatistiko bat onartu edo baztertu egiten da, jasotako datuetan, hots ebidentzian, oinarriturik. …
Despenalizazioa (zigorgabetzea)
Despenalizazioa edo zigorgabetzea delitutzat jotzen den ekintza bati delitu izaera kendu eta ondorioz zigorrik gabe uztea da. Adibidez, abortoaren …
Abolizioa eta abolizionismoa
Abolizioa kriminalizatu diren jokabideei ezartzen zaizkien zigorrak (adibidez, heriotza zigorraren abolizioa) eta bidegabetzat edo zentzugabetzat hartzen diren …
Bioetika
Bioetika ikerketa biologikoaren eta medikuntza praktikaren ondorio etikoak aztertzen dituen arloa da. Terminoak adierazten duen bezala bizitza (bios), …
Kostu marjinala
Kostu marjinala produktu edo zerbitzu baten unitate gehigarri bat eskuratzeak dakarren kostu gehigarria da (ikus, gainera, unitateko kostua). Kontzeptu …
Erreferentzia taldeak
Soziologian eta marketinean, erreferentzia-taldeak edo erreferentziazko taldeak pertsonek euren jarrera eta iritziak eratu, aspirazioak taxutu eta portaerak …
Kasu azterketa
Kasu azterketa ikerketa metodologia kualitatiboa da, banako kasuak sakon eta zehatz-mehatz aztertu egiten dituena. Adibidez, kasu azterketa egiten dugu terapia …
Ohiturak eta usadioak
Ohiturak eta usadioak pertsona, gizatalde eta gizarteek dituzten portaera errepikatu eta iraunkorrak dira, azkenean haien kulturako osagai bilakatzen direnak, …
Hautagaiak eta hautesleak
Hauteskundeetan, hautesleak botoz euren ordezkari politikoak aukeratzen dituzten pertsonak dira; ordekari politiko gisa hautatuak edo aukeratuak izateko …
Kriminalizazioa
Kriminalizazioa portaera bat legez kanpoko eta delitutzat jotzen duen estatuaren ekimena da. Maiz gizarte behar bati baino, panoptikoaren kontrol-ideologian …
Gizadiaren aurkako krimenak
Gizadiaren aurkako krimenak populazio zibilaren aurkako eraso sistematikoak dira, hala nola erailketak, bahiketak, torturak, bortxaketak, esklabotza-egoerak eta …
Entelekia
Filosofian, entelekia (antzinako grezierazko ἐντελέχεια hitzetik, etimologikoki ἐντελής, entelês , «osorik, betea», eta ἔχω, ekhô , «eraman» hitzetatik, …
Introbertsioa eta estrabertsioa (barnerakoitasuna eta kanporakoitasuna)
Psikologian, introbertsioa eta estrabertsioa, hurrenez hurren barnerakoitasuna eta kanporakoitasuna ere deituak, nortasunaren aurkako dimentsioak dira. …
Genozidioa eta genozidak
Genozidioa gizatalde etniko, erlijioso edo nazional bat sarraskitu edo garbitzeko asmoarekin egindako ekintzen multzoa da, gehienetan estatu baten eskutik …
Kontserbazioaren teoria (Jean Piaget)
Jean Piageten epistemologia genetikoan, kontserbazioa transformazio zenbait (adibidez, soka bat biribilduz) eginda objektu batzuen propietateak (sokaren luzera …
Desazelerazio ekonomikoa (motelaldia)
Ekonomian, desazelerazioa, dezelerazioa edo motelaldia ekonomiaren hazkunde-tasaren moteltzea, gehienetan Barne Produktu Gordinari buruzkoa, eta ziklo ekonomiko …
Izu morala
Izu morala gizartearen edo gizarteko gizatalde baten neurrigabeko erreakzioa da, gertakari edo egoera bati buruz edota pertsona edo gizatalde baten aurkakoa, …
Terrorismoa
Terrorismoa edo izuekintza indarkeriazko jarduera politikoa da, botere politikoa eskuratzeko xedearekin indar militar eta polizialez gainera, azpiegitura …
Maskulinitatea
Maskulinitatea gizona izatearekin loturiko ideia, balio, atributu eta praktiken multzoa da, gizartean zabalduak eta gizonen eta emakumeen arteko harremanak …
Errima kontsonantea eta errima asonantea
Agian, kontsonantzia musikan duen adiera bilatzen ari zinen. Olerkigintzan, errima kontsonantea dagoela esaten da, bertsoaren azken silabako hotsen erabateko …
Konstrukzionismo soziala
Konstrukzionismo soziala errealitatea eta horri buruzko ezagutza eta egia subjektuok eratzen ditugun konstrukzio edo eraikuntza sozialak direla baieztatzen duen …
Diskrezionalitatea (diskrezionaltasuna, ahal diskrezionalak)
Zuzenbide administratiboan, diskrezionalitatea, diskrezionaltasuna edo ahal, ahalmen edo botere diskrezionala**(ingelesez,* discretion*) administrazio publikoko …
Zeharkako diseinua, zeharkako ikerketa eta zeharkako datuak
Estatistikan, zeharkako diseinua edo zeharkako ikerketa (ingelesez, cross-section) populazio batetik lagineko banakoei buruz une jakin batean datuak jaso egiten …
Luteranismoa eta luteranoak
Luteranismoa Martin Lutero (1483-1546) apaiz eta teologoak bultzatu zuen Erreformaren jarraitzaileen kredo erlijiosoa da, Eliza Katolikotik aparte bide propioa …
Kohesio soziala (gizarte kohesioa)
*Artikulu hau gizarte mailako kohesioari buruzkoa da, baino talde mailako kohesio kontzeptuari buruz bilatzen ari zara agian. * Gizartean orokorrean herritarrak …
Aniztasuna hezkuntzan
Aniztasun edo dibertsitateari buruz ekologian edo ekonomian erabiltzen den adiera estatistikoan jakin nahi baduzu, ikusi Gardenki: Dibertsitatea Aniztasuna edo …
Pleonasmoak
Pleonasmoa esaldi batean esanahia argitzeko beharrezkoak ez diren hitzak eta esamoldeak gehitzen dituen figura erretorikoa da, esaldiaren zati batzuk indartu …
Gardenki: Zeinuen proba
Zeinuen proba (ingelesez, sign test; gazteleraz, test de signos, prueba de signos) medianaren balio beti buruzko proba ez parametrikoa da, banaketa binomialean …
Preformazionismoa
Preformazionismoa animalia guztiak, gizakiak barne, obulu edo espermatozoideetan dauden homunkulu edo animalkulu nimiñoetatik garatzen direla baieztatzen duen …
Erantzukidetasuna
Erantzukidetasuna (batzuetan, era okerrean, erantzunkidetasuna ere deitua) talde baten baitan sortzen diren ardurak partekatzea da. Gizon eta emakumeen arteko …
Drogak
Drogak (etimologiaz, neerlanderazko droghe vate esamoldetik, “kupel lehorrak”, Erdi Aroan kupeletan gordetzen ziren substantzia lehorrei …
Konparatibismoa
Haien aniztasuna, aldakortasuna eta konplexutasuna bereganatuz, konparatibismoa gizaki, gizatalde eta kulturen arteko ezberdintasunak eta antzekotasunak …
Inhibizioa
Psikologian, inhibizioa estimuluen ondorioz emozioak izateko prozesua etetea da, subjektuak erreakzioak izateko ahalmenik gabe uzten duena.1 Erreferentziak …
Errukia
Errukia, gupida edo urrikalmendua besteen oinazea eta nahigabea bereganatzea, elkartasuna eta laguntzeko asmoa pizten dituena. Schopenhauer-entzat, errukia …
Giza kapitala
Giza kapitala enpresa edo erakunde bateko kideek zein herrialde bateko herritarrek duten ezagutza, trebetasuna eta esperientzia da, nork bere arloan, bereziki …
Subjektu pasiboa
Subjektu pasiboa zergak ordaindu behar dituen pertsona da, Ogasunaren zorduna. Maiz,zergadun edo zergapekoarekin nahastu ohi da, kontzeptu ezberdinak diren …
Errepublika
Errepublika (latinezko res publica esamoldetik, “estatua, interes orokorra”) herritar guztien partehartze politikoa sustatu egiten duen erregimen …
Murphyren legea
Labur, Murphyren legeak hau dio: zerbaitetan huts egiteko probabilitatea badago, azkenean huts egingo da. Amerikako Estatu Batuetako Armadako kapitain Edward A. …
Inflazioa
Inflazioa dagoela esaten da, prezio orokorren gorakada iraunkorra dagoenean, ondasun jakin baten edo batzuen eskaria ezin asetzeagatik sortzen den prezio …
Fondoen jatorria eta aplikazioa
Fondoen jatorria eta aplikazioa edo funtsen jatorria eta aplikazioa bi une ezberdinetan enpresa batean izandako ondare-masen aldaketak jasotzen dituen …
Barne kontrola
Agian kontrolaren kontzeptu orokorrari buruz ere jakin nahi duzu. Barne kontrola edo barneko kontrola enpresa edo beste erakunde baten baitan burutzen den …
Erretaula (oholtza)
Erretaula triptikoa, hiru ataletan banatzen dena. Erretaula edo oholtza aldarearen atzeko horma estaltzen duen azalera bateratua da, zur, harri edo metalezkoa, …
Arbitrariotasuna (arbitrarietatea)
Ekintza edo erabaki bat arbitrarioa dela esaten da arrazoitik at hartu denean, taxuzko irizpide edo printzipiorik gabe eta nahieran. Testuinguru zehatzetan ere …
Anakolutoa
Anakolutoa (latinezko anacoluthon eta antzinako grezierazko ἀνακόλουθον hitzetatik, literalki “jarraitzen ez duena”) esaldiaren ohiko bilakaeran …
Enpresen fusioak
Enpresen fusio edo bat egiteak**enpresa batzuk euren ondareak, oso osorik, bateratzea da. Enpresen hazkunderako moduetako bat da. Bi motako fusioak bereizten …
Erreformismoa
Erreformismoa indarrean dagoen sistema politiko, ekonomiko eta soziala kolokan jarri gabe, hura zuzendu edo hobetzea bilatzen duen korronte politikoa da, …
Bioprospekzioa
Bioprospekzioa naturan konposatu kimiko, organismo eta bestelako baliabide naturalen bilaketa eta ikerketa da, horiekin terapia, botika edo beste produktuak …
Irabazpidezko ondasunak
Ezkontza-erregimena irabazpidezkoa denean, hau da, ezkontzako erregimenak lortutako etekinak bi ezkontideei era bateratuan dagozkiola ezartzen duenean …
Merkatu kokapena: liderra, lidergaiak eta jarraitzaileak
Merkatu kokapena enpresa batek bere merkatuan duen lekua da, merkatu-kuotari , lortutako mozkinei edo beste ezaugarri kuantitatibo bati buruz (webeko …
Likidezia (aktibo likidoak)
*Agian likidezia finantzarioa bilatzen ari zinen. * Likidezia ondasun batek berehalakoan edo oso epe laburrera diru bihurtzeko duen ahalmena da. Berehala …
Ekintza antropikoa
Ekintza antropikoa edo jarduera antropikoa gizakiak egindako eta naturan eragina duen jarduera oro da, hala nola aldaketa klimatikoa, deforestazioa, nekazaritza …
Bigarren etxebizitza
Bigarren etxebizitza edo bigarren bizitetxea** aisialdirako erabiltzen den etxebizitza da, bizitetxe nagusiaz gainera, bereziki asteburu eta oporraldietan …
Plan estrategikoa eta plangintza estrategikoa
Plangintza estrategikoa enpresa edo beste erakunde batek epe luzera ezarritako helburuak lortzearren egindako analisia, hartutako erabakiak eta horietan …
Grabatua
Grabatua xafla batetik paper gainean inprimatuz sortzen diren estanpa edo irudia da. Halaber, grabatu deitzen zaio irudi horiek sortzeko teknika eta arteari. …
Serorak
Andere serora eskaintzak jasotzen. L’Illustration, 1894. Euskal Herrian, serorak eliza, parrokia edo baseliza zaintzen zuten emakumeak ziren. Serora hitza …
Politxinela
Politxinela Commedia dell’arte (XVI.-XVIII. mende bitartean Italian loratu zen antzerki-generoa) herri antzerkiko pertsonaia da, beste herrialdeetako …
Landaredi potentziala (landaretza potentziala)
Iratiko oihanak atxikitzen du egun ere landaredi potentziala, non nagusiak diren pagoa (Fagus sylvatica) eta izeia (Abies alba). Kredituak: LBM1948-Commons …
Erregimen demografikoak
Erregimen demografikoak edo demografia-erregimenak biztanleriaren egituran eta hazkundean bereizten aldi edo etapa historiko desberdinak dira, gehienbat garaiko …
Erosketa saskia
Kontsumorako Prezioen Indizea kalkulatzerakoan, inflazio-tasa edo prezioen igoera zehazteko helburuarekin, produktu eta zerbitzuen prezioak jaso behar dira …
Metropolialdea (metropoli-eremua, metropoli barrutia, metropoli ingurua)
Metropolialdeak, metropoli-eremuak, metropoli-inguruak edo metropoli-barrutiak metropoli edo**hiri nagusi batek inguruko hiri eta herriekin batera sortzen duen …
Hitz paronimoak
Paronimoak antzera idatzi edo ahoskatzen diren hitzak dira, baina esanahi guztiz ezberdinak dituztenak. Hitz paronimoak azaltzen direnean, paronimia dagoela …
Harlandua
Harlanduak, harri pikatuak, harri-silareak, harri silarra edo silarriak eraikuntzan erabiltzen den harri landuak dira, gehienetan sekzio errektangularra …
Examination: Statistics for Business, 2018
Here, in PDF format, you can find the solved examinations proposed by Professor Josemari Sarasola for Statistics for Business in 2018, in the University of the …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2018
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak Andoni Maizarekin batera 2018 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko …
Klandestinitatea eta klandestinoa
Klandestinoa (latinezko clandestinus adjektibotik, “ezkutukoa”) aginteari eta legeari itzuri egiteko ezkutuko eta sekretupeko jokabideak eta …
Injerentzia politikoa
Injerentzia politikoa agintari politikoek beraien eskumenekoak ez diren arloetan eskuhartzea da, arlo horretako aditu eta langileek iritziaren aurka, abantaila …
Arte figuratiboa (figurazioa, figuratibismoa)
Figurazioa gizakiak egindako lehen artelanetako joera ere bada, harkaitzetako margolanetan ikus daitekeeen bezala. Arte figuratiboa, figurazioa edo …
Narratzaile orojakilea (zero fokalizazioa)
Narratzaile orojakilea narrazioaren munduan gertatzen den guztiaren berri jakin (ikus, orojakintasuna) eta kontatzen duen narratzailearen ikuspegia edo …
Orojakintasuna (orojakintza, omniszientzia)
Orojakintasuna, orojakintza edo omniszientzia Jainkoari dagokion ohiko nolakotasuna da, den-dena jakitea adierazten duena. Kontzeptuak, ordea, arazoak …
Alkazarra
Alcázar del Rey Don Pedro, Carmona herrian. Al-Alndaluseko lurraldeak mendean hartzean, alkazarrak kristau erregeen egoitza bilakatu ziren. Iberiar Penintsulan, …
Kosmosa
Kosmos hitzarekin (antzinako grezierako κόσμος hitzetik, kosmos, literalki «ordena») unibertsoa sistema ordenatu moduan izendatzen da. Horren aurkako terminoa …
Sublimazioa (psikologia)
Psikoanalisian, sublimazioa onartezinak diren bulkada inkontzienteak kontzienteki onargarriak diren moduetara bideratzea, psikoanalisian zehatzen diren defentsa …
Portaera taldekoia (gregarismoa)
Psikologia sozialean, portaera taldekoiak edo gregarismoak talde batean bertako pertsona edo animalia gehienek portaera eta jarrera berdina jarraitzeko …
Estatistikoak (estadigrafoak)
Estatistikan, estatistikoak edo estadigrafoak lagin bateko ezaugarriak jasotzen dituzten neurriak dira, lagineko datuekin kalkulatzen diren formulak nolabait …
Inbariantzia (estatistika)
Estatistikan, inbariantzia datuei egindako transformazioen ondorioz aldatzen ez diren estatistikoen propietatea da.
Kurtosia
Adiera orokorrean eta itxuraz, kurtosia aldagai estatistiko baten zorroztasuna adierazten duen ezaugarria da, banaketa estatistiko platikurtikoak (banaketa …
Ez naiz ni, Karmele Jaio: laburpena
Ez naiz ni Karmele Jaio (Gasteiz, 1970 - ) idazlearen ipuin bilduma da, 2012an plazaratua. Liburuko 12 ipuinetan Jaiok euren bizitzekin etsiturik dauden …
Dependentzia-ratioa
Dependentzia-ratioa edo dependentzia-tasa 0-14 urte bitarteko eta 65 urtetik gorako pertsona kopuruaren (pertsona dependenteak) eta lan egiteko adinean dauden …
Moldaera soziala
Moldaera soziala (biologiako moldaera kontzeptutik, hedaduraz) pertsona edo gizatalde bat bere portaera aldatzeko prozesua da, arauak bete eta gizartean …
Ikaskuntza automatikoa (ikasketa automatikoa)
Ikaskuntza automatikoa, ikasketa automatikoa, nazioarteanmachine learning terminoarekin ezagunagoa, algoritmoak eta programa informatikoak baliatuz datuetan, …
Burbuila finantzarioak: higiezinen burbuilak, burtsako burbuilak, ...
Burbuila finantzarioak edo finantza burbuilak, batzuetan burbuila ekonomikoak ere deituak, aktibo edo ondasun baten merkatuko prezioaren hazkunde azkar eta …
Tasak (tributuak)
Ez nahastu hazkunde-tasa kontzeptuarekin edo tasa demografikoekin: jaiotze-tasa, heriotza-tasa, … Tasak administrazio publikoak ondasun publikoak erabili …
Marka zuriak
Marka zuriak, banatzaile-markak edo marka propioak fabrikatzaileak ekoitzi baina banatzailearekin markarekin merkaturatzen dira. Banatzaileari hanbat abantailak …
Kataforak
Katafora ondoren adierazi behar dena aurreratu edo hari erreferentzia egiten dion deixia edo elementu deiktikoa da. Aurretik adierazitako zerbaiti erreferentzia …
Sozietate kolektiboak
Sozietate kolektiboa edo baltzu kolektiboa merkataritza-sozietate mota bat da, enpresa baten izaera juridikoa alegia, non bazkideek euren ondare guztiarekin …
Utzarazpena
Utzarazpena pertsona bati ondasun higiezin baten jabetza kendu eta han bizi zirenak kanporatzeko ekintza juridikoa da. Utzarazpenak pil-pilean egon ziren …
Ontologia
*Agian ontologia adimen artifizialaren testuinguruan bilatzen ari zara. * Ontologia (antzinako grezierazko tin ὤν , ôn, ontos, « dena » eta λόγος , logos, …
Triangulazioa (ikerketa gizarte zientzietan)
Datu triangulazioa, triangelatzea edo triangelaketa**ikerketa batean toki, lagin eta iturri ezberdinetako datu, metodo eta ikertzaileak baliatzea da, ikerketari …
Trantsizio demografikoa (iraultza demografikoa)
Trantsizio demografikoa, batzuetan iraultza demografikoak ere deitua, ugalkortasun eta heriotza tasa altuetatik tasa baxuetara igarotzen deneko prozesu edo …
Kaosa eta kaotikoa
Kaosa (latinezko *chaos *hitzetik, bere aldetik antzinako grezierazko χάος, kháos, hitzetik) nahasmen eta anabasa egoera da. Etimologikoki, aurkakoa terminoa …
Apolineoa eta dionisiakoa
Dioniso eta Apoloren irudikapenak Apolineoa eta dionisiakoa Friedrich Nietzsche filosofoak (1844-1900) artea, eta baita ere bizitza, eratzen dituzten dituzten …
Sara izeneko gizona: laburpena
Sara izeneko gizona Bernardo Atxagak 1996an plazaraturiko eleberri laburra da. Eleberriko protagonista Martin Saldias da, Sara ezizenez, Zumalakarregi jeneral …
Gainbalioa (marxismoa)
Marxen filosofian, gainbalioa, plusbalioa edo plusbalia langileek euren lanarekin ekoitzitakoa kapitalistak saldu eta langileei euren soldata ordaindu ondoren …
Kontzientzia eragozpena
Kontzientzia eragozpena pertsona batek bere kontzientziaren arabera jokatuz legez ezarritako eginbehar bati uko egitea da, hala nola soldaduskari, armak …
Zursarea
Itmad-Ud-Daulah-ren hilobiko sareta, Agra, India. Arkitekturan, zursarea edo sareta forma geometrikoko hutsune erregularrak dituen zurezko ohola da, bao eta …
Erosteko ahalmena (erosahalmena, erosketa-ahalmena)
Partikularrek eta familiek euren errentekin ondasunak eta zerbitzuak eskuratzeko duten ahalmena, erosteko ahalmena, erosahalmena edo erosketa-ahalmena alegia, …
Prezio bakarraren legea
Ekonomian, prezio bakarraren legea merkatu aske batean, transakzio-kosturik gabe, dibisa finko batean eta indarrean dauden kanbio-tasak aplikaturik, ondasun edo …
Panoptikoa
Jatorrian, panoptikoa Jeremy Bentham filosofoak XVIII.-XIX. mendeetako filosofo britaniarrak egindako kartzela diseinua izan zen, ustez presoa zuzendu eta …
Erreibindikazioa
*Ez nahastu errebindikazio hitzarekin. * Erreibindikazioak (latinezko res, “gauza”, eta vindicare, “defendatu”, hitzetatik) pertsona, …
Ekologia sakona eta azaleko ekologia
Ekologia sakona naturari berezko balioak aitortu egiten dizkion ikuspuntu filosofikoa da, gizakien beharrizan eta nahietatik haraindi. Ildo horretatik, …
Merkataritza-balantza
Ekonomian, herrialde bateko merkataritza-balantza edo balantza komertziala esportazioak ken inportazioak zenbatekoa da. Merkataritza-balantza positiboa denean …
Ekuazio diofantikoak
Ekuazio diofantikoak edo ekuazio diofantinoak (Alexandriako Diofanto, 210-290, matematikariaren izenetik), soluziotzat zenbaki osoak soilik onartzen diren …
Legitimismoa
*Agian legitimismo kulturala bilatzen ari zinen. * Legitimismoa une batean agintean dagoen agintaria usurpatzailea dela eta aginte legitimoa beste bati …
Kardinaltasuna
Logikan eta matematikan, kardinaltasuna edo kardinalitatea multzo bateko tamaina adierazten duen nolakotasuna da. Multzo finituetan, tamaina elementu kopurua …
Interinitatea
Interinitatea edo bitartekotasuna kargu edo lanpostu baten erreserba izan gabe hura betetzen ari den pertsonaren egoera da, une batean lanean ari ez den beste …
Gizarte zientziak
Gizarte zientzien definizioa berez da problematikoa, baina horregatixe da baliozkoa, definizio argia baino puntu problematikoak agerian uzten dituelako. …
Nomotetika (zientzia nomotetikoak)
Nomotetika lege unibertsal eta orokorren bilaketa da, banakoak edo elementuak klase edo multzo baten baitan aztertzen dituena, hain ezaugarri komunak ikertuz. …
Freskoa (artea)
Vatikanoko Kapera Sixtinoko freskoak, hainbat artistaren lanen bilduma osatzen dutenak, historian egindako ikusgarrienetakoak dira. Artean, freskoa horma batean …
Alteritatea (bestetasuna)
Alteritatea (latinezko alter hitzetik) edo bestetasuna norbera bezalakoa ez den beste hura da, izan gizabanako izan gizataldea, bereziki beste horiek gizartetik …
Kariatideak
Atenasko Erekterion tenpluko kariatideak. Kariatideak emakume itxurako eskulturak hieratikoak dira, zutabe edo euskarri moduan erabiliak Antzinako Grezian. …
Eskumenak
Eskumenak pertsona edo erakunde batek arlo jakin batean ezarrita dituen jarduera-eremuak dira, non erabakiak autonomiaz hartu eta gauzatu egin ditzakeen. …
Jurisprudentzia
Jurisprudentzia (latinezko iuris prudentia esamoldetik), epaitegiek emandako sententzien multzoa eta horiek finkaturiko doktrina juridikoa da, indarrean dauden …
Banaketa esponentziala
Banaketa esponentziala zorizkoak eta elkarrekiko independenteak diren ondoz ondoko gertaera puntualen arteko denborari buruzko**probabilitate banaketa** da. …
Hegazkortasuna (finantzak)
Finantzetan, hegazkortasuna finantza-aktibo baten prezio aldaketen aldakortasuna da. Aldi berean, eta aktiboan inbertituz gero, aktiboak ematen duen …
Esku ikusezina
Ekonomian, esku ikusiezina XVIII. mendean Adam Smith eskoziar filosofo eta ekonomialariak asmatu eta geroztik maiz erabilitako metafora da, merkatu askeari …
Perekuazioa
Perekuazioa (gutxi erabilitako terminoa) gastu edo karga baten (bir)banaketa bidezko eta proportzionala da. Bereziki, administrazio publikoen testuinguruan …
Derogazioa
Derogazioa (latinezko derogatio hitzetik) finkatuta eta indarrean dagoen zerbait, bereziki lege, estatus edo eskubide bat, indarrik gabe uztea da. Abolizioaren …
Blokeak (esperimentuen diseinua)
Esperimentuen diseinuan, blokeak sortzea unitate esperimentalak biltzea da, unitate haiek beraien artean ahalik eta antzekoenak izan daitezen. Errore …
Merkatu-akatsak (merkatuaren hutsegiteak)
Merkatu akatsak edo merkatu hutsegiteak merkatu batean gertatzen diren inefizientziak edo ongizate-galerak (prezio altuegiak, eskaintza urria edo nulua) dira. …
Disfemismoak
Disfemismoa pertsona edo egoera izendatzeko erabiltzen den hitz iraingarri, mespretxuzko edo gaitzesgarria da. Disfemismoz izendatzeko modu arrunt bat sarkasmoa …
Ikonoklasmoa, ikonoklastak, ikonoklasia
Ikonoklasta (Bizantzioko grezierazko eἴκονοκλάστης hitzetik, eikonoklastês, « irudien suntsitzailea») entitate sakratu eta pertsonaia jainkotiar eta santuen …
Ikonoak (artea)
Ikonoak sinbolismo handiko irudi erlijiosoak dira, Jesus Nazartekoa, Ama Birjina edo santuak (irudian bezala) irudikatzen dutenak. Ikonoak (antzinako …
Ikonografia (definizioa)
Kristau arteak bereziki ikonografia aberatsa erakusten du. Irudian, Kristo Pantokrator (ikus, Gizapedian, pantokrator). Ikonografia artelan batean erabiltzen …
Paternalismoa
Paternalismoa pertsona edo talde baten askatasun edo autonomia mugatzea dakarren jokabide mota bat da. Erran nahi baita, A jokabide paternalista burutzen duen …
Heteroklisia (hitz heteroklitoak)
Heteroklisia hitz batean, izan aditz izan izen, gertatzen den flexio aniztasuna da, tema desberdinen araberakoa. Adibidez, gazteleraz, “ir” aditza …
Konstituzioa
Konstituzioa Estatu bateko xedeak ezarri, horretarako Estatuak dituen erakunde nagusiak, horien eskumenak definitu eta mugatu, eta bertako herritarren eskubide …
Bloke beltzak
Bloke beltza (black bloc) antiglobalizazio eta beste borroka antisistemen manifestazioetan jarduten diren taldeak dira, ideologia anarkista, autonomo eta …
Gardenki: Konfiantza tarteak
Konfiantza tarteak (ikus hemen horiek zer diren azaltzen duen artikulu laburra) Josemari Sarasola irakasleak Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean ematen …
Tutorial: Confidence intervals
Confidence intervals is a lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty …
Konurbazioak (konurbanizazioak)
Konurbazioa edo hiri-konurbazioa, konurbanizazioa ere deitua, hiri batzuen erabateko elkartzea da. Zehatzago, hiri batzuen aglomerazio mota bat da, hiri-eremu …
Zuzenbide-estatua
Zuzenbide-estatua, zuzenbideko estatua edo zuzenbidezko estatua justiziaren independentzia, guztion berdintasuna legearen aurrean eta oinarrizko libertateen …
Neurosiak (asaldura neurotikoak)
Neurosia edo asaldura neurotikoa gogo-aldartearekin eta antsietatearekin loturiko asaldura psikologiko iraunkorra da. Neurosiaren beste ezaugarri nagusia da, …
Masturbazioa
Masturbazioa norberaren edo beste baten genitalak (harekiko adostasunez) ukitu edo igurztea da, kitzikatu eta sexu plazera izate aldera. Historian zehar …
Statistics: Tables for the sign test
You can find here a table for the sign test, giving critical values and p-values till a sample size of 100. See, also Tutorial: The sign test Gardenki: Zeinuen …
Eskola zirenaikoa
Eskola zirenaikoa edo zirenaikar eskola Sokratesen filosofiatik eratorritako eskola filosofikoa da, Aristipo Zirenekoak (K.a. 435 - K.a. 350) sortua eta mende …
Biztanleriaren zahartzea
Biztanleriaren zahartzea, populazioaren zahartzea, zahartze demografikoa edo gizartearen zahartzea populazio baten batez besteko adina eta bizi itxaropena adin …
Turismoa (definizioa)
Turismoa aisialdian eta plazerez egiten den bidaia, egonaldi eta jardueren multzoa da, ohiko bizitokitik kanpora, turista izeneko pertsona eta familiek egiten …
Diru-eskaintza (moneta-eskaintza)
Diru eskaintza edo moneta eskaintza, ekonomia batean une batean zirkulatzen ari diren diru kantitatea da. Kantitate horrek bi atal nagusi diru: diru-oinarria …
Kutxa koefizientea
Kutxa-koefizientea edo erreserba-koefizientea bankuek eta beste finantza-entitateek bezeroen gordailu guztietatik eskudirutan eduki behar duten portzentajea da, …
Exodoa
Exodoa (latinezko exodium hitzetik, “ikuskizun baten amaierako zatia”, bere aldetik antzinako grezierazko ἔξοδος, exodos , hitzetik, …
Inbertsioa
Zentzu ekonomikoan, inbertsioa edo (Ipar Euskal Herrian) inbestimendua(ikus inbestimendu, hiztegian) enpresek ekoizpen-faktore fisikoak ondasun eta zerbitzuak …
Interesak (korrituak)
Interesa edo korritua**dirua maileguan hartzeagatik, dirua beste bati denbora batez uzteagatik alegia, ordaindu beharreko prezioa da. Beraz,diruaren prezioa …
Mantentzea
Mantentzea edo mantentze-lana sistema edo produktu batek modu egokian funtzionatzen jarrai dezan edo funtzionatzen jartzeko burutu beharreko lanen multzoa da. …
Adierazlea eta adierazia
Adierazlea eta adierazia semiotikan hizkuntza-zeinua osatzen duten hiru elementuetako bi dira, hirugarrena erreferentea izanik. Adierazlea hitza bera da, …
Akropolia
Atenasko akropolia, akropoli famatuena. Akropolia (antzinako grezierako ἀκρόπολις, akropolis, hitzetik, bere aldetik ἄκρος, ákros, «altua, goikoa», eta πόλις, …
Katastroa
Katastroa (antzinako grezierazkoa κατάστιχον, “erregistro”, hitzatik) lursail eta eraikinen informazioa jasotzen duen erregistro edo zentsu bateratu …
Merkataritza (definizioa)
Valentziako azoka. Photo via Good Free Photos. Public domain. Merkataritza edo merkatalgoa ondasun eta zerbitzuen merkaturatze eta haien salerosketekin loturiko …
Giza baliabideak
Giza baliabideak erakunde batean lan egin eta funtzio bat betetzen duten pertsonen multzoa da, bereziki horien ezagutza, trebezia eta motibazioari buruz, …
Eremu periurbanoak (hiri inguruko eremuak) eta periurbanizazioa
Seseña, Toledoko probintziako herriko urbanizazioa, Madrilgo hiriak eragiten duen periurbanizazioaren adibide garbi bat. Eremu periurbanoa edo hiri inguruko …
Botere-banaketa
Montesquieu baroia (1689-1755), botere legegilea, betearazle eta judiziala banatu behar behar zirelako ideia landu zuen lehen filosofo politikoa. …
Tutorial: Parametric tests
Parametric tests is a lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in …
Gezurren basoa, Alberto Ladron Arana: laburpena
Gezurren basoa Alberto Ladron Arana 2016 plazaraturiko eleberri beltza da. Laburpena Azaroak 14. Lehen eguna. Kea leihotik ateratzen ikusita bizilagun batek …
Azala erre (Danele Sarriugarte)
Azala erre Danele Sarriugarte idazleak plazaraturiko bigarren eleberria da, 2018an, Erraiak lehenengo lanaren ondoren. Eleberria Miren gazteak bere estudioan …
Basailuak eta basailutza
Jean de Sainte-Maure Jerusalen eta Siziliako errege Rénéri egindako omena, basailu bihurtzen zuena (1469). Basailutza edo basailutza-sistema Erdi Aroko nobleen …
Tutorial: Statistical tables
You can find in the next link the distribution function for the normal distribution, percentiles for Student t and chi-square distributions, and critical values …
Txekeak
Pertsona batek bere bankuko kontutik ordainketa bat egiteko agindua emateko ordainbide zenbait ditu aukeran. Horietako bat txekea da. Horren bitartez kontuaren …
Espiritualismoa
Espiritualismoa edo izpiritualismoa filosofia izpiritu edo kontzientziaren azterketa dela, bereziki introspekzioaren bitartez, aldezten duen korronte …
Eskalabilitatea
Eskalabilitatea handitu edo zabaltzean bere propietateak atxiki eta modu berean diharduen sistemaren propietatea da. Adibidez, enpresaren hazkuntza prozesuan …
Burguak
Burguak edo burgoak Erdi Aroan, Europako mendebaldean, sortutako biztanle-gune autonomoak izan ziren, non herritarrek eskubide eta askatasun bereziak zituzten, …
Gentrifikazioa (elitizazioa)
Agian hezkuntzaren elitizazioa bilatzen ari zinen. Gentrifikazioa edo elitizazioa (ingelesezko mailegua, gentry hitzetik, “klase aberatsa”) …
Koordinazioa
Koordinazioa erakunde edo sistema bateko elementu eta osagaien jarduerak bateratzea da, sisteman ezarritako helburuak eraginkortasunez lortze aldera. Adibidez, …
Aginte-katea (aginte-lerroa)
Aginte-katea edo aginte-lerroa** enpresa edo erakunde bateko hierarkian zehar agintea, ardurak eta kargu-hartzea maila, sail edo pertsona batetik bestera …
Gardenki: Berretura-legeko banaketak
Estatistikan, berretura-legeko banaketak tamainarekin loturiko aldagaiak modelizatzeko erabiltzen dira bereziki (errentak, hiri eta herrietako biztanleriak, …
Adhokrazia
Adhokrazia (latinezko ad hoc esamoldetik, “honetarako”, “espezifikoki”, eta antzinako grezierazko κράτος, kratos hitzetik, …
Teknoegitura
Teknoegitura edo teknoestruktura enpresa eta erakundeetako atal jakin bat izendatzeko erabiltzen den terminoa da, horren esanahiak aditu batetik bestera …
Amatasun subrogatua
Ama biologikoa eta ama hezitzaile eta soziala desberdinak diren egoerak arruntak izan dira historian zehar (adibidez, ama biologikoa hil denean, eta orduan ere …
Subrogazioa
Zuzenbidean, subrogazioa obligazio edo eskubide bat besterentzea da, pertsona edo gauza bati buruz. Hartzekodunaren subrogazioa izan daiteke, eskubidea …
Osagai nagusien analisia
Osagai nagusien analisia aldagai anitzeko azterketarako teknika bat da, datuak laburbiltzea bilatzen duena, horretarako osagai nagusi izeneko aldagai berriak …
Manumisioa
Manumisioa esklaboek euren jaun edo jabearen mendekotasunetik libratzea da, harekiko adostasunez edo kontratu baten bitartez. Antzinako Grezian, esklaboek …
Segregazionismoa
Segregazionismoa herritarrak euren ezaugarri sexual, arrazazko, etniko, erlijioso edo politikoen arabera bereizten dituen politika da, aparte jartzen diren …
Kolektibizazioa
Kolektibizazioa Sobietar batasunean 1920ko hamarkadatik, eta bereziki 1929-1933 bitartean, aurreran eramandako politika ekonomikoa da, nekazaritza arloan, non …
Greta, Jasone Osoro: laburpena
Greta Jasone Osoro elgoibartar idazleak 2003an argitaraturiko eleberria da. Oskar iraganari begira bizi den gaztea, amona hil eta gero. Etxean amonaren dendako …
Saiakera
Saiakera egile batek politika, arte, literatura, ekonomia edo beste arlo bateko gai edo auzi baten aurkezpena egin eta bere iritzia eta gogoetak emateko osatzen …
Anamnesia edo erreminiszentzia (filosofia)
Ikus, Gizapedia hiztegian, anamnesi, terminoaren adiera guztiak ezagutzeko. Anamnesia, erreminiszentzia edo oroipena Platonek episteme edo zientzia mailako …
Batezbestekoaren errore estandarra
Batezbestekoaren errore estandarra lagin batezbestekoaren desbideratze estandarra da, lagin bat zenbateraino den populazio osoaren adierazgarri islatzen duena: …
Diskurtsoaren Analisia
Diskurtsoaren Analisia edo Diskurtsoaren Azterketa diskurtsoak praktika sozial moduan aztertzen dituen metodologia sistematikoa da, ingurune sozial, historiko …
Diskurtsoa
Diskurtsoa hizkuntzaren edonolako erabilera da, praktika sozial eta komunikatiboa, pertsonak lotzen dituena, ideologia, xede eta asmoak dituena, eta gizarte …
Filosofia espekulatiboa
Filosofia espekulatiboa esperientziatik at eta modu teorikoan garatzen den filosofia egiteko modua da, arrazoian oinarritua, bereziki gauzen lehen …
Espekulazioa (ekonomia)
Agian Filosofia espekulatiboa bilatzen ari zara. *Ikus, gainera, espekulatibo, espekulatzaile, burbuila espekulatibo, Gizapediako hiztegian. * Ekonomian, …
Tutorial: Introduction to Statistical Inference
Introduction to Statistical Inference is a lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and …
Peripatetikoak
Peripatetikoak Aristotelesen jarraitzaileak eta haren filosofiaren inguruan eratutako eskola filosofikoa (eskola peripatetikoa, hain zuzen) dira. Izena …
Banaketa binomiala
Banaketa binomiala, Bernoulli-ren prozesu batean $n$ saiakuntza independenteetatik arrakasta kopuru jakinetarako probabilitateak ematen dituen probabilitate …
Kontraesankorrak (kontraesandunak)
Logika klasikoan, bi adierazpen kontraesankorrak edo kontraesandunak direla esaten da, aldi berean ezin direnean egiazko izan, ez eta aldi berean faltsu, bata …
Kontraesanak
Logikan, kontraesana proposizio bat eta horren aurkakoa aldi berean baieztatzen dituen enuntziatua da. Logika klasikoan honela adierazten dira: $p \land \neq …
Probabilismoa
Probabilismoa elkarren aurkakoak diren eszeptizismoaren eta dogmatismoaren arteko jarrera eta teoria epistemologikoa da, guztizko egiara heltzea ezinezkoa dela …
Klitomako Kartagokoa
Klitomako Kartagokoa (K.a. 187 - K.a. 110) filosofo eta Akademiako burua izan zen, bereziki ezaguna Karneades filosofo eszeptikoaren lan eta pentsamenduaren …
Diogenes Laertzio (Diogenes Laerzio)
Diogenes Laertzio edo Diogenes Laerzio K.o. II. mendeko greziar idazlea izan zen, bereziki ezaguna antzinako greziar filosofoei buruz idatzi zituen …
Poisson distribution: Thorndike nomogram
** Thorndike nomogram** is a plot by statistician Frances Thorndike that gives cumulated probabilities for different $x$ values and $\lambda$ parameters. The …
Falibilismoa eta infalibilismoa
Falibilismoa (latinezko *fallibilis *hitzetik, bere aldetik fallĕre hitzetik, ’engainatu’, ’errorea sorrarazi’) gure simesmen guztiak …
a itsasia
a itsasia edo a organikoa euskaraz kasu markarik gabe ere bukaeran berezko “a” bokal batez bukatzen diren hitzak dira; adibidez aitona, amona, …
Bustidura (palatizazioa)
Fonologian, bustidurak,** palatizazioak **edo sabaikaritzeak hitz bateko hots batek ondoko hots batean eragiten duen aldaketak dira, hots horren artikulazioa …
Mugikortasun soziala (igogailu soziala, eskailera soziala)
Mugikortasun soziala edo gizarte mugikortasuna pertsonek klase sozioekonomiko batetik bestera igarotzeko posibilitatea edo aukera da. Gorakorra izan daiteke, …
Diru beltza eta diru zikina
Diru beltza eta diru zikina eskuratzeko unean zein eduki bitartean ogasunari eta estatuko beste administrazioei aitortu ez eta ezkutatzen zaien dirua edo …
Ikasliburua: Banaketa normalaren taula
Banaketa normalaren taula hemen eskura dezakezu, orri bakar batean eta bi bertsiotan, PDF formatoan. Ikus, gainera Banaketa normala Banaketa normalaren …
Ikasliburua: Estatistika taulak
Ikasliburu honetan estatistikan gehien erabiltzen diren taulak azaltzen dira: banaketa normalaren taula, Student-en t eta khi-karratu taula, beste batzuekin …
Sare sozialak Internet-en (definizioa)
Internet-en, sare sozialak edo gizarte-sareak erabiltzaileak elkarrekin harremanetan jartzeko aukera ematen duten komunikabideak dira. Teknologia …
Biztanleria-piramideak (populazio-piramidea, adin-sexu piramideak)
Demografian, biztanleria-piramidea, populazio-piramideak,** adin-sexu piramidea edo piramide demografikoa herrialde edo eskualde batean gizon eta emakumeen …
Zerga atxikipenak
Ogasun Publikoan, zerga-atxikipena ordaintzaile batek zergadun bati atxiki edo ordaintzen ez dion zenbatekoa da, atxikipen hori zergadunaren konturako sarrera …
Zerga-oinarria (oinarri zergagarria, oinarri ezargarria)
Zerga oinarria, oinarri zergagarria edo oinarri ezargarria, ordaindu beharreko zerga karga-tasa deritzon portzentaje baten bitartez kalkulatzen denean …
Zerga-desgrabazioa
Desgrabazioa edo zerga-arintzea zerga baten oinarria gutxitzea da, gastu kengarriak gehituz, oinarri zergagarritik orokorrean zergapetzen diren atalak …
Egunkari Liburua
Egunkari Liburua, Eguneroko Liburua edo besterik gabe Egunkaria eta Egunerokoa ere deituak, enpresa bateko egitate ekonomikoak (salmentak, erosketak, …
Liburu Nagusia
Liburu Nagusiko KUTXA kontuko saldoa kalkulatzeko orria, zor eta hartzeko sailetan banatua. Kontabilitatean, Liburu Nagusia enpresako kontu bakoitzean izandako …
Ekonomia mistoa
Ekonomia mistoa eragile ekonomiko pribatuek eratzen duten merkatuan estatuak eskuhartze garrantzitsua duen sistema ekonomikoa da. Beraz, merkatu librearen …
Zuriketa berdea (greenwashing)
Zuriketa berdea edo garbiketa berdea, nazioartean greenwashing inglesezko terminoaz ere ezaguna, enpresek ingurumenarekin duten arduraren irudi faltsua emateko …
Ziurgabetasun egituratua eta egituratu gabekoa
Ziurgabetasun egituratua eta ziurgabetasun egituratu gabekoa erabaki-teorian erabiltzen diren kontzeptuak dira, erabaki hartzaileak eskura duen informazioaren …
Kontrol hedadura
Kontrol hedadurak enpresako buru, zuzendari edo arduradun batek bere ardura edo kontrolpean zenbat langile dituen adierazten du, betiere ardura edo kontrol hori …
Merkatu Eraginkorren Hipotesia
Ekonomian, Merkatu Eraginkorren Hipotesiaren arabera, merkatu eragileek merkatuari buruzko informazio osoa jakinda jokatzen dute, eta horrela prezioek une …
Ahozko tradizioa
Ahozko tradizioa iraganari buruz gizatalde baten barruan jaso, oroimenean gorde eta gero transmitutu egiten diren ahozko testigantzak dira, maiz belaunaldi …
Elektra
Greziar mitologian, Elektra Agamenon eta Klitemnestraren alaba da. Agamenon Troiatik itzuli zenean, Klitemnestrak eta bere maitale Egistok Agamenon hil zuten, …
Tutorial: Normal distribution and Central Limit Theorem
Normal distribution is a lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in …
Objektiboa eta subjektiboa
Adibidez, laranja batzuk mahai baten gainean edukita, “laranjak daude hor” diogunean guztiz objektiboa dela esaten dugu; “laranjak atsegin …
Pobrezia energetikoa (energia-pobrezia)
Pobrezia energetikoa edo energia pobrezia familiek euren etxebizitzetako energia beharrak betetzeko baliabide ekonomiko nahikorik ez izatea da; ondorioz, …
Gardenki: Banaketa uniformea
Banaketa uniformea zorizko aldagaiaren balio posible guztiei probabilitate berdina ematen dien probabilitate-banaketa da. Banaketa uniforme jarraituaren …
Sarreren kudeaketa (yield management, revenue management)
Sarreren kudeaketa edo diru-sarreren kudeaketa (ingelesez, yield management, revenue management; gazteleraz, gestión de ingresos) ondasun eta zerbitzuen …
Proposizioak
Proposizioak egia-balioa duen zerak dira, egia zein faltsua izan daitezkeenak. Horien baitan sinesmenak eta zalantzazkoa dena ere sartzen dira. Adibidez, …
Konfiantza
Konfiantza beste norbaitek gure esperantzak eta igurikimenak bete eta desengainurik hartuko ez delako sinesmen eta jarrera da, baikortasunez edo aldez aurreko …
Banaketa-funtzioa
Probabilitate-banaketa batean, banaketa-funtzioa zorizko aldagai baten balio batetik beherako probabilitatea ematen duen funtzioa da: $$F(x)=P[X \leq x]$$Beraz, …
Liturgia eta liturgikoa
Liturgia (antzinako grezierazko λειτουργία, leitourgía, hitzetik, «lan publikoa»; bere aldetik, λήιτον, leiton, «herriko etxea», eta, ἔργον, érgon, «lana», …
Notazioa
Notazioa arlo zientifiko edo tekniko batean kantitateak, aldagaiak eta egitateak adierazteko ikur eta laburtzapenen multzo bat da.
Intermodalitatea
Trenaren eta kamioiaren arteko intermodalitatea. Intermodalitatea garraiobideen eta horien azpiegituren arteko lotura zuzeneko garraio-sistema da, garraiobide …
Katarsia
Katarsia (antzinako grezierazko κάθαρσις, katharsis, hitzetik; euskaraz, literalki, “garbitzea”) subjektu batek bere gogamenetik emozio negatiboak …
Banaketa uniformea
Estatistikan, banaketa uniformea zorizko aldagaiaren balio posible guztiei probabilitate berdina ematen dien probabilitate-banaketa da. Gai honi sakonki ikasi …
Probabilitate-banaketak
Probabilitate-banaketak zorizko aldagai batek hartzen dituen balioei probabilitateak esleitzen zaizkienean azaltzen dira. Diskretuak nahiz jarraituak izan …
Plutokrazia
Plutokrazia (latinezko ploutos hitzetik, “aberastasuna”) dirua eta orokorrean aberastasuna aginte politikoaren oinarri duen erregimen politiko …
Abstentzioa eta abstentzionismoa
Abstentzioa (latinezko abstentio hitzetik; euskaraz, “ez egitea”) zerbait ez egitea da. Bereziki bozketa eta hauteskundeei buruz erabiltzen den …
Gamma banaketa (Erlang banaketa)
Gamma banaketa Poisson prozesu batean $k$-garren gertaera izan arte igarotzen den denboraren probabilitate banaketa da. Hain zuzen, denbora hori $x$ baino …
Diziplinartekotasuna hezkuntzan
Hezkuntzan, diziplinartekotasuna (batzuetan, gaizki bada ere, disziplinartekotasuna ere deitua) irakasgai edo kurrikulumeko diziplina edo jakintza-arlo …
Zeharkakotasuna hezkuntzan (zeharkako gaiak)
Hezkuntzan, zeharkakotasuna edo transbertsalitatea kurrikulumeko arlo eta irakasgai guztiak eragin behar dituzten edukien ezaugarria da, zeharkako gai edo gai …
Eskatologia
Eskatologia gizakiaren bizitzaren zentzua (bereziki ikuspegi erlijioso batetik munduan dugun patua, salbamena esaterako) eta historiaren edo munduaren amaiera …
Arantzelak (muga-zergak)
Arantzelak, muga-zergak, aduana-zergak edo aduna-eskubideak**herrialde batek gehienetanbeste herrialde batetik egindako salgaien inportazioei eta batzuetan …
Sedukzioa
Sedukzioa (latinezko seducere hitzetik, bere aldetik se-, aurrizki banatzailea, eta ducere, euskaraz “gidatu”, hitzetatik) pertsona baten jokabideak …
Obszenitatea
Obszenitatea (obszenoa denaren nolakotasuna, batzuetan lizunkeria edo gordinkeria ere deitua) kontzeptu lausoa eta alde anitzekoa da, morala, artea eta justizia …
Prostituzioa
Lanbide zaharren gisa maiz definitua izan arren, prostituzioaren definizioa ez da sinplea. Esan genezake, ordea, prostituzioa bereziki emakumeek diruaren edo …
Banaketa multinomiala
Demagun herritar batek hiru aukera dituela hurrengo bozketa batean: baiezkoa, ezezkoa nahiz abstentzioa. Herri bateko $n$ herritarrek emango duten botoari …
Irizpideak
Irizpideak zerbait baloratu edo beste zerbaitekin alderatzeko erabiltzen den oinarri edo erreferentziak dira. Beste hizkuntzetan: ingelesez, criterion …
Gardenki: Banaketa hipergeometrikoa
Banaketa hipergeometrikoak bi motako elementuak (adibidez, pilota zuriak eta beltzak, emakumeak eta gizonak; orokorrean arrakastak eta porrotak deituko direnak) …
Promiskuitatea
Promiskuitatea (latinezko promiscuus hitzetik; euskaraz, “nahastuta”) aldi beretsuan pertsona desberdinekin sexu harremanak izaten diren egoera da, …
Justizia
Justizia moralki zuzena denarekin lotzen da, bereziki gizakien arteko gatazkak eta interes desberdinak dauden egoerei aplikatua. Gizakien arteko harremanen …
Gizatasuna (humanitatea)
Gizatasuna edo humanitatea, gizakia izateagatik beste gizakienganako sentitzen den atxikimendua, errukia, errespetua eta maitasuna da, halako moral kolektiboa, …
Kristalezko sabaia
Mekanika kuantikoari buruzko Solvay Konferentzian Marie Curie (behean ezker aldean) izan zen emakume bakarra, hainbat jakintsuren artean. Kristalezko sabaia …
Femizidioak eta feminizidioak
Femizidioa emakumeen hilketa da, emakumea izateagatik burutua, plazerez, sadismoz edo gizonak emakumea berea dela pentsatzen duelako. Femizidio terminoa 1970eko …
Kontziliazio pertsonal, familiar eta laborala (lana eta familia bateratzea)
Kontziliazioa latinezko concilliare hitzetik dator, eta aurkakoak diren egoera, jokabide, jarrera edo iritzi bateratzea adierazten du, haien arteko gatazka …
Tutorial: Poisson processes
Poisson processes is a lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in …
Alderdi politikoak
Alderdi politikoa, partido politikoa edo partidu politikoa haien ideologia eta printzipio politikoen inguruan biltzen den pertsona talde instituzionalizatu eta …
Elektoralismoa
Elektoralismoa ahalik eta boto gehien eskuratzea helburu nagusitzat duen alderdi politikoaren jarrera eta jokabidea da, bestelako kontsiderazio politiko eta …
Probabilitate geometrikoa
Koloreztatutako azaleran puntu bat zoriz aukeratuta, puntu karratu gorrian suertatzeko probabilitatea (10x10)/(20x20)=0.25 da, bi karratuen azaleren zatiketa …
Transgresioa
Transgresioa arau, erregela, edo printzipio baten urraketa da, horiek gainditzea (hortik trans- aurrizkia). Terminoa arlo juridikoan, lege eta arau juridikoen …
Ekitatea
Ekitatea (latinezko aequitas hitzetik, « berdintasuna », eta antzinako grezierazko επιεικεία hitzetik, «kasuan kasuko justizia ») kasuan-kasuan bakoitzari …
Inboluzioa eta inboluzionismo politikoa
Inboluzioa (latinezko involutio hitzetik, « biltze, uzkurtzea ») zerbaiten eboluzio edo garapena geldiarazi eta atzeraraztea da. Maiz erabiltzen da testuinguru …
Errore marjina
Adiera arruntean, errore-marjina egoera bat ziurtatzen jarraitu aldera onartzen den adalaketa, zirkunstantzia edo gorabehera da. Adibidez, enpresa batean 1000 …
Estetika
Estetika (antzinako grezierazko αἰσθητικός, aisthêtikós, hitzetik: euskaraz «zentzumenetatik jaso daitekeena») edertasunarekin loturiko balioa, jarrera, …
Perbertsioa
Perbertsioa (latinezko pervertere, “irauli”, hitzetik) zerbait bere onetik okerrerako baliatzea da, bere izaerari ez dagokion zerbaiterako …
Anekdotak
Anekdota (antzinako grezierazko ἀνέκδοτος, anékdotos, « argitaratu gabea »; eta ἀνέκδοτα, anékdota « idatzi gabeko gertaerak », hitzetatik) egiazko gertaera …
Ebidentzia anekdotikoa
Ebidentzia anekdotikoa edo froga anekdotikoa hipotesi bat frogatzeko era ez sistematikoan jaso eta aztertutako datuen multzoa da, estatistikoki adierazgarriak …
Soldatak (lansariak edo alokairuak) eta soldataren osagaiak
*Agian, alokairua ondasun bat errenta baten trukean uztearen adieran bilatzen ari zinen. * Soldata edo alokairua(latinezko solidus hitzetik, Antzinako Erromako …
Kolektibismoa
Kolektibismoa pertsonek haien gizatalde, komunitate edo kide diren erakunde kolektiboko helburu eta arauei jarraitzen dieten sistema soziala da, haien interes …
Sugestioa
Psikologian, sugestioa beste batek adierazi edo proposatutako ideiak nahiz sentsazioak egiaztapen eta kritikarik gabe onartzen den egoera psikikoa da. Lau …
Teseoren ontziaren paradoxa
Teseoren ontzia edo Teseoren paradoxa antzinatik ezagutzen den problema filosofikoa da. Plutarkok aipatzen duen kondairaren arabera, Teseo bere marinelekin …
Arrazionala eta irrazionala (arrazionaltasuna eta irrazionaltasuna)
Gizakiaren sinesmen, erabaki, ekintza eta jokabideak arrazionalak zein irrazionalak izan daitezke. Arrazionalak edo arrazoizkoak direla esango dugu, haiek …
Amesgaiztoak
Amesgaiztoa edo lokamutsa larritasunezko ametsa da. Hartan, subjektuak bere bizitza, segurtasuna, bakea edo ongizatea, zein maite dituen pertsonena, arrisku …
Inguma
Euskal Herriko mitologian, i nguma** gauez lo daudenengana hurbildu eta haiek asaldatu egiten dituen izakia da, iratxo itxurakoa. Bereziki Pirinioen inguruko …
Tunel ikusmena
Psikologian, tunel ikusmena errealitatearen alderdi eta xehetasun jakin batzuetan finkatu (horregatik fijazio kognitibo ere deitzen zaio, gazlerazko mailegua …
Afektibitatea
Psikologian, afektibitatea (latinezko affectus hitzetik, “norbaitenganako edo zerbaiterako joera”) kanpoko errealitatea barne esperientzia …
Indibidualismoa
Agian Indibidualismo metodologikoa bilatzen ari zinen. Indibidualismoa pertsona, banako edo indibiduoari lehentasuna ematen dion jarrera filosofiko eta …
Soldata-arrakala (soldata-arraila)
Soldata-arraila edo soldata arrakala**gizon eta emakumeen arteko soldaten arteko desparekotasuna da. Zehatzago, sexuaren arabera bereiziz langileen batez …
Genero-arrakala (genero-arraila)
Genero-arrakala edo genero-arraila **genero-ebidentzia sistematiko eta iraunkorra da, aldagai bati buruz emakumeen eta gizonen arteko desparekotasuna edo …
Kutsatze soziala
Kutsatze soziala edo gizarte kutsatzea pertsonek jendetza edo gizatalde gutxi gorabehera handi batetik jokabideak eta sentimenduak bereganatzeko fenomenoa da. …
Aldagai nahasleak edo nahasgarriak
Estatistikan, aldagai nahasleak, nahaste faktoreak edo aldagai nahasgarriak** aztergai ditugun bi aldagaien artean egon daitekeen asoziazio estatistikoan …
Beganismoa
Beganismoa animalien esplotazioa eta krudelkeria baztertzea helburua duen filosofia eta bizimodua da, izan jateko, janzteko edo bestelako produktuak …
Espezismoa
Espezismoa gizakiek eta beste izaki bizidunek espezie batekoak edo bestekoak izateagatik estatus moral eta eskubide ezberdinak dituztela baieztatzen duen …
Didaktika (definizioa)
Didaktika irakaskuntzaren metodologia praktikoa da, horren helburuak betetzeko (ikus, konpetentziak), edukiak finkatu (ikus, kurrikulua), baliabideak zehaztu …
Indibiduazio printzipioa
Metafisikan, indibiduazio printzipioa edo** indibiduazioaren printzipioa **(latinez, principium individuationis) banakoak, banakako gauzak, euren singulartasun …
Demiurgoa
Platonen filosofian, demiurgoa (antzinako grezierazko δημιουργός, dēmiourgós, hitzetik; literalki euskaraz “artisau”) kosmosa sortu zuen indar edo …
Baikortasun metafisikoa
Baikortasun metafisikoa mundu posible guztietatik onenean bizi garela aldezten duen jarrera filosofikoa da. Platonengandik datorren ideia da ("demiurgoak …
Ekoizpen-faktoreak (ekoizpen-baliabideak)
Ekoizpen-faktoreak edo ekoizpen-baliabideak, produkzio-faktoreak ere deituak, jarduera ekonomikoak garatzean, hots produktu eta zerbitzuen ekoizpen-prozesuetan, …
Baliabide naturalak
Baliabide naturalak ekoizpenerako eta kontsumorako faktore eta gaiak dira, naturan berez sortzen diren fenomeno fisiko eta kimikoen ondorioz sortzen direnak, …
Antropikoa eta antropogenikoa
Antropiko eta antropogeniko izenondoek (antzinako grezierazko ἀνθρωπικός, anthrōpikós, hitzetik*; *euskaraz ‘giza’) gizakiak sortu edo eragindakoari …
Antropizazioa
Antropizazioa gizakiok ingurumenean edo horren atal jakin batean eragindako eragin eta itxuraldaketen multzoa da. Hainbat eratara uler daitekeen kontzeptua da; …
Epistemikoa eta epistemologikoa
Epistemikoa eta epistemologikoa aise nahas daitezkeen terminoak dira. Epistemiko izenondoak ezagutzarekin zuzenean lotua dagoenari egiten dio erreferentzia; …
Ziurgabetasuna (ziurgabetasun egoera)
Ziurgabetasuna informazio desegokia edo horren falta daukagunean sortzen den egoera kognitiboa da. Ezagutu nahi den objektu, gertaera edo sistemari buruzko …
Ikasliburua: Erabakiak ziurgabetasun eta arrisku egoeretan
Erabakiak ziurgabetasun eta arrisku egoeretan izenburuko ikasliburu honetan erabaki hartzaile batek etorkizuneko agertoki ezberdinen egoeran erabakiak …
Ekonomia zirkularra
Adiera hertsian, ekonomia zirkularra edo ekonomia eredu zirkularra produktu eta zerbitzuak ekoizteko baliabide materialak erabiltzean hondakinik sorrarazten ez …
Heuristika
Heuristika edo bilaketa heuristikoa (antzinako grezierazko *εὑρίσκω, heurískô, *« hauteman », nondik eureka hitza ere eratortzen den) problema mota jakin bat …
Elizitazioa
Psikologian, elizitazioa estimulu batek erantzuna eragiteko prozesua da. Elizitazioa berezkoa izan daiteke, hain zuzen erreflexu eta baldintzarik gabeko …
Txikizkariak eta handizkariak
Txikizkariak eta handizkariak produktuak eta zerbitzuak saltzen dituzten eragile desberdinak dira, zehatzago eta marketinaren terminologia baliatuz, …
Tutorial: Bernoulli processes
Bernoulli processes is the 4th lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business …
Prospektiba (antizipazio estrategikoa)
Prospektiba (ingelesez,* foresight*), batzuetan etorkizuneko ikerketa (ingelesez, future studies) edo antizipazio estrategikoa (strategic foresight) ere deitua, …
Hornidura-katea (hornikuntza-katea)
Hornidura-katea edo hornikuntza-katea enpresa batek merkaturatzen duen pruduktu eta zerbitzuetan esku hartzen duten eragile guztiak eta haien jarduerak biltzen …
Ebaluazio alderatzailea (benchmarking)
Ebaluazio edo azterketa alderatzailea edo konparatiboa, nazioartean orokorrean benchmarking terminoaz ezagutzen dena, enpresaren kudeaketa estrategikorako …
Antilogismoa
Logikan, antilogismoa proposizioen hirukote bat da, non proposizio horietako bi egiazkotzat harturik, hirugarrena faltsua dela ondoriozta daitekeen. …
Interes nominala
Interesak urtebetera baino aldi laburragoetan sortzen diren finantza-eragiketetan, interes tasa nominala aldi horretako interes tasa (hilabetero, bihilero, …
Hesperideen Lorategia
Hesperideak urrezko sagarrak ematen dituen Lorategiko zuhaitza zaintzen, Ladon-ekin batera. Edward Burne-Jones, 1880-1881. Greziar mitologian, Hesperideak …
Arkadia (locus amoenus)
Konstantin Makovsky (1839–1915) margolariaren “Arkadia Zoriontsua” margolana. Arkadia utopia naturalistaren alegoria da. Literaturan eta artean, …
Alboragabetasuna eta alborapena: estimatzaile alboragabeak eta alboratuak
Estimatzaile bat alboragabea (unbiased, ingelesez; insesgado, gaztelaniaz) dela esaten da bere batez besteko balioa estimatu nahi den parametroaren benetako …
Ninfak
Naiadeak, aintzira eta erreketako ninfak (Waterhouse, 1896) Greziar mitologian, ninfak (antzinako grezierazko νύμφη hitzetik) hainbat emakume gazte …
Produktuaren bizi-zikloa
Produktuaren bizi-zikloa edo produktuaren bizitza-zikloa denboran zehar produktu baten salmenta eta mozkinen bilakaera zehazten duen eredu bat da, garatzen …
Kuantuak
Materia atomo izeneko partikulau txikiz osaturik dagoela dakigun bezala, Demokritok Antzinaroan planteatu baina XIX. mendean froga esperimental garbiak bildu …
Jainkoa ez da dadoetara jolasten
Jainkoa ez da dadoetara jolasten edoJainkoak ez ditu dadoak botatzen (ingelesez, jatorrian, “I, at any rate, am convinced that He [God] does not throw …
Estatistika ez-parametrikoa
Estatistika ez-parametrikoa estatistikako metodo berezi batzuen multzoari ematen zaion izen generikoa da. Metodo horien berezitasunak honako hauek dira: …
Zelibatoa
Zelibatoa edo ezkongabegoa (latinezko* caelebs*, “bakarrik”, hitzetik) ezkongabearen egoera da, bereziki norberak aukeraturikoa bada eta …
Arte abstraktua
Adiera zabalean, arte oro da arte bastraktua, artea beti errealitatetik at dagoen zerbait denez. Ideia honen erakusgarri garbiena René Magritte-ren “Ceci …
Abstrakzioa (filosofia)
“Abstrakzio artean” bilatzen ari zinen beharbada. Horri buruz, jo ezazu artikulu honetara: Arte abstraktua. Etimologiaz, abstrakzioa antzinako …
Test-birtesta (psikometria)
Psikometrian, test-birtesta test edo beste neurketa-tresna baten fidagarritasuna edo errepikakortasuna (neurketa-tresna batek denboran zehar neurketa …
Tutorial: Expected value and variance
Expected value and variance is the third lesson in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and …
Pantokrator
Pantokratorra (latinezko pantocrator hitzetik; bere aldetik, antzinako grezierazko παντοκράτωρ hitzetik, “pantokrátōr”, literalki …
Apustuak
Apustua (ingelesez, bet - apustua bera -, gambling - apustu-jokoa-; gazteleraz, apuesta; frantsesez, pari - apustua bera -, jeu d’argent - apustu-jokoa-) …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2017-2018 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2017-2018 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako Estatistika eta datuen …
Behaketa-ikerketak
Behaketa-ikerketak edo behaketazko ikerketak informazioa errealitatetik zuzenean hartzen duten ikerketak dira (ikus gainera, behaketa), errealitate horretan …
Presoaren dilema
Presoaren dilema joko teorian aztertzen den egoera (itxuraz) paradoxiko bat da, non bi jokalarik arrazionalki eta norberaren interesei erreparatuz jokatuta …
Maite nuen (laburpena)
Maite nuen Anna Gavalda idazle frantsesaren lehen eleberria da, 2002an plazaratu zuena. 2009 urtean argitaratu zen euskaraz, Xabier Payá itzultzailearen …
Eiakulazio lasterra
Eiakulazio lasterra edo eiakulazio goiztiarra sarpenaren aurretik, estimulazio edo kitzikatze arin batekin, edo sarpena gertatu eta oso gutxira, segundu …
Idoloak eta idolatria
Idoloak Jainkotzat hartu edo Jainkoak balitra bezala tratatzen diren objektu eta pertsonak dira; idolatria, berriz, idoloen gurtza da, adiera gaitzesgarrian, …
Irudimena
Irudimena gertakari errealen eta objektu materialen* irudi*, ideia edo bestelako irudikapen mentalak sortzeko ahalmena da, gertakari edo objektuen presentzia …
Unibertsalismoa (erlijioa)
Unibertsalismoa Jainkoak pertsona guzti guztiei, haien sinesmen, fede zein jokabideari erreparatu gabe, salbamena emango diela baieztatzen duen jarrera edo …
Vedak
Vedak hinduismoaren oinarria osatzen duten testu liturgiko, erritual, mitologiko eta mistikoak dira.
Bertuteak
Bertuteak pertsona baten izaeraren ezaugarri bikainak eta miragarriak dira, jokabide zuzen eta fina burutzera bultzatzen dutenak, moralaren nahiz adimenaren …
Enpirikoa
Enpirikoa esperientzian zein behaketan oinarrituta ezagutzen dena da, logikan edo dedukzioan oinarrituta baino. Adibidez, medikuek diagnostiko enpirikoak egiten …
Esperientzia (filosofia, epistemologia)
Filosofian, eta zehatzago epistemologian, esperientzia ezagutza enpirikoa da, zentzumenetatik sentsazioen bitartez datorkiguna. Hala ere, esperientzia ez da …
Irudimen soziologikoa
Irudimen soziologikoa ikerketa soziologikorako ikuspuntu bat da, gizartearen ikuspegi osatuagoa izateko esperientzia pertsonala gainditu eta hura modu zabal eta …
Kontraesan ezaren printzipioa (kontraesanaren printzipioa)
Filosofian, kontraesan-ezaren printzipioak edo kontraesan printzipioak**gauza bat aldi berean izatea eta ez izatea ez dela posible ezartzen du. Printzipio …
Transzendentalak (metafisika)
Erdi Aroko filosofian, transzendentalak ens edo izatearen propietateak edo izateko erak dira, multzo guztien multzoarenak alegia, eta beraz gauzen multzoen …
Transzendentala eta transzendentea (Kant)
Immanuel Kant filosofoarentzat (1724-1804) , ezagutza transzendentala ezagutu nahi diren objektuei buruz baino, objektu horien esperientzia izan baino lehen …
Immanentzia eta transzendentzia
Filosofian, immanentzia (inmanentzia) zerbaiten esentzia bere baitan egotearen edo intrintsekoa izatearen nolakotasuna da. Aurkako terminoa da transzendentzia: …
Apostoluak (Hamabi Apostoluak)
Leonardo da Vinci-ren “Azken Afaria” margolana: Hamabi Apostoluak irudikatzen ditu, Jesusen alde banatara. Kristautasunean, Apostoluak, antzinako …
Dizipuluak
Dizipulua(latinezko discipulus, bere aldetik latinezko discere, “irakatsi”, eta pullus, “txikia, kumea”, hitzetatik; eta hartara, …
Fariseuak
Fariseuak edo fariseoak talde erlijioso judua zen. Talde nabarmena zen judaismoaren baitan, saduzeuekin batera Sanedrina izeneko biltzar edo kontseilu …
Haluzinazioak
Haluzinazioa kanpoko estimulurik gabeko esperientzia sentsoriala da, errealitatearekin zerikusirik ez duena, baina egiazko pertzepzio baten itxura duena, …
Ilusioak
Ilusioa objektu fisiko baten pertzepzioa objektu horrenak ez diren ezaugarriekin jasotzen denean gertatzen den pertzpeziozko egoera da. Adibidez, objektu zuri …
Monopolio naturala
Eskala-ekonomiak daudenean, hau da, unitateko batez besteko kostua beherakorrak izatearen ondorioz, monopolioak kostu txikiagoak ditu merkatuan jardungo luketen …
Hedapen-ekonomiak (hedadura-ekonomiak)
*Ez nahastu ekonomiaren hedapenarekin. * Hedapen-ekonomiak edo hedadura-ekonomiak sortzen dira enpresa batek bere ekoizpen-egitura produktu eta zerbitzu …
Lehia perfektua
Lehia perfektua, lehia perfektuko merkatua, konkurrentzia perfektua edo konkurrentzia osoa (ikus, gainera, lehia edo konkurrentzia orokorrean) industria edo …
Gardenki: Talcott Parsons
Talcott Parsons, 1902-1979. Estatubatuar soziologo funtzionalista, bere garaian Estatu Batuetako soziologo ezagunena. Hari buruzko gardenkiak ikusteko, sakatu …
Modernismoa (artea)
Artikulu honek modernismoa adiera zabalean azaltzen du, filosofian dituen sustraiak eta artean duen islada bilduz. Modernismo terminoak, ordea, adiera …
Asoziazio askea
Asoziazio askea teknika psikoanalitikoa da, non pazienteari unea burura etortzen zaion guztia (ideiak, pentsamenduak, emozioak, oroimenak, …) terapeutari …
Kontzientzia-jarioa
Kontzientzia-jarioa 1890ean William James psikologoak* The Principles of Psychology* liburuan pertsona baten kontzientziatik igarotzen diren pentsamendu, …
Sinbolismoa
Artikulu hau arte korronteari buruzko da; sinboloen erabilera gaitzat duena hau da: Sinboloak. Sinbolismoa XIX. mendearen bukaera aldera sortutako arte …
Agnazioa eta agnatuak
Agnazioa edo ahaidetasun agnatizioa Antzinako Erroman indarrean zegoen ahaidetasun-sistema zibil bat da, pater edo familia buru baten ahalean (pater potestas) …
Itzulkin kooperatiboa
Itzulkin kooperatiboa edo erretorno kooperatiboa kooperatiba bateko irabazietan eskuratzen duten zenbatekoa da, bazkideak kapitalera egindako ekarpenaren …
Traktu jarraia
Traktu jarraiaren printzipioa erregistro-zuzenbideko printzipioa da, zeinaren arabera ekintza juridiko oro erregistratzeko beharrezkoa den ekintza horretan …
Kooptazioa
Kooptazioa erakunde edo horren organo kolegiatu batean sortzen diren kargu hutsak nork beteko dituen organo horretako kideen artean erabakitzeko modua da. …
Barne bakarrizketa
Barne bakarrizketa pertsonaia baten pentsamenduak, sentimenduak eta orokorrean barne bizitza adierazten dituen teknika narratiboa da, esaldi zuzenekin eta …
Tetrafarmakoa
Tetrafarmakoa epikureismoan zorionera heltzeko proposatzen diren lau (“tetra”) aholku edo erremedioen (“farmako”) bilduma da Diogenes …
Pirronismoa
Pirronismoa Pirron Eliskoaren (K. a. 360– K.a 272) eszeptizismotik abiarazitako eskola filosofikoa da, bereziki Sexto Enpirikoren Pirrondar Laburpenak lanari …
Errealismo gehiegizkoa
Errealismo gehiegizkoa, absolutua, erabatekoa edo muturrekoa unibertsala kontzeptu hutsa ez baizik eta aktuan den errealitatea dela baieztatzen duen teoria …
Sexto Enpiriko
Sexto Enpiriko (K. o. 200 urtearen ingurukoa) antzinako filosofo eszeptiko nabarmenetakoa izan zen, pirronismoaren eskolaren ordezkaria (Pirron Eliskoa, …
Desinflazioa
Desinflazioa inflazio-tasaren beherakada da, betiere prezioen gorakada adierazten jarraitzen badu. Adibidez, %10eko inflazio-tasa %4 izatera pasatzen denean, …
Arreta osoa
Arreta osoa (ingelesez, mindfulness; jatorrian sanskritoko smrti eta palierazko sati hitzetatik dator, biak literalki “oroimen” euskaraz) budismoko …
Ahizpatasuna (sororitatea)
Ahizpatasuna edo sororitatea (ingelesez, sorority, sisterhood; frantsesez,* sororité*; gaztelaniaz, sororidad; latinezko soror hitzetik, euskaraz …
Deflazioa
Deflazioa prezioen jaitsiera orokorra eta iraunkorra da, inflazio negatiboa alegia. Deflazioa kontsumitzailearentzat mesedegarria dela irizten bada ere, …
Galdu arte (Juan Luis Zabala): laburpena
Galdu arte Juan Luis Zabala azkoitiar idazleak (1963- ) 1996 urtean plazaraturiko autofikziozko eleberria izan zen. Idazleak berak eleberrian parte hartuz, …
Blogak
Bloga (weblog hitzaren laburtzapena) Interneten argitaratzen den egunerokoa da, gehienetan pertsonala baina korporatiboa ere izan daitekeena, aldiroko (ez …
Tribuak
Antropologian, tribua (latinezko* tribus* hitzetik, antzinako erromatarrak banatzen ziren hiru - tri - gizataldeetako bakoitza) lurralde jakin batean bizi den …
Eusozialtasuna
Biologian, espezie eusozialak garapen sozial aurreratua duten espezieak dira, zehatzago taldean edo kolonietan bizi diren espezieak dira, non belaunaldi …
Ongizatea
Adiera arruntean, ongizatea zorionarekin eta aurrerapenarekin loturiko kontzeptua den arren, XX. mendean ongizateak adiera zehatzagoa, eta aldi berean …
Tropoak
Tropoak hitz baten adiera edo esanahia aldatzen duten figura erretorikoen multzoa da, hala nola metafora, metonimia eta sinekdokea. Tropoetan erabiltzen diren …
Enfasia (enfatikoa)
Enfasia edo hanpadura esan edo idazten ari denari indarra eman edo nabarmentzeko hizkuntzazko baliabidea da, ahozkoa (adibidez, hitz bat ingurukoak baino …
Teoria kritikoa
Teoria kritikoa, batzuetan soziologia kritikoa ere deitua, gizartearen kritika eta aldaketa helburu dituen teoria da, gizartea osotasunean harturik, gizartea …
Familiak
Familia ahaidetasunez, ezkontzaz eta adopzioz loturiko gizataldea da, kideei babes emozional eta ekonomikoa ematen diena. Munduko gizarte eta kultura guztietan …
Moral bikoitza
Moral bikoitza pertsona edo gizatalde batzuei besteei baino zorrotzago aplikatzen den irizpide morala da, sexu, jatorri, ideologia edo beste ezaugarri batzuen …
Androzentrismoa
Androzentrismoa gizona gizartearen eta kulturen zentro edo erreferentziatzat hartzen den ikuskera eta pentsaera da, gizakiaren eta pertsonaren eredutzat gizona …
Aktibo toxikoak
Aktibo toxikoak arrisku handiko aktiboak dira, likidezia esaksekoak, eta horregatik merkatuko balioa kontabilitateko balioa baino askoz ere txikiagoa dutenak. …
Erretorika
Erretorika pertsuatsioaren edo limurtzearen artea da, bereziki argudio logikoen eta figura literarioen bitartez. Egun, adiera gaitzesgarrian erabiltzen da maiz, …
Dilemak
Artikulu hau dilema logikoei buruzkoa da, dilema moral eta etikoei buruz jakin nahi baduzu ordea, ikus Dilema etikoak eta moralak izeneko artikulua. Ikus, …
Hautakaritza
Hizkuntzalaritzan, disjuntzioa edo hautakaritza bi aukera edo gehiagoren artean bat hautatu beharra eta besteak baztertzea adierazten duen proposizioa da, …
Disjuntzioa
Disjuntzioaren egia-taula Disjuntzioari buruz hizkuntzalaritzan duen adieran jakin nahi baduzu, ikus Hautakaritza. Logikan, disjuntzioa bi proposizioen arteko …
Eskualdeak (geografia, ekonomia, soziologia)
Eskualdeak, adiera geografiko, ekonomiko eta soziologikoan, lurralde mugatu, egituratu eta gutxi gorabehera jarraituak dira, berezko osagai fisiko eta sozialen …
Indibidualismo metodologikoa
Indibidualismo metodologikoa soziologiaren baitako teoria epistemologikoa da, zeinaren arabera egitate sozialak banakoen asmo, erabaki eta ekintzetatik sortzen …
Garapena eta azpigarapena
Ikus, gainera, Gardenki: Garapena eta azpigarapena Garapen ekonomikoa eta** azpigarapen ekonomikoa herrialde edo eskualde bati buruz makromagnitude eta …
Lehia-abantailak (abantaila lehiakorrak edo konpetitiboak)
Enpresa batek lehia-abantaila (abantaila konpetitiboa edo abantaila lehiakorra) ere deitua eskuratu duela esaten da, lehiakideek baino errentagarritasun …
Lotura bikoitza
Psikologian, lotura bikoitzaren teoria eskizofrenia eta beste buruko nahasmendu batzuk azaltzeko teoria da. Horren araberam nahasmendu horiek bereziki …
Pentsamendu magikoa
Pentsamendu magikoa gertakarien artean enpirikoki frogatu gabeko loturak ezarrita dituen errealitatearen ikuskera da, fenomenoak azaltzeko superstizioak, …
Arte sakratua (arte sakroa)
Ama Birjina kristau arte sakratuko ohiko irudikapena da. Irudian, Bartolome Estebán Murilloren (1617-1682) Deikundea. Arte sakratua edo arte sakroa kultu …
Erregresio-analisia (estatistika)
Estatistikan, erregresio-analisia aldagai dependente bat aldagai independente batekin edo batzuekin erlazionatzen dituen erregresio-eredu bateko parametroak …
Populazioa (estatistika)
Populazioari buruz jakiteko, lagin bat erauzten dugu eta hura aztertu, populazio osoa aztertu beharrean. Lagina adierazgarria izan dadin, zoriz aukeratu behar …
Unibertsoa (estatistika, inkestak)
Unibertsoa, populazio ere deitua, inkesta edo beste ikerketa estatistiko batean ikerketaren helburu diren elementu (pertsona, erakunde, objektu edo gertaera) …
Espektro politikoa
Espektro politikoa alderdi edo aukera politiko desberdinak dituzten kokapenen multzoa da, ideologia politikoaren aspektu batzuk batera biltzen dituena. Espektro …
Krisi (krisialdi) ekonomikoak
Krisi ekonomikoak edo krisialdi ekonomikoak** ** herrialde batzuetako ekonomian gertatzen den beherakada ekonomikoa da, epe ertain edo luzerakoa, Barne Produktu …
Gardenki: Boto haztatuko sistemak
Boto haztatuko sistemak ordezkaritza edo haztapen ezberdinak dauden bozketa batean, parte hartzaile bakoitzaren boterea neurtzea du helburu nagusitzat. …
Atribuzioen teoriak
Gizarte psikologian, atribuzioen teoriak edo atribuzioaren teoriak pertsonek norberaren edo besteen jokabideeak azaltzeko ematen dituzten interpretazio eta …
Barne Errendimendu Tasa
** Barne Errendimendu Tasa** edo Barne Errendimenduaren Tasa (BET), Barne Itzulerako Tasa (BIT) edo Itzulerako Barne Tasa (IBT) ere deitua, inbertsio baten …
Kapital fisikoa
Ekonomian, kapital fisikoa produktu eta zerbitzuen ekoizpenerako baliatzen diren ondasun iraunkorren multzoa da. Enpresek bere jardueran behar dituzten …
Kapitalizazioa
Kapitalizatu egiten dela esaten da aktiboak (ondasunak, eskubideak) diru bihurtu eta beraz kapital bihurtzen direnean. Halaber, kapitalizazioa kapitalaren …
Kapitala (kontzeptu orokorra)
Jatorrian, kapitala latinezko caput hitzetik (“burua”) datorren hitza da. Ekonomian, kapitala pertsona edo erakunde batek metatzen duen diruzko …
Natura hila
Jakob von Es ( (1596-1666) margolariaren “Gosaria” natura hila. Natura hila edo izadi hila objektu bizigabeak irudikatzen dituen margolana da, …
Baldintza beharrezkoak eta baldintza nahikoak
Logikan eta matematikan, A B-rentzat baldintza beharrezkoa dela esaten da, A betetzen ez den kasuetan, B gertatzea ezinezkoa denean. Berriz, A B-rentzat** …
Marjin gordina
Marjin gordina produktu baten salmenta-bolumenari dagokion produkzioko kostu osoa kenduz, kostu aldakorrak gehi kostu finkoak alegia, kalkulatzen den marjin …
Ereduak
Ereduak edo modeloak teoriek fenomeno errealei buruz garatutako kontzeptu, elementu eta atalen arteko erlazioak azaldu egiten dituzten irudikapen formalak dira, …
Teoriak
Teoriak fenomeno jakinen abstrakzioak dira, fenomenoa osatzen duten elementuak kontzeptualizatu eta harremanetan jartzen dituztenak.
Azpijarduera-kostuak
Azpijarduera-kostuak enpresa batek bere ekoizpen-ahalmen osoa ez garatzean, jarduera-maila %100ekoa ez denean alegia, sortzen diren kostuak dira. Ohikoa den …
Kontsekuentzialismoa
Kontsekuentzialismoa ekintza baten ondorioei erreparatzen dien teoria etikoa da. Kontsekuentzialismoaren arabera, ekintzaren ondorio positiboak negatiboak baino …
Atomismo logikoa
Atomismo logikoa filosofia analitikoaren baitan garatutako teoria da, bereziki Bertrand Ruseel eta Ludwig Wittgenstein filosofoen eskutik, hizkuntza argi, …
Biraketa linguistikoa
Biraketa linguistikoa edo biratze linguistikoa XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen hasieran hausnarketa filosofikoan izandako ikuspuntuaren aldaketa izan …
Moda estatistikoa
Estatistikan, moda datu-banaketa batean gehien agertzen den balioa da, maiztasun, absolutu zein erlatibo, handiena duena. Banaketa estatistiko baten …
Kapitalizazio-maiztasuna
Kapitalizazio-maiztasuna, m letraz adierazi ohi dena, epe finko batean (normalean, urtebetea) interesen sorrera noizero gertatzen den azaltzen duen parametro …
Burtsa-kapitalizazioa
Burtsa-kapitalizazioa edo burtsako kapitalizazioa enpresa bateko akzioek burtsako merkatuan une jakin batean duten balio totala da, une jakin batean akzioak …
Kapitalizazio sinplearen legea (kapitalizazio bakunaren legea)
Kapitalizazio sinplea edo kapitalizaziobakuna kapital baten interesak nola kalkulatzen diren ezartzen duen lege finantzario bat da, eta beraz hasierako kapitala …
Inbertsio-zorroa (inbertsio-kartera)
I nbertsio-zorroa ( inbertsio-karteraere deitua) enpresa, erakunde edo partikular batek egindako inbertsioen edo finantza aktiboen multzoa da, bereziki multzo …
Balio erantsia
Balio erantsia enpresa batean izandako produktu eta zerbitzuen salmentak ken kanpotik erositako produktu eta zerbitzuen kostua da. Enpresak bere jarduera …
Disonantzia kognitiboa
Disonantzia kognitiboa pertsona baten jokabidea bere jarrera, iritzi, rol edo sinesmenen aurka, orokorrean beraz kognizioen aurka, daudenean gertatzen den …
Gizarte ekonomia
Gizarte ekonomia edo ekonomia soziala elkartasunak, eta ez irabazteko asmoak, gidatutako ekoizpen eta banaketa-harremanen multzoa da. Horrekin batera, kudeaketa …
Ustiapeneko emaitza
Ustiapeneko emaitza enpresak bere ohiko jardueran aldi jakin batean eskuratzen dituen sarrerak ken irteerak dira, alegia salmentak ken jarduerako gastu …
Negozio-bolumena (fakturazioa, sarrera arruntak)
*Ez nahastu negoziazio-bolumenarekin. * Negozio-bolumena, negozio-zifra, sarrera arruntak edo** fakturazioa **(ingelesez, turnover, revenue, sales volume) aldi …
Formalismoa (artea)
Formalismo artistikoa artearen teoria kritikoa da, artelan baten balioa edo meritua bere ezaugarri formalen arabera baloratzen duena, hau da, lana garatzeko …
Liberalismoa
Liberalismoa doktrina politiko eta ekonomikoa da, bere definizioari buruz lausoa, baina orokorrean indibidualismoa lehenetsi (bereziki, askatasun indibiduala …
Hautapen soziala
Hautapen soziala edo hautaketa soziala preferentzia eta erabaki indibidualetatik abiatuta erabaki kolektiboak hartzeko prozedurak aztertzen dituen teoria da, …
Konpetentziak hezkuntzan
Konpetentzia bidezko hezkuntza bereziki XX. mendearen bukaeratik garatutako hezkuntza-metodologia eta paradigma bat da, hezkuntzaren helburuak finkatu, …
Estanflazioa
Estanflazioa inflazioa eta hazkunde ekonomikoko tasa txikia edo negatiboa *aldi berean *gertatzen direneko egoera ekonomikoa da. Terminoa 1965 urtean sortu zen, …
Curriculuma edo kurrikulua (hezkuntza)
Hezkuntzan, curriculuma edo kurrikulua irakaskuntza-ikaskuntza prozesuan landu beharreko helburuak, konpetentziak, edukien multzoa, horien programazioa, …
Unitate didaktikoak (definizioa)
Unitate didaktikoak edo ikastunitateak irakaskuntza-ikaskuntza prozesua planifikatzeko agiri bat da, kurrikuluaren azken zehaztasun-maila osatzen duena, eduki …
Multikulturalismoa (kultura aniztasuna)
Multikulturalismoa, multikulturalitatea edo kultura aniztasuna (aniztasun kulturala ere deitua) gertatzen da kultura anitzek espazio geografiko eta sozial …
Heteronomoa eta autonomoa
Heteronomia eta autonomia (edo buru askatasuna) gizakion askatasunari buruzko kontzeptuak dira. Pertsona baten jokabidea, borondatea eta horien kontzientzia …
Abangoardia artistikoak
Coubert-en “Margolariaren tailerra” margolana. Erakusketa baterako baztertua izan, eta margolariak erakusketa propioa egitea erabaki zuen, berak …
Arte kontzeptuala
Marcel Duchamp (1867-1968) artistaren “Iturria”, arte kontzeptualaren lehen lantzat hartzen dena. Arte kontzeptuala edo kontzeptualismoa bereziki …
Kontzeptualismoa
Agian kontzeptualismo artistikoa bilatzen ari zinen. Hala bada, arte kontzeptuala artikulura jo beharko zenuke. Filosofian, kontzeptualismoa Erdi Aroan …
Anamorfosia
Hans Holbein Gazteak 1533an margotutako “Ebaxadoreak” lanean burezurra perpektiba anamorfikoan agertzen da. Artean, anamorfosia (antzinako …
Biztanleria landuna (biztanleria okupatua)
Biztanleria landuna edo biztanleria okupatua, landun kopurua edo landunen kopurua ere deitua, aztertzen ari den erreferentzia-aldian (urtea, hiruhilabetea, …
Aurrerabidea (aurrerapena, aurrerakuntza)
Aurrerabidea, aurrerakuntza, aurrerapena edo progresoa zientziak, teknikak eta arrazionalismoak gizartea ustez etorkizun hobe batera eramango dutela baieztatzen …
Biztanleria aktiboa
Biztanleria aktiboa edo populazio aktiboa ( biztanleria edo populazio ekonomikoki aktiboa ere deitua) legeztatutako lanpostu batean jarduten pertsonek …
Biztanleria inaktiboa (biztanleria ez-aktiboa)
Biztanleria (ekonomikoki) inaktiboa, biztanleria ez-aktiboa edo biztanlria pasiboa** lan-merkatuan ez dauden pertsonak dira, zehazki lan egin nahi ez …
Ikasliburua: Ekoizpenaren teoria (ariketak)
Ondoren ekoizpenaren teoria mikroekonomikoari buruzko ariketak azaltzen dira, ebazpenekin batera. Ariketak hemen, PDF formatoan.
Jarduera-tasa (aktibotasun-tasa)
Makroekonomian, jarduera-tasa, aktibotasun-tasa edo aktibitate-tasa biztanleria aktiboaren (lan egiten dutenak gehi lan bila dabiltzanak) eta lan egiteko adina …
Jarduera-maila
Enpresa, lantegi edo ekoizpen-unitate batean, jarduera-maila ekoizpen-bolumenaren eta ekoizpen-ahalmenaren arteko erlazio edo zatiketa da, aldi jakin baterako …
Ekoizpen-ahalmen geldia
Ekoizpen-ahalmen geldia erabili edo gauzatzen ez den ekoizpen-ahalmena da, ekoitzi zitekeen baina azkenean ekoitzi ez den ekoizpen-bolumena. Adibidez, …
Ekoizpen-bolumena
Ekoizpen-bolumena, produkzio-bolumena edo bolumen produktiboa enpresa edo lantegi batean produkzioa da, aldi jakin batean. Ikus, gainera Ekoizpen-ahalmena
Ekoizpen-ahalmena
Ekoizpen-ahalmena edo ekoizteko ahalmena enpresa edo lantegi batean hel daitekeen ekoizpen-bolumen maximoa da, uneko ekoizpen-faktoreak eta baliabideak kontuan …
Hipotesiak (hipotesi zientifikoak)
Ez nahastu lan hipotesi kontzeptuarekin. Ikerketa zientifikoan, hipotesiak edozehatzago hipotesi zientifikoak** fenomeno erreal bati buruzko azalpenak dira, …
Heteronormatibitatea (heterozuzentasuna) eta heteroarauak
Heteronormatibitatea edo heterozuzentasuna, sexu orientazioa aurkako generoarekin lotzen duen arau sozial eta sexu-rolen multzoa, heteroarauak edo heteronormak …
Konjetura (aierua)
Konjeturak edo aieruak frogatu ez diren baina faltsutu, ezeztatu edo ukatu egin ez diren baieztapenak dira, eta beraz behinik behin baino onartzen ez direnak. …
Korolarioa
Bereziki matematikan eta logikan, korolarioak teorema batetik zuzenean eta maiz frogapen berezirik gabe eratortzen diren proposizioak dira.
Postulatuak
Postulatuak berez egiazkotzat edo begi bistakoa ez diren baieztapenak dira, axiomak ez bezala, frogatu beharko liratekeenak baina frogatu gabe onartu egin …
Inferentzia estatistikoa
Inferentzia estatistikoa laginetan oinarrituz populazio bati buruzko konklusioak (inferentziak, alegia) ateratzen dituen estatistikaren adarra da, laginetik …
Ikasliburua: Formularioa (Estatistika eta datuen analisia)
Ondoko formularioa Estatistika eta datuen analisia ikastaroari dagokio. Hemen duzu, PDF formatoan. Ikus, gainera Ikasliburua: Finantza-matematikako formularioa
Inferentzia logikoa
Agian inferentzia estatistikoa bilatzen ari zinen. Inferentzia logika erabiliz premisa eta ebidentziatik ateratako konklusiora iristeko argudiaketa prozesua da. …
Akrasia
Filosofian, akrasia (antzinako grezierazko ἀκρασία, akrasia hitzetik; euskaraz, “aginte eza”) norberaren interes, zentzu, iritzi eta adimenaren …
Homologiak
Jatorri komuna izateagatik objektu edo entitate multzoen artean antzekotasuna dagoenean, homologia gertatzen dela esaten da. Biologian, espezie ezberdinetako …
Milenarismoa
Talde erlijioso milenaristak haien jarraitzaileei salbazio kolektiboa eskaintzen dietenak dira, ustez laster gertatzekoa den munduaren amaieraren ondoren edota …
Hedonismoa
Hedonismoa plazeraren bilaketa da, bereziki norberarena eta beste inorena, ahal den gehiena jasoz eta ahalik eta gutxiena emanez. Adiera arruntean termino …
Hedonismo etikoa
Hedonismo etikoa edo hedonismo normatiboa plazer eta zorion gehiena, eta min gutxiena, lortze aldera jokatu eta bizi behar dela aldezten duen teoria etikoa da. …
Hedonismo psikologikoa
Hedonismo psikologikoa edo motibaziozko hedonismoa, antzinako grezierazko ἡδονή (hedone) hitzetik, euskaraz “plazera”, norberaren plazerak eta …
Suntsiketa sortzailea
Suntsiketa sortzailea Joseph Schumpeter ekonomilariak 1942 urtean asmaturiko terminoa da, produktu berriak garatu eta zaharrak ordezteko prozesua izendatzeko. …
Jabetza pribatua
Jabetza pribatua edo jabego probatua ondasun bat eduki eta erabiltzeko eskubidea da, pertsonala (gizabanakoarena nahiz elkarte edo enpresarena) eta …
Enkanteak
Enkanteak zerbait esleitzeko merkatu-prozedurak dira, non enkantean jarritakoa nori eta zein preziotan erregela jakinen bitartez ezartzen den. Aldaera …
Kanpokotasunak (kanpoko eraginak)
Kanpokotasunak, kanpoko eraginak, kanpo eraginak edo esternalitateak jarduera edo transakzio ekonomiko batek jarduera haietan zuzenean parte hartzen ez duen …
Ekonomia emergenteak
Ekonomia emergenteak hazkunde ekonomiko azkarra izaten ari diren herrialdeak dira, ekonomia garatuen multzoan sartzeko bidea zabalduz. Ekonomia horietan …
Feminismoaren olatuak
Feminismoaren olatuak feminismoaren historian bereizi ohi diren hiru aldi luzeak dira. Feminismoaren lehen olatua XIX. mendearen bukaeran eta XX. mendearen …
Balio intrintsekoa eta balio instrumentala (estrintsekoa)
Balio intrintseko eta balio instrumental kontzeptuak bereziki etikan baliatu dira. Zerbaitek berezko balioa duenean esaten da balio intrintsekoa duela; berriz, …
Ekofeminismoa
Ekofeminismoa emakumeen eta naturaren dominazioa erabat loturik daudela baieztatu eta naturaren eta emakumearen baterako askapena aldarrikatzen duena. Horrela, …
Emergentzia
Emergentziaren teoriaren arabera, sistema konplexuek (organismo bizidunak, adibidez) haien osagai eta ataletatik erator ezin daitezkeen propietateak dituzte, …
Atzekariaren baieztapena
Atzekariaren baieztapena baldintzazko adierazpen batean atzekaria edo ondorioa egiazkoa izanda, aurrekaria egiazkoa dela argudiatzen duen falazia logikoa da. …
Mikromarketina
Mikromarketina ezaugarri bereziak dituen kontsumitzaile multzo txiki eta zehatz bati buruz planteatzen den marketineko estrategia da. Horren baitan tokiko …
Arrisku-kapitala
Arrisku kapitala edo arrisku-kapital inbertsioa proiektu berritzaileak aurrera eraman nahi dituzten enpresa txiki eta ertainetan, esaterako start-up …
Gatazkak
Gatazka boterea (boterea zentzu zabalean, baliabide eskasak eskuratu edo balio kulturalak zaindu edo inposatzeko erabil daitekeena) eskuratzeko borroka da, non …
Esentzialismoa
Esentzialismoa objektuak, entitateak eta fenomenoak esentzialak eta berezkoak direla baieztatzen duen gizarte zientzietako ikuspuntua da, haiek gizabanako, …
Ostiralak (Jon Arretxe): laburpenak
Ostiralak Jon Arretxe idazleak idatziriko umorezko sei ipuinen bilduma da, Ostegunak bildumaren jarraipena: Estalkia, E.S.M.K., Aitorren erabakia, Kolakaoa, …
Atzeraeragina (zuzenbidea)
Zuzenbidean, ekintza juridiko bat atzeraeraginezkoa dela esaten da iraganean efektuak sorrarazten dituenean. Adibidez, autobusean txartelik gabe bidaiatzeari …
Denborazko serieak
Estatistikan, denborazko seriea, denbora seriea edo serie kronologikoa aldagai batek denboran zehar hartzen dituen balioen segida da, hala nola toki batean …
Leviatana
Leviatanen suntsiketa, Gustave Doré-ren grabatua (1865) Leviatana Biblian aipatzen den itsasoko suge erraldoia da, munstrotzat hartzen dena, Jainkoak berak …
Mikrodatuak eta makrodatuak
Mikrodatuak ikerketaren oinarrizko unitate edo banakoetatik jasotako datuak dira, zuzenean eta inongo agregazio edo prozesamendurik gabe eskuraturikoak. …
Eskaria (ekonomia)
Eskaria merkatu bateko kontsumitzaileek eremu eta epe jakin batean erosiko luketen produktuaren kantitatea da, prezio, produktuaren ezaugarri eta inguruneko …
Posizionamendua (produktu kokapena)
Marketinean, produktu edo marka baten kokapena edo posizionamendua** produktu edo marka horri buruz kontsumitzaile batek duen pertzepzioa da, produktu horren …
Propedeutika
Propedeutika zerbaiten ikasketan hasteko izan beharreko aurretiko jakintzen multzoa da.
Kaudimena (solbentzia)
Kaudimena edo solbentzia enpresak bere zorrak dagokien epemugan kitatu edo ordaintzeko ahalmena, epe luzera nahiz laburrera, bere jardunean trabarik sortu gabe. …
Epemuga (mugaeguna)
Epemuga edo mugaeguna zor bat itzultzeko denbora da. Epemuga-datan, zorraren zenbateko osoak kitatuta behar du izan, eta beraz hortik aurrera zorrak ez du …
Desberdintzea, diferentziazioa, bereizkuntza (marketina)
Desberdintzea,** ezberdintzea, bereizkuntza, diferentziazio edo diferentziatzea, lehiakideetatik bereizi eta haien aldean abantaila lehiakorra sortzeko enpresak …
Lorpenetan oinarritutako aurrekontuak
Lorpenetan oinarrituako aurrekontua ohiko atalkako gastuen aurrekontuari, gastu horiek finantzatuko dituzten helburuak eta programak eransten dizkion …
Zapalkuntza
Zapalkuntza gizatalde baten aurkako injustizia edo bidegabekeria da, indarreango sistema politiko-ekonomikoak sustatua. Bi ezaugarri berezi ditu, beraz, …
Zero oinarriko aurrekontuak
Zero oinarriko aurrekontuak aurrekontuak egiteko metodologia da, aurrekontuetan aurreikusitako gastuen efizientzia bilatzen duena, aurreko ekitaldietako …
Dominazioa
Max Weber soziologoari zor zaio dominazio kontzeptuaren azterketa sakonenetakoa. Haren arabera, dominazioa edo ** mendekotasuna** agindu batzuei obedientzia, …
Arrazialismoa
Arrazialismoa gizakien artean arrazak bereizi eta hortik ondorio sasizientifiko eta politikoak ateratzen dituen ideologia da. Arrazialismoaren tesi nagusia da …
Arrazismoa (arrazakeria)
Arrazismoa edo arrazakeria beste arraza edo etnia batekoak diren gizatalde eta pertsonenganako gutxiespen eta gorrotozko ideologia eta praktika soziala da. …
Aurreiritziak (aurrezjuzguak)
Aurreiritziak edo aurrejuzguak gehienetan pertsona eta ideiei buruz haietaz informaziorik izan gabe eratzen diren iritziak dira, gehienetan negatiboak. …
Konplexuak
Psikologian, konplexuak pertzepzio, oroitzapen, emozio eta desiren multzoak dira, aurretik pertsonak izandako esperientzietan oinarrituak eta gai jakin baten …
Erreaktibitatea (psikometria)
*Agian erreaktibitatea psikologian bilatzen ari zinen. * Psikometrian, erreaktibitatea behatuak izaten ari direla sentituz gero banakoek euren portaera …
Bizitza ekonomikoa
Aktibo baten bizitza ekonomikoa balio ekonomikoa duen bitarteko denbora da, hau da, ematen dituen etekinak ken kostuak, behar bezala eguneratuta, erabilerako …
Hondar-bizitza (aktiboak)
Aktibo baten hondar-bizitza bere bizitza erabilgarria agortzeko falta den denbora da. Beste hizkuntzetan: ingelesez, remaining service life.
Hondar-bizitza (finantzak)
Finantzetan, hondar-bizitza, ingelesez residual maturity, zorra guztiz kitatu edo amortizatu arte falta den denbora da.
Ostegunak (Jon Arretxe): laburpenak
Ostegunak Jon Arretxeren ipuin bilduma da. Arrunkeria gazteak literaturara erakartzeko bide egokiena dela iritzita, Arretxek sasiumoreko ipuinak biltzen ditu, …
Sozietate anonimoak
Sozietate anonimoa bere kapitala akzio deitzen diren tituluetan banatuta duen merkataritza sozietatea da , enpresak eratzeko forma juridiko moduan erabili ohi …
Pragmatika
Pragmatika hizkuntzaren erabilerak eta funtzioak arlo kognitibo, sozial eta kulturalean aztertzen dituen hizkuntzalaritzaren adarra da. Pragmatika hizkuntza …
Amortizazio finantzarioa
Amortizazio finantzarioa enpresak edo partikular batek duten zor edo pasiboa kitatu edo itzultzeko aldiro egin dituen ordainketak kalkulatzeko modua da, …
Amortizazio ekonomikoa
Amortizazio teknikoa, amortizazio ekonomikoa edo amortizazio produktiboa** denboran zehar ibilgetuak izaten duen balio-galera kontabilitatean jasotzea da. Izan …
Hondar balioa
Hondar balioa aktibo batek bere bizitza erabilgarriaren bukaeran duen balioa da, orduan enpresarentzat baliagarria ez den arren, hura salduta eskuratu daitekeen …
Kostunbrismoa eta ohiturazko eleberria
Kostunbrismoa tokiko ohiturak gai nagusitzat duen literatura generoa da, ohitura haiek bertakoen izaeraren adierazgarri nagusitzat hartuz. Folkloreko elementu …
Kromatismoa
Ez nahastu kromatismo musikala terminoarekin. Kromatismoa, literalki “kolorearen efektua” adierazten duena, kolorea elementu nagusitzat hartzen duen …
Psikomotrizitatea
Psikomotrizitatea gogamena edo psikismoa eta mugimendua edo motrizitatea bateratu egiten dituen gizakiaren ahalmena eta ahalmen hori aztertzen duen diziplina …
Antropozentrismoa
Antropozentrismoa gizakia munduko elementu zentrala baieztatu eta oinarritzat hartzen duen ikuspuntu filosofikoa da, zeinaren arabera gizakia munduaren izaki …
Obsoleszentzia
Obsoleszentzia, zaharkitzapena edo zaharkitzea funtzionatzeko egoera egokian izan arren, hau da, bizitza erabilgarria agortu baino lehen, erabiltzaileak …
Balio-bizitza
Ondasun, azpiegitura edo aktibo baten balio-bizitza, bizitza baliagarria, bizitza erabilgarria edo bizitza teknikoa (bizialdi baliagarria edo erabilgarria ere …
Birjarpen-kostua
Kontabilitatean, birjarpen-kostua aktiboko ondasun bat ordezteko ordaindu beharreko eskuratze-kostua da, aktibo hori bere erabilgarritasuna agortu duenean. …
Kontabilitate-balioa (balio kontablea)
Kontabilitate-balioa, balio kontablea, liburu-balioa edo liburuko balioa enpresa baten kontabilitateko liburuetan ondareko elementu duen bati esleitzen zaion …
Kostu historikoa
Kostu historikoa aktiboko eta pasiboko elementuen zehaztu eta kontabilitatean erregistratzeko erabiltzen den balioztapen-irizpidea da, ondare-elementuen balio …
Erosketa-prezioa (eskuratze-kostua)
Aktibo baten erosketa-prezioa, erosketa-balioa edo eskuratze-kostua, erosketa-prezioaedo ** eskuratze-prezioa** ere deitua, erosketan ordaindutako prezioan gehi …
Rolak (rol sozialak, gizarte rolak)
Rola edo zehatzago gizarte rola edo rol soziala gizartean edo gizarte talde batean dugun paper edo betekizuna eta horren arabera dugun jokabidea da, taldearen …
Klimaterioa
Klimaterioa edo klimakterioa, ingelesez climacteric, gazteleraz climaterio, (antzinako grezierazko κλιμακτηρικός, klimakterikos, “mailakatze”, …
Nozeboa
Saiakuntzetan, nozeboa edo nozebo efektua plazeboa (hau da, berez ondoriorik ez dakarren tratamendu inerte bat eta tratamendua jasotzeagatik sor daitekeen …
Boto baliagarria
Boto baliagarria edo boto estrategikoa garaile ateratzeko aukera txikiak dituelakoan berezko aukera politikoa baztertuz, irabazteko aukera handiagoak dituen …
Boto zurtza
Boto zurtza haien ideia politikoak espektro politikoko inongo alderdi edo aukera politikotan ordezkaturik ikusten ez dituzten boto-emaileen multzoa da. Boto …
Beldurraren botoa
Beldurraren botoa edo beldurrezko botoa hauteskunde eta erreferendumetan boto emaileen sektore batek eraldatzaile, ziurgabe eta arriskutsutzat hartzen dituzten …
Boto isila (boto ezkutua)
Emango den botoari buruzko inkestetan, boto isila, boto ezkutua edo ezkutuko botoa**gezurrezko erantzuna ematearen zein galderari erantzun nahi ez izatearen …
Motilitatea
Motilitatea (latinezko , motus hitzetik, “mugimendua”) mugimendua adierazten duen terminoa da. XIX. mendean hasi zen erabiltzen biologian, mugitzeko …
Baldintza objektiboak eta subjektiboak (marxismoa)
Baldintza objektiboak eta subjektiboak Lenin-ek iraultza sozialista abiarazi eta gauzatzeko ezinestekotzat jotzen zituen baldintzak dira. Beste ikuspegietan …
Kontribuzio-marjina (estaldura-marjina)
Enpresako kontabilitatean, kontribuzio-marjina edo** estaldura-marjina, marjin gordin aldakorra **ere deitua, salmentak ken kostu aldakorrak eginez kalkulatzen …
Dogmatismoa
Dogmatismoa (antzinako grezierazko δόγμα, dogma hitzetik, uste edo iritzia esan nahi duena), adiera arruntean, norberaren iritzi, sinesmen, ideia eta …
Hizkuntza ekintzak: lokuzioak, ilokuzioak eta perlokuzioak
J. L. Austin ingeles filosofoak (1911-1960) 1955 urtean Harvardeko Unibertsitatean emandako ikastaroko oharretan oinarrituta, How to Do Things with Words lana …
Txorimaloaren falazia
Txorimaloaren falazia pertsona batek baieztatu ez dituen proposizioak haren ahoan jarri eta hari ospea kentzeko erabiltzen den falazia da. Adibidez, A pertsonak …
Tutorial: Random variables and probability distributions
Random variables is the second in the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in …
Lexikografia
Lexikografia, hiztegigintza ere deitua, hiztegiak ikertu egiten dituen jakintza-arloa da, bereziki haiek modu zientifikoan eratzeko helburuarekin. Orokorrean …
Course: Statistics for Business
Statistics for Business is the course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in Donostia. Here below you can …
Tutorial: Probability Calculus
Probability Calculus is the first lesson of the Statistics for Business course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business …
Motibazioa
Agian motibazio juridikoari buruz bilatzen ari zinen. Motibazioa organismo baten portaeraren zergaitia da; zehatzago portaera horren kitzika, iraupen, energia …
Autoestimua
Ikus, Autoirudia, autokontzeptua eta autoestimua: diferentziak, hiru kontzeptuen arteko desberdintasunei buruz jakiteko. Autoestimua pertsonak bere buruari …
Autokontzeptua
Ikus, Autoirudia, autokontzeptua eta autoestimua: diferentziak, hiru kontzeptuen arteko desberdintasunei buruz jakiteko. Autokontzeptua nork bere burua ikusi …
Kontingentziaren teoria
Kontingentziaren teoria sistema eta fenomeno sozialen antolakuntza eta funtzionamendua kontingentea dela baieztatzen duen teoria da, beraz ez absolutua edo …
Kurrikulu formala, kurrikulu erreala eta kurrikulu ezkutua (curriculum)
Hezkuntzan, kurrikulu formala(ikus kurrikulua) hezkuntza-prozesuaren planifikazio eta antolakuntza esplizitua da, horretarako baliabideak, teknikak eta irakatsi …
Kohezkuntza
*Agian, kodozentzia bilatzen ari zinen. * Kohezkuntza, koheziketa edo koedukazioa hezkuntza-komunitatea osatzen duten eragile guztiek hezkuntzaren plangintza …
Lidergoa
Agian lidergoa bilatzean, enpresa liderra zer den bilatzen ari zinen. Artikulu hau pertsona liderrei buruzkoa da. Lidergoa helburuak lortzearren besteenganako …
Hierarkia
Hierarkia erakunde edo gizarte bateko banako eta erakundeen mailakatze bat da, irizpide sozial batzuen araberakoa. Hierarkia batean ordenatzeko erabiltzen diren …
Kostu hondoratuak (kostu berreskuraezinak)
Kostu hondoratua, kostu berreskuraezina edo kostu saihetsezina** inbertsioaren erabakia hartzen ari deloarik jada gauzatu den kostua da, eta beraz erabaki …
Sekularismoa
Sekularismoa bizitza soziala erlijiotik aparte jartzen duen jarrera da. Latinezko saeculum hitzetik dator (euskaraz, mendea, ehun urteko denbora), munduko …
Laizismoa (laizistak)
Laizismoa gizartea, eta zehazkiago horren erakundeak, bereziki estatua, elizen, erlijioen eta moral erlijiosoaren eraginetik at eratu eta garatu behar direla …
Kostu inplizituak eta kostu esplizituak
Kostu esplizituak enpresak ordaindu behar izan dituen kostuak dira, hala nola soldatak eta lehengaien erosketa eta kontsumoa. Kostu inplizituak, berriz, …
Anarkismoa
Anarkismoa askatasun indibiduala aldarrikatuz eta gizartearen eraketa adostasunez eta autogestioz egin daitekeela baieztatuz, agintea eta boterea, bereziki …
Ikasliburua: Euskal Herriko gabon kantak
Euskal Herriko gabon kanta bilduma eskura dezakezu hemen, PDF formatoan, aise inprimatzeko. Ikus, gainera Olentzero Mari Domingi
Goi-isurizko jakituria
Erdi Aroko eskolastikan, goi-isurizko jakituria Jainkoak giza arimari txertatzen dion ezagutza da, berezkoak eta sortzetikoak, abstrakzioaren eta hautematearen …
Analogiak
Jatorrian, analogia (antzinako grezierazko *ana logon *esamoldetik, “proportioz batekin bat”) bi entitateen arteko antzekotasuna eta parekotasuna …
Noesia eta noema
Fenomenologian, noesia eta noema, Edmund Husserl filosofo existentzialistak ezarritako terminoak dira. Noesia zerbait jaso edo pentsatzeko ekintza intentzionala …
Sozializazioa (gizarteratzea)
Agian sozializazioaren kontzeptu ekonomikoari buruz, kostu eta galeren sozializazioari buruz alegia, bilatzen ari zinen Sozializazioa edo gizarteratzea ( …
Leialtasuna
Leialtasuna atxikimendu baten alde jokatzeko gogo eta jarrera praktikoa, baldintzarik gabekoa eta iraunkorra, atxikimendu horren objektua (pertsona, erakundea, …
Erresilientzia
Psikologian, erresilientzia (erresilentzia) gizakiak gertaera traumatiko eta ezbeharrak gainditu eta haiei esker aurrera egiteko duen ahalmena da. …
Ikasliburua: Zenbaki indizeak
Zenbaki indizeak aldagai multzo bat (gehienetan prezioak eta kontsumitu eta ekoitzitako kopuruak) baterako bilakaera kuantitatibo portzentuala (prezio eta …
Elegiak
Auhena, kexua, arrengura, atsekabea, oinazea, aienea dira elegia (antzinako grezierazko ἐλεγεία, elegeia, hitzetik, “hileta-kantua”) deritzon olerki …
Igoera-koefizientea eta laginketa-frakzioa
Igoera-koefizientea ( igoera-faktorea ere deitua) eta laginketa-frakzioa laginketan kalkulatzen diren parametroak dira. N populazioaren tamaina eta* n* …
Lagin-errorea
Estatistikan, lagin-errorea edo laginketa-errorea aztertutako datuek lagin bat osatu eta beraz populazio osoa ez biltzeagatik, emaitza estatistikoak populazio …
Tutorial: Statistics for Business (Workbook)
Statistics for Business in the course given by Full Professor Josemari Sarasola in the EHU/UPV Economics and Business Faculty in Donostia.**Here in PDF format, …
Portaera
Portaera izaki bizidunen ekintza guztien multzoa da, hala nola mugitzea, elikatzea, eta gizakien kasuan gainera gizakiei dagozkien ekintza eta ahalmenak, hala …
Garapen iraunkorra (garapen jasangarria, hazkunde iraunkorra, iraunkortasuna)
Garapen iraunkorra(garapen jasangarria) edo hazkunde iraunkorra, iraunkortasuna edo jasangarritasuna** ere deitua, “etorkizuneko belaunaldien beharrizanak …
Elkarlaneko ekonomia (ekonomia kolaboratiboa)
Lankidetzako ekonomia, elkarlaneko ekonomia edo ekonomia kolaboratiboa sare sozial edo antzeko plataforma digital bati esker eta bitartekaririk gabe edo …
Prokastinazioa
Prokastinazioa (latinezko procastinare hitzetik, “atzeratu”) erabaki eta egin beharrekoak alde batera utzi eta beste baterako uzteko joera da, izan …
Proaktibitatea
Pertsona proaktiboak etorkizunean sor daitezkeen egoerak aurreikusiz eta horien kontrola hartuz, sor daitezkeen arazoei irtenbideak eman eta aldaketarako eta …
Tolerantzia
Agian tolerantzia fisiologikoa, medikuntza arloan, bilatzen ari zinen. Pluralismoan eta gizaki guztiok berdinak garelako printzipioan oinarriturik, eta beraz …
Tertziarizazioa
*Ez nahastu tertzerizazio kontzeptuarekin. * Ekonomia batean, tertziarizazioa edo terziarizazioa gertatzen dela esaten da hirugarren sektore edo zerbitzuen …
Esternalizazioa
Esternalizazioa edo zehatzago, zerbitzuen esternalizazioa (ingelesez, outsourcing) enpresa batek bere jarduera produktibo edo osagarrietako batzuk bere baitatik …
Lan-prekaritatea, lan-prekarizazioa eta prekariatua
Lan-prekaritatea (okerra da prekarietate forma) lanpostu ez egonkorrak (ikus, aldi baterako enplegua, sasoikako langileak), soldata murritzak, lan-eskubideen …
Tertzerizazioa
Ez nahastu tertziarizazio kontzeptuarekin. Tertzerizazioa edo** hirugarrenarenganatzea enpresak bere jardueren esternalizazioa burutzeko modu bat da, langileak …
Azpikontratazioa
Azpikontratazioa enpresa batek bere barneko jarduera edo lan batzuk azpikontrata deitzen den beste enpresa bati kontratatzea da, lan edo jarduera horiek …
Zentsuak
Zentsua populazio bateko informazio demografiko, ekonomiko eta sozialaren bilketa exhaustiboa da, hots, populazioko elementu guzti-guztien datuak jasotzen …
Kanibalismoa
Kanibalismoa gizakiak giza gorputzak jatea da, erritu moduan egiten denean. Kanibalismoarekin batera erabiltzen den beste termino bat antropofagia da, baina …
Kanibalizazioa
Marketinean, kanibalizazioa enpresa baten produktu edo zerbitzu baten salmentaren murrizketa da, enpresak berak merkaturatu duen produktu edo zerbitzu baten …
Kutxa beltza
Kutxa beltza haren baitan gertatzen diren prozesu, funtzionamendu edo interakzioen berririk izan gabe, sarrera eta irteera edo emaitzak ikusita bakarrik azter …
Ondasun osagarriak
Ondasun osagarriak edo produktu osagarriak batera harturik kontsumitzailearen behar berdina asetzen dutenak dira, ; adibidez, ondasun osagarriak dira …
Jabekuntza (ahalduntzea)
Pedagogia berritzailearen arloan sortua, Paulo Freire-ren eskutik, eta generoaren arloan eta feminismoan emakumeei erreferentzia eginez bereziki garatua, …
Sendotasun estatistikoa: estatistiko sendoak
Estatistikan, sendotasuna neurri, proba edo bestelako prozedura estatistiko baterako aintzat harturiko suposizioak betetzen ez direnean ere, horiek baliozkoak …
Difusionismoa
Difusionismoa kulturako ezaugarriak kulturan bertan sortu baino kanpotik ekarriak direla baieztatzen duen eskola antropologikoa da. XIX. mendean sortu zen, …
Eztabaida-taldeak
Eztabaida-taldeak (ingelesez, discussion groups) gai zabal baten inguruan horretan interesatuta dagoen pertsona talde txiki baten eskutik (5-10 pertsona) …
Inkestak
Inkesta populazio batetik aukeratutako pertsonen lagin baten gainean jasotako datuen multzoa eta datu horiek jasotzeko prozesua da, horretarako galdetegiak edo …
Galdetegia
Galdetegia, galdera-sorta edo galdesorta inkesta batean egiten den galderen multzoa, maiz elkarrizketa moduan (galdetu eta erantzun) planteatzen dena, baina …
Isokostuak
Isokostu zuzenak kostu oso jakinak dakartzaten faktoreen konbinazioen multzoak dira. Zehatzago, enpresak ezarritako prezioak onartzen dituela, eta horiek …
Zenbaki indizeak
Zenbaki indizeak denboran zehar aldagai batzuen baterako bilakaera portzentuala zehazten duten balio segida bat dira, hala nola produktu batzuen prezioak; hain …
Errebisionismoa
Errebisionismoa XIX. mendearen bukaeran marxismoaren baitan sortutako korronte multzo bat da, Karl Marxen teorian kapitalismoaren etorkizunari buruz eta …
Erradikalismoa
Erradikalismoa, batzuetan radikalismoa ere deitua, (“sustraietan dagoena” adierazten duen latinezko hitzetik) bereziki politikan, baina baita ere …
Datu atipikoak
Estatistikan, datu atipikoak (ingelesez, outlier) datu gehienen balioetatik aldentzen diren datuak dira, datuak sortu dituen eredu estatistikoaren ohiko …
Winsortaturiko batezbestekoak
Winsorizatutako batezbestekoa muturretako datu kopuru bat ordeztu egiten duen batezbestekoa da. Gehienetan beheko muturreko datuak geratzen diren datu …
Egozpen estatistikoa
Estatistikan, inputazioa, egozketa edo egozpen estatistikoa** (ingelesez, imputation) falta diren datuei (desagertutako datuak edo missing values) eta muturreko …
Moztutako batezbestekoak
Moztutako batezbestekoa edo mozturiko batezbestekoa bi muturretako datu kopuru jakin bat baztertu egiten duen batezbesteko aritmetikoa da. Gehienetan, kopuru …
Zentsura (estatistika)
Estatistika, zentsuratutako datuak informazio zehazgabea duten haiek dira. Adibidez, pertsona baten errentari buruz 1000 euro baino handiagoa dela besterik ez …
Populismoa
Populismoa (latinezko populus hitzetik, “herria” euskaraz) herritarrak, bereziki klase ertain eta behekoak, erakarri eta mobilizatzeko ahalmen …
Joera zentraleko estatistikoak (zentralizazio-neurriak)
Estatistikan, joera zentraleko estatistikoak, zentro-joerako neurriak edo zentralizazio-neurriak (estatistiko nahiz neurri gisa erabil daiteke**) datuak zein …
Kausalitatea (kausazioa, kausa-efektu erlazioa)
Kausalitatea, kausalidadea, kausazioa edo kausa-efektu erlazioa fenomeno bat, kausa alegia, beste batekin, efektua, lotzen duen erlazioa da, lehenengoa …
Bonapartismoa
Bonapartismoa Napoleon Bonapartek Frantzian eta mendeko lurraldeetan ezarritako erregimen politikoa izan zen, Napoleon III.ak 1852tik 1870era bitartean ere …
Anarkosindikalismoa
Anarkosindikalismoa sindikalismoaren ikuskera anarkista eta iraultzailea da. Horren arabera, langileen antolakuntza anarkistak, greba orokorraren eta ekintza …
Funtzionalismoa
Funtzionalismoa soziologiaren, psikologiaren eta antropologiaren korronte epistemologikoa da, gizarteko eta kulturako elementuak haien funtzioaren arabera …
Manikeismoa (manikeoak)
Manikeismoa Mani maisu pertsiarrak K.o. III. mendean sortutako erlijioa izan zen. Manikeo edo manikeismoaren jarraitzaileen arabera, munduan aurkako bi …
Materialismoa
Materialismoa munduan eta unibertsoan materia beste ezer ez dagoela baieztatzen duen ikuskera filosofiko orokorra da, materiatzat hartuz espazio jakin batean …
Nortasun psikologikoa
Psikologian, giza nortasuna pertsona baten bereizgarri psikologiko iraunkorren multzoa da, tenperamentu batetik abiatuz eta aiurria osatuz, pertsona horren …
Patriarkatua eta gizarte patriarkala
Soziologian, patriarkatua, gizarte patriarkala edo gizarte-sistema patriarkala ere deitua, gizonak emakumea menderatu egiten duen familia-eredu eta sistema …
Fisikalismoa
Fisikalismoa materialismoaren aldaera da, mundu osoa termino fisikoetan emana zaigula adierazten duena, eta ez soilik termino materialetan. Positibismo …
Eklektizismoa (artea)
Artean, eklektizismoa eskola desberdinetako elementuak hartzen dituen joera artistikoa da, hala ere elementu horiek bateratu eta nahastu egiten dituen artelanen …
Instituzionalismoa (ekonomia)
Instituzionalismoa ekonomiaren korronte epistemologikoa da, ekonomian instituzio sozialen eragina nabarmentzen duena. Instituzionalisten arabera, instituzio …
Eklektizismoa (filosofia)
Filosofian, eklektizismoa (antzinako grezierazko ekelectikon hitzatik; aukeraketa, euskaraz) korronte filosofiko ezberdinetako kontzeptu, teoria eta beste …
Isokuantak
Mikroekonomian, eta zehatzago ekoizpenaren teorian, isokuanta ekoizpen-maila konstantea dakarten faktore bi edo gehiagoren konbinazioen multzoa adierazten duen …
EBITDA
EBITDA enpresaren errentagarritasuna aztertzeko ohiko adierazlea da. Ingelesezko Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation, and Amortization esamoldetik …
Ikasliburua: Estatistika enpresara aplikatua (ariketak)
Estatistika enpresara aplikatua Josemari Sarasola irakasleak EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean ematen duen ikastaroa da. Hemen, PDF formatoan, …
Ikastaroa: Estatistika: probabilitatearen teoria eta inferentzia (ekonomia eta enpresa)
Estatistika: probabilitatearen teoria eta inferentzia (ekonomia eta enpresa) ikastaroan probabilitatearen teoria eta inferentziarako sarrera lantzen dira. …
Ikasliburua: Psikofisika
Psikofisika sentsazio eta pertzepzioen kuantifikazioa aztertzen duen arloa da (ikus, psikofisika). Horri buruzko ikasliburua,hemen, PDF formatoan.
Diaspora
Diaspora beste herrialde batean joandako herritarrek han osatzen duten gizataldea da, haien jatorriko kultura atxikitzen dutenean. Diasporako komunitate …
Karisma (definizioa)
Jatorrian, karisma termino erlijiosoa da, Jainkoak emandako dohaia, profeziak eta mirariak egin, gutxiago izanik gudak irabazi eta bestelako aparteko ahalmenak …
Mikroekonomia (teoria mikroekonomikoa)
Mikroekonomia edo teoria mikroekonomikoa oinarriko edo banakako eragile ekonomikoen portaera, enpresa, familia eta gizabanakoena alegia aztertzen duen …
Esentzialismo kulturala
Esentzialismo kulturala kulturek (etniek, herriek, nazioek eta abar) berezko ezaugarri natural, finko eta uniformeak dituztela, haiek osatzen dituzten kide …
Hegemonia eta hegemonikoa
Hegemonia Antonio Gramsci italiar komunistak (1891-1937) garatu zuen kontzeptua da, herrialde batzuetan XX. mendean zehar langileek burgesiaren planteamenduei …
Ikasliburua: Finantza matematikako ariketak
Finantza matematikako ariketak biltzen dira orri hauetan, kapitalizazio sinpleari, konposatuari eta deskontuari buruz. Ariketei buruzko teoria**Finantzako …
Psikofisika
Psikofisika estimuluen eta sentsazio eta pertzepzioen arteko erlazioa aztertzen dituen psikologiaren adarra da. Horren metodologia esperimentala da, estimuluak …
Sentsazioak
Sentsazioa estimuluak zentzumen eta beste errezeptore edo sentsoreen bitartez kontzienteki jasotzen duen prozesu mentala da. Sentsazioan transdukzio izeneko …
Hautematea (pertzepzioa)
Hautematea edo pertzepzioa organismoek ingurumenetik informazioa jasotzeko ahalmena da, estimuluek zentzumenetan eragiten dituzten efektuen bitartez, eta …
Neurketa-eskala
Neurketa-eskala edo neurketa-maila jasotako datuetan biltzen den informazio-motaren tipologia da, aldagai estatistikoak jasotzeko erabiltzen dena eta datu …
Eskalatzea (psikometria)
Psikometrian, eskalatzea (ingelesez, scaling) konstruktoak eta aldagai ezkutuak neurtzeko baliatzen diren elementuak (test edo adierazle bat) kuantifikatzeko …
Ikasliburua: Denbora serieen analisirako sarrera
Denbora-serieen analisiak denboran zehar jasotako aldagai baten edo batzuen bilakaera aztertzen du, bereziki aurresanak egiteari begira. Ikasgai …
Emaitzen kontua (galdu-irabazien kontua)
Emaitzen kontua, galdu-irabazien kontua, galera eta irabazien kontua edo galdu-irabazi orria enpresa baten ekitaldiko emaitza edo galdu-irabaziak kalkulatu eta …
Ikasliburua: Enpresaren ekonomiako hiztegia
Ikasliburu honetan, PDF formatoan, unibertsitatera sartzeko ebaluazioan Euskal Herriko Unibertsitateak azken urteotan eskatutako terminoen definizioak azaltzen …
Gardenki: Erregresio analisirako sarrera
Erregresio-analisiakEstatistika: metodo deskribatzaileak - ekonomia eta enpresa -** ikastaroaren baitan) bi aldagai estatistiko lotzen dituen erlazio …
Ikasliburua: Erregresio-analisirako sarrera
Erregresio-analisiak (Estatistika: metodo deskribatzaileak - ekonomia eta enpresa - ikastaroaren baitan) bi aldagai lotzen dituen funtzioa kalkulatu eta …
Ikasliburua: Bi aldagai kuantitatiboen baterako azterketa: korrelazioa
Bi aldagai kuantitatiboen baterako azterketa, korrelazioa alegia, ikasi behar dugu**Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta enpresa)** ikastaroaren …
Ikasliburua: Bi aldagai kualitatiboen baterako azterketa: asoziazioa
Bi aldagai kualitatiboen baterako azterketa, asoziazioa alegia, ikasi behar dugu**Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta enpresa)** ikastaroaren …
Ikasliburua: Batez besteko heltze-aroa
Gaiaren azalpen sakonagoa nahi baduzu, ikus: Ikasliburua: Batezbesteko heltze-aroa. Honako hau kontzeptuaren sarrera orokorra da: Batezbesteko heltze-aroa …
Azterketak: Estatistika eta datuen analisia, 2016-2017 ikasturtea
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2016-2017 ikasturtean EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean emandako Estatistika eta datuen …
Azterketak: Estatistika enpresara aplikatua, 2017
Hemen, PDF formatoan, Josemari Sarasola irakasleak 2017 urtean emandako Estatistika enpresara aplikatua irakasgaian proposaturiko azterketak eta horien …
Ikasliburua: Kaxa-diagrama. Heterogeneotasuna
Kaxa-diagrama ikasi behar dugu**Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta enpresa)** ikastaroaren baitan. Kaxa-diagramak datu-multzoaren ezaugarrien …
Ikasliburua: Aldagai bakunaren deskribapena: alborapena eta kurtosia
Aldagai estatistiko bakunaren itxura, alborapen-neurriak eta kurtosi-neurriak alegia, ikasi behar ditugu ikasliburu honetan,Estatistika: metodo deskribatzaileak …
Gardenki: Aldagai bakunaren deskribapena: alborapena eta kurtosia
Aldagai estatistiko bakunaren itxura, hots, alborapena eta kurtosia, ikasi behar ditugu gardenki hauetan,Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta …
Ikasliburua: Aldagai bakunaren deskribapena: sakabanatzea
Sakabanatze-neurriak ikasi behar dugu**Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta enpresa)** ikastaroaren baitan. Sakabanatzea datuak zentrotik …
Futurismoa
Boccioni (1882-1916) margolari futurista nabarmenetakoa izan zen. Irudian, “Lantzaria erasoa”, non futuristek mugimendua irudikatzeko zuten joera …
Sinergiak
Sistema batean, sinergia bi (edo gehiago) atal edo eragilek sorrarazitako baterako efektu positiboa da, helburu jakin bat betetzen aldera. Maiz “dena …
Totemismoa
Totemismoa naturan dauden sinboloekin (animalia jakin bat, landare bat, Ilargia, tximista, …) ezartzen den antzinako ahaidetasun-sistema da. Sinbolo …
Errebelazioa (erlijioa)
Erlijioan, errebelazioa, agerkundea edo goi agerkundea Jainkoak komunikatzen duen egia erlijiosoa da, naturaz gaindiko bitartekoak baliatuz, gerora idatzirik …
Ansoffen matrizea
Ansoff matrizeak merkatuaren eta produktu lerroaren zabalkuntzaren araberako hazkundeak bereizten ditu enrpesan. Ansoff-en matrizea Igor Ansoff (1918-2002) …
Hazkundea enpresan
Enpresaren hazkundea enpresaren dimentsio edo tamainan izandako aldaketa da, ekoizpenean, salmentan, mozkinetan, eskaintzen duen produktu eta zerbitzuen …
Ikasliburua: Aldagai bakunaren deskribapena: zentroa eta beste kokapenak
Aldagai estatistiko bakunaren zentroa (batezbesteko aritmetiko sinplearen bitartez, esaterako) eta beste kokapen batzuk zehaztea ikasi behar dugu ikasliburu …
Holding (definizioa)
Holding-ak edo holdinak jarduera nagusitzat sektore desberdinetan diharduten enpresa anitzetako akzioen portzentaje handiak eskuratzen dituzten enpresa-talde …
Estrategiak enpresan
Estrategia hitzaren adiera guztien berri izateko, kontsultatu “estrategia”, Gizapediako hiztegian. Enpresan, estrategia, helburu …
Merkatu-kuota
Merkatu kuota bere sektore edo merkatuan enpresa batek hartzen dituen salmenten portzentaje edo proportzioa da, enpresaren tamaina eta lidergoa neurtzen dituen …
Mereologia
Mereologia osoaren eta zati edo atalen arteko erlazioa eta horien izaera aztertzen dituen displizina filosofikoa da. Edmund Husserl eta Alfred North Whitehead …
Instrumentalismoa
Zientziaren filosofian, instrumentalismoa teoria zientifiko baten funtsa errealitateko gertaerak teoriaren baitan aurreikusten laguntzea da, kontzeptu …
Ortodoxia eta heterodoxia
Iritzi, pentsaera edo jokabide bat ortodoxoa dela esaten da gehiengo batek onartu edo arauari jarraitzen dionean. Latinezko *orthodoxus *hitzetik dator, bere …
Errealismoa (filosofia)
Filosofian, errealismo filosofikoa objektuaren eta subejktuaren arteko bereizketa ontologikoari buruzko teoria filosofikoen multzoa da, errealitatearen berezko …
Puntu-estimazioa
Puntu-estimazioa, puntuzko estimazioa edo puntu bidezko estimazioa** lagineko datuetatik estimatzailea aplikatuz eskuratzen den balioa da, parametroaren …
Funtzio karakteristikoa
Estatistikan, funtzio karakteristikoa zorizko aldagai baterako definitzen da era honetan: $$\phi_X(t)=E[e^{itx}]$$$i$ unitate irudikaria izanik. Funtzio …
Falaziak
Falazia (latinezko fallare aditzetik, “engainatu”) argudio edo arrazoinamendu baliogabe eta okerra da. Berezi behar dira falazia eta faltsutasuna: …
Ikasliburua: R programa: probabilitate banaketak
R programak probabilitate-banaketei buruzko kalkuluak egin eta horiek lantzeko hainbat aukera ematen ditu, “distr” eta “distrEx” …
Askitasuna (estatistika)
T(X) zenbatesle edo estimatzaile bat askia dela esaten da, zenbateslea kalkulatu den jatorrizko $X=X_1,X_2,\ldots,X_n$ laginak zenbatetsi nahi den parametroari …
Morbiditatea, morbilitatea edo erikortasuna
Morbiditatea, morbilitatea edo erikortasuna** espazio eta denbora jakin batean kokatzen den populazio batean gaixotasun jakin baten presentzia, bereziki …
Komorbiditatea
Komorbiditatea edo komorbilitatea gaitz nagusi batekin batera agertzen diren sintoma, nahasmendu, arazo eta beste gaixotasunen presentzia da. Sintoma, …
Ekonomismoa (ekonomizismoa)
Ekonomismoa edo ekonomizismoa historiaren eta gizartearen edozein arloko azterketan faktore ekonomikoak funtsezkotzat hartzen dituen ikuspuntua da, modu …
Autokorrelazioa
Estatistikan, autokorrelazioa edo autokoerlazioa orokorrean denbora serie eta prozesu estokastikoetan une bateko aldagai baten balioek beste une bateko …
Algoritmoak eta algoritmika
Algoritmoa problemak ebazteko prozedura sistematiko bat da, soluzio baterako pausoak zehazten dituena. Algoritmoak dira, adibidez, zenbakiak bidertzeko erregela …
Ikasliburua: Grafo-teoria
Matematikan, grafoa erpin edo puntu multzo bat da, horiek ertz edo geziz loturik daudelarik. Grafoak, bide- eta komunikazio-sareak, lan-proiektu batean burutu …
Betiereko itzulia
Betiereko itzulia munduaren eta unibertsoaren gertaera guztiak noizbait zehaztasun osoz errepikatuko direla baieztatzen duen teoria da. Pitagorikoen eta …
Gardenki: Mina
Mina esperientzia sentsorial eta emozional subjektibo desatsegina da, ehunen kalte erreal edo potentzialarekin loturik, edota kalte horren terminoetan …
Soziometria
Soziometria (latinezko, socius, “harremana”, eta metrum, “neurketa”, hitzetatik) talde bateko kideen arteko harreman-motak bereizi eta …
Ikasliburua: Aldagai bakunaren tabulazioak eta adierazpide grafikoak
Tabulazio eta adierazpide egokiak funtsezkoak dira aldagai estatistikoaren ezaugarriak esploratu eta aurkezteko. Hori modu egokian egiten ikasi behar dugu …
Behi euskaldun baten memoriak: laburpena
Behi euskaldun baten memoriak Bernardo Atxagak (1951- ) euskal idazleak 1991 urtean plazaratutako eleberria da, gerrari buruzko kontakizun gordina eta bidenabar …
Ikasliburua: Estatistikaren hastapenak
Estatistikaren kontzeptua eta oinarrizko metodologia eta aplikazioak lantzen dira ikasliburu honetan, Estatistika: metodo deskribatzaileak (ekonomia eta …
Ikastaroa: Estatistika deskribatzailea (ekonomia eta enpresa)
Ikastaro honetan EHUko Donostiako Ekonomia eta Enpresa Fakultatean Josemari Sarasola irakasleak ematen duen **Estatistika eta datuen analisia **ikastaroko …
Zarata zuria
Estatistikan, zarata zuria une orotan $\mu$ batezbesteko finkoa duen prozesu estokastikoa da, $\sigma^2$ bariantza finituarekin eta une ezberdinetako balioen …
Azpiegitura eta gainegitura (infraestruktura eta superestruktura)
Azpiegitura eta gainegitura, infraestruktura eta superestruktura ere hurrenez hurren deituak, gizartearen eta ekonomiaren eraketa eta bilakaera azaltzeko …
Ikasliburua: Konfiantza-tarteak: ariketak eta ebazpenak
Konfiantza-tarte batean, populazio edo ereduko parametro bati buruzko tarte bat eratzen da, konfiantza-maila jakin baterako. Ikus, gehiago jakiteko, …
Morala (definizioa)
Morala (latinezko mos, moris-etik) ohitura edo usadioek jokabideari buruz sortutako arauen multzoa da, eginbideak eta debekuak jartzen dituena. Horrela, …
Ikasliburua: Proba parametrikoak: ariketak eta ebazpenak
Proba parametrikoak parametro bati buruzko proba estatistikoak dira, hala nola populazio bateko batezbestekoari, proportzioari eta bariantzari …
Lagin estatistikoak
Lagin estatistikoa populazio bateko elementu edo indibiduoen azpimultzo bat da, horretan oinarrituta populazio osoari buruzko propietateak eta ezaugarriak, …
Kontsumorako Prezioen Indizea (KPI)
Kontsumorako Prezioen Indizea edo Kontsumoko Prezioen Indizea, labur KPI, norbanakoek eta familiek kontsumitu ohi dituzten produktu eta zerbitzuen prezioen …
Ikasliburua: R estatistikarako programazio-lengoaia
R bereziki estatistika lantzeko programazio-lengoaia eta softwarea da. Software askea da, hots, doan da eta nahieran moldatu eta lantzeko aukerak eskaintzen …
Gardenki: Proba parametrikoak
Proba parametrikoak hipotesi parametrikoak (hau da parametro estatistiko batek hartzen duen balioari buruzkoak) frogatzen dituzten proba estatistikoak dira. …
Gardenki: Immanuel Kant
Immanuel Kant (1724-1804) Aro Modernoko filosofo handiena izan zen. Arrazionalismoa eta enpirismoa uztartuz, zer ezagut dezakegun, nola jokatu behar dugun eta …
Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian
Bi letter jaso nituen oso denbora gutxian Bernardo Atxaga idazkeak 1984an plazaratutako narrazio laburra da, bakarrizketa moduan kontatua. Ameriketara …
Subjektu eta predikatu
Subjektua eta predikatua proposizio ororen bi osagai nagusiak dira. Subjektuak proposizioa zertaz ari den adierazten du; predikatuak, berriz, subjektua dena edo …
Agindu kategorikoa
Immanuel Kant filosofoak (1724-1804) inperatibo edo agindu kategorikoak eta hipotetikoak bereizi zituen. Inperatibo kategorikoak “egin A” motakoak …
Psikologia humanista
Psikologia humanista (ingelesez, humanistic psychology) 1960ko hamarkadatik garatutuako eskola psikologiko bat da, konduktismotik eta teoria psikodinamikoetatik …
Ibilgetua
Kontabilitatean, ibilgetua epe luzera, zehatzago urtebete baino epe luzeagoan, enpresak bere jardueran baliatu egiten dituen ondasun eta eskubideen multzoa da. …
Jarraitutasun-zuzenketa
Estatistikan, jarraitutasun-zuzenketa banaketa diskretu baten probabilitateak kalkulatzeko banaketa jarraitu bat baliatzen denean erabiltzen den zuzenketa bat …
Albert Bandura
Albert Bandura psikologoa (Kanada, 1925 -2021) ikaskuntza sozialaren teoriaren asmatzailea da, teoria kognitibo-sozialen multzoko teoria nagusi eta ezagunena. …
Konfiantza-tarteak
Estatistikan, konfiantza-tartea edo konfidantza-tartea jasotako datuen arabera parametro estatistiko edo populazioaren ezaugarri batek (adibidez, …
Adierazgarritasuna edo esangura (estatistika)
Proba estatistikoetan, adierazgarritasun estatistikoak edo esangura estatistikoak (ingelesez, statistical significance) datuetatik kalkulatutako neurri …
Modernitatea
Modernitatea XVI. mendetik abiatu eta gaurdaino luzatu den mundu ikuskera nagusia da, subjektuaren autonomia eta indibidualtasuna eta arrazoiaren eta teknikaren …
Ikerketa berrestaileak
Ikerketa berrestailea edo** berrespen-ikerketa **(ingelesez, confirmatory study) planteaturiko hipotesiak erabateko zorroztasun eta zehaztasunez onartu edo …
Ikerketa pilotuak
Ikerketa pilotua (ingelesez, pilot study) ikerketa berrestaile edo nagusi baten aurretik eta hura behar bezala desinatu eta burutu ahal izateko egiten den …
Ikerketa esploratzaileak
Ikerketa esploratzailea (ingelesez, exploratory study) fenomeno bati buruzko hipotesiak planteatzeko soilik diseinatu eta burutu egiten dena da, ondorengo …
Herzberg-en motibazio-teoria
Herzberg-en motibazio teoria, Herzberg-en motibazio-higiene teoria edo bi faktoreen teoria Frederick Irving Herzberg psikologoak (1923-2000) motibazioari buruz …
Askatasuna
Mendebaldeko ikuspuntu indibidualista eta liberalaren arabera, askatasuna edo libertatea pertsona bat zerbaitetan aukera izan, helburuak erabaki eta horretarako …
Prebalentzia eta intzidentzia
Epidemiologian,** prebalentzia eta intzidentzia**morbilitatearen edo erikortasunaren, hots, ** gaitz baten eraginaren neurriak dira, populazio jakin …
Subjektibitatea
Adiera arruntean, subjektibitatea subjektiboa izatearen nolakotasuna da, gauzak norberaren ikuspuntutik pentsatu eta adierazteko modua. Adibidez, …
Intentzionalitatea (intentzionaltasuna)
Filosofian, intentzionalitatea edo intentzionaltasuna** gauzetaz (objektu fisikoetaz, esaten diguten eta esaten dugun horretaz eta burura datorkigun edozertaz) …
p-balioa
Proba estatistikoetan, p-balioa estatistiko baten balioaren probabilitatea da, hipotesi nulua oinarritzat hartuz. balio horrek adierazten duen norabidean. …
Adierazgarritasun-maila (esangura-maila)
Estatistikan eta hipotesi-probei buruz,** adierazgarritasun-maila,esangura-maila edo esanguratsutasun-maila ($\alpha$ izendatzen dena) gertaturiko ebidentziaren …
Balio kritikoa
Proba estatistikoetan, balio kritikoa hipotesi nulua baztertzera daraman estatistikoaren muga-balioa da, adierazgarritasun-maila jakin baterako; beraz, eremu …
Eremu kritikoa
Estatistikan, eremu kritikoa edo eskualde kritikoa** hipotesi bat baztertzera daramaten estatistikoaren balio guztien multzoa da, balio kritikoa mugatzen duena, …
Alborapena (aldagai estatistiko bakunaren ezaugarria)
Agian alborapena ikerketa kuantitatiboek duten errore sistematikoaren adieran bilatzen ari zinen. Alborapena edo asimetria aldagai bakarreko datu-multzoen …
Kluster (enpresak)
Klusterra erlazionaturiko enpresak biltzen dituen gune geografiko bat da, non sektore bereko enpresak, azpiegiturak, zerbitzuak eta ikerketa eta garapenerako …
Alborapena (ikerketa kuantitatiboa)
Agian alborapena aldagai estatistiko bakunaren ezaugarriaren adieran bilatzen ari zinen. Alborapena gertatzen da ikerketa kuantitatibo batetik jasotako …
Sugeak txoriari begiratzen dionean
Sugeak txoriari begiratzen dionean Bernardo Atxaga idazkeak 1984an plazaratutako narrazio laburra da. Oporrak pasatzeko hiritik Obabara heldutako nerabe baten …
Saiakuntza itsuak
Saiakuntza itsuak saiakuntza batean parte hartzen dutenek tratamendua nork jasotzen duen ez dakiten haiek dira. Izan ere, saiakuntza batean parte hartzen duten …
Plazeboa
Plazeboa printzipioz printzipioz gaixotasun bat eta horren sintomak sendatu edo arintzeko ahalmenik ez duen substantzia edo prozedura da; adibidez, azukre …
Katu jendea (Eider Rodriguez)
Katu jendea Eider Rodriguez idazleak (Errenteria, 1977) 2010 urtean plazaratu zuen ipuin bilduma da. Liburuaren proiektuak 2008ko Igartza Saria irabazi zuen. …
Enpatia
*Ez nahastu sinpatia terminoarekin. * Enpatia (antzinako grezierazko empatheia hitzetik, “min, pairamen”, jatorrian em eta pathos hitzetatik, …
Sinboloak (ikurrak)
Pentsalariaren arabera esanahi ezberdinak dituenez, sinboloak edo ikurrak** definitzea zaila da. Abiapuntu gisa, etimologia har dezakegu: sinbolo hitza …
Gardenki: Inferentziarako sarrera. Balidazioa.
Inferentzia estatistikoa lagin batetik eredu edo populazio bateko parametroak zenbatetsi edo estimatu eta kontrastatzeko prozesua da. Ondorengo gardenkietan, …
Memeak
Memeak kulturetako oinarrizko elementuak edo unitateak dira, gizartean transmititu eta eraldatu egiten direnak, hala nola leloak, irudiak edo gazteen artean …
Merkataritza-funtsa
Merkataritza-funtsa edo merkataritza-fondoa negozio bat eskuratzean zehatz identifikatu ezin daitezkeen ibligetu ukiezinaren elementuak dira, hala nola bezeria, …
Boltxebikeak
1917ko iraultzaren aurreko Errusian, boltxebikeak Lanaren Alderdi Sozialdemokratikoaren 1903ko kongresuan izandako zatiketaren bi fakzioetako bat ziren; besteak …
Isolazionismoa
Isolazionismoa, gazteleratik mailegua hartuz aislazionismo ere deitua batzuetan, herrialde batek kanpoko aferetan ez sartzeko politika da, hala nola beste …
Nola heldu naiz ni honaino
Nola heldu naiz ni honaino Kattalin Minerrek idatziriko lehen eleberria, laburra, 2017an plazaraturikoa, horrekin Igartza saria irabazi ondoren. Eleberria …
Psikologismoa
Psikologismoa kontzeptu filosofikoetara hurbildu, aztertu eta horien funtsara heltzeko modu bakarra gizakiaren psikologiatik eta horren teknika eta metodoetatik …
Arriskuko balioa
Arriskuko balioa, ingelesezvalue at risk, labur*** VaR***, deitua, inbertsio baten zein inbertsio-kartera baten arriskuaren neurri bat da. Aurrez zehazturiko …
Idiolektoak
Idiolektoa (antzinako grezierazko *idios, *“propioa”, eta leksis, “hizkuntza”, hitzetatik) pertsona bakoitzaren hizkuntza (eta beraz, …
Txinako erreforma ekonomikoak
Txinako erreforma ekonomikoak 1976 urtean, Mao hil eta gero, abiarazitako erreformak dira, Txina merkatu-ekonomia baterantz eramateko helburuarekin. Horien …
Plazera
Plazera gozamena, atsegina, ongizatea eta alaitasuna bernehartzen dituen uneko esperientzia eta sentimendua da (eta besteak beste horretan bereizten da …
Kontrakulturak
Kontrakultura mainstream edo kultura hegemoniko eta menderatzaile batekin aurrez aurreko gatazkan dagoen azpikultura da (ikus, kultura erresistentzia), bereziki …
Burokrazia
Jatorrian, burokrazia (frantsesezko bureau, “lantokia”, eta antzinako grezierazko κράτος, kratos, “agintea”, hitzetatik) lana arau eta …
Hauts bihurtu zineten
Hauts bihurtu zineten Juan Kruz Igerabidek (Aduna, 1956) 2005ean plazaratu zuen eleberria da. Frankismoaren azken urteetan eta espainiar trantsizioaren hasieran …
Giza eskubideak
Giza eskubideak edo eskubide gizatiarrak gizateria osoari, gizaki guztioi babesa ematen diguten arau etikoak dira (ikus, unibersalismo etikoa), maila politiko …
Numen
Numenak gizakiekin komunikazioan eta harremanetan sartzen diren entitate mitologiko eta erlijiosoak dira, naturaz gaindikoak, nahiak eta adimena dituztenak. …
Dogmak
Dogma terminoak (latinezko dogma hitzetik, bere aldetik antzinako grezierazko δόγμα, dogma, « erabaki juridikoa », jatorritzat δοκεῖν, “dokein”, …
Gardenki: Banaketa normala eta limitearen teorema zentrala
Banaketa normala (Gauss-en kanpaia edo gausstar banaketa ere deitua) estatistikan gehien erabiltzen den banakuntza da arrazoi hauengatik: kanpai itxurakoa eta …
Edipo konplexua
Edipo konplexua psikoanalisiaren teorian haurrek euren aldi falikoan, 3-6 urte bitartean, aurkako sexuko gurasoarengana sentitzen duten desioa da, …
Introspekzioa
Introspekzioa (latinezko intro, “barruan”, eta spicere, “begiratu”, hitzetatik) edo barne-begirada nork bere baitan bildu eta bere …
Fauvismoa
Albert Marquet-en “Posterrak Trouville-n” (1906). Fauvismoa, fovismoa edo fobismoa Frantzian XX. mendearen hasieran garatutako abangoardiazko …
Espresionismoa
Fraz Marc-en “Formak borrokan· (1914). Espresionismoan artistak bere sentipenak agertzen saiatzen da, maiz nahigabea, antsietatea eta haserrea islatuz, …
Inpresionismoa
Claude Monet-en 1872ko “Inpresioa: egunsentia” margolana, mugimenduari izena eman ziona. (Eremu publikoan). Inpresionismoa 1860ko hamarkadan …
Nihilismoa
Historian eskola filosofikoaren arabera esanahia aldatu duen arren, orokorrean nihilismoa eszeptizismo moralarekin - balio moralak arrazoiz justifikatu ezin …
Surrealismoa
Surrealismoa 1920 eta 1930eko hamarkadetan agertu eta gora egin zuen arte- eta literatura-mugimendua izan zen, haien iritziz Lehen Mundu Gerra sortu zuen …
Gardenki: Poisson prozesuak eta loturiko banaketak
Poisson prozesuak gertaera puntualak denboran edo espazioan zehar garatzen dira erabateko independentziaz, $\lambda$ (lambda) izeneko tasa batez. Prozesu …
Merkatu-boterea
Ekonomian, enpresa baten merkatu-boterea edo merkatu-indarra merkatuak berak erabakitako prezioak jartzeko duen ahalmena da. Monopolioa da enpresa bati …
Arrisku-saria
Ekonomian, arrisku-saria edo arrisku-prima (ingelesez, risk premium) pertsona batek arrisku bat saihesteko ordaintzeko prest dagoen zenbatekoa da edota, beste …
Arrazoi teorikoa eta arrazoi praktikoa
Arrazoimena gizakiak egia zer den ezarri, egia eratu, errealitatea ezagutu eta hartan bere interes eta helburuen arabera eragiteko ahalmena izanik, eta arrazoia …
Islamismoa
Islamismoa islama oinarri duten mugimendu soziopolitikoen multzoa da. Denetariko proiektuak biltzen ditu, irekiak nahiz itxiak, baina orokorrean islama bizitza …
Pribatizazioak
Pribatizazioa estatuaren esku dauden enpresak esku pribatuetara aldatzea da, administrazio publikoaren esku dauden enpresa, aktibo eta zerbitzuak enpresa …
Hermeneutika
Hermeneutika interpretazioaren artea da, bereziki testuei buruz. Batzuen arabera, hermeneutika, interpretazio edo azalpen gisa, giza ezagutzaren funtsezko …
Estresa
Estresa fisikatik datorren kontzeptua da, eta objektu bat hautsi arte aplika daitekeen indarra adierazten du jatorrian. Adiera psikologikoan, ordea, estresa …
Teoria psikodinamikoak
Teoria psikodinamikoak edo ikuspuntu dinamikoa psikologiaren paradigma nagusietako bat da, konduktismoarekin batera eta horri kontrajarria neurri batean. Maiz …
Gardenki: Bernoulli prozesuak
Bernoulli prozesua hainbat alditan zehar burutzen den prozesu estokastikoa da, aldi bakoitzean soilik bi emaitza posible daudenean (arrakasta edo zerbait …
Fobiak
Fobia izu irrazionala dakarren herstura-nahasmendua da. Orokorrean, fobiak objektu, animalia edo egoera mota batekin loturik agertzen dira, hala nola …
Jarrera edo aktitudea (psikologia)
Jarrerak edo aktitudeak** (ingelesez, attitudes) pertsona, objektu, egoera edo beste entitate bati buruz sentitu edo jokatzeko predisposizioak, ikuspegiak edo …
Ekumenismoa
Ekumenismoa (antzinako grezierakzo oikoumenē “bizitzeko lurra”, eta *oikos *“etxea” hitzetatik) kristau elizen batasunaren eta lankidetzaren aldeko …
Fisiokrazia (fisiokratak)
Fisiokrazia (antzinako grezirako physios, “natura”; eta kratos, “agintaritza”, hitzetatik) XVIII. mendeko Frantzian sortu eta garatutako …
Metodo hipotetiko-deduktiboa
Metodo hipotetiko-deduktiboa edo hipotetiko-deduktibismoa lege eta teoria zientifikoak eratzeko metodo bat da, XVI. mendean Galileo Galilei-k (1564-1642) …
Errituak (ohikuneak)
Errituak (erritoak), erritualak edo ohikuneak kultura batean burutzen diren ekintza egituratu, finko, errepikatu eta dramatizatuak dira, balio instrumental …
Ekonometria
Ekonometria estatistika-teknikak ekonomiari aplikatuz, eredu ekonomikoak eratu, estimatu eta egiaztatu egiten dituen diziplina da, funtsean eredu ekonomikoen …
Neoliberalismoa
Neoliberalismoa doktrina ekonomiko eta sozial kapitalista da, estatuak ekonomian duen esku hartzea mugatzea eta liberalizazioa aldezten dituena, hala nola …
Merkantilismoa
Merkantilismoa XV. mendearen erditik XVIII. mendearen hasiera arte Europako herrialdeetan nagusitu zen doktrina eta praktika ekonomikoa izan zen, bereziki …
Anomia (definizioa)
Anomia (antzinako grezierako anomos, “legerik gabe”, hitzetik) arau sopzialen eta moralaren eza edo horien nahasmendua da, egoismoa balio nagusitzat …
Lochmann-Ruchti efektua
Lochmann-Ruchti efektuak enpresa batek bere aktibo finkoak zatika eta aldiro amortizatzean sortzen den autofinantzazioari egiten dio erreferentzia. Aktibo …
Gardenki: Itxaropen matematikoa eta bariantza
Datu-multzoetan bezalaxe, probabilitate banakuntzetan ere zentroa, sakabanatzea eta beste ezaugarri estatistiko batzuk azter daitezke. Itxaropen matematikoa, …
Rashomon efektua
Rashomon efektua gertakari baten kontaketen eta balorazioen subjektibotasun eta aniztasuna azaldu eta planteatzen duen fenomeno bat da. 1950eko Akira …
Panteismoa
Panteismoa (antzinako grezierako pan, “dena”; eta theos, “Jainkoa”, hitzetatik) Jainkoa eta kosmosa, unibertsoa, natura edo mundua …
Errentagarritasuna
Errentagarritasuna enpresa, inbersio proiektu edo finantza aktibo batek mozkinak edo irabaziak, etekinak alegia, sortzeko duen ahalmena da. Zenbat eta irabazi …
Argudioak eta argudiaketa
Argudioak premisa izeneko proposizioetatik abiaraziz konklusioetara heltzen diren proposizio-multzoak dira. Argudiaketa ondorio batera heltzearren argudioak …
Analisia
Epistemologian, analisia kontzeptu edo fenomeno bat bere osagaietan zatitu eta horiei erreparatuz aztertzea da. Ikuspuntu kontrajarria sintesia da, osagaiak …
Proposizio (judizio) analitikoak eta sintetikoak
Proposizio edo judizio analitikoak, haien egituraren analisi soiletik, hots, haien hitzen esanahien azterketatik, egiazkoak diren ala ez jakin daitezkeen …
Erredukzionismoa
*Erredukzionismoa ***fenomeno edo entitate baten ezagutzara horren elementuak eta horien arteko erlazioak soilik aztertuz heltzen dela aldezten duen ikuspuntu …
Idealismoa
Idealismoa korronte filosofiko ezberdinak izendatzen dituen terminoa da. Gottfried Wilhelm Leibniz-ek (1646-1716) asmatu zuen, pentsamendu platonikoa …
Fedea
Fedea (latinezko fidere aditzetik, “fio izan”) zerbait egia dela edo gertatuko dela sinestea da, horren aurkako zantzu, ebidentzia edo frogak …
Induktibismoa
Induktibismoa XVI-XVIII. mende bitartean izandako Iraultza Zientifikoaren garaian Francis Bacon-en (1561-1626) eskutik sortu eta garatutako korronte …
Intuizioa edo sena (filosofia)
*Artikulu hau intuizioaren kontzeptu orokorrari buruzko da. Agian, zehazkiago, Descartesen intuizio kontzeptua edo Kanten filosofiako intuizio sentikorraren …
Pragmatismoa
Pragmatismoa XIX. mendearen bukaeran abiarazitako mugimendu filosofikoa da, kontzeptuak eta horien baliagarritasuna aztertzeko horiek gizakiarentzat dituzten …
Delphi metodoa
Delphi metodoa hainbat adituk gai jakin bati buruz emandako iritzietan oinarrituz kontsentsuzko informazioa jasotzeko prospektibarako prozedura da. Prozeduaren …
Metaanalisia
Metaanalisiak gai baten inguruko ikerketak bildu eta haiei buruzko ondorio bateratu eta globalak eskuratzeko azterketak dira. Bi motako metaanalisiak egin …
Noumenoak eta fenomenoak
Kant-en filosofian, noumenoa (nomenoa ere deitua) eta fenomenoa objektuen bi ikuspegi dira, ezagutzaren mugak finkatzeko baliatzen direnak. Objektuak …
Falazia ekologikoa
Falazia ekologikoa multzo edo talde batean ateratako konklusioak haietako elementu edo subjektuengana zabaltzean gertatzen den falazia da. Adibide gisa, XIX …
Emic eta etic ikuspuntuak
Antropologian eta gizarte psikologian, emic eta etic ikuspuntuak gizataldeak eta horien kultura aztertzeko aukeran dauden ikuspuntuak dira. Emic natiboaren edo …
Korrelazioa
18 urteko neska gazteen altuera eta pisua positiboki korrelazionaturik dago: zenbat eta altuera handiagoa, pisua ere orduan eta handiagoa da. Estatistikan, …
Fikzio-aldagaiak
Estatistikan, fikzio-aldagaiak edo fikziozko aldagaiak aldagai kategoriko baten kategoria edo modalitateei balio kuantitatiboak esleitzean sortzen diren …
Humanismoa
Humanismoa XV. mendean, Berpizkundean, sortutako joera intelektuala da, antzinako greziar eta erromatar kulturaren berreskurapenean oinarrituta, gizakiari …
Gizartea (definizioa, zer da, kontzeptua)
Gizartea harreman egonkorren bitartez loturiko gizatalde zabala da, kultura eta identitate kolektibo neurri batean partekatuak dituena eta esparru geografiko …
Faktore (eta aldagai) endogenoak eta exogenoak
Fenomeno eta sistema bateko aldagai bat aztertzean, faktore endogenoak fenomenoaren edo sistemaren baitan kokatu eta beraz orokorrean kontrolatu daitezkeen …
Desbideratze estandarra
** Desbideratze estandarra** edo desbideratze tipikoa, desbiderapen estandarra edo desbiderapen tipikoa** ere deitua**(desbideraketa, desbidazio eta …
Primitibismoa
Primitibismoa herrialde primitiboetako estiloa inspirazio-iturritzat hartzen duen korronte artistikoa da, XIX. munduaren bukaeran garatzen hasi zena. Gai …
Isomorfismoak (isomorfikoak, isomorfoak)
Isomorfismoa edo isomorfia** bi sistemen egituren arteko antzekotasuna da, horrenbesteraino non bata deskribatu edo aztertzeko, bestea oinarritzat eta eredutzat …
Logika
Logika inferentzia deduktiboaren bidezko arrazonamendua aztertzen duen jakintza-arloa da, premisa izeneko proposizioetatik konklusioetara nola heldu aztertzen …
Dialektika
Dialektika hausnarketa filosofikoa egiteko metodo bat da, jatorrian eztabaidan eta solasaldian oinarritzen dena. Sofistak, eztabaidetan limurtzeko helburu …
Kontingentzia (kontingentea)
Agian, kontingentzia profesionalak edo*kontingentzia-plana** bilatzen ari zinen. * Filosofian, kontingentzia aldi berean beharrezkoa (ikus, beharrezkotasuna) …
Kontuen ikuskaritza
Kontuen ikuskaritza edo kontuen auditoria enpresaren urteko kontuak eta beste egoera finantzarioetako dokumentuak berrikusi eta egiaztatu egiten dituen jarduera …
Ekoizpen-ahalbideen muga
Ekoizpen-ahalbideen muga edo ekoizpen-aukeren muga (EAM) ekonomia batek eskura dauden ekoizpen-faktoreekin eta teknologiarekin epe jakin batean ekoiz ditzakeen …
Itzal-prezioak
Itzal-prezioa merkatuan guztiz zehaztuta edo behar bezala ezarrita ez dagoen kasuetan, ondasun edo jarduera batek merkatuan izango lukeen prezioa da, horren …
Zibernetika
Zibernetika (antzinako grezierazko kybernetikos hitzetik, “lemazaintza, gobernua”), haren aitzindari Norbert Wiener-ek 1948 urtean definitu zuenez, …
Sistemak
Sistema elkarrekin erlazionatutako objektu-multzo bat da (ikus, gainera, sistema, Gizapediako hiztegian). Kontzeptu generiko bat da, jakintza-arlo anitzetan …
Substantibismoa
Substantibismoa gizakiaren eta ingurunearen arteko harremanak oinarritzat hartzen dituen paradigma ekonomiko eta antropologikoa da, formalismoaren aurkakoa. Max …
Arrazoi nahikoaren printzipioa
Arrazoi nahikoaren printzipioa edo arrazoi askiaren printzipioa fenomeno orok arrazoi edo azalpen bat duela dioen printzipioa da. Wilhelm Leibniz-ek (1646-1716) …
Estatua (politika)
*Agian estatuaren definizioa artean bilatzen ari zinen. * Definizioa: Estatua erakunde politiko zentralizatu eta hierarkikoen bitartez lurralde jakin batean, …
Gardenki: Zorizko aldagaiak eta probabilitate banaketak
Zoriz zenbakizko balioak hartzen dituen aldagai bat zorizko aldagaia da (ing. random variable, gazt., variable aleatoria); adibidez, bikote batek izango duen …
Zibilizazioa
Zibilizazio terminoa Victor Riqueti-k, Mirabeauko markesak, sortu zuen XVIII. mendean, Ameriketako politika koloniala kritikatuz, barbarie edo basakeriaren …
Anarkia
Anarkia agintaritza zentralik gabeko gizartea da. Adiera arruntean, anarkia kaosarekin eta anabasarekin lotu izan da, anarkian oinarritutako gizarteak posible …
Konstruktoak
Giza eta gizarte zientzietan, eta bereziki psikologian, konstruktoa kontzeptu konplexu eta abstraktoa da, helburu zientifiko bati jarraiki eratu baina zuzenean …
Dibidenduak
Dibidenduak edo dibidendoak, zehatzago dibidendu aktiboak, enpresa batek bere akziodunei egiten dizkien aldiroko ordainketak dira, enpresak lortutako …
Diru-zuriketa
Diru-zuriketa edo diru-garbiketa, kapital-zuriketa edo kapitalen zuriketa ere deitua, zerga-iruzurrez edo legez kanp0ko jardueren bitartez eskuratutako dirua …
Kutxa-fluxuak
Kutxa-fluxuak edo kutxako fluxuak (ingelesez, *cash-flow; *ikus, gainera: diru-fluxua) enpresak edo horren proiektu edo sail batean gertatzen edo aurreikusten …
Solipsismoa
Solipsismoa (latinezko solus ipse esamoldetik, “norbera soilik”), norberaren existentzia dagoela soilik, nia besterik ez, eta kanpoko guztia …
Kolusioa
Kolusioa merkatu bateko enpresen arteko adostasun edo koordinazio esplizitua (itunen bitartez) edo inplizitua da. Hartara, kolusioak konkurrentzia mugatu edo …
Markov-en kateak
Markov-en kateak une diskretu batetik bestera bere egoera diskretua aldatzen doan prozesu estokastikoak dira, une bateko egoera aurreko uneko egoeraren mendean …
Aukera-kostuak
Aukera-kostua erabaki bat aukeratu eta besteak baztertzeagatik sortzen den kostua edo etekin-galera da, baztertu diren erabakietan eskura zitekeen irabazi …
Azpikultura
Ikuspuntu deskribatzaile batetik, azpikulturak estetika eta zaletasun berezi partekatuak dituzten taldeak dira, gehienetan gazte jendeak osaturikoak, adibidez …
Ikasliburua: Probabilitate-kalkulua
*Probabilitate-kalkuluari buruzko ikasliburu oso bat, ***hemen, PDF formatoan. ** Sarrera (ikus, gainera, Probabilitatea artikulua) Probabilitatea gertakizun …
Heresia eta heretikoak
Erlijio baten baitan, heresiak aginte erlijiosoak onartu ez eta gaitzetsi egiten duen sinesmenak eta doktrinak dira. Hala ere, heresiari jarraitzen diotenek, …
Etnozentrismoa
Etnozentrismoa gizatalde baten bizimodua, kultura eta balioak normalak, zuzenak eta idealak direla aldezten duen ikuskera da, kontzientea zein inkontzientea, …
Akulturazioa
Akulturazioa: indigena honek jantzi arrotzak ditu soinean. Akulturazioa, kultura ezberdinetako gizataldeak harremanetan izatearen edo elkar ukitzearen ondorioz, …
Kietismoa (kristautasuna)
Kristautasunean, kietismoa jarrera erlijioso mistiko bat da, kontenplazioan, pasibotasunean eta etsipenean oinarritzen dena, dena Jainkoaren esku utziz. Miguel …
Zuzeneko eta zeharkako zergak
Zuzeneko zergak eta zeharkako zergak zerga-motak dira. Zuzeneko zergak edo zerga zuzenak zergapekoaren edo zerga ordaindu behar duenaren ahalmen ekonomikoari …
Grafemak
Grafemak fonemak, ahozko soinuak alegia, idazteko erabiltzen diren letrak eta letra-multzoak dira (ikus, gainera, karaktereak). Adibidez, /a/ fonema idazteko …
Sinestesia
Sinestesia fenomeno neuropsikologikoa da, zeina estimulu bat zentzumen batez jasotzean, beste zentzumen batean aldibereko hautemate edo pertzepzioa eragiten …
Siglak eta akronimoak
Siglak lokuzio bat era laburrean adierazteko hartzen diren lehen letrak dira; adibidez, Nazio Batuen Erakundea ordez, NBE idatzi eta esaten denean, siglak N, B …
Ordainketa-balantza
Ordainketa-balantza herrialde bateko erakunde ekonomikoek (kontsumitzaileek, enpresek eta gobernuak) munduko beste herrialdeetako erakunde ekonomikoekin egiten …
Ziklo ekonomikoak (ekonomia-zikloak)
Ziklo ekonomikoak edo ekonomia-zikloak aldagai ekonomikoen denbora serieetan ( enpresa, sektore edo eskualdeko ekoizpena, salmentak, inbertsioa, kontsumoa, eta …
Asoziazionismoa
Asoziazionismoa fenomeno psikologikoak subjektuak aurretik bizi izan dituen elementuen loturaren emaitza direla baieztatzen duen teoria edo paradigma …
Nominalismoa
Filosofian, nominalismoa Erdi Aroan unibertsalen eztabaidaren inguruan sortutako jarrera izan zen, Gilen Ockhamekoaren eskutik, unibertsalen existentzia ukatu …
Kooperatibak (sozietate kooperatiboak)
Kooperatibak enpresa mota bat dira, pertsona batzuk elkartu egiten dituena, enpresaren jabe izan, eta aldi berean enpresan zuzenean parte hartzeko, lanean edota …
Materialismo historikoa
Materialismo historikoa gizakiaren historia faktore materialistetan oinarritzen dela baieztatzen duen tesi filosofikoa da, bereziki marxismoan onartzen dena. …
Topikoak
Topikoak, batzuetan betiko lelo ere deituak, arruntak, jakinak eta behin eta berriz errepikatuak diren ideia, kontzeptu, baieztapen eta argudioak dira, …
Etologia (definizioa)
Etologia animalien portaera aztertzen duen zoologiaren adarra da, haien ingurune eta egoera naturaletan. Animalien portaera laborategian aztertzen duen …
Luzetarako ikerketak (ikerketa longitudinalak)
Luzetarako ikerketa edo ikerketa longitudinalak** aurrez aukeraturiko behaketa-unitate berdinen gainean (gizabanako, animaliak, eskolak, enpresak, …) …
Estereotipoak
Psikologian eta soziologian, ikuspuntu kognitibo batetik, estereotipoak gizatalde bati buruz irudi labur eta sinplea eratzen dituzten kategoria kultural eta …
Atalase sentsorialak
Psikofisikan, atalase sentsoriala sentsazio-maila jakin bat eragiten duen estimuluaren magnitudea da; adibidez, beroaren aurrean ditugun erreakzioak …
Nosografia
Nosografia gaixotasun eta nahasmenduen, zabalean unitate nosologikoen, deskribapena da (etiologia, fisiopatogenia, diagnostikoa eta tratamendua), haien …
Estimuluak (kinadak)
Psikologian, estimulua (latinezko stimulus hitzetik, “akuilu”, “eztena”) edo kinada organismo baten zentzumenek hautematen duten faktore …
Epistemologia genetikoa
Epistemologia genetikoa (epistemologia, ezagutza aztertzen duen jakintza arloa, eta genesi, sorrera, hitzetatik) Jean Piaget psikologoak (1896-1980) haurrari …
Cogito ergo sum
Cogito ergo sum(latinez, literalki “pentsatzen dut, beraz banaiz”) edo, besterik gabe,*** cogito***, René Descartes filosofoak eraturiko printzipioa …
Arketipoak (Carl Gustav Jung)
Arketipoak inkontziente kolektiboan dauden irudikapenak dira, gogamena eratu egiten dutenak. Gizaki eta kultura guztietako kontzeptuei buruzkoak dira, hala nola …
Antsietatea
Antsietatea edo herstura tentsio, ezinegon eta asaldurazko emozioa da, subjektu batek arrisku bat mehatxutzat hartzen duenean sortzen dena, mehatxu hori guztiz …
Faktore-analisia (analisi faktoriala)
Faktore-analisia edo analisi faktoriala, aldagai anitzeko datu-multzo batean aldagai behagarri horiekin loturik dauden aldagai estaliak, faktoreak alegia, …
Neoplatonismoa
Neoplatonismoa III. mendetik VII. mendera bitartean indarrean izan zen eskola filosofiko idealista izan zen, Platonen filosofia erreferentzia nagusi izan zuena, …
Multinazionalak
Enpresa multinazionalak ekoizpena edo zerbitzuak ematea herrialde batean baino gehiagotan burutzen duten enpresak dira. Kudeaketa zentralizatua dute, eta beraz …
Bilaketa-motoreetako optimizazioa
Bilaketa-motoreetako optimizazioa**, maizago ingelesezkoSearch Engine Optimization ** edoSEO ** akronimoz esaten dena*,*** webgune batek Interneteko …
Zinikoak
Zinikoak K.a. IV. mendeko eskola filosofiko sokratiko bat izan ziren, bereziki haien etika eta bizimodu aszetiko eta sinpleagatik ezagunak, naturari jarraiki …
Leasing (definizioa)
Leasing-a edo alokairu finantzarioa aktibo baten erabilera lagatzen den kontratu bat da, alokairu-kontratu bat alegia, aldiro ordaindu beharreko kuota baten …
Potentzia (filosofia)
Filosofian, zerbaiten potentzia beste zerbaitera heltzeko edota beste zerbait eragiteko duen berezko ahalmena da. Aristotelesi zor zaio potentzia (δυναμις) …
Sindikalismoa (sindikalgintza)
Sindikalismoa, sindikalgintza edo sindikatugintza langileen arteko elkartasunerako mugimendua da, askatasun sindikala garatuz sindikatu izeneko erakundeen …
Berreskuratze-epea
Berreskuratze-epea edo payback-a inbertsio bat egiteagatik enpresa batek ordaindu behar izan duen zenbatekoa berreskuratzeko ustez beharko duen denbora da, …
Erlijioa (definizioa eta kontzeptua)
Erlijioa unibertsoaren eta munduaren printzipio edo ahalmen goren baten aitormen eta onarpena da, errespetuz, obedientziaz eta gurtzaz egiten dena. Printzipio …
Politeismoa (erlijio politeistak)
Politeismoa (grezierako polis, “anitz”, eta theos, “jainko”, hitzetatik), jainko anitzetan sinesmena duten erlijioak dira, erlijio …
Apatheia
Apatheia bereziki estoizismoan mamitutako kontzeptua da, grina eta desiretatik askapena adierazten duena, eudamonia edo zoriontasuna heltze aldera. Horrela …
Zenon Zitiokoa
Zenon Zitiokoa (c. K.a. 334 - K.a. 262) Garai Helenistikoko filosofoa izan zen, estoizismoaren sortzailetzat hartzen dena, zinikoen eskolatik zubi-lana eginez. …
Sorgintza
Sorginak naturaz gaindiko ahalmenak dituzten pertsonak dira, adiera arruntean. Hala ere, antropologian ez dago adostasunik sorginen definizio zehatzari buruz, …
Inbertsio-funtsak
Inbertsio-funtsak edo inbertsio-fondoak hainbat pertsonek ekarritako diruaz osaturiko inbertsio kolektiboak dira, ondare bakar batean biltzen direnak eta …
Kreditua
Kredituak,** kreditu-kontuak, kreditu-lerroak, kreditu-polizak edo kredituko kontu korronteak **ere deituak, gehienezko diru-kopuru bat kreditu-hartzaile baten …
Maniobra-funtsa (errotazio-funtsa, kapital zirkulatzailea)
Maniobra-funtsa ondare garbiarekin eta pasibo ez korrontearekin (epe luzerako finantzazioarekin) finantzatzen den aktibo korrontearen zatia da. Definizio …
Lanaren banaketa (lanaren zatiketa)
Lanaren banaketa, lan banaketa edo lanaren zatiketa gizarte eta ekonomia batean egiten dira lanak gizabanakoen artean banatzeko modua da. Ekonomikoki, …
Dirua (definizioa)
Dirua truke ekonomikoak egiteko erabiltzen den bitartekoa da, prezioak eta balioak adierazteko ere erabiltzen dena. Historian, metalezko txanpon edo zati …
Tabuak
Tabuak (tongerazko *tapu *hitzetik, “debekatua”) ekintza baten debekua da, ekintza hori edo horrekin loturiko objektua edo pertsona sakratua, …
Debaluazioa
Debaluazioa herrialde bateko gobernuak erabaki eta eragindako diru nazionalaren balioa gutxitzea da, beste herrialdeetako diruen aldean, kanbio finkoko sistema …
Teknologia (definizioa)
Teknologia gizarte batean ingurunera moldatu eta berau eraldatzeko erabiltzen diren bitarteko eta baliabideen multzoa da, jarduera ekonomikoak garatzeko …
Gardenki: Kapitalizazio zatikatua eta interes baliokideak (interesen baliokidetasuna)
Kapitalizazio sinplearen eta konposatuaren formulazio arruntean interesa urtekoa da. Batzuetan ordea, interesa epe txikiagoei buruzkoa da; adibidez, hilabete, …
Klanak
Klana urruneko arbaso komunak dituen gizataldea da, bereziki horien genealogia gogoratzen ez bada, edota jatorri komuna mitologikoa denean. Arbasoaren …
Kastak
Kasta gizarte batean hierarkikoki ordenaturiko gizatalde bat da, besteengandik bereizten duen ezaugarri nagusitzat kastakideen bizimodua eta lanbidea eta …
Situazionismoa
Situazionismoa 1950eko hamarkadan Frantzian mamitutako mugimendu intelektual, artistiko eta politikoa izan zen, dadaismoa eta surrealismoaren oinordekoa, eta …
Sapir-Whorf hipotesia
Sapir-Whorf hipotesia hizkuntzak mundua ikusi eta pentsatzeko modua baldintzatu eta mugatu egiten duela baieztatzen duen hipotesia da. Beste era batera esanda, …
Kapitalizazio konposatuaren legea
Kapitalizazio konposatua kapital bat nola metatu edo kapitalizatu egiten den, jasotzen diren interesen eraginez, ezartzen duen lege finantzario bat da. …
Ikasliburua: Kostuen kontabilitatea
Kostuen kontabilitatea enpresa bateko**kostuak, bereziki ekoitzitako produktuaren eta zerbitzuaren arabera, identifikatu, kalkulatu eta kontrolatu egiten dituen …
Habitus (definizioa eta kontzeptua)
Habitus-a Pierre Bourdieu soziologoaren (1930-2002) teoriaren oinarrizko kontzeptuetako bat da, eremu sozialarekin eta kapital sinbolikoarekin batera, hiru …
Altruismoa
Altruismoa beste batzuen onura helburu duen ekintzaile baten jokabide askea da (zerbait eman, lan egin, …), betiere etekinik jasotzen ez badu. Ekintza …
Aldagai estatistikoak
Aldagai estatistikoa edo estatistika-aldagaia (ikus, aldagaia, kontzeptu orokorrerako) objektu baten propietate edo ezaugarri bati buruz jaso edo neurtzen dena …
Palanka-efektu finantzarioa (balankamendu finantzarioa)
Palanka-efektu finantzarioa,** balankamendu finantzarioa edo apalankamendu finantzarioa inbertsio bat aurrera eramatean zorpetzeak, kanpoko finantzazioa …
Xenofobia (definizioa)
Xenofobia kanpotik etorritako gizatalde eta gizabanakoei zaien onarpen-eza, mesfidantza, ezinikusia eta gorrotoa da, azkenean diskriminazioa, esklusioa edo …
Autarkia
Autarkia herrialde batek bertako ekonomia buruaskitasun edo autoaskitasunez garatzen dueneko egoera da, nazioarteko merkataritza- eta kapital-harremanik gabe …
Zientzia (definizioa eta kontzeptua)
Zientzia errealitateko fenomenoen ezagutzarako jarduera (ikerketa zientifikoa, alegia) eta horren emaitza (ezagutza zientifikoa) da, fenomeno horien legeak, …
Xenofanes
Xenofanes Kolofonekoa (ca. K.a. 570 - ca. K.a. 475) Antzinako Greziako filosofoa, teologoa eta olerkaria izan zen. Anaximandroren ikaslea izan omen zen, eta …
Elkarneurgaiztasuna eta elkarneurgarritasuna (filosofia)
Filosofian, elkarneurgaiztasuna bi teoria alderatu eta kontrajartzeko ezintasuna adierazten duen ezaugarria da, teoria horiek kontzeptu ezberdinak …
Karl Popper
Karl Popper (1902-1994) zientziaren filosofo nabarmena da. Gaztetan marxismoarekin eta psikoanalisiarekin interesaturik, laster zientziaren filosofiara bideratu …
Entropia
Entropia XIX. mendean termodinamikaren bigarren legearen formulazioaren baitan sorturiko kontzeptu fisikoa izan zen. Harrezkero, ordea, kontzeptua beste arlo …
Kostu estandarrak
Kostu estandarrak produktu, zerbitzu edo jarduera bati buruz planifikaturiko kostu zehatzak dira, ekoizpen-bolumen jakin baterako, eragiketak eta gastuak …
Eidetiko (argipena)
Eidetiko hitzak erabilera zenbait ditu: psikologian, *oroimen eidetikoa *edo oroimen fotografikoa zerbait ikusi eta gutxira, ikusitakoaren xehetasun guztiak …
Fenomenologia, fenomenologikoa
Fenomenologia XX. mendearen hasieran Edmund Husserl filosofoak abiarazitako mugimendu eta disziplina filosofikoa da, fenomenoak (objektuak, gertakariak, …
Platon
Platon (ca. K.a 429 - K.a 347) Antzinako Greziako filosofoa izan zen, historiako filosofo emankorrenetakoa. Sokratesen ikasle, haren pentsamenduak biziki …
Konfuzio
Konfuzio (ca. K.a. 551 - ca. K.a. 479) txinatar pentsalari, politikari eta hezitzailea izan zen, konfuzianismoaren sortzailea. Bereziki etika eta politika landu …
Protekzionismoa
Ekonomian, protekzionismoa, protekzionismo ekonomikoa edo politika protekzionista** herrialde batek kanpoko konkurrentziari aurre egiteko merkataritzako hesiak …
Zoria eta zorizkotasuna
Gertaera batek ziurtasun osoz aurreikus ezin daitezkeen emaitza posible zenbait dituenean, zorizkoa dela esaten da, edo zoriz gertatzen dela. Zorizkotasunaren …
Estatistika (definizioa)
Estatistika fenomeno aldakorrei buruz jasotako datu-multzoak era egokian bildu, irudikatu, aztertu eta horiei buruzko konklusioak ateratzen dituzten metodoen …
Pitagoras
Pitagoras (ca K.a 570 - ca. K.a. 490) Antzinako Greziako filosofoa izan zen. Bere pentsaerari buruz erabateko fidagarritasunez ezer esatea ezinezkoa da, …
Denotazioa eta konnotazioa (denotatiboa eta konnotatiboa)
Denotazioak hitz, esaldi edo testu baten esanahi literal edo hitzez hitzezkoari egiten dio erreferentzia. Hala, diskurtsoa denotatiboa dela esango dugu, …
Sofistak eta sofistika
Sofistak Antzinako Greziako irakasle partikularrak izan ziren, K.a. V. mendean, bereziki aberatsen semeei eztabaida politikoetan jarduteko erretorika irakasten …
Sokrates
Sokrates (K.a. 469 - K.a. 399) Antzinako Greziako filosofoa izan zen, filosofiaren historian itzal handienetakoa, bere irakaspenengatik nahiz bere bizitzagatik. …
ABC analisia
ABC analisiak biltegi bateko produktuak hiru sailetan banatzen ditu, haien kostu totalaren arabera. Izakinen kudeaketan , ABC analisia biltegiko produktu-motak …
Pareto printzipioa
Pareto printzipioa hainbat fenomenotan ustez betetzen den gutxi gorabeherako erregulartasun-erregela enpirikoa da, zeinaren arabera emaitza edo ondorioen %80a …
Anaximenes
Anaximenes Miletokoa** filosofo presokratikoa izan zen, Miletoko eskolakoa eta Anaximandroren ikaslea. Anaximandrok eta Talesek bezala, arkhé edo unibertsoaren …
Merkatu-segmentuak eta merkatu-segmentazioa
Marketinean, segmentazioa merkatua zenbait segmentu edo atal homogeneotan zatitzea da, enpresak haietan merkaturatze-erabaki ezberdinak hartzeko asmoz, segmentu …
Burgesia
Burgesia, Erdi Arotik eratzen joan zen klase soziala da, nobleziaren azpian dagoena baina euren ekimenagatik eta ahalmen ekonomikoagatik herritar xumeen …
Demokrazia
Demokraziasubiranotza, erabaki politikoak hartzeko ahalmena alegia, herritar guztiek berdintasunez duteneko ordena politikoa eta gobernu-mota da. Sistema …
Deslokalizazioa
Ekonomian, *deslokalizazioa, deslokalizatzea, deskokapena, deskokatzea edo deslokatzea, gehienetan deskokatze industriala edo industria-deslokalizazioa dena, …
Tales Miletokoa
Tales Miletokoa (Mileto, ca. K.a. 624 - ca. K.a. 545) antzinako greziar filosofoa da, lehena arkhé edo unibertsoaren printzipioaz hausnartu zuena. Hain zuzen, …
Logos
Logos(antzinako grezieratik, “arrazoiko hitza” literalki), pluralean*** logoi***, kosmoasaren baitako arrazoia da, ordena eta zentzua ematen diona. …
Merkatua (ekonomia)
*Agian merkatu prezioa jaistearen adieran bilatzen ari zinen. * Ekonomia-merkatua edo merkatu ekonomikoa, bi eragile ekonomikoen artean trukatze bat gertatzen …
Parmenides Eleakoa
Parmenides Eleakoa (ca. K.a. 515 - ca. K.a. 450) Antzinako Greziako filosofoa izan zen, *Izatea *edo *Badena *gogoeta-gai izan zuena. Filosofo presokratikoen …
Ateismoa
Ateismoa Jainkoa ez dela existitzen baieztatzen duen jarrera filosofikoa da, teismoak Jainkoa badela eta agnostizismoak Jainkoaren existentziari zein …
Agnostizismoa eta agnostikoak
Agnostizismoa Jainkoaren existentzia zein ez-existentziari buruz ezer jakitearen ezintasuna baieztatzen duen teoria eta jarrera filosofikoa da. Antzinako …
Maslowen piramidea
Maslowen piramidea edo Maslow piramidea Abraham Maslow psikologoak 1940ko hamarkadan proposaturiko giza motibazio eta beharrizanei buruzko teoria eta eredu bat …
Talde-dinamika
Talde-dinamika talde bateko kideen arteko harremanek, taldearen egiturak eta bilakaerak eta beste talde eta erakundeekin dituen elkarrekintzek osatzen dute. …
Konduktismoa
Konduktismoa edo teoria konduktista portaera kanpotik datozen estimuluen eraginez sortutako erantzuna dela baieztatzen duen ikaskuntzaren eta portaeraren teoria …
Hawthorne efektua
Hawthorne efektua pertsonekin egindako esperimentuetan jaso den erreaktibitate-efektu bat da, non pertsona horien emaitza edo errendimendua esperimentatzen den …
Piztiaren begiak, Alberto Ladron Arana: laburpena
Piztiaren begiak Alberto Ladron Arana nafar idazleak (1967 - ) 2012an plazaraturiko eleberri beltza da. Laburpena Eleberria Xabier, kartzelan izandako gaztea, …
Hilozoismoa
Hilozoismoa (antzinako grezierazko hyle, “materia” eta zoe, “bizia”) bizia materia guztian dagoela edota errealitate osoa bizia dela, …
Holismoa (definizioa)
Holismoa bereziki gizarte zientzietan erabiltzen den ikuspegi epistemologikoa da, zeinaren arabera fenomeno bat errealitate osoaren ikuspuntutik aztertu behar …
Historizismoa
Historizismoa gizarte zientzietako paradigma bat da. Horren arabera, historia, bere lege propioekin, giza eta gizarte gertaeren toki, une eta beste …
Animalismoa
Animalismoa gizakiok funtsean animaliak garela baieztatzen duen identitatearen teoria eta jarrera filosofikoa da, pertsonaren izaera, hausnartu eta kontzientzia …
Z teoria
Z teoria William Ouchi estatubatuar kudeaketa-irakasle eta idazleak 1983 urtean planteaturiko kudeaketa-eredua da. Teoria horretan, Ouchi-k Estatu Batuetako …
Kontrol-taldea
Kontrol-taldea(ikus, gainera, kontrol-ikerketa) saiakuntza edo esperimentu batean aztertu nahi den tratamendua jasotzen ez duen taldea da, tratamendua jasotzen …
Ikasliburua: Interes aurreratua
Finantza-matematikan, interes aurreratua hasieran ordaintzen dena da. Adibidez, demagun 1000 euroko mailegua eskatzen dugula urtebetera %5eko interes …
Panpsikismoa
Panpsikismoa (antzinako grezierako pan -dena- eta psyche -gogamena- hitzetatik) gauza guztiek, izaki bizidunek nahiz izaki bizigabeek, gogamena dutela …
Bitalismoa (zientzia)
Agian bitalismo filosofikoa bilatzen ari zinen. Bitalismo zientifikoa izaki bizidunen baitan bizitza ematen duen indar berezi bat dagoela, objektu arruntetan …
Sinkretismoa eta sinkretikoa
Sinkretismoa sistema edo erakunde kultural batek beste kulturetatik jaso eta haiekin partekatzen dituen sinesmen, balio eta elementu kultural ezberdinen multzoa …
Marjinalismoa
Marjinalismoa ondasunek kontsumitzaileari ekartzen dioten utilitatea, zehatzago horren azken unitateak dakarkion utilitate marjinala, prezioen faktore …
Utilitarismoa
Utilitarismoa ekintza etikoa gizabanako gehienentzat utilitate edo zorion gehien sortzen duen hura da. Teoria etiko kontsekuentzialista da, ekintzen eta …
Eskubideak
Eskubideak arau-sistema batean gizabanako, talde edo erakunde bati onartzen zaizkion estatus edo egoerak dira, moralak edo juridikoak, haientzat onuragarriak …
Fordismoa
Fordismoa ( Henry Ford enpresaburuaren eponimoa) masa-produkzioan ekoizkortasuna handitzearren muntatze-kateetan ezarritako sistema eta kontrol zorrotza da, …
Demoskopia
Demoskopia herritarren iritziak ezagutzeko inkesten eraketa eta horien azterketa da. 1930eko hamarkadan Ameriketako Estatu Batuetan sortutako diziplina da, gero …
Demografia
Demografia giza populazioen ikerketa zientifikoa da, bereziki haien adin- eta sexu-banaketa, bizitokia, egoera zibila, familietan nola biltzen diren, …
Tautologiak eta tautologikoa
Logikan, tautologia edozein kasutan egiazkoa den proposizio bat da, proposizioko gaiak egia zein faltsuak izanda. Adibidez, “etxera joango naiz ala ez …
Enpirismoa
Enpirismoa ezagutza esperientzian, enpirikoa den informazioan alegia, oinarritzen dela baieztatzen duen korronte epistemologikoa da. Ezagutzan intuizioa eta …
Taylorismoa edo Lanaren Antolakuntza Zientifikoa
Taylorismoa edo, horren jarraitzaileen izendapena baliatuz,** Lanaren Antolakuntza Zientifikoa** (ingelesez, Scientific Management) ekoizpenaren eta lanaren …
Animismoa
Australiako aborigenek animistak dira: munduko izaki guztiek izpiritua dutela sinesten dute. Sinesmen horrek naturarekiko errespetua izatera bultzatzen ditu. …
Kalitate-zirkuluak
Kalitate-zirkuluak enpresa bateko sekzio bereko langile-talde txikiak dira, borondatezkoak, aldiro biltzen direnak enpresako arazoak atzeman, horiei irtenbideak …
In articulo mortis
In articulo mortis erabaki edo ekintza bat horretan parte hartzen duen pertsona baten hilzorian egin dela adierazteko latinezko lokuzioa da. Adibidez, in …
Determinismoa
Determinismoa, zehatzago determinismo kausala, zerbait aurretik baldintza eta gertaera batzuk izan direlako gertatu dela onartzen duen ideia filosofikoa da. …
Peter printzipioa
Peter printzipioa langileak haien gaitasun-ezaren mailaraino goratzen direla baieztatzen duen teoria bat da. Langileak haien azken karguan edo lanpostuan …
Input-output analisia
Input-output analisia (sarrera-irteera analisia) ekonomia bateko sektoreen arteko harremanak aztertzen dituen teknika bat da. Horretarako input-output …
Duopolioa
Duopolioa merkatuan bi enpresa soilik jarduten duten merkatu-egitura. Oligopolioa aztertzeko egoera sinpleena da; hain zuzen ere, duopolioari buruzko ondorioak …
Mitoak
Mitoak kultura bateko antzinako kontakizun sinbolikoak dira, munduaren eta gizartearen sorrerari, sinesmenei eta errituei buruzkoak, maiz balio moralak zabalduz …
Teknokrazia (teknokratak)
Teknokrazia estatu modernoetan adituek,teknokratek alegia, duten eragina eta indarra adierazteko erabiltzen den terminoa da, haien diskurtso tekniko eta …
Totalitarismoa
Totalitarismoa gizartearen erabateko kontrola egiten duen erregimen politikoa da, ideologia baten bitartez arlo pribatuaren eta publikoaren artean berezitasunik …
Alienazioa
Filosofian eta soziologian, alienazioa gizabanako batek bere bizitzaren kontrola eta zentzua galdu eta beste eragile, sistema edo ideologia baten mendean …
Paradigma zientifikoak (zientzia-paradigmak)
Paradigma zientifikoak edo zientzia paradigmak Thomas Samuel Kuhn (1922-1996) zientziaren filosofoak zientziaren filosofiaren garatu zuen teoriaren baitan …
Teleologia (ikuspegi teleologikoa)
Filosofian, teleologia edo ikuspegi teleologikoa zerbait horren helburuei begira azaltzea da, zertarako den adieraztea alegia. Azalpen teleologikoa ematean, …
Gizarte estratifikazioa (estratifikazio soziala)
Gizarte estratifikazioa edo estratifikazio soziala egiturazko gizarte ezberdintasuna da, gizabanakoen artean bainoago, gizataldeen artean gertatzen direnak eta …
Anaximandro
Anaximandro (ca. K.a. 610 - K.a. 546) Antzinako Greziako jakintsu eta pentsalaria izan zen, filosofo presokratiko batzuk biltzen dituen Miletoko eskolakoa, …
Ikasliburua: Errentagarritasun-atalasea (lokagunea, itopuntua, puntu hila)
Errentagarritasun-ataria irabaziak eskuratzen hasten den salmenta-puntua da. Errentagarritasun-atalasea edo itopuntua, puntu hila eta lokagunea ere deitua, …
Kostu zuzenak eta zeharkako kostuak
Kostu zuzenak edo zuzeneko kostuak produktu bati zuzenean esleitu dakizkiokeen kostuak dira, produktu horri beste inongori ez dagozkionak. Adibidez, liburu …
Anaxagoras
Anaxagoras (ca. K.a. 500 jaioa) Antzinako Greziako filosofoa izan zen, filosofo presokratikoen artean eskola pluralistan sartzen dena. Haren metafisikaren lehen …
Globalizazioa (mundializazioa)
Globalizazioa, batzuetan mundializazioa ere deitua, XX. mendearen bukaeran eta XXI. mendearen hasieran herrialdeen arteko mugak gaindituz integrazio ekonomiko, …
Kostu finkoak eta kostu aldakorrak
Kostu finkoak ekoizpena aldatuta ere konstante mantentzen diren kostuak dira. Kostu aldakorrak, batzuetan kostu aldagarriak ere deituak, berriz, ekoizpenaren …
Oligopolioa
Oligopolioa merkatua enpresa gutxi batzuk, oligopolistek alegia, kontrolatzen duteneko merkatu-egitura da, merkatuaren zati gehiena bereganatuz. Gehienetan …
Ikasliburua: Progresio geometrikoak
Progresio geometriko bat zenbakien sekuentzia ordenatu bat da, non termino edo elementu bakoitza aurrekoa bider $r$ konstante bat den. $r$ konstante …
Heraklito
Heraklito, ustezko jaioterriagatik Heraklito Efesokoa ere deitua, Antzinako Greziako filosofoa izan zen K.a VI. mendearen inguruan. Filosofo presokratikoen …
Demokrito Abderakoa
Demokrito, batzuetan Demokrito Abderakoa deitua, (ca. 460 - ca. 370) filosofo presokratikoa izan zen. Leuziporen jarraitzailea izan zen, eta biak atomismoaren …
Metenpsikosia
Metenpsikosia eskola filosofiko eta erlijio batzuetan arima gorputzetik atera eta beste izaki bizidun batzuen gorputzera behin eta berriz igarotzea da. …
Estoizismoa (estoikoak)
Estoizismoa Garai Helenistikoan (K.a. III. mendea - K.a. I mendea, gutxigorabehera) sortu eta garatutako eskola filosofikoa izan zen. Eskola horretako …
Deflaktazioa
Ekonomian, deflaktazioa soldatak, salmenta agregatuak, kontsumo agregatuak eta antzeko magnitude ekonomikoak kopuru nominalak kopuru errealetara bihurtzeko …
Kopuru nominalak eta kopuru errealak
Agian balio nominala finantzetan bilatzen ari zara. Ekonomian, kopuru nominalak, balio nominalak edo magnitude nominalak ere deituak, prezio korronteetan edo …
Factoring (definizioa)
Factoring-a,** faktorina, faktoring-a** edo** faktorajea** **(mailegua ingelesetik) enpresa baten bezeroen fakturak kobratzearen kudeaketa beste enpresa bati, …
Makroekonomia
Makroekonomia eskualde, herrialde zein mundu mailako aldagai ekonomiko agregatu eta orokorrak, hala nola ekoizpena, langabezia, prezioen maila, inflazioa eta …
Erlatibismoa
Erlatibismoa egia subjektuaren ikuspuntuaren araberakoa dela baieztatzen duen jarrera filosofikoa da. Erlatibismoaren abiapuntua**Protagorasi** zor zaio, …
Hilemorfismoa
Hilemorfismoa edo hilomorfismoa naturako gauza oro materiaz eta formaz osaturik dagoela baieztatzen duen teoria metafisikoa da. Adibidez, aulki bati buruz, …
Agape
Agape antzinako grezieratik jasotako terminoa da, Jainkoaren gizakienganako maitasuna eta hedaduraz gizaki guztien arteko adiskidetasun eta anaitasuna …
Eskala-errendimenduak
Eskala-errendimenduen bitartez ekoizpen-faktore guztiak gehitzean ekoizpena nola aldatzen den aztertzen da. Hiru motako eskala-errendimenduak bereizten dira …
Eskala-ekonomiak
Ekonomian, eskala-ekonomiak enpresa batek epe luzera ekoizpena handitzean eskuratzen dituen abantailak dira, unitateko batezbesteko kostua murriztea dakartenak. …
Ukronia
Ukronia gertakari historiko baten bukaera edo emaitza aldatuta, historiaren bilakaera fikzio bihurtzen duen narrazioa da, egiazko historiaren ordez, historia …
Analisi ekonomiko-finantzarioa
Analisi ekonomiko-finantzarioa enpresako kontabilitate-informazioan oinarrituta egiten diren azterketen multzoa da, enpresaren egoera ekonomikoa …
Turing proba
Turing proba Alan Turing matematikariak (1912-1954) makina batek pertsona baten adimenez jokatzen duen erabakitzeko proposatu zuen proba teorikoa da (ikus, …
Soziologia (definizioa)
Soziologia gizarte-bizitza eta harremanen azterketa zientifikoa da, gizataldeen eta gizarte osoaren ikuspuntutik. Gizarteak eta gizataldeak ez dira herri, …
Joko-teoria
Joko-teoria edo jokoen teoria egoera jakin batean haietan irabaziak edo utilitatea moximotzeko asmoarekin eragile zenbaiten erabakiak eta hain arteko harremanak …
Epistemologia (definizioa)
Epistemologia edo ezagutzaren filosofia ezagutza edo jakintza aztertzen duen filosofiaren adarra da, jakintzaren jatorriari, horren metodoei eta …
Ikasliburua: Mailegu frantsesa
Mailegu frantsesa amortizaziorako eta interesak ordaintzeko epemugara arte kuota konstanteak eta ondoren ordaintzekoak ezartzen dituen mailegua da, interes-tasa …
Lehia monopolista (monopolio-konkurrentzia)
Lehia monopolista, lehia monopolisitikoa, monopolio-lehia edo monopolio-konkurrentzia**enpresa askok produktu generiko berdina baina ezaugarri edo marka …
Volksgeist
Volkgeist (alemanez; euskaraz, “herri gogoa”) Hegel filosofoak (1770-1831) asmatutako terminoa da, gizabanako bakoitza bizi den lurra, beste …
wu wei
*wu wei *ekintza-eza adierazteko esamoldea da, taoismoak aldarrikatzen duena gizabanako zein gizarterako, orekan dagoen ariman edo gizartean zuzentasuna berez …
Maileguak
*Agian mailegu linguistikoei buruz bilatzen ari zinen. * Mailegua edo mailegu-kontratua bi pertsonen arteko kontratua, non pertsona batek (mailegu-emailea) …
Filosofia analitikoa
Filosofia analitikoa XX. mendearen hasieran garatu zen eskola filosofiko zabala da, helburu nagusitzat hizkuntza errealitatea ezagutzeko tresna gisa aztertzea …
Aszetismoa
Aszetismoa (antzinako grezierazko askesis hitzetik, “trebatze, ariketa”) nork bere buruarekiko , autokontrolean (enkrateia, antzinako grezieraz), …
Jesapenak
Jesapenak bolumen handiko kanpoko finantzaketa-bitartekoak dira, gehienetan epe luzerakoak, finantzatu beharreko kopuru osoa zor-titulu edo zati txiki askotan …
Zientismoa
Zientismoa natura zientziaren metodoak edozein jakintza osatu eta garatzeko baliozko metodo bakarrak direla baieztatzen duen jarrera epistemologikoa da. …
Aristokrazia
Aristokrazia pertsona gutxi batzuek, guztietatik ustez onenak direnek, zuzendutako**gobernu-mota** da. Hedaduraz, pribilegioak atxikizten dituzten pertsona …
Unibertsalak
Filosofian, unibertsalak objektu konkretu batzuk batera aipatzeko erabiltzen diren terminoak dira. Adibidez, txakur terminoa txakur konkretuen guztiak biltzen …
Kontzientzia morala (sinderesia)
Kontzientzia morala, eskolastikan sinderesia deitua, (antzinako grezierazko συντηρῶ, syntero, aditzetik, “zaindu, gorde, atxiki, adi egon”), …
Post hoc ergo propter hoc
Post hoc ergo propter hoc (latinez) $B$ $A$-ren ondoren gertatzen denean, $B$ $A$-ren ondorioa ($A$ $B$-ren kausa) dela baieztatzen duen falazia logikoa da. …
Positibismoa
Positibismoa, zientzia positiboa ere deitua, jakintza hautematean eta esperientzian beste ezertan oinarritu behar ez dela aldezten duen eskola epistemologikoa …
Ideologia (definizioa)
Ideologia balio eta iritzi multzo bat da, azpiko pentsaera moduan garatzen dena, gizartea ulertzean eta harremanak sozial eta politikoak eratzean eragin …
Kapitalismoa
Kapitalismoa edo sistema kapitalista ekoizpen-bideak jabetza pribatuan eta, etekinak eskuratuz eta horiek metatuz kapitala osatzeko eta hura baliatuz berriz …
Semiotika
Semiotika edo semiologia zeinuak aztertzen dituen jakintza-arloa da, sistema komunikatiboak eratzen dituzten heinean. Hala, semiotikaren objektu nagusia …
Azken Judizioaren argudioa
Azken Judizioaren argudioa gizakiaren existentzia noiz arte luzatuko den ezartzen duen probabilitate-argudioa da. Horren arabera, gizakiak luzaroan irauten …
Prozesu estokastikoak
Prozesu estokastikoa denboran zehar balio ezberdinak har ditzakeen aldagai-segida bat da, hala nola ilara baten tamaina eta akzio baten prezioaren bilakaera, …
Batezbesteko aritmetiko sinplea
Batezbesteko (batazbesteko) aritmetiko sinplea, besterik gabe batezbesteko aritmetikoa edo batezbestekoa ere deitua, aldagai estatistiko kuantitatibo baten …
Psikoanalisia
Psikoanalisia Sigmund Freudek XIX. mendearen bukaeran abiarazitako gogamenaren teoria eta terapia mentala da. Asaldura psikologikoak hatzeman eta gainditzeko …
Mediana estatistikoa
Mediana (Me), datuak ordenaturik, erdian geratzen den balioa da, alde banatara datuen %50ak uzten dituena. Probabilitate-banaketa bati buruz berriz, alde …
Bayesen teorema
Bayesen teorema gertakizunen probabilitateak kalkulatzeko erregela bat da (adibidez, pertsona bat gaixo egoteko probabilitatea), gertakizun haiei buruz …
Babilonia, Joan Mari Irigoien (laburpena)
Babilonia Joan Mari Irigoien idazleak 1989an plazaraturiko eleberri tragikoa da. Babilonia baserriko Trinido eta Feliziano anaien arteko gorabehera eta …
Utopia
Utopia(antzinako grezieratik, “ez den lekua”) bizimodu edo bizitoki ideala eta perfektua da, non hango guztiak harmonian eta zoriontsu bizi diren. …
Semantika
Semantika hizkuntza bateko zeinu edo sinboloen multzo bat da, bereziki horien esanahiak jasotzen dituena (ikus, gainera, hizkuntza naturala, semantika edo …
Eszeptizismoa
Adiera arruntean, eszeptizismoa edo eskeptizismoa zerbaiti buruz zalantzak izan eta ziur ez dagoenaren, eta ondorioz horretan sinesten ez duenaren jarrera da. …
Metafisika
Metafisika errealitateari buruz zientziaren bitartez erantzun ezin daitekzeen galderei buruzko hausnarketa filosofikoa da. Izena Aristotelesek bere Fisika …
Printze txikia
Printze txikia Antoine de Saint-Exupéry frantses idazleak 1943an plazaraturiko idazlan laburra da, mezu filosofiko sakona duena. Giza itxuraz Lurrera etorritako …
Axiologia (definizioa), axiologikoa
Axiologia balio moral eta etikoak eta horien izaera, irizpideak eta motak aztertzen dituen etikaren arloa da.
Presokratikoak
Filosofo presokratikoak Mendebaldeko tradizio filosofikoan historiako lehen filosofoak dira, munduari buruz hausnarketa modu berri bati ekin ziotenak (ikus, …
Axiomak
Axioma teoria edo jakintza-arlo sistematiko bateko funtsezko baieztapena da, begi bistakotzat edo berez edo intuizioz egiazkotzat hartzen dena, beraz frogapenik …
Nash oreka
Joko-teorian, Nash oreka joko batean oreka egoera definitzen duen puntua da. Oreka horretan, joko edo lehia bateko partehartzaileetako bakoitzak ezin du espero …
Marxismoa
Marxismoa Karl Marx filosofoak XIX. mendean plazaratu zuen teoria filosofiko, ekonomiko eta politikoaren puntu nagusietan bat datozen pentsamenduen multzoa da, …
Art Brut
Art Brut eta Outsider Art pertsona baztertuek zein arte “ofizialetik” at daudenek egindako artelanei ematen zaien izendapena. Art Brut izendapena …
Frankfurteko eskola
Frankfurteko eskola 1920 eta 1930eko hamarkadetan sortutako eskola marxista da, hiri hartako Institut für Sozialforschung (“Gizarte Ikerketarako …
Existentzialismoa
Existentzialismoa gizabanakoa gai nagusitzat duen eskola filosofiko bat da, literaturan eragin nabarmena izan duena. Filosofo existentzialistek ikuspuntu …
Hannah Arendt
Hannah Arendt (1906-1975) filosofo politikoa da. Alemaniako Hanover hirian jaioa, familia judu baten baitan, ikasketa filosofikoak existentzialismoan murgilduta …
Antropomorfismoa, antropomorfikoa
Zeramikazko txarro antropomorfikoa. Larcco Museum. Antropomorfismoa gizakiak ez diren entitateak giza itxurarekin irudikatzea da, gehienetan jainko-jainkosa, …
Bariantza
Bariantza aldagai estatistiko bakun baten sakabanatzea, datuen arteko gorabehera alegia, adierazten duen neurri bat da. Probabilitate-banakuntzetan ere, …
Antropologia (definizioa)
Antropologia gizakia, zentzu zabalean, ikergai duen jakintza-arloa da. Bere zabaltasuna dela eta, bereziki konparaziozko ikerketan oinarritzen da, historiako …
Sigmund Freud
Sigmund Freud (1856-1939) fisiologo, sendagile, psikologo eta pentsalaria izan zen, psikoanalisiaren aitzindaria. Gogamena hiru atalek osatzen duten sistema …
Kultura (definizioa eta kontzeptua)
Kultura adiera ezberdinak dituen hitza da, ikuspuntuaren arabera. Latinezko cultura (“zaintza, hazkuntza”) hitzetik dator, eta historian pertsonen …
Monadak
Filosofiaren historian, monada ( antzinako grezierazko μονάς, monas, hitzetik, euskaraz « batasuna») maiz erabilitako terminoa izan da. Pitagorikoek batasun …
Lao Tzu
Lao Tzu, Lao Zi eta Lao Tse ere deitua, taoismoaren sortzailea da. Haren irakaspenak *Tao Tê-king *lanean (euskaraz, “Bideari eta horren Indarrari buruzko …
Absolutismoa (monarkia absolutistak, monarkia absolutuak)
Luis XVI. Frantziakoari Eguzki Erregea deitzen zitzaion, garbi utziz guztien gainetik zegoela. *Agian, absolutismo moral edo etikoari buruz bilatzen ari zinen. …
Kuantilak
Datu- edo probabilitate-banaketa batean, kuantilakprobabilitate edo maiztasun jakineko tarteak mugatzen dituzten aldagai estatistikoaren balioak dira, azpitik …
Datu-meatzaritza
Datu-meatzaritza, maiz ingelesezkodata mining izenez ere ezaguna, datu-multzo handietan patroiak edo informazio baliagarria atzemateko tekniken multzoa da, …
Caveat
Caveat* eta *** caveat lector*** testu baten hasieran ezarri ohi den latinezko esamoldea da, ondoren datorren testua edo horren interpretazioa nahasia, …
Datuak
Datuak populazio edo multzo bateko elementu bati buruz neurketa edo bereizgarri bat adierazten duen informazio-unitateak dira, gerora prozesatu eta aztertu …
Ignoramus et ignorabimus
Ignoramus et ignorabimus latinezko esamoldea da (euskaraz, literalki, “ez dakigu eta ez dugu jakingo”, zientziaren eta giza-jakintzaren mugak …
Treemapping
Treemap (ingelesez) edo zuhaitz-mapak bereziki datu-multzo hierarkikoetarako, bereziki total bat atalka kopuru txikiagoetan banatzen denean, eta lehen mailako …
Etika
Etika edo** filosofia morala **ongia eta gaizkia (zuzena eta okerra) zer diren aztertu, eztabaidatu eta azkenean horri buruz irizpide egokiak jartzen dituen …